4-Mavzu: Ovqat hazm qilish sistemasi kasalliklarida qo’llaniladigan dorivor o’simliklar


Download 47.51 Kb.
Pdf просмотр
Sana09.06.2018
Hajmi47.51 Kb.

4-Mavzu: Ovqat hazm qilish sistemasi kasalliklarida qo’llaniladigan 

dorivor o’simliklar. 

Darsni olib borish texnologiyasi 

 

№  Vaqt: 3 soat 



Talabalar soni  

O’quv mashg`ulotining 



shakli 

Vizual ma`ruza 

Maruza mashg`ulotining 



rejasi  

1. Oshqozon – ichak kasalliklari. 

2. Oshqozon – ichak kasalliklarini davolashda  

qo’llaniladigan o’simliklar  

O’quv mashg`ulotining 



maqsadi: 

Talabalarga  oshqozon  –  ichak  kasalliklarida 

qo’llaniladigan  o’simliklar  haqida  ma`lumotlar 

berish. 




Pedagogik vazifalar: 

 



Oshqozon 

–  ichak 

kasalliklari. 

Oshqozon 



–  ichak 

kasalliklarini davolashda  

qo’llaniladigan o’simliklar 

O’quv faoliyatining natijalari. 

Talaba: 

- Oshqozon – ichak kasalliklari. 

 

- Oshqozon – ichak kasalliklarini davolashda  



qo’llaniladigan o’simliklar 

O’qitish uslubi va 



texnologiyasi 

Vizual ma`ruza, “Blits so’rov”, “B.B.B” jadvali. 

O’qitish vositalari 



Ma`ruzalar matni, proektor, darslik doska bo’r. 

O’qitish shakli 



Guruhli 

O’qitish shart-sharoiti 



Jihozlangan auditoriya 

Monitoring va baholash 



Kuzatish, og`zaki nazorat, savol-javobli so’rov, 

o’quv topshiriq. 



 

 

 

 

 

 

Ma`ruza mashg`ulotining texnologik xaritasi 

  

Ish jarayonlari 

vaqti 

Faoliyat mazmuni 

O’qituvchi 

Talaba 

1 bosqich. 

Kirish 

(10 daqiqa) 



1.1.  Ma`ruzaning  mavzusi,  rejasini  e`lon 

qiladi,  o’quv  mashg`ulotining  maqsadi  va 

o’quv  faoliyat  natijalarini  tushuntiradi  (1-

ilova) 


Tinglaydi, mavzu 

nomini yozib oladi 

1.2.  Mashg`ulotni  o’tkazish  shakli  va 

baxolash mezonlarini e`lon qiladi  

Yozib oladi 

2-bosqich. 

Asosiy  qism  (60 

mino’t). 

2.1.  Mavzu  rejasining  birinchi  rejasi 

boyicha  ma`ruza  qiladi  (2-ilova).  “Blits 

so’rov”  usulidan  foydalangan  xolda 

talabalarga  savol  bilan  murojaat  qiladi.  (3-

ilova)   

2.2.  Mavzu  rejasining  ikkinchi  rejasi 

boyicha  ma`ruza  qiladi  (4-ilova).  “Blits 

so’rov”  usulidan  foydalangan  xolda 

talabalarga  savol  bilan  murojaat  qiladi.  (5-

ilova)   

Yozadi, savolga 

javob beradi. 

 

 

 



Yozadi, savolga 

javob beradi. 

2.3. 

Talabalar 



mavzuning 

asosiy 


tushunchalariga  e`tibor  qilishini,  berilgan 

topshiriqlarni 

bajarshni 

va 


barcha 

ma`lumotlarni yozib olishlarini ta`kidlaydi. 

2.3.  Eslab  qoladi, 

ta`rifini 

yozib 

oladi 


 

3 bosqich. 

Yakuniy bosqich 

 (10 daqiqa) 

3.1  Mavzu  boyicha  umumiy  xulosa 

qilinadi.  

Tinglaydilar 

3.2.  Talabalarning  baholash  mezonlarini 

e`lon qilinadi 

Yozib oladi 

3.3.  O’z-o’zini  nazorat  qilish  uchun 

“B.B.B” jadvali to’ldiriladi (6-ilova) 

Jadval to’ldiriladi 


 

3.4  Uyga  vazifa  qilib  mavzu  boyicha 

krossvord tuzishni beradi. 

