155 Aleksandretta obrożna Psittacula krameri nowym gatunkiem lęgowym w Polsce


Download 1.69 Mb.
Pdf ko'rish
Sana05.12.2019
Hajmi1.69 Mb.

Notatki

Notes


155

Aleksandretta obrożna Psittacula krameri nowym gatunkiem 

lęgowym w Polsce 

Rose-ringed Parakeet Psittacula krameri: a new breeding 

species for Poland

Łukasz Szeląg

1

, Szymon Beuch

2

, Radosław Gwóźdź

3

Górnośląskie Koło Ornitologiczne

Dział Przyrody, Muzeum Górnośląskie

pl. Jana III Sobieskiego 2, 41-902 Bytom

1

e-mail: dlugisvd@o2.pl



2

e-mail: szymon.beuch@gmail.com

3

e-mail: influence@influence.pl



Naturalny zasięg występowania alek-

sandretty obrożnej Psittacula krameri na 

świecie obejmuje wąski pas w strefie Sa-

helu w Afryce – od Senegalu na zachodzie 

po Sudan i Etiopię na wschodzie (pod-

gatunki P. k. krameri i P. k. parvirostris

oraz Azję Południową – od Afganistanu 

i Pakistanu, po południowe Chiny i Ban-

gladesz oraz cały Półwysep Indyjski i Sri 

Lankę (P. k. borealis i P. k. manillensis

(del Hoyo i in. 2014, BirdLife Internatio-

nal 2018). Gatunek był od setek lat spro-

wadzany do Europy i sprzedawany jako 

popularny ptak ozdobny trzymany w 

klatkach. Warunki klimatyczne oraz za-

soby pokarmowe i siedliskowe w wielu 

miastach Europy Zachodniej okazały się 

wyjątkowo dla niego przyjazne. Pierw-

sze informacje o samodzielnie rozwijają-

cych się populacjach lęgowych osobników 

zbiegłych z niewoli lub celowo wypusz-

czonych, pochodzą z końca lat 60. XX w. 

z Anglii (Pârâu i in. 2016). Od tego czasu 

populacja lęgowa aleksandretty obrożnej 

w całej Wielkiej Brytanii wzrosła 44-krot-

nie i liczy obecnie 31000 osobników (ok. 

8600 par lęgowych), stanowiąc największą 

populację w Europie (Pârâu i in. 2016). W 

drugiej połowie XX w. gatunek zasiedlił 

dziewięć kolejnych krajów europejskich, 

w których aktualne populacje liczą ko-

lejno: Niemcy 10960 osobników, Belgia 

10800 os., Holandia 10100 os., Włochy 

7740-10600 os., Francja 7000-7500 os., 

Hiszpania 3000 os., Turcja 1040 os., Gre-

cja 800-1200 os., Portugalia 700-900 os. 

Łącznie w całej Europie występuje obec-

nie co najmniej 85120 wolno żyjących 

papug tego gatunku (Pârâu i in. 2016). Z 

uwagi na dużą frakcję nielęgową, trudno-

ści w interpretacji statusu lęgowego oraz 

częsty udział pomocników w lęgach u 

aleksandretty, dokładne szacunki poda-

wane w parach lęgowych są utrudnione. 

Populacja europejska szacowana jest więc 

na podstawie liczby osobników stwierdzo-

received: 6.11.2018      

accepted: 21.11.2018  



Ptaki Śląska (2018) 25: 155-160 

ISSN: 0860-3022   eISSN: 2451-3415



156

Ptaki Śląska 25

 |

 Notatki


Fot. 1 i 2. Dorosły samiec (po lewej) i pisklę (po prawej) aleksandretty obrożnej Psittacula krameri 

z pierwszego dla Polski lęgu tego gatunku, Nysa, maj 2018 r. (fot. R. Gwóźdź)



Photo 1 & 2. Adult male (left) and the nestling (right) of the Rose-ringed Parakeet from the first 

Polish brood of the species, Nysa, southern part of Opole Province, May 2018

nych na zbiorowych noclegowiskach. 

