2-bob. Amaliy mashg’ulot materiallari 1-amaliy ish: Agregat tarkibini traktor tortish kuchidan foydalanish koeffitsenti


Download 315.01 Kb.
Pdf просмотр
bet1/4
Sana20.02.2020
Hajmi315.01 Kb.
  1   2   3   4

1

2-BOB. AMALIY MASHG’ULOT MATERIALLARI

1-amaliy ish: Agregat tarkibini traktor tortish kuchidan foydalanish koeffitsenti

           bo’yicha baholash

İshning maqsadi: Berilgan ishlab chiqarish jarayonini amalga oshirish uchun traktorning

tortish kuchidan unumli foydalanish darajasiga (koefficientiga)  ko’ra  tirkama va osma haydov

agregatining   maqbul  tarkibini asoslash tartibini o’rganish.

Yer haydash jarayonining sharoitlari (topshiriq):

Dalaning o’lchamlari:

Yuzasi   ________ ga; uzunligi________m; qiyaligi   i =_________;

tuproqning solishtirma qarshiligi___________kN/

, haydash chuqurligi _____m

Agregat tarkibini asoslash uchun traktor va pluglarning tanlashda birinchi navbatda fermer

xo’jaligining alohida  joylashish xususiyatlari, ya`ni:  er relьefi, tuproq-iqlim sharoiti, dalaning

yuzasi va  uzunligi hamda  bajariladigan asosiy va yordamchi ishlarning turi hamda ularning

xususiyatlariga alohida ahamiyat beriladi.

Ko’p energiya talab etiladigan  er haydash  ishlarni bajarishda yuzasi  5 gektargacha bo’lgan

maydonlarda  60-100 kVt quvvatga ega bo’lgan DT-75M,    VT-100 va T-401S rusumli zanjarli va

Axsos-340S, TS-6070, MX-140 rusumli g’ildirakli traktorlarni, 5-10 gektarli maydonlarda  quvvati

100-130 kVt quvvatga ega bo’lgan  VT-150 va  XTZ-181 rusumli zanjirli va Arion-640S, K-701, T-

150K rusumli g’ildirakli hamda 10 gektardan yuqori bo’lgan maydonlarni haydashda quvvati 130

kVt dan yuqori bo’lgan  Axion-850, MX-250,  Magnum rusumli traktorlardan  va ularga mos

keladigan osma, to’ntarma pluglar bilan birga  foydalanish maqsadga muvofiq hisoblanadi.



İshning bajarish tartibi:

1. Er haydash jarayonini sifatli qilib bajarilishini ta`minlash uchun  joyning tuproq-

iqlim sharoitiga mos bo’lgan traktor va plug turini tanlash.

Yuqoridagilarni hisobga olgan holda 4, 5 va 6-ilovalardan dalaning berilgan  sharoitlariga

mos keladigan __________ rusumli traktor va osma yoki tirkama ____________ rusumli  plug

qabul qilinadi.



2. Qabul qilingan traktor va plugning quyidagi ko’rsatgichlari:

Traktorning quvvati _______kVt;  og’irligi ______kN.

Plugkorpusining og’irligi ___kN,  traktorga ulash turi_____,  qamrash kengligi,___m;

3. Traktorning ilgakdagi tortish kuchini aniqlash.        Er haydash ishining bajarilishi

uchun  1 va 2- ilovaga asosan tavsiya etilgan agrotexnik tezliklar chegarasiga

Vatt_________km/soatmos keladigan traktorning tezlik uzatmasi _____, xarakat tezligiVt_____,

km/soat va ilgakdagi tortish kuchiPmk______, kN  qabul qilinadi.



4.  Plug korpusining soni topiladi:

- tirkalma plug uchun Ntp =



тк

тр

н

тк

В

i

G

P

-

.



 ,  dona;

             - osma plug uchun   Nop =



ok

тр

н

тк

B

i

G

P

-

.



,  dona.