Topshiriqni yozib 

oladi 

 

 

 

1-ilova. 

 

Mavzu:

 

Ovqat hazm qilish sistemasi kasalliklarida qo’llaniladigan 

dorivor o’simliklar

  

Reja: 

1. Oshqozon – ichak kasalliklari. 

2. Oshqozon – ichak kasalliklarini davolashda  

qo’llaniladigan o’simliklar  



O’quv  mashg`ulotining  maqsadi:  oshqozon  –  ichak  kasalliklarida 

qo’llaniladigan o’simliklar haqida ma`lumotlar berish.. 



O’quv  faoliyatining  natijasi:  Karamdoshlar  oshqozon  –  ichak  kasalliklarida 

qo’llaniladigan o’simliklar haqida bilim va ko’nikmaga ega bo’ladi. 



 

 

 

2-ilova 

1. Oshqozon – ichak kasalliklari. 

 

Xo’jalik  qimmatiga  ega  bo’lgan  o’simlilardan  to’g’ri  foydalanish,  ularni 



muxofaza qilib va  xosilni  yeg’ib  terib olishni  to’g’ri  tashkil  qilish  zarur.  Shuning 

uchun  xo’jalik  axamyatiga  ega  bo’lgan  o’simliklardan  foydalanishning  sifati  va 

miqdori ustidan qattiy nazorat o’rnatish kerak. 

Barcha  o’simlik  turlari  ilmiy  amaliy  va  hatto  xozircha  noaniq  bo’lgan 

maqsadlar  uchun  bitmas  tuganmas  genofond  xisoblanadi.  Shuning  uchun  xam 

noyob  va  yoqolib  borayotgan  o’simlik  turlarini  muxofaza  qilish  oldimizda  turgan 

muxim vazifadir. 

Nyob  va  yoqolib  borayotgan  o’simlik  turlarini  saqlab  qolish  va  ularni 

ko’paytirish  bir  necha  yo’l  bilan  amalga  oshiriladi.  Birinchidan,  bunday 

o’simliklardan foydalanishni man etilsa, ikkinchidan, botanika bog’lari va boshqa 

tashkilotlarda  bunday  o’simliklarni  keltirib  parvarish  qilinadi,  uchinchidan,  esa 

bunday noyob o’simliklar qo’riqxona va zakazniklarda muzofaza qilinadi. 



Malumki,  xar  bir  o’simlik  turi  muayyan  tabiy  kompleksda  mavjud  bo’lib 

boshqa  o’simliklar  va  landshaftlarning  xamma  komponentlari  bilan  uzviy 

bog’langan  bo’ladi,  shuning  uchun  noyob  va  yoqolib  borayotgan  o’simlik  turlari 

ular o’sadigan butun tabiiy muxit bilan birga muxofaza qilinadi. 



 

3-ilova 

 

“Blits so’rov” usuli 

1. Oshqozon ichak kasalliklarni dorivor о‘simliklar bilan davolashning afzalliklari. 



4-ilova 

2. Oshqozon – ichak kasalliklarini davolashda 

qo’llaniladigan o’simliklar. 

 

Yalpiz. 

Yalpiz  –  labguldoshlar  oilasiga  mansub  bo’lib,  ko’p  yillik  o’t  o’simlikdir. 

Giyoh  poyalari  oddiy  yoki  shohdor,  to’rt  qirrali  tik  o’suvchi,  tuklar  bilan 

qoplangan.  Bargi  lansetsimon,  ellipssimon  yoki  cho’ziq,  arrasimon  o’tkir  uchli 

bo’lib, ular bandsiz yoki qisqa bandi bilan poyachalarda qarama-qarshi joylashgan. 