Skupienia takie liczą nawet kilka tysięcy 

osobników, a największe, dochodzące do 

15000 ptaków, stwierdzono w Hersham 

pod Londynem (Pârâu i in. 2016). 

Osobniki gniazdujące w Europie na-

leżą do azjatyckich podgatunków P. k. bo-

realis i P. k. manillensis, co wskazuje na 

wschodnie pochodzenie sprowadzanych 

tu ptaków (Mitchell 2017). 

Wzrost populacji aleksandretty obroż-

nej w Europie trwa nadal i jest połączony 

z ciągłym zasiedlaniem nowych terenów. 

W starszych populacjach, takich jak bry-

tyjska, niemiecka czy holenderska, obser-

wuje się ostatnio zahamowanie wzrostu, a 

miejscami możliwą stabilizację populacji 

w niektórych miastach, aczkolwiek eks-

pansja na nowe tereny trwa w tych kra-

jach nadal. W 2015 r. w 10 krajach Europy 

wykazano 90 stanowisk tej papugi, jednak 

wraz ze wzrostem liczebności i zasiedla-

niem nowych terenów poszczególne po-

pulacje zaczynają się ze sobą zlewać. Ptaki 

te są dość mobilne i nawet pary lęgowe 

mogą przemieszczać się na zbiorowe noc-

legowiska oddalone o 24 km od drzewa 

gniazdowego (Pârâu i in. 2016). Pozwala 

to przypuszczać, że aleksandretty mogą 

pokonywać jeszcze większe odległości w 

trakcie dyspersji polęgowej.

Gatunek zasiedla głównie miasta i ich 

obrzeża, obfitujące w urozmaiconą ga-

tunkowo i wiekowo zieleń miejską, jed-

nak obecnie, wraz ze wzrostem liczeb-

ności populacji, obserwuje się zasiedlanie 

siedlisk pozamiejskich – głównie lasów 

z udziałem starych dziuplastych drzew 

(Pârâu i in. 2016). 



Notatki

Notes


157

W krajach Europy środkowo-wschod-

niej brakowało jak dotąd informacji o 

udanych próbach lęgów aleksandretty 

obrożnej. Jest to zgodne ze stwierdze-

niem Chirona i in. (2010), że egzotyczne 

gatunki obce zasiedlały zdecydowanie 

rzadziej kraje byłego bloku komunistycz-

nego. Prócz oczywistego faktu różnic kli-

matycznych w tej części kontynentu, w 

grę wchodziły przede wszystkim wyraź-

nie niższe zainteresowanie sprowadza-

niem tych gatunków, niż w krajach Eu-

ropy Zachodniej, co jest uwarunkowane 

głównie kwestiami kulturowymi i natury 

ekonomicznej. W latach 1981-2007 do ho-

dowli klatkowej w Europie sprowadzono 

231048 osobników aleksandretty obroż-

nej. Z tej liczby aż 93% (215000 osobni-

ków) sprowadziły kraje, które obecnie 

skupiają trzon europejskiej populacji lę-

gowej (Wielka Brytania, Belgia, Holan-

dia, Niemcy, Hiszpania, Włochy, Por-

tugalia). Reszta ptaków (7%) trafiła do 

krajów skandynawskich i byłych kra-

jów komunistycznych (Pârâu i in. 2016). 

Wprawdzie w 2007 r. Komisja Europej-

ska wprowadziła zakaz sprowadzania tej 

papugi do Europy, to jednak rozród tego 

gatunku nadal trwa w prywatnych ho-

dowlach (Pârâu i in. 2016). Ptaki ucie-

kają z klatek lub są celowo wypuszczane 

przez nieświadomych hodowców. Skut-

kiem tego są coraz liczniejsze obserwacje 

aleksandretty obrożnej również w Polsce. 