 Bu erda


 – traktorning og’irligi, kN; i – dalaning qiyaligi;

 – tirkalma plug

korpusining qarshiligi, kN;  - osma plug korpusining qarshiligi, kN.


2

5.  Plug korpusining qarshiligi quyidagicha aniqlanadi:

-

tirkama pluglar uchun  =



)

1

(



i

g

hb

k

n

п

+

+



 , kN;

-

osma pluglar uchun



 =

)

(



i

g

hb

k

п

n

п

+

+



l

 , kN.


          Bu erda:

п

- tuproqning solishtirma qarshiligi, kN/m

2

;  h – haydash chuqurligi, m; b – bitta



korpusning qamrash kengligi, m;  g

п

- bir korpusning og’irligi, kN, g



п

=2,7-3,1kN;

l p - osma plug

bilan ishlaganda traktorga tushadigan qo’shimcha yukni hisobga oluvchi koefficient,

l p= 0,5-1,0.

Korpuslar sonining aniqlangan qiymati eng kichik butun songa yaxlitlanadi. Masalan,

Ntp va Nop= 2,6

»

 2 dona.



6. Traktorning tortish kuchidan foydalanish koefficienti

 tirkalma plug uchun   =



mk

mk

н

тк

B

N

P

.

;   osma pluglar uchun      =



ok

ok

н

тк

B

N

P

.

formulalar bilan topiladi.



Traktorning tortish kuchidan foydalanish koefficienti  = 0, 80…..0,95 bo’lishi kerak.

Hisoblangan ko’rsatgichlarning natijalariga asosan xulosa yoziladi.



İsh bo’yicha hisobotda:

İshning maqsadi, berilgan jarayonning sharoitlari (topshiriq);ishning bajarish tartibi bo’yicha

hisob-kitoblar va aniqlangan  ma`lumotlar  yoziladi hamda olingan natijalarga ko’ra xulosa

yoziladi.



3

2-amaliy ish. Agregat tarkibini ish yo’llari koeffitsenti bo’yicha baholash

İshning maqsadi:

Berilgan er maydoni uchun maqbul mashina - traktor agregatining tarkibini ish yo’llari

koefficientining miqdoriga qarab tanlash tartibini o’rganish.

İshlab chiqarish jarayonining sharoitlari (topshiriq):

İshlab chiqarish jarayoni_______________________________,

Dalaning o’lchamlari:  yuzasi

___ ga;  uzunligi

_____ ,m

Respublikamizda qishloq xo’jaligi mahsulotlari sug’oriladigan maydonlarda etishtiriladi.

Ushbu maydonlarning o’lchamlari  (yuzasi, uzunligi, qiyaligi) joyning tabiiy iqlim sharoitlaridan

kelib chiqqan holda, ya`ni:  erning relefi, sug’orish usullari va boshqa  omillarni hisobga olib qabul

qilinadi. Shuning uchun fermer  xo’jaligidagi mavjud ekin dalalarini (konturlarni)  yuzasi va

uzunligi bir xil bo’lgan maydonlarning eng ko’p miqdoriga qarab agregatlarni tanlash, ulardan

yuqori samarada foydalanish imkonini beradi.

İshning bajarish tartibi

1. Agregatlarning dalada xarakatlanish usulini tanlash.

Agregatning xarakat yo’nalishi va usuli dalani paykallarga ajratmasdan oldin aniqlanadi.

Bunda oldingi ishni bajargan agregatning xarakat yo’nalishi, agregatning shakli, o’lchamlari hamda

dalaning yuzasi va suv bilan emirilish yo’nalishi, burilish yo’lagining o’lchamlari, agregatga

ko’rsatiladigan texnik va texnologik xizmat qulayliklari e`tiborga olinishi kerak bo’ladi.

Agregatning xarakat usuli asoslanganda ishning turi,  dalaning holatini belgilovchi

agrotexnik talablarga ko’ra yuqori ish unumiga va sifat ko’rsatgichlariga erishish mumkin bo’lgan

xarakatlanish va burilish  usullari 8 va 9 - ilovalarga asosan qabul qilinadi.