Gullari poya uchida boshoqsimon yoki halqasimon to’pgulni tashkil etadi. Mevasi 

g’iloflar ichida saqlanadigan bir urug’li to’rtta yong’oqcha. Yalpizning ko’p turlari 

mavjud bo’lib, shulardan bizning respublikamizda Osiyo yalpizi – Mentha asiatica 

Boriss,  Suv  yalpiz  –  Mentha  arvensis  L.  Qalampir  yalpiz  –  Mentha  piperita  L. 

kabilarni  uchratishimiz  mumkin.  Bu  yalpizlarning  barchasi  meditsinada 

qo’llaniladi. Yalpiz o’lkamizning barcha viloyatlardagi nam erlarda, ariq boylarida, 

sohillarda, adirlarda, tog’ yonbag’irlarida ko’p yillik giyoh sifatida o’sadi. Yalpiz 

erta  bahorda  ko’karib,  kech  kuzda  gullaydi,  mevasi  kuzning  boshlarida  yetiladi. 

Yalpiz  tarkibida  efir  moylari  (mentol,  menton,  pinen,  flandren,  nezliol,  jasmin), 

organic kislotalar, flanoidlar, karotin, ramnoza, glyukoza, rutin, vitamin C va yana 

bir qator foydali moddalar bor. Yalpiz qadim zamonlardan beri xalq meditsinasida 

ishlatiladi. Abu Ali ibn Sino yalpiz vositasida ichak og’riqlarini davolagan. Undan 

ovqat hazm qilishni yaxshilovchi, gijja haydovchi, qon to’xtatuvchi, qayt qilishni 



to’xtatuvchi  vosita  sifatida  foydalangan.  Xalq  meditsinasida  yalpizning  er  ustki 

qismidan tayyorlangan qaynatma tish og’rig’i, og’iz karashi, milk yallig’lanishini 

davolashda  ishlatiladi.  Yalpiz  qaynatmasiga  qand  qo’shib  tayyorlangan  qiyom 

quyonchiqqa,  o’simlik  shirasi  esa,  migren  va  sariq  kasaliga  davodir.  Yalpiz 

sharbati qo’tirni davolashda yaxhshi ta’sir ko’rsatadi. Yalpiz balg’am ko’chiruvchi 

hamda nafas yo’llari kasallanishining oldini oluvchi vosita sifatida ham ishlatiladi. 

Qalampir  yalpizning  o’zgacha  xosiyatlari  haqida  A.  P.  Popov  shunday  deydi, 

yalpiz  asab  kasalliklarida  tinchlantiruvchi,  oshqozon-ichak  yo’li  faoliyatini 

yaxshilovchi,  tinka  qurishi,  holsizlanishda,  vabo  va  bod  kasalligida  organizmni 

mustahkamlovchi  ta’sir  ko’rsatadi.  Shuningdek  yalpiz  o’t  haydash  xususiyatiga 

ega.  Yalpiz  bavosil, shirincha,  rahit  kasalliklarida  foydali  omillardan  hisoblanadi. 

Yalpizdan  damlama  tayyorlash  uchun  o’simlikning  yer  ustki  qismi  maydalanib, 

suvda  qaynatiladi  va  suziladi.  Ustiga  ozroq  rayhon  sharbati,  teng  miqdorda  qand 

qo’shilib  qiyom  holiga  kelguncha  qaynatiladi.  Undan  ko’ngil  ayniganida,  quruq 

yo’tal  tutganda  iste’mol  qilish  kerak.  Ilmiy  meditsinada  yalpiz  preparatlaridan 

keng  foydalaniladi.  Farmatseftika  sanoatida  uning  tarkibidagi  efir  moyi  validol, 

karvalol,  olemetin,  enatin,  anestezol,  zelenin  tomchisi,  Traskov  eritmasi  kabi 

preparatlar  tarkibiga  kiritilgan  bo’lib,  bu  preparatlar  yurak  toj  qon  tomirlarining 

tirishishiga  (spazma)  hamda  yurak  kasallikalari  bilan  og’rigan  kishilarga  tafsiya 

etiladi  va  tibbiy  maqsadlar  uchun  ishlatiladi.  Yalpiz  yer  ustki  qismi  gullashidan 

biroz  oldinroq  yoki  ayni  gullagan  paytida  o’rib  olinib,  begona  o’tlardan 

tozalangach, soya yerda quritiladi. Quritilgan mahsulot qog’oz qopchalrda quyosh 

nuridan pana joylarda saqlanadi.   

Aloy. 

Xonalarda  ko’pincha  aloyning  daraxtsimon  alloy  turi  o’stiriladi    -  Aloy 

arborescens  Mill;  Aloy  loladoshlar  (Lilkraceal)  oilasiga  mansub  bo’lib,  doim 

daraxtsimon  yoli  o’t  o’simlik  .  Poyasi  tik  o’sadi,  pastki  qismi  esa  shoxlangan  . 

Bargi  yashil,  qalin,  sershira,  yumshoq,  qilichsimon,  yuqori  tomoni  botiq,  pastki 

tomoni  do’ng  bo’lib  chiqqan,  qirrasi  tikonlar  bilan  qoplangan.  Barglarining 

uzunligi  20-65  sm,  qalinligi  12-15  mm.ga  yetadi.  Ko’pincha  poyaning  yuqori 


qismida burglar hosil bo’ladi. Gullari poyaning yuqori qismida joylashgan to’pbarg 

o’rtasidan  chiqadi,  ular  uzun  silindirsimon  gulo’qida  joylashgan  shingilni  hosil 

qiladi. Mevasi-uch qirrali, silindirsimon ko’sakcha. 

Xalq  medetsinasi  aloy  bargidan  va  uning  shirasidan  turli  kasalliklarni: 

oshqazon va o’n ikki barmoq ichak yaralari, o’pka silini va boshqalarni davolashda 

foydalaniladi. O’pka sillini davolashda aloy bargini (yoki uning shirasini) asal va 

chuchqaning  ichki  yog’i  bilan  aralashtirib  pishiriladi  pishiriladi  va  bemorga 

iste’mol qilishga beriladi. 

Aloy  bargi  terini  pichoq  yoki  boshqa  narsa  bilan  kesib  olgan  yiringlab 

ketmasligi  uchun  davo  bo’ladi.  Buning  uchun  aloy  bargini  o’rtasidan  uzanasiga 

yorib, shu kesilgan joyga qoyib bog’lanadi. 

Ilmiy  meditsinada  ishlatish  uchun  aloy  turlaridan  dorivor  prepartalar 

tayyorlanadi. 

2.  Aloy  bargini  preslash  usuli  bilan  shira  olinadi.  Bu  shira  quritilmaydi. 

Shiraga  spirt  qo’shib  konservatsiya  qilinadi.  Shira  yoqimli  hidga  va  achchiq 

mazaga hamda bakterisid xususiyatiga ega. 

Konservasiya  qilingan  shira  bilan  qoygan  joyni,  yuqumli,  tropik,  yommon 

yaralarni davolashda ishlatiladi. 

3. Aloy bargidan biogen stemulyatorlarga boy ekitrakt ham tayyorlanadi.  

Biogen  stemulyatolarga  boy  preparatlar  organezmning  kasallikka  qarshi 

kurashish  qobiliyatini  oshiradi,  organezmga  kuch-quwat  beradi.  Shuning  uchun 

aloy  bargidan  tayyorlangan  biogen  stemulyatorli  ekstrakt  ko’z  kasalliklari 

(konyunktivit,  ko’z  shishasimon  tanachasining  xiralashishi  va  boshqalar)  ni 

surinkali  artrit,  oshqozon  va  o’n  ikki  barmoq  ichak  yarasi  hamda  boshqa 

kasalliklarni davolashda keng qo’llaniladi. 

4.  Aloy  bemulsiyasi.  Bu  preparatni  biogen  stemulyatorlarga  boy  aloy 

barglariga  kanakunjut  yog’i  hamda  evkalipt  efir  moyi  qo’shib  tayyorlanadi.  Aloy 

emulsiyasi  quruq  va  ho’l  epidermit  hamda  nur  terapiyasi  natejasida  II  va  III 

darajali kuygan joylarni davolashda ishlatiladi. 

 


5-ilova 

“Blits so’rov” usuli 

 

1. Oshqozon – ichak kasalliklarini davolashda qo’llaniladigan o’simliklar. 

 

6-ilova 

O’z-o’zini nazorat qilish uchun “B.B.B”  

 

Bilaman 

Bilib oldim 

Bilmoqchiman 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



Do'stlaringiz bilan baham:


Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2019
ma'muriyatiga murojaat qiling