W latach 2007-2017 do Komisji Fauni-

stycznej spływało od jednego do pięciu 

stwierdzeń tego gatunku rocznie (Komi-

sja Faunistyczna 2008, 2009, 2010, 2011, 

2012, 2013, 2015, 2016, 2017), choć praw-

dopodobnie obserwacji faktycznie było 

dużo więcej. Raczej niewielu obserwato-

rów ptaków traktuje zgłaszanie gatunków 

będących ewidentnymi uciekinierami z 

niewoli równie poważnie co ptaków rzad-

kich, o pochodzeniu naturalnym.

Począwszy od lata 2015 r. w centrum 

Nysy (woj. opolskie) zaczęto regular-

nie obserwować aleksandretty obrożne. 

Przynajmniej dwóm osobnikom udało się 

przeżyć zimę, o czym świadczyły liczne 

obserwacje papug żerujących przy karm-

nikach w styczniu i lutym 2016 r. W dniu 

27.06.2016 r. sfotografowano jednocześnie 

pięć osobników tego gatunku. Nie ozna-

czono jednak wieku tych ptaków i trudno 

było jednoznacznie stwierdzić czy były 

to kolejne zbiegłe osobniki, czy rodzina 

po opuszczeniu gniazda. W kolejnym se-

zonie lęgowym (2017 r.) udało się zoba-

czyć 8 ptaków jednocześnie. Podejrzenie 

o możliwych lęgach tego gatunku w Nysie 

wydawały się coraz bardziej uzasadnione. 

W 2018 r. Łukasz Szeląg, za namową prof. 

Tadeusza Stawarczyka i dr. Wojciecha So-

larza, rozpoczął poszukiwania dziupli w 

rejonie najczęstszych obserwacji papug. 

15.04.2018 udało mu się zlokalizować 

dziuplastą wierzbę Salix sp., którą inte-

resowała się para aleksandrett. Drzewo 

było zlokalizowane przy ulicy Słowac-

kiego, pomiędzy ulicą Żwirki i Wigury 

a aleją Duńczyków, a więc w zasadzie w 

ścisłym centrum miasta, nieopodal du-

żego parku, wzdłuż otwartej doliny cieku 

wodnego z dużym udziałem szpalerów i 

samotnie stojących starych drzew, najczę-

ściej wierzb. W dniu 13.05.2018 wszyscy 

autorzy skontrolowali ponownie wspo-

mnianą dziuplę. Zaobserwowano kilka 

(3-4) dorosłych ptaków wchodzących do 

dziupli i karmiących co najmniej dwa 

młode, opierzone osobniki w dość za-


158

Ptaki Śląska 25

 |

 Notatki


awansowanym wieku. Młode wyglądały 

jakby w ciągu kilku następnych dni miały 

opuścić gniazdo. Ptaki dorosłe przylaty-

wały z pokarmem, którym najczęściej 

były owoce (np. młode czereśnie) oraz 

trudne do zidentyfikowania kwiaty i na-

siona. Obserwowane osobniki latały po 

pokarm na teren ogródków działkowych, 

skąd prawdopodobnie przynosiły czere-

śnie, widziano również osobnika doro-

słego zbierającego młode owoce jesionu 

wyniosłego Fraxinus excelsior. Późnym 

latem obserwowano do 10 lotnych ptaków, 

co może wskazywać, że lęg zakończył się 

sukcesem. Ptaki obserwuje się obecnie 

na terenie całego miasta i trudno ocenić 

ich faktyczną liczebność bez dokładnych 

poszukiwań kolejnych gniazd lub zbioro-

wego noclegowiska.

Niniejsza obserwacja jest pierwszym 

udokumentowanym przypadkiem lęgu 

aleksandretty obrożnej w Polsce pozy-

tywnie zaakceptowanym przez Komisję 

Faunistyczną (komisjafaunistyczna.pl). 