Variantlar

Agregat

tarkibi

Xarakatlanish usuli

Burilish

usuli

1

2

3

2. Berilgan dala maydoni uchun maqbul agregatni tanlashda  uning xarakatlanish usuli

to’g’ri qabul qiliganligini belgilovchi ish yo’llari koefficientining miqdoriga qarab aniqlanadi.

İsh yurish yo’llari koefficienti quyidagicha aniqlanadi:

Bu erda:


– ish va

salt yurishlar soni, dona;

Agregatning: ish yurish yo’li:

                        salt yurish yo’li:

(8-ilova)

                        ishchi va salt yurishlar soni:

burilish yo’lagining eniE = V Rb + 0,5 da  +  e

Bu erda: V – burilish usuliga bog’liq bo’lgan koefficient: sirtmoqsiz

burilishlar uchun V=1,1 va sirtmoqli uchun V=2,8 teng;


4

Rb – agregatning burilish radiusi, m (3–ilova);

 va da – agregatni qamrash va konstruktiv kengligi, m

  e – agregatni chiqish uzunligi, m.

Agregatni chiqish uzunligi, tirkama agregatlar uchun  e = (0,5…0,75)

Osma agregatlar  uchun  e  = (0,1,,,0,2)

.;

- agregat uzunligi traktor va mashinaning kinematik uzunligiga (3 va 4-ilovalar) teng,



 =  +

Olib borilgan hisoblash natijalari 15-jadvalga kiritiladi va ularga asosan xulosa beriladi.

15-jadval

Agregatlarning ko’rsatgichlari

Kinematik ko’rsatgichlari

Burilish ko’rsatgichlari

Rb

da



B

 V

 e



E

1

2



3

İsh bo’yicha hisobotda:

İshning maqsadi, berilgan jarayonining sharoitlari (topshiriq);ishning bajarish tartibi

bo’yicha hisob-kitoblar va aniqlangan  ma`lumotlar 15-jadval ko’rinishida yoziladi hamda olingan

natijalarga ko’ra xulosa beriladi.



5

3-amaliy ish. Agregatninh haqiqiy ish unumini foydalanish koeffitsentlari bo’yicha

           baholash

İshning maqsadi: Berilgan ishlab chiqarish jarayoni va agregat tarkibi uchun uning

smenadagi ish unumini hisoblashdan iborat.



İshlab chiqarish jarayonining sharoitlari (topshiriq):

İshlab chiqarish jarayoni_____________________________

Ma`lumki, ish vaqtida agregat to’g’ri chiziq bo’ylab aniq xarakatlanmasligi,  ishlov berilgan

joyni qayta qisman qo’shib ishlashi, traktorning shataksirashi,  salt yurishlari, texnologik va texnik

xizmat ko’rsatishda to’xtab turishi va boshqa sabablarga ko’ra  uning haqiqiy ish unumi  nazariy ish

unumiga nisbatan farq qiladi.

Topshiriqda berilgan ishlab chiqarish jarayonining amalga oshirish uchun kerak bo’ladigan

agregat tarkibi, ya`ni, traktor rusumi____________ va mashina rusumi ________ 4-ilovaga asosan

olinadi va uning qamrash kengligi_______m, konstruktiv kengligi _____m,  xarakat tezligi

________km/soat  yozib olinadi.



İshning bajarish tartibi.

1. Agregatning nazariy ish unumi quyidagicha topiladi:

Wn  =    0,1 Vk  Vn  Tsm,       ga/smena

bu erda: Vk– agregatning konstruktiv qamrash kengligi, m; (3-ilova).



  Vn -  traktorning ma`lum uzatmadagi tezligi, km/soat;

 Tsm– smena vaqti, soat:  Tsm 7 soat

Agregatning haqiqiy ish unumi bevosita ish sharoitlarida aniqlanadi va u ko’pgina omillarga,

birinchi navbatda mexanizatorning malakasiga, ishlarni to’g’ri tashkil qilinishiga, agregatning

texnik tayyorgarligiga va boshqalarga bog’liq bo’ladi.

Shuning uchun agregatning haqiqiy ish unumini aniqlashda uning haqiqiy qamrash

kengligini nazariy qamrash kengligiga (β), haqiqiy tezligini nazariy tezligiga (ε) va toza ishga

ketgan vaqtni smena  vaqtiga nisbati (τ) bilan aniqlanadigan foydalanish koefficientlarini hisobga

olgan holda aniqlanadi.



2. Agregatning haqiqiy ish unumi quyidagicha topiladi:

Wh = 0,1 Vi  Vi  Ti  =  0,1  βVk  εVn  τTsm,     ga/smena

Bu erda: Vi  - agregatning ishchi qamrash kengligi, m: Vi =  β Vk;



    Vi -  agregatning  ishchi tezligi, km/soat:

Vi =  ε Vn;

    Ti -  agregatning ish vaqti, soat:

Ti = τ Tsm

      β - agregatning konstruktiv kengligidan foydalanish koefficienti;

      ε – agregatning nazariy tezligidan foydalanish koefficienti:

                  τ – smena vaqtidan foydalanish koefficienti

       3.  Koefficientlarning miqdorlari quyidagicha qabul qilinadi:

β  - koefficientning miqdorlari turli agregatlarning ish unumini hisoblashda  quyidagicha

qabul qilish tavsiya etiladi: tirkalma pluglar uchun -1,10, osma pluglar uchun -1,03-1,07, tishli

tirmalar uchun -0,98, diskali tirmalar uchun -0,96,   yoppasiga ishlov berish kultivatorlari uchun -

0,98,  barcha turdagi seyalkalar, qator orasiga ishlov beradigan kultivatorlar uchun – 1,0, yoppasiga

mineral va mahalliy o’g’it sepgichlar uchun -0,96.

ε – koefficienti asosan traktorning shataksirashiga bog’lik bo’lib, uning miqdori g’ildirakli

traktorlar uchun  0,6…0,9, zanjirli traktorlar uchun 0,85…0,98 tashkil etadi.



6

τ – smena vaqtidan foydalanish koefficientimiqdori 7–ilovaga asosan olinadi.

Hisoblangan ko’rsatgichlarning natijalari 16- jadvalga kiritiladi vaolingan ma`lumotlarni

o’zaro taqqoslab xulosa yoziladi.

.

16-jadval



Agregatning bir smenadagi ish unumini ko’rsatgichlari

Ko’rsatgichlar miqdori



Ko’rsatgichlar

nomi

O’lchov

birligi

nazariy

haqiqiy

1  Qamrash 

kengligi

m

2  Texnologik 



tezligi

km/soat


3  Smena 

vaqti


soat

Koefficient     



β

-



Koefficient     

ε

-



Koefficient     

τ

-

7  Smenadagi ish unumi



ga /smena

İsh bo’yicha hisobotda:

İshning maqsadi, berilgan jarayonining sharoitlari (topshiriq);ishning bajarish tartibi bo’yicha

hisob-kitoblar va aniqlangan  ma`lumotlar 16-jadval ko’rinishida yoziladi hamda olingan natijalarga

ko’ra xulosa beriladi.



7

4-amaliy ish. Texnologik jarayonlar uchun operatsion (ish) xarita tuzish

İshning maqsadi: Paxta terimini uzliksiz oqim usulida tashkil etishda texnika vositalariga

bo’lgan talabni aniqlash tartibini o’rganish.



Kerakli  jihozlar: Paxta terish mashinalari, er tekichlagichlar, purkagichlar, transport

vositalari, ta`mirlash  va texnik xizmat ko’rsatish mashinalari.



Paxtani terib olishning ilg’or usullaridan biri  bu paxta terimini uzliksiz oqim usulida

(terim - tashnsh otryadlarini) tashkil etish hisoblanadi.

Otryad usulida  uning tarkibiga kiradigan tirli  agregatlarning smena davomida yuqori ish

ko’rsatkichlariga erishishini ta`minlaydi. Bunda bir tonna paxta terish uchun sarflanadigan mexnat

va moddiy mablag’lar ancha qisqaradi.

Ko’p yillik tajribalarga asosan jami 1000 gektar paxta maydoniga ega bo’lgan  fermer

xo’jaliklariga  xizmat ko’rsatadigan muqobil mashina traktor parkida bitta shunday otryad  tashkil

etish maksadga muvofikdir.

Har bir otryad tarkibi dalalarni mashina terimiga tayyorlash, paxta terish, paxta tashish, texnik

xizmat ko’rsatish va madaniy - maishiy xizmat zvenolaridan iborat bo’lishi lozim.  Bu zvenolar

birgapikda daladagi paxta hosilini kiska muddatlarda eng kam  sarf-xarajatlar bilan va sifatli yig’ib

olishga xizmat kiladi.



Dalalarni mashina terimiga tayyorlash zvenosi.

Bu zvenoning



vazifasiga go’za

defoliaciyasini maqbul muddatlarda sifatli qilib o’tkazish, yo’l, o’kariqlarni tekislash, burilnsh



maydonlarnni tayyorlash kiradi.  Buning  uchun OVX-600 purkagichlari o’rnatilgan  5-6 ta

chopik traktorlari, 4-5 ta greyderlar - buldozerlar va  er tekislagichlar kiradi.



Paxta terish zvenosi. 1000 gektar maydondagi paxtani mashinalar bilan terib olish uchun har

biri  300...400 gektar   maydondagi paxtani yig’ib-terib olishga mo’ljallangan 3 ta paxta terish

zvenosi  tashkil kilinadi. Ularning vazifasi - hosilni isrof qilmasdan tez yig’ib olishdan iborat.

Butun otryadning ishlash ritmi birinchi navbatda paxta terish zvenolarining sifatli faoliyat

ko’rsatishiga bog’liqdir. Paxta terish mashinalaridan unumli foydalanish uchun har bir mashinaga

burilish yo’lagining eni 10...12  metr bo’lgan va paxta hosildorligiga qarab bir kunda terib

ulguradigan 4-6 gektar paxta maydoni ajratiladi.

Har bir zvenoga biriktirilgan maydondagi hosilni yig’ib-terib olish uchun talab etiladigan

paxta terish mashinalarining soni quyidagicha aniqlanadi.

dana

D

V

B

F

D

T

W

F

IK

M

M

IK

SM

PTM

PTM

,

1



,

0

×



×

×

×



=

×

×



×

=

t



t

h

      bul jepde: F-bir zvenog`a ma`wsim dawamında terip alıw ushın biriktirilgen paxta maydanı, ga;



               W

PTM

paxta teriw mashinasının` saatlıq is o`nimi, ga/saat;W

PTM

=0,1

×B



M

V

M

;

                 T



CM

-smena waqtı 10 saat;

t  - smena waqtınan paydalanıw koeffitsienti, t=0,60...0,70;

                 V

m

- mashinanın` qamraw ken`ligi,m; V



m

=1,8 m,


               V

M

mashinanın`g is tezligi, km/saat; V

m

=4,23 km/saat;



D

IK

 -paxta terimindegi is ku`ni;  D



İK

20 ku`n.

Paxta terish mashinasi sonining aniqlangan qiymati eng katta  butun songa

yaxlitlanadi. Masalan, = 2,6 dona

 3 dona olinadi.

8

Paxta tashish zvenosi. Bu zvenoning vazifasi paxtani mashina bunkerlaridan tayyorlov

punktiga to’xtovsiz tashib turishdan iborat. Paxta tashish agregati to’rt g’ildirakli TTZ-80.10 va

2PTS-793A03 rusumli maxsus tirkamalardan tashkil topgan. Har bir traktorga 2-3 tadan tirkama

biriktiriladi.

Har bir zvenodagi paxta terish mashinalari bilan terilgan paxtani to’xtovsiz paxta tayyorlov

punktlariga etkazib berish uchun zarur bo’ladigan transport agregatining soni quyidagi nisbatda

topiladi:

,

)



2

(

T



J

or

or

TR

JUK

TR

TR

P

PTM

PTM

PTM

T

S

T

K

Q

H

T

W

-

+



×

×

×



=

×

×



×

u

h



h

bul jerde η



PTM

- atızda islep atırg`an paxta teriw mashinaları sanı, dana;



       W

PTM

paxta teriw mashinasının` saatlıq is o`nimi, ga/saat;

       T

PTM

 - paxta teriw mashinasının` islew waqtı, saat; T

ptm

=T

tr

=T



sm

×t;


N

p

paxta zu`ra`a`tligi, t/ga;



      S

OR

paxtanı tasıwdın` ortasha aralıg`ı, km;

v

OR

transport quralının` ortasha tezligi, km/saat (6-qosımsha);

     T

O-T

paxtanı ju`klew ha`m tu`siriw ushın ketken waqıt, saat (6-qosımsha);

      Q

TR

-bir paxta tasıw tirkemesinin` ju`k ko`teriw ku`shi, tonna; Q

TR

=V

H

×g;



      V

K

 - bir paxta tasıw tirkemesinin` ko`lemi, m

3

V



K

=12,7m

3

;

tıg`ızlanbag`an paxtanın` salıstırmalı salmag`ı, t/m

3

.



g=0,2...0,3t/m

3

;



      K

ju`k

- transport agregatındag`ı tirkemeler sanı, dana.

Paxta tashish agregati  sonining aniqlangan qiymati eng katta  butun songa yaxlitlanadi. Masalan,  =

2,6 dona


 3 dona olinadi.

Texnik xizmat ko’rsatish zvenosi.  Otryad tarkibidagi xamma mashina va agregatlardan

yukori unum bilan foydalanish ko’p jixatdan ularga texnik xizmat ko’rsatadigan zvenoning aniq va

sifatli ishlashiga bog’liq bo’ladi.

Zvenoning asosiy vazifasi - mashinalarga smenali texnik xizmat ko’rsatishni  o’z vaqtida

va yuqori sifatli qilib bajarish, smena lavomida yuz bergan nosozliklarni bartaraf etish, ishdan

chiqqan lstallarni dalaning o’zida ta`mirlash yoki almashtirishdai nborat.

Zveno tarkibida usta-sozlovchi, shofyor,  chilangar, traktorchi, elektr payvandchn va

yoqilg’i kuyuvchi bo’lishi kerak. Zvenoga ko’chma ustaxona, texnik xizmat ko’rsatish mashinasi,

yoqilg’i quyish, payvandlash agregati xamda щpindellarni yuvish agregatlari biriktiriladi.

Madaniy-maishiy xizmat zvenosi. Bu zveno vazifasiga ovqat, choy tayyorlash va ularni

daladagi ish joyiga etkazib berish, ishdan tashqari vaktda mashina terimi katnashchilarini madaniy

dam olishni tashkil etish; yangi gazeta, jurnal, kitoblar olib kelish kiradi.

İshningbajarish tartibi:

1. Talabalar  guruhlarga bo’linib, ularga zvenolarga biriktirilgan paxta

maydoni__________ga, hosildorligi _________t/ga, terilgan paxtani tashish masofasi _______km,

paxta terish mashinasining rusumi __________, paxta tashish tirkamasining rusumiga __________

asosan  paxta terish otryadlari va zvenolarini tarkibi hamda ularga biriktirilgan texnikalar sonini

aniqlash topshirig’i beriladi.

2. Berilgan topshiriqqa asosan yig’im-terim otryadlardagi zvenolar va ularga biriktiriladigan

texnikalar soni aniqlanadi. Aniqlangan ko’rsatgichlar 17-jadvalga kiritiladi va  xulosa yoziladi.



9

17-jadval




Do'stlaringiz bilan baham:
  1   2   3   4


Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2019
ma'muriyatiga murojaat qiling