Pojawienie się tego inwazyjnego gatunku 

w naszej awifaunie nie jest zjawiskiem 

pożądanym. Papuga ta została uznana 

jednym ze 100 najbardziej szkodliwych 

gatunków obcych w Europie (Drake 

2009). Głównym zagrożeniem płyną-

cym ze strony aleksandretty obrożnej w 

stosunku do rodzimej awifauny lęgowej 

jest jej agresywne zachowanie wobec in-

nych ptaków (np. w sytuacji konkurencji 

o dziuple) i na żerowiskach (np. w karm-

nikach) oraz przenoszenie licznych cho-

rób bakteryjnych, wirusowych i makro-

pasożytniczych (Ślązak 2014, Pârâu i in. 

2016). W wielu krajach gatunek ten uzna-

wany jest za szkodnika plantacji owoców. 

Straty powodowane przez aleksandretty 

obrożne w winnicach w hrabstwie Surrey 

w Anglii szacowane są na 5 tysięcy fun-

tów rocznie (Fletcher i Askew 2007). Z 

tego powodu zezwolono na odstrzał tych 

ptaków na terenach, gdzie mogą przyno-

sić szkody człowiekowi (Ślązak 2014). 

Nie sformułowano jeszcze żadnych 

możliwych rozwiązań problemu ekspan-

sji aleksandretty w Europie, pomimo iż 

zjawisko to trwa już przeszło pół wieku. 

Jedynym do tej pory ruchem przedsię-

wziętym w kierunku spowolnienia inwa-

zji było wprowadzenie od 2007 r. zakazu 

sprowadzania nowych osobników do ho-

dowli (Komisja Europejska 2007). Wobec 

obecnego stanu populacji i jej trendów 

oraz przypadków zasiedlania nowych 

krajów, jak opisywany tu przypadek z 

Polski, jest wielce prawdopodobne, iż mo-

żemy być świadkami zasiedlenia przez te 

papugi większej części kontynentu. Trwa-

jące obecnie złagodzenie klimatu może 

przyspieszyć to zjawisko i skierować eks-

pansję w kierunku innych krajów Europy 

Środkowej i Wschodniej.

Aleksandretta obrożna jest najliczniej-

szą i najbardziej rozpowszechnioną pa-

pugą gniazdującą obecnie w Europie, ale 

nie jedyną. W Holandii i w Belgii wystę-

puje również aleksandretta większa Psit-

tacula eupatria, w Izraelu i sporadycznie 

w Hiszpanii gniazduje konura czarno-

głowa Aratinga nenday, zaś w Belgii, Wło-

szech, Hiszpanii, Portugalii, Czechach i 

lokalnie w Niemczech występuje mnicha 

Myiopsitta monachus (Lever 2005, Mit-

chell 2017). Populacje tych gatunków są 

najczęściej stabilne, mało ekspansywne, 

a ich obecność nie jest tak niebezpieczna 

dla lokalnej przyrody jak ma to miejsce w 

przypadku aleksandretty obrożnej.



Notatki

Notes


159

Summary

The Rose-ringed Parakeet is a foreign spe-

cies in Europe, forming distinct breeding 

populations since the late 1960s. At pre-

sent the species is reported from 10 Euro-

pean countries, and its European popu-

lation is estimated at 85120 individuals. 

The largest populations are found in Great 

Britain, Benelux, Germany, France, Italy, 

Greece and Turkey. In 2018 the first con-

firmed breeding attempt was reported 

from Poland, and, at the same time, from 

Central Europe. The clutch was laid in a 

nest-hole in an old willow in the centre 

of Nysa (the southern part of Opole Pro-

vince). At least two nestlings were hatched 

and provisioned by a few adult individu-

als, probably the breeding pair and the 

young from previous broods. The Rose-

-ringed Parakeet is an invasive species in 

Europe, threatening local breeding species 

due to its aggressiveness at nests and fora-

ging areas, and the transfer of ornithoses. 

In many countries the species is regarded 

as a pest in orchards and vineyards. 

Literatura

BirdLife International 2018. Psittacula krameri

The IUCN Red List of Threatened Species 2018: 

e.T22685441A132057695. Downloaded on 16 No-

vember 2018.



Chiron F., Shirley S. M., Kark S. 2010. Behind 

the Iron Curtain: Socio-economic and political 

factors shaped exotic bird introductions into Eu-

rope. Biol. Conserv. 143: 351-356.



Drake J. A. 2009. Handbook of Invasive Species 

in Europe. Invading Nature. Springer Series in 

Invasion Ecology, Springer.

del Hoyo J., Collar N. J., Christie D. A., Elliott 

A., Fishpool L. D. C. 2014. Illustrated Checklist 

of the Birds of the World. Volume I: Non-passe-

rines. Lynx Edicions and BirdLife Interantional.

Fletcher M., Askew N. 2007. Review of the status,  

ecology and likely future spread of parakeets in 

England. CSL, York, England.

Komisja Europejska 2007. Commission Regula-

tion (EC) No 318/2007 of 23 March 2007 laying 

down animal health conditions for imports of 

certain birds into the Community and the qu-

arantine conditions thereof. Official J Eur Union.

komisjafaunistyczna.pl. Orzeczenia pozytywne 

z miesiąca listopad. Downloaded on 19.11.2018. 

http://komisjafaunistyczna.pl/?post_type=orze-

czenie&m=201811&arch=false



Komisja Faunistyczna 2008. Rzadkie ptaki ob-

serwowane w Polsce w roku 2007. Not. Orn. 49: 

81–115.

Komisja Faunistyczna 2009. Rzadkie ptaki ob-

serwowane w Polsce w roku 2008. Not. Orn. 50: 

111–142.

Komisja Faunistyczna 2010. Rzadkie ptaki ob-

serwowane w Polsce w roku 2009. Ornis Pol. 51: 

117-148.

Komisja Faunistyczna 2011. Rzadkie ptaki ob-

serwowane w Polsce w roku 2010. Ornis Pol. 52: 

117-149.

Komisja Faunistyczna 2012. Rzadkie ptaki ob-

serwowane w Polsce w roku 2011. Ornis Pol. 53: 

105-140. 

Komisja Faunistyczna 2013. Rzadkie ptaki ob-

serwowane w Polsce w roku 2012. Ornis Pol. 54: 

109-150.

Komisja Faunistyczna 2015. Rzadkie ptaki ob-

serwowane w Polsce w roku 2014. Ornis Pol. 56: 

99-136.

Komisja Faunistyczna 2016. Rzadkie ptaki ob-

serwowane w Polsce w roku 2015. Ornis Pol. 57: 

117-147.

Komisja Faunistyczna 2017. Rzadkie ptaki ob-

serwowane w Polsce w roku 2016. Ornis Pol. 58: 

83–116.

Lever C. 2005. Naturalised Birds of the World. T 

& A D Poyser, London.



Mitchell D. 2017. Birds of Europe, North Africa 

and the Middle East. An Annotated Checklist. 

Lynx Edicions, Barcelona.


160

Ptaki Śląska 25

 |

 Notatki


Pârâu L. G., Strubbe D., Mori E., Menchetti 

M., Ancillotto L., van Kleunen A., White R. L., 

Luna A., Hernández-Brito D., Le Louarn M., 

Clergeau P., Albayrak T., Franz D., Braun M. 

P, Schroeder J., Wink M. 2016. Rose-ringed Pa-

rakeet Psittacula krameri Populations and Num-

bers in Europe: A Complete Overview. The Open 

Ornithology Journal 9: 1-13.



Ślązak A. 2014. Scientists: invasion of parrots in 

Poland is only a matter of time. Downloaded on 

16.11.2018 from: http://scienceinpoland.pap.pl/

en/news/news%2C401601%2Cscientists-invasion-



of-parrots-in-poland-is-only-a-matter-of-time.

html.



Do'stlaringiz bilan baham:


Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling