Аллергия симптомларини даволашда рецептсиз бериладиган дори воситаларини танлаш ва терининг замбуруғли касалликлари, себорея, хуснбузар, учуқларни даволашда Ф.ё тамойиллари


Download 0.81 Mb.
Sana25.12.2019
Hajmi0.81 Mb.
  • Аллергия симптомларини даволашда рецептсиз бериладиган дори воситаларини танлаш. ва терининг замбуруғли касалликлари, себорея, хуснбузар, учуқларни даволашда Ф.ё тамойиллари.
  • Allergiya so’zi grekcha “alle” so’zidan olingan bo’lib, “boshqacha, o’zgacha” degan ma’noni bildiradi. Bu xastalikning kelib chiqishida tananing immunobiologik tizimi muhim rol o’ynaydi. Immu- nobiologik tizim ko’pchilik kasalliklar (rak,revma- tizm va b) paydo bo’lishi va rivojlanishiga qarshilik ko’rsatishi aniqlangan. Shu bilan birga, bu tizim bir qator xastaliklarning shakllanishiga ham sabab bo’- ladi.Allergik kasalliklarni aynan shu xastaliklar jum- lasiga kiritish mumkin.
  • Allergiyani paydo qiluvchi moddalar ALLERGENLAR deyiladi. Ular tabiatda keng tarqalganbo’lib, ekzo- va endoallergenlarga bo’linadi. Ekzoallergenlar deb tashqi muhitdan tanaga ta’sir etuvchi moddalarga aytiladi. M:kimyoviy moddalar, dori preparatlari, uy buyumlari,o’simliklar va boshqalar.
  • Ekzoallergenlar deb tananing o’zida hosil bo’ladigan (masalan kuyganda) moddalarga aytiladi.
  • Allergiyaga qarshi ishlatiladigan preparatlar ta’sir etish me xanizmiga qarab 2 guruhga bo’linadi: antigistamin va aller- giyaga qarshi vhar xil preparatlar.
  • ANTIGISTAMIN vositalar---deb, gistaminga qarshi ta’sir etib allrgiyaning belgilarini bartaraf etadigan dori vositalariga aytiladi, ular ta’sir etish mexanizmiga ko’ra 3 gruppaga bo’linadi:
  • Gistaminoblokatorkar
  • qondagi gistaminni kamaytiradigan dorilar
  • Erlix hujayralaridan gistaminni ajralishini to’sadigan pr-tlar.
  • Gistaminoblokatorlar---asosan to’qimada joylashgan gista- minga nisbatan sezgir bo’lgan retseptorlarni to’suvchi dori vositalaridir.
  • Gistaminoblokatorlar o’z navbatida qaysi gistaminoreseptor- ga ta’sir etishiga qarab, H1 va H2 gistaminoblokatorlarga bo’linadi. H1-gistaminoblokatorlarga etanolaminlar ( dime- drol, tavegil), etilendiaminlar (suprastin), fenotiazinlar (diprazin), xinuklidin unumlari (fenkarol), tetragidrokarbolin- lar (diazolin) kiradi.
  • H1-gistaminoblokatorlar gistamin H1-reseptorlarini to’sib, mavjud barcha o’zgarishlarni bartaraf qiladi yoki ularning rivoj topishiga yo’l qo’ymaydi. Masalan: GISTAMIN—keltirib chiqaradigan qon tomirlari kengayishini yo’qotib, ularni toraytiradi, qon tomir devorining o’tkazuvchanligini kamaytiradi, qon bosimini normallashtiradi, qisqargan silliq mushaklarni bo’shashtiradi, bronxlarni kengaytiradi. Boshqacha aytganda, allergiya holatiga xos bo’lgan belgilarni (shish, qizarish, qichitma, og’riq va hk) yo’qotadi.
  • H1-gistaminoblokatorlar H2-gistaminoblokatorlarga ta’sir etmagani uchun gistamin ta’sirida HCL ning ajralishi o’zgar maydi. Shu sababli, bu preparatlar allergiya xastaligining deyarli hamma turida beriladi. H1-gistaminoblokatorlar me’da ichak dan yaxshi so’riladi. Ularning ayrimlarini parenteral usulda yuborsa xam boladi.Ular ichida TAVEGILning ta’sir etish muddati 2 barobar (8-12 soat) uzoq.
  • Nojo’ya ta’sirlari: og’iz qurishi, uyquchanlik va umumiy bo’- shashishdan iborat. Jigar va buyrak xastaligida ehtiyotlik bilan ishlatiladi.
  • H2—gistaminoblokatorlar ta’siri va farmakologik samarasi- ga ko’ra H1—gistaminoblokatorlardan farq qiladi.Ular me’da shilliq qavatida joylashgan prietal hujayralar H2—gistaminoreseptorlarni tormozlab, HCL ishlab chiqarilishini susaytiradi.
  • H2—antigistamin dorilar me’da shirasidagi pepsin fermenti miqdoriga deyarli ta’sir etmaydi, shira ajralishini kamaytiradi Ular allergiyaga qarshi ta’sir ko’rsatmaydi.
  • H2—gistaminoblokatorlarning HCL ishlab chiqarishiga ta’siri tibbiyotda ushbu kislota ko’payishi bilan bog’liq holda kechadigan me’da xastaliklarida (gastrit, me’da, o’n ikki barmoq ichak yarasi va b) keng ishlatiladi. Bu dorilar qatori- ga simetidin, famotidin, nizatidin va ranitidin kiradi. H2—gistaminoreseptorlarga tanlab ta’sir ko’rsatadi.Ayniqsa, ra- nitidinning ta’siri samarali va nojo’ya ta’siri kamroq. Ushbu preparatlar, asosan, o’n ikki barmoq ichak yarasida beriladi. Me’da yarasida uncha naf qilmaydi. Simetidin bilan davo qilish chog’ida bemor qonini nazorat qilib turish zarur. Chunki ayrim hollarda leykopeniya ro’y berishi mumkin. Bundan tashqari bosh aylanishi, charchash kuzatiladi. Ushbu noxush holatlar yuz bersa, preparatni berish to’xta-
  • tiladi. Shuning uchun ham, simetidin keyingi paytda deyarli ishlatilmaydi. Asorati kam bo’lgani uchun asosan famotidin ko’proq ishlatiladi.
  • Ikkinchi guruhga qarashli-(qondagi gistaminni kamaytiruvchilar )preparat gistoglobulin hisoblanadi. U o’z tarkibida juda kichik miqdorda (0,1 mkg) globulin bilan bog’langan gistamin saqlaydi. Shu sababdan qondagi gistaminga qarshi antitana ishlab chiqarilishini ta’minlaydi va allergik o’zgarishlarni kamaytiradi.
  • Gistoglobulin ampulalarda (3ml) chiqariladi va in’eksiya qilinadi.
  • Uchinchi guruh kiruvchi dori vositalari ERLIX hujayralarida granulatsiyani buzib, ulardan gistamin va yal- lig’lanishga sababchi bo’lgan moddalarni (bradikinin, serotonin va b) ajralib chiqishiga yo’l qo’ymaydi. Bunday xususiyatli preparatlarga kromolin-natriy, ketotifenlar kiradi.
  • Kromolin-natriy ingalatsiya –havo yo’llari bilan yuborishga mo’ljallangan bo’lib,asosan bronxial astma xurujining oldini olish maqsadida qo’llaniladi. Astma xuruji davrida deyarli samarasiz.
  • ALLERGIYAGA QARSHI HAR XIL VOSITALAR. Allergiyaga chalingan bemorlarni davolashda H1-gistami- noblokatorlardan tashqari , har xil guruh tarkibiga kiruvchi, lekin umuman yallig’lanish jarayonini kamaytiradigan preparatlar ham keng miqyosda ishlatiladi. Bular jumlasiga asosan kortikosteroidlar va kalsiy preparatlari kiradi.
  • Tez yuzaga chiqadigan allergik holatlarda (anafilaktik shok, bronxial astma va b) H1-gistaminoblokatorlar miolitik, adrenomimetiklar, glukokortikoidlar bilan birga ishlatiladi. Glukokortikoidlar Erlix hujayralardan gistaminning ajralishi- ni kamaytiradi. Bu xil ta’sir kromolin-natriy preparatiga ham xos. Glukokortikoidlarning allergiyaga qarshi ta’siri teri va
  • Shilliq pardaning bu xastalikka chalinishida ancha samarali bo’ladi. Ular ta’sirida gialinuridaza fermentining faolligi zaiflashadi, degan fikrlar bor.
  • Kalsiy preparatlari ham (kalsiy xlorid,kalsiy glyukonat va b) qon tomiri o’tkazuvchanligini kamaytirgani uchun allergik holatlarda kor qiladi. Bular ham ko’proq allergiyaning sekin rivojlanadigan shakllarida ishlatiladi. Allergiyaning sekin ri- vojlanuvchi shaklida, asosan, immunobiologik tizim faoli- tini susaytiruvchi, sitostatik preparatlar—immunodepres- santlar qo’llanilishi mumkin.
  • Aller-dji----0,01 g dan tabl. holida chiqariladi. 2-6 yoshda ¼, ertalab yoki kechqurun; 6-12 yoshda ½ ertalab yoki kechqurun; 12 yoshdan keyin 1 tq tab ertalab.
  • Nojo’ya ta’siri: bosh og’riydi, aylanadi, ko’ngil aynishi , dia- reya, eshakyemi va shishlar hamda hansirash.
  • Qo’llash m-n bo’lmagan holatlar: yuqori sezuvchan organizmga, emizikli ayollarga, homoladorlarga.
  • ZODAK---100ml dan fl. chiqariladi. Bolalarga shifokor ko’r- satmasiga ko’ra beriladi.
  • Nojo’ya ta’siri: bosh og’riydi, aylanadi, ko’ngil aynishi , dia- reya, eshakyemi va shishlar hamda hansirash.
  • Qo’llash m-n bo’lmagan holatlar: yuqori sezuvchan organizmga, emizikli ayollarga, homoladorlarga.
  • ZIRTEK---100ml dan fl. chiqariladi. Bolalarga shifokor ko’r- satmasiga ko’ra beriladi.
  • Nojo’ya ta’siri: bosh og’riydi, aylanadi, ko’ngil aynishi , dia- reya, eshakyemi va shishlar hamda hansirash.
  • Qo’llash m-n bo’lmagan holatlar: yuqori sezuvchan organizmga, emizikli ayollarga, homoladorlarga.
  • ANALERGIN---0,01 g dan tabl. holida chiqariladi. 2-6 yoshda ¼, ertalab yoki kechqurun; 6-12 yoshda ½ ertalab yoki kechqurun; 12 yoshdan keyin 1 tq tab ertalab.
  • Nojo’ya ta’siri: bosh og’riydi, aylanadi, ko’ngil aynishi , diareya, eshakyemi va shishlar hamda hansirash.
  • Qo’llash m-n bo’lmagan holatlar: yuqori sezuvchan organizmga, emizikli ayollarga, homoladorlarga.
  • Bu preparatlarni asosiy ta’sir etuvchi moddasi SETIRIZIN hisoblanadi.
  • LORATADIN---0,01g tabl. 2-12 yoshda har 30 kg vaznga 1/2 beriladi. 30kg vazndan yuqorisiga 1 ta tab, ertalab ovqatdan keyin. 28 kun davomida ichiladi.
  • Nojo’ya ta’siri: toshma toshish, bosh aylanish, ich qotishi, diareya, ko’ngil aynishi.
  • Qollash mumkin bo’lmagan holatlar: kamqonlikda, homoladorda, laktatsiya davrida.
  • LORD---0,01g tabl. 2-12 yoshda har 30 kg vaznga 1/2 beriladi. 30kg vazndan yuqorisiga 1 ta tab, ertalab ovqatdan keyin. 28 kun davomida ichiladi.
  • Nojo’ya ta’siri: toshma toshish, bosh aylanish, ich qotishi, diareya, ko’ngil aynishi.
  • Qollash mumkin bo’lmagan holatlar: kamqonlikda, homoladorda, laktatsiya davrida.
  • ERALIN---0,01g tabl. 2-12 yoshda har 30 kg vaznga 1/2 beriladi. 30kg vazndan yuqorisiga 1 ta tab, ertalab ovqatdan keyin. 28 kun davomida ichiladi.
  • Nojo’ya ta’siri: toshma toshish, bosh aylanish, ich qotishi, diareya, ko’ngil aynishi.
  • Qollash mumkin bo’lmagan holatlar: kamqonlikda, homoladorda, laktatsiya davrida.
  • Burunda allergiya bo’lganda quyidagi preparatlar qo’llanadi:
  • -SONARIN (analergin)--- tomchi shaklida ishlatiladi. Har 4 soatda tomiziladi. Bolalarga 1-2 tomchidan 3-4 marta; kattalarga 2-3 tomchidan 3-4 marta. Kattalar 1 hafta, bolalar 3 kun davomida qo’llaydi.
  • Tarkibi-nafazolin nitrat 2,5 mg, anatazolin mezilati 10-50 ml, yordamchi moddalar sifatida borat k-ta, metil paraben, tozalangan suv.
  • Bu pr-t qon tomirlarni toraytiradi, burunga tomizilganda burun shilliq qavatining shishini va shilimshiqning ajralishini kamaytiradi, natijada erkin nafas olishga imkon beradi.
  • Nojo’ya ta’siri: asabiylashish, ko’p terlash,bosh og’rig’I, taxikardiya, yurak urishi va qon bosimi oshadi, holsizlik, ayrim hollarda ko’z qorachi- g’ining kengayishi.Uzoq muddat qo’llansa preparatga o’rganib qoladi.
  • ALLERGOZAN---25 mg dan tabl.holida chiqariladi. 5-12 yoshda 1 tq tab.2-3 marta; kattalarga 1ta tab 3-4 mahal.
  • Nojo’ya ta’siri: ko’rish qobiliyatini pasaytiradi, bo’shashish, siydik ishlab chiqarilishi buziladi, tomirlar mo’rtlashadi.
  • Bundan tashqari quyidagi preparatlarni ham misol qilishimiz mumkin:
  • --NASOBEK aerozol
  • --PARLAZIN tabl. 15mg dan
  • --SUPRASTIN tabl. 0,025 g dan ; amp 2% li e-ma 1 ml chiq.
  • --FENKAROL tabl. 2 xil bo’ladi: -10000 ed, -25000 ed... 0,025-0,05 g dan kuniga 3-4 marta ovqatdan keyin.
  • --TAVEGIL-tabl.0,001g dan, ampulada 0,1% li eritmasi 1 ml dan chiqadi. Buyurilishi: ichish uchun 1 ta tab kuniga 2 marta, mushaklar orasiga 0,1% li eritmasi 1-2ml dan yuboriladi.
  • --KETOTIFEN-kapsula va tabletka 0,001 g dan ichish uchun chiqariladi. 1ta tabletkadan kuniga 2 marta ovqatdan keyin ichiladi.

Terining zamburugli kasalliklari. Patogen zamburug`lar tomonidan paydo bo`ladigan teri kasalliklari dermatomikozlar deb ataladi. Dermatomikozlarning shakllanishi zamburuglarning kasallik qo`zgatish darajasiga va makroorganizmning immunobiologik xususiyatlariga bog`liq, ya`ni terishshg zamburug`lardan zararlanishi odamning yoshiga, jinsiga va endokrin bezlarning holatiga bogliq. Bunda epidermis va derma qavatining •so`rilish xususiyatining kuchayishi, ko`p terlash, terining o`ziga xos kimyoviy tarkibi muxim rol  o`ynaydi. Ayniqsa maktab yoshigacha bo`lgan bolalarda soch va eppdermis" hujayralari tarkibida keratinning yetishmasligi, teri suvyog himoya qavati rN ining kam ishqorli yoki mo``tadil davrga o`tishi zamburug`larning aktivlashishiga va virulentlik darajasining kuchayishiga olib keladi. Shu sababli surunkali va yuqumli kasalliklar natijasida zaiflashgap go`daklarda dermatomikozlar tez rnvojlanadi.

  • Terining zamburugli kasalliklari. Patogen zamburug`lar tomonidan paydo bo`ladigan teri kasalliklari dermatomikozlar deb ataladi. Dermatomikozlarning shakllanishi zamburuglarning kasallik qo`zgatish darajasiga va makroorganizmning immunobiologik xususiyatlariga bog`liq, ya`ni terishshg zamburug`lardan zararlanishi odamning yoshiga, jinsiga va endokrin bezlarning holatiga bogliq. Bunda epidermis va derma qavatining •so`rilish xususiyatining kuchayishi, ko`p terlash, terining o`ziga xos kimyoviy tarkibi muxim rol  o`ynaydi. Ayniqsa maktab yoshigacha bo`lgan bolalarda soch va eppdermis" hujayralari tarkibida keratinning yetishmasligi, teri suvyog himoya qavati rN ining kam ishqorli yoki mo``tadil davrga o`tishi zamburug`larning aktivlashishiga va virulentlik darajasining kuchayishiga olib keladi. Shu sababli surunkali va yuqumli kasalliklar natijasida zaiflashgap go`daklarda dermatomikozlar tez rnvojlanadi.
  • Teri zamburugli kasalliklarining yagona klassifikatsiyasi (tasnifi) yo`vdir. Hozirgi davrda Markaziy dermatologiya va venerologiya ilmiytadqiqot instituti xodimlari tomonidan taklif qilingan klassifikatsiya keng qo`llanilmoqda. Bunga binoan dermatomikozlar. 4 guruhga bo`linadi:
  • 1.   Keratomikozlar —  bu turdagi zamburuglar asosan epidermisning  muguz  qavatini  zararlaydi.   Mazkur guruhga   kepaksimon   temiratki   va   tugunli     trixosporiya kiradi.
  • 2.   Dermatofitiyalar    bularga epidermofitiya, rubromikoz, trixofitiya, mikrosporiya va kal  (favus)  kiradi.   Odam   terisini  zararlaydigan  patogen  zamburug`lar dermatofitlar deb ataladi. Bu guruhga kiradigan zamburug`lar teri po`stini, asl terini va teri ortiqlarini (soch va tirnoqlarni) zararlaydi.
  • 3.   Kandidozlar —  achitqi zambururlar   (Candida albicans)   qo`zg`atadigan kasalliklar.  Ular  teri va shillid qavatlarni,  shuningdek ichki a`zolarni zararlaydi.  Bu gURUHga yuzaki kandidoz, surunkali tarqalgan kandidoz, ichki a`zolarning sistemali kandidozi kiradi.
  • 4.   Chuqur mjkozlar —  bular teri va shilliq qavatlardan tashqari ichki a`zolarda chuqur yiringli va nekrotik o`zgarishlar iaydo qiladi. Bunga blastomikoz, gistoplazmoz, xromomikoz, aktvnomikoz, koktsidpoa kiradi.

Kepaksimon yoki rangbarang temiratki, me`da. Kasallikning ko`zg`atuvchisi Phtyrosporum orbiculare dir. Mikozning bu turida faqat epidermisning shox qavati zararlanadi, shuning uchun yalliglanish belgilari kuzatilmaydi. Terida yalliglanmagan jigar rangli doglar paydo bo`lib, ularning rangi to`q, och, qizgish va kul rang tus olishi mumkin. «Rangbarang temiratki» nomi ana shundan kelib chivdan. Dog`larning ustki yuzasi odatda kepaksimon qipiqlar bilan qoplangan bo`ladi. Shusababli kepaksimon temiratki deyiladi. Toshmalar ko`krak, bo`yin, yelkaning yuqori qismi va kuraklar o`rtasida joylashadi. Me`daning kelib chiqishiga ko`p terlash va sun`iy matolardan tikilgan kiyimlar kiyshp sabab bo`ladi. Kasallik oylab va yillab davom etadi. Bahor va kuz fasllari paydo bo`lib, qishning sovugida va yozning jaziramasida yo`qolib ketadi. Oftobda toblangan yoki mahalliy davo olgan bemorlarda qipiqlar kuzatilmaydi va doglarning rangi oqarib depigmentatsiya paydo bo`ladi (soxta leykoderma). Bu xol pes (vitiligo) kasalligini eslatadi. Biroq yod bilan sinash usuli (Bal tser sinovi) me`dani pesdan ajratishda yordam beradi, ya`ni govaklashgan shox qavat xujayralari yodning spirtli eritmasi surtilganda bo`yoqlarni o`ziga ko`p qabul qiladi, shu sababli zararlangan teri sohalarida to`q doglar paydo bo`ladi. Davolangan qipidli temiratki zaxm leykodermasiga ham o`xshab ketadi» Biroq «tirnoq bilan urish» sinamasining (Ben ye belgisi) musbat natijasi zararlangan joyda yashirin qipiqlanish jarayoni ketayotganligini ko`rsatadi.

  • Kepaksimon yoki rangbarang temiratki, me`da. Kasallikning ko`zg`atuvchisi Phtyrosporum orbiculare dir. Mikozning bu turida faqat epidermisning shox qavati zararlanadi, shuning uchun yalliglanish belgilari kuzatilmaydi. Terida yalliglanmagan jigar rangli doglar paydo bo`lib, ularning rangi to`q, och, qizgish va kul rang tus olishi mumkin. «Rangbarang temiratki» nomi ana shundan kelib chivdan. Dog`larning ustki yuzasi odatda kepaksimon qipiqlar bilan qoplangan bo`ladi. Shusababli kepaksimon temiratki deyiladi. Toshmalar ko`krak, bo`yin, yelkaning yuqori qismi va kuraklar o`rtasida joylashadi. Me`daning kelib chiqishiga ko`p terlash va sun`iy matolardan tikilgan kiyimlar kiyshp sabab bo`ladi. Kasallik oylab va yillab davom etadi. Bahor va kuz fasllari paydo bo`lib, qishning sovugida va yozning jaziramasida yo`qolib ketadi. Oftobda toblangan yoki mahalliy davo olgan bemorlarda qipiqlar kuzatilmaydi va doglarning rangi oqarib depigmentatsiya paydo bo`ladi (soxta leykoderma). Bu xol pes (vitiligo) kasalligini eslatadi. Biroq yod bilan sinash usuli (Bal tser sinovi) me`dani pesdan ajratishda yordam beradi, ya`ni govaklashgan shox qavat xujayralari yodning spirtli eritmasi surtilganda bo`yoqlarni o`ziga ko`p qabul qiladi, shu sababli zararlangan teri sohalarida to`q doglar paydo bo`ladi. Davolangan qipidli temiratki zaxm leykodermasiga ham o`xshab ketadi» Biroq «tirnoq bilan urish» sinamasining (Ben ye belgisi) musbat natijasi zararlangan joyda yashirin qipiqlanish jarayoni ketayotganligini ko`rsatadi.

Me`dani davolayotganda zamburug`larga qarshi dorilar qo`llaniladi: 2 — 5% salitsil kislotanyng s^irtli eritmasi, 10—^20% oltingugurt malhami, nitrofungin, An"Driasyan suyuqligi va bopgqalar. Fungitsid eritmalar bjlan fungitsid malhamlarni navbatmanavbat qo`llash yaxshi samaralar beradi.

  • Me`dani davolayotganda zamburug`larga qarshi dorilar qo`llaniladi: 2 — 5% salitsil kislotanyng s^irtli eritmasi, 10—^20% oltingugurt malhami, nitrofungin, An"Driasyan suyuqligi va bopgqalar. Fungitsid eritmalar bjlan fungitsid malhamlarni navbatmanavbat qo`llash yaxshi samaralar beradi.
  • Epidermofitiya. Kasallik balog`atga yetish davrida, ekkrin va apokrin ter bezlari faoliyatining oshishi yytijasida rivojlanadi. Shuningdek Eptidermophyton floccosum, Epidermophyton Interdigitale zamburug`larinpng virulentligi issiq va nam muhitda kuchayadi. Shuning uchun epidermofitiya issiq o`lkalarda yilning jdyq fasllarida ko`p kuzatiladi. Katta burmalarning"epidermofitvyasi, chov epidermofitiyasi va oyots kaftining epidermofitiyasi farq qilinadi. Eng diqdatga sazovori oyots kafti epidermofitiyasi (Epidermophytia pedum) dir. Bu kasallsh; asosan oyot; kaftida, kaftning gumbazida va barmodlar orasida kuzatiladi. Kasallik bemorlardan soglom kishilarga hammomlarda va suv havzalarida cho`milganda yuqadi. Shuningdek boshqa odamning oyoq kiyimi, paypok va paytavalaridan foydalanilganda o`tadi.

Uning uch klinik turi mavjud:

  • Uning uch klinik turi mavjud:
  • a) ko`chib tushadigan (po`st tashlaydigan) skvamoz turi. . Bunda oyok kafti va barmoklar orasidagi teri kattakatta palaxsalar gaakldaa ko`chib tusha boshlaydi, ba`zan yoriqlar paydo bo`ladi. TSichishish bezovta qiladi; b) oyots barmoqlari orasida joylagaadigan turp (intrtriginoz). Bunda barmoqlar orasidagi burmalar yupkalashadi, kizaradi, yoriladp va qichiydi. Teri po`stinipg ko`chishi natijasida shilinish (erosio) o`choqlari paydo bo`ladi, achishadi. Bu hol uchinchi va to`rtinchi barmoq burmalari terisida yakkol kuzatiladi. So`ngra kasallik jarayoni oyoqnyang kaftiga tarkaladi. Okibatda bemorlar yurganida ogriq paydo bo`ladi; v) suvchiraydigan (disgidrotik) turi. Epidermofitiyaning mazkur turida qalin pardaln pufakchalar kuzatiladi. Ular oyoq kaftining gumbazida va tovon sohasida joylashib, ba`zan guruhlansa, ba`zida tarkoq holda bo`ladi. So`ngra pufakchalar quriydi, vattsaloq hosil bo`ladi. Ular ko`chib tushishi natijasida shilinish o`choqlari kuzatiladi. Birbirpga tezda ko`gailib ketadigan eroziyalar ma`lum sohani egallab namlangai (suvchiragan) maydoncha hosil qiladp. Okibatda yalliglangan sohadagi maddayaar so`rshgab jarayon to`xtay boshlaydi.
  • Oyoq kafti epidermofitiyasida qo`l kafti va barmoqlari sohasida ham pufakchali, dogli toshmalar kuzatiladi. Bu hol zamburug`li sensibilizatsiya oqibatida shakllanadi va epidermofitidlar deb yuritiladi. Shuning uchun barmoqlarida paydo bo`lgan toshmalariga shikoyat kiladigan bemorlarning barchasini oyoq kaftini tekshiruvdan o`tkazish lozim.

Oyoq kafti epidermofitiyasini davolashda fungitsid dorilar ishlatiladi. Uning suvchirab turadigan va barmoqlar orasida joylashgan turlarida dastlab pufakchalar ochilib yallig`lanish suyuqligi chiqariladi. So`ngra shilinish o`choqlarrtga fungitsid zritmalar (Kastellanj suyuqligi, 2—3% yod eritmasi) bilan ishlov beriladi. Suvchiragan maydon rivanol, kumush nitrat eritmasi kabi bakteritsid eritmalar bilan namlanadi. Epidermofitiyaning ko`chib tushadigan turidagi toshmalarda fungitsid malhamlar (mikoseptin, kanestei, oltingugurt va salitsil kislotadan tayyorlangan malxamlar) ko`proq naf: beradi. Agar zambururli o`choqlar yiringlagan yoki yiringli kokklardan zararlangan bo`lsa, oyots kafti kaliy permanganat eritmasi bilan yaxshilab yuviladi, so`ngra jonsizlangan et, osilib yotgan teri burmachalari qirqib olinadi. Terining qichishadigan, qizarib shishgan sohalariga mikazalon, dermazolon, lorinden S kabi malhamlar surtiladi. Epidermofitiyalar kuzatilgan bemorlarda gistaminga qarshi dorilar va kal tsiy preparatlarini qo`llash maqsadga muvofiqdir.

  • Oyoq kafti epidermofitiyasini davolashda fungitsid dorilar ishlatiladi. Uning suvchirab turadigan va barmoqlar orasida joylashgan turlarida dastlab pufakchalar ochilib yallig`lanish suyuqligi chiqariladi. So`ngra shilinish o`choqlarrtga fungitsid zritmalar (Kastellanj suyuqligi, 2—3% yod eritmasi) bilan ishlov beriladi. Suvchiragan maydon rivanol, kumush nitrat eritmasi kabi bakteritsid eritmalar bilan namlanadi. Epidermofitiyaning ko`chib tushadigan turidagi toshmalarda fungitsid malhamlar (mikoseptin, kanestei, oltingugurt va salitsil kislotadan tayyorlangan malxamlar) ko`proq naf: beradi. Agar zambururli o`choqlar yiringlagan yoki yiringli kokklardan zararlangan bo`lsa, oyots kafti kaliy permanganat eritmasi bilan yaxshilab yuviladi, so`ngra jonsizlangan et, osilib yotgan teri burmachalari qirqib olinadi. Terining qichishadigan, qizarib shishgan sohalariga mikazalon, dermazolon, lorinden S kabi malhamlar surtiladi. Epidermofitiyalar kuzatilgan bemorlarda gistaminga qarshi dorilar va kal tsiy preparatlarini qo`llash maqsadga muvofiqdir.
  • Trixofitiya. Dermatofitiyalar qatoriga kiradigan mazkur kasallik Trichophyton turiga mansub zamburuglar tomonidan kelib chikadi.

Trixofitiyada boshning oochli kismi va silliq teri zarar ko`radi. Uning kuyidagi klinik xillari ko`p uchraydi:

  • Trixofitiyada boshning oochli kismi va silliq teri zarar ko`radi. Uning kuyidagi klinik xillari ko`p uchraydi:
  • 1. Silliq terining yuzaki trixofitiyasi —  bolalarda ko`p uchraydi.  Terida anid chegaralangan aylana  yoki ovalsimon ^izarib shishgan dog`lar paydo bo`ladi. Bu doglarning yuzasi tezda qipiqlanib ko`chib tusha boshlaydi. Doglar  ustida  pufakchalar  va  qatqaloqlar  kuzatiladi,. ular   halqasimon   joylashadi.   Halqasimon     toshmalar ichida yangi halqalar p«ydo bo`lishi mumkin.
  • 2. Bosh  sochli tsismyning yuzaki trixofitiyasi —  terida aylana  yoki oval o`chodlar kuzatiladi.  Diqqat bilan kuzatilganda o`choqlardagi sochning sinib tushayotganligi va  to`kilayotganligi  ko`rinadi.  Sochlar  teri sathidan 2—3 mm yutsorida sinadi. Zararlangan sohadagi teri sal qizargan    va shishgan bo`lishi mumkin.    Trixofitiya, o`smirlar balogatga yetgan davrda o`zo`zidan tuzalib ketadi.
  • 3. Bosh sochli qismining surunkali trixofitiyasi — asosan  ayollarda  kuzatiladi.  Ba`zan bolaligida  trixofitiyaga chalingan tsjz"bolalarda kasallik tuzalmasligi mumkin.   Shu  sababli   trixofitiya  bir   necha  o`n  yillab saqlanadi, bunda uning klinik belgilari juda kam rivojlanganligi   sababli   diagnoz   vaqtida   qo`yilmasligi mumkin.   Terida   sezilarsezilmas,   ma`lum   bir   shaklga ega bo`lmagan soch to`kilgan o`choqchalar kuzatiladi. Bunda sochninr^yory sathidan  singanligi  aniqlanadi.  Shu sababu^ o`chotslarda   tsora   nuktalar   kuzatiladi.   Kasallik: yaay qora nuqtali trixofitiya deyiladi.
  • 4. Silliq terining surunkali trixofitiyasi — teri>da qipiqli yallig`langan doglar paydo bo`ladi.  Bu dog— lardagi qipiqlar va yallig`lanish belgilari sust rivojlangan bo`ladi. Ulariing yuzasida mayda qizil tugunchalar paydo bo`lib, guruhlanishga moyil bo`ladi. Toshmali o`choqlar boldir, dumba, bilak sohalarida ko`p uchraydi.
  • 5. Soch qismining maddaliyirpnglashtan trixofitiyasi terida   yallig`langan  madda   to`planib,     o`smasimon shaklda bo`ladi.  Chegaralangan madda ogriqli va qattiq bo`lib, uning yuzasida yiringchalar va singan sochlar ko`rinib  turadi.   Zamburugli  o`chod  astasekin kattalashib >boradi,   hajmi   tovuqning   tuxumidek   bo`lishi   mumkin.

Mikrosporiyani   ko`pincha     Microsporum     ferrugineum (antropofil) va Microsporum lanosum (zoofil) lar qo`zgatadi. Bolalarda kuzatiladigan mikrosioriyaiing ikki klinik turi mavjud:

  • Mikrosporiyani   ko`pincha     Microsporum     ferrugineum (antropofil) va Microsporum lanosum (zoofil) lar qo`zgatadi. Bolalarda kuzatiladigan mikrosioriyaiing ikki klinik turi mavjud:
  • 1. Bosh sochli  tsismi mikros|oriyasi.  Kasallik belgilari uni  paydo qilgan  zamburugshshg  turiga bogliq. Agar   kasallik   zoofil   zamburuglar   tomonidan   yuzaga kelgan  bo`lsa,  boshda  1 — 2  ta o`choq hosil bo`ladi. Ular aylana yoki oval shaklida bo`lib zararlangan teri sohasidagi barcha sochlar sinadi. Singanda ham teri sathidan •5—8 mm balandlikda sinadi. Sochlar osonlikcha^yulinadi. Mikrosporiya o`choqlaridagi teri qalin unsimon qipiqlar bilan qonlanadi. Agar kasallik antropofil zam•buruglardan kelib chiqqan bo`lsa, mikrosporiyayushg klinik manzarasi yuzaki trixofitiyaga juda o`xshab kvtadi. Biroq sochlarning yuqoridan sinishi, o`choqdagi barcha sochlarning zararlanmaganligi va ularning odimtir rangi kasallik aniq tabiatinrg aniqlashda yordam beradi. Ay.niqsa   Vud   chirosh   yordamida  qo`llaniladigan   lyuminestsent  usul  juda   asqotadi.   Bunda  zararlangan  o`choqlar yashil yogdulanadi. Diagnoz noaniq paytlarda esa zkib o`stirish usuli yordam beradi.
  • 2. Silliq terining mikrosporiyasi — kliyaik va mikroskopik jihatdan yuzaki trixofitiyadan farqlab bo`lmaydi.   Faqatgina  epidemiologik ma`lumotlar   (tekshirilayotgan bemorning mikrosporiya tashxisi aniq tso`yilgan bolalar muassasasidan ekanligi)   va bakteriologik •tekshiruvlar (oziq muhitlarda Microsporum ga xos manzaranipg kuzatilishi)  diagnostikaga yordam beradi.
  • Dermatofitiylarni davolash mahalliy va umumiy olib boriladi. Umumiy davo dorilari ichida grizeoful vin keng qo`llanilmoqda. Grizeoful vin fungistatik ta`sir etadigan antibiotikdir, u tabletka ko`rinishida 0,125 dan chiqariladi. Dori ovqat yoki baliq yogi bilan ichiladi. Grizeoful vin bilan quyidagicha davolanadi: trixofitiyada har 1 kg tana ogirlitita 15 mg dan, mikrosporiyada esa 22 mg dan buyuriladi. Bu mivdor laboratoriyadan birinchi manfiy javob olgunga dadar qo`llaniladi. So`ngra kunora 2 hafta davomida beriladi. Shundan so`ng haftasiga 2 marta beriladi. Grizeoful vin bilan davolash laboratoriyadan 3 marta manfiy javo5 olinguncha davom etadi. Laboratoriya tekshiruvlari haftasiga o`tkazib turilishi lozim. Grizeoful vinning qonda vitaminlarni parchalashi, shuningdek allergik reaktsiyalar keltirib chitsarishi aniqlangan. Shu sababli mazkur dori bilan davolayotganda turlituman vitaminlar va antigistamin preparatlar buyurish maqsadga muvofivdir.

Mahalliy davo umumiy davo bilan birgalikda olibboriladi. Dastlab zararlangan teri sohalari bakteritsid suyuqliklar bilan tozalanadn, terinint sochli qismi ustarada olinadi. So`ngr^ 2—5% yodshshg spirtli zritmasi (ertalab) va 10—20% li oltingugurt malhami (kechqurun) surtiladi. Mazkur mahalliy davo usuli. 1 xafta davomida takrorlanadi. Hafta oxirida zamburugli o`choqlar sovunlab, iliq suvda yuvilib tozalanadi va laboratoriya tekshiruvidap o`tkaziladi. Ikkinchi hafta davomida yana yod va malham surtish takrorlanadi, so`ngra laboratoriyada zamburuglar qidiriladi. Ana shu yo`sinda 3 marta manfii javob olinguncha mahalliy davodavom etaveradi. Shundagina bemor atrofdagilar uchun xavfsiz hisoblanib, shtsfoxonadan chikariladi.

  • Mahalliy davo umumiy davo bilan birgalikda olibboriladi. Dastlab zararlangan teri sohalari bakteritsid suyuqliklar bilan tozalanadn, terinint sochli qismi ustarada olinadi. So`ngr^ 2—5% yodshshg spirtli zritmasi (ertalab) va 10—20% li oltingugurt malhami (kechqurun) surtiladi. Mazkur mahalliy davo usuli. 1 xafta davomida takrorlanadi. Hafta oxirida zamburugli o`choqlar sovunlab, iliq suvda yuvilib tozalanadi va laboratoriya tekshiruvidap o`tkaziladi. Ikkinchi hafta davomida yana yod va malham surtish takrorlanadi, so`ngra laboratoriyada zamburuglar qidiriladi. Ana shu yo`sinda 3 marta manfii javob olinguncha mahalliy davodavom etaveradi. Shundagina bemor atrofdagilar uchun xavfsiz hisoblanib, shtsfoxonadan chikariladi.
  • Kandidozlar. Bu guruhga mansub mikozlarni achitqisimon zamburuglar turkumiga kiruvchi Candida albicansqo`zgatadi. Ular sporalar hosil qilmaydi va soxta mitseliylarga ega. Achitqisimon zamburuglar tabiatda keng tarqalgan, meva va sabzavotlar tarkibyda katta miqdorda topiladi. Shuningdek soglom terida va oshqozonichak yo`lining shillik qavatida ham ko`p mikdorda bezarar yashaydi. Turli ekzogen va endogen sharoitlar mavjud, bo`lgandagina bu zamburuglar patogenlik xususiyatini namoyon etib, kandidoz kasalligining shakllanishita sabab bo`ladi.

Kandidozlar rivojlanishida quyidagi ekzogen omillar muhim rol  o`ynaxdi:

  • Kandidozlar rivojlanishida quyidagi ekzogen omillar muhim rol  o`ynaxdi:
  • 1) atrof  muhitning  namlik  daraj^si  va  harorat. Jamlikning oshishi, haroratning ko`tarilishi suvlipid mantiyasining o`zgarishiga,  yupqalajishyga olib keladi. 1eu hol teryog qatlami o`tkazuvchanligini oshirib achitqisimon zamburug`larning teri bagriga kirishiga tsulay sharoitlar yaratib beradi;
  • 2)  teri va shilliq qavatlar butunligining buzilishi. Har xil jarohatlar,  mexanik ta`sirotlar,  tor kiyim kiyish, go`dak bolalarni ortiqcha o`rabchirmash va bashqa tashqi omillar teri va shilliq qavatlar butunligyaning buzilishiga, natnjada zamburuglarning qaytaqayta tushib, sensibilizatsnya holati yuzaga keltirishiga sabab bo`ladi. Teri gigienasinig buzilishi (terining ifloslanishi) esa mikotik jarayonni chuqurlashtiradi;
  • 3)    oziqlanishning   buzilishi,   ya`ni   bir   tomonlama ovqatlanish,  ovqat  rejimining  buzilishi,  achitqi  zamburug`lariga boy ovkatlarning haddan tashqari ko`p iste`mol kilinishi  ham achitqisimon zamburug`larshshg o`z patogenlik  xususiyatini  namoyon  etishiga  sabab  bo`ladi.
  • Kandidrzlar   rivojlanishida   endogen   omillarning ahamiyati vihoyatda katta:
  • 1) moddalar   almashinuvinitsg   buzilishi   (qand   kasalligi, yog bosish, disproteinemiya);
  • 2)  qoi kasalligi (kamqonlpk, oedonlik);
  • 3)   neyrozndokrin sistemasi faoliyatishshg buzilishi (ko`p terlash,  YtsenkoKo`shing sindromi, miksedema, tireotoksikoz);
  • 4)   gipovitaminozlar   (ayniqsa rpboflavin va piri,doksin yetishmasligi);
  • 5)  disbakterioz holatlari.

Emadigan go`dak bolalarda kuzatiladigaya kandidozlar rivojlanishnda qondagi fungistaza aktivligining kamayishi muhim rol  o`ynaydi. IMasKyp ferment achitQi zamburuglari hayot faoliyatini keskin susaytiradi. Shuningdek bolalarda so`lak ajralish jarayonining yetishmovchiligi, ayniksa so`lak tarkibidagi lizotsimnnng zamburuglarga qarshi aktivligining pasayishi shilliq qavatlar kandidozining rivojlanishida hal qiluvchi rol  o`ynaydi. Antibiotiklar, glyukokortikoidlar va immunodepressiv preparatlarning keng ko`lamda tso`llanishi bolalar o`rtasida kandidozlar ko`payishiga sabab bo`layapti, jumladan ichki a`zolar kandidozi ko`proq uchrayapti.

  • Emadigan go`dak bolalarda kuzatiladigaya kandidozlar rivojlanishnda qondagi fungistaza aktivligining kamayishi muhim rol  o`ynaydi. IMasKyp ferment achitQi zamburuglari hayot faoliyatini keskin susaytiradi. Shuningdek bolalarda so`lak ajralish jarayonining yetishmovchiligi, ayniksa so`lak tarkibidagi lizotsimnnng zamburuglarga qarshi aktivligining pasayishi shilliq qavatlar kandidozining rivojlanishida hal qiluvchi rol  o`ynaydi. Antibiotiklar, glyukokortikoidlar va immunodepressiv preparatlarning keng ko`lamda tso`llanishi bolalar o`rtasida kandidozlar ko`payishiga sabab bo`layapti, jumladan ichki a`zolar kandidozi ko`proq uchrayapti.
  • Kandidozlar asosan ikki guruhga: yuzaki va vistseral kandidozlarga  bo`linadi.   Shuningdeq  bolalarda  kuzatiladigan surunkali tarqalgan kandidoz va kandidamikidlar ham farq dilinadi.
  • Yuzaki kandidozlar. (teri va shilliq kavatlar kandidozi, kandidozli onixiyalar va paronixiyalar) ko`pincha teri burmalari sohasidan boshlanadi. Bunda dastlab paydo bo`lgan eritematoz dog`lar sathida pufakchalar, kulrang tugunchalar, yiringchalar hosil bo`ladi. Burmalar ikkala yuzasining birbiriga ishqalanishi natijaspda bu ekssudativ toshma elementlari yorilib, ularning o`rnida eroziya kuzatiladi. Kandidoz eroziyalarpning yuzasi ko`pincha silliq, yaltiroq, oqimtir parda bilan qoplangan bo`ladi. Yuzaki kandidozlarning mana shu turi intertriginoz kandpdoz deyiladi. Yalliglanish o`choqlarining burmalar atrofidagi silliq teri bo`ylab tarqalishi esa silliq teri kandidozi deb ataladi. Silliq terida kuzatiladigan toshmalar xarakterpga qarab eritematoz va vezikulyoz turlari tafovut etiladi. Eritematoz turida terinivt yalliglangai o`choqlarida nam eroziyalar, qipshushr va 1;atqaloqlar ko`proq kuzatiladi.

Kandidamikidlar — achitqisimon zamburuglar bplan sensibilizatsiyalangan bolalar organizmida kuzatiladigan ikkilamchi allergik toshmalardir. Kandidamikidlar rivojlanishiga kandidozlarni noto`g`ri davolash sabab bo`ladn. Shuningdek, glyukokortikoidlar bilan bir vaqtshshg o`zida xam mahalliy va umumiy davolash, antibiotiklarni palapartish qo`llash, terini qitiqlovchi mahalliy dorilarni noto`gri qo`llash ham allergik toshmalar paydo bo`lishiga olib keladi. Kandidamikidlar terida eritematoz dog`lar paydo bo`lishi bilan boshlanadi, aia shu sohalarda pufakchalar, tugunchalar hosil bo`ladi. Eritemalarning kamayishi ular sathida ko`chib tushayotgan qipiqlanish jarayoni rivojlapishiga olib keladi. Bunday bemorlarda umumiy harorat ko`tariladi, ularni darmonsizlik, bosh ogrig`i, ko`ngil aynishi kabi noxush belgilar bezovta qiladi. Asosiy o`choqlardagi yalliglanish belgilari kuchayadi. Kandidozlarga uchragan asosiy o`choqlarni to`gri va sifatli davolash kandidamikidlarning o`zo`zidan yo`kolib ketishiga sabab bo`ladi.

  • Kandidamikidlar — achitqisimon zamburuglar bplan sensibilizatsiyalangan bolalar organizmida kuzatiladigan ikkilamchi allergik toshmalardir. Kandidamikidlar rivojlanishiga kandidozlarni noto`g`ri davolash sabab bo`ladn. Shuningdek, glyukokortikoidlar bilan bir vaqtshshg o`zida xam mahalliy va umumiy davolash, antibiotiklarni palapartish qo`llash, terini qitiqlovchi mahalliy dorilarni noto`gri qo`llash ham allergik toshmalar paydo bo`lishiga olib keladi. Kandidamikidlar terida eritematoz dog`lar paydo bo`lishi bilan boshlanadi, aia shu sohalarda pufakchalar, tugunchalar hosil bo`ladi. Eritemalarning kamayishi ular sathida ko`chib tushayotgan qipiqlanish jarayoni rivojlapishiga olib keladi. Bunday bemorlarda umumiy harorat ko`tariladi, ularni darmonsizlik, bosh ogrig`i, ko`ngil aynishi kabi noxush belgilar bezovta qiladi. Asosiy o`choqlardagi yalliglanish belgilari kuchayadi. Kandidozlarga uchragan asosiy o`choqlarni to`gri va sifatli davolash kandidamikidlarning o`zo`zidan yo`kolib ketishiga sabab bo`ladi.
  • Bolalarda kuzatiladigan surunkali tarqalgan kandidoz ilk go`daklik davridayots shakllanib, dastlabki belgilari ko`iincha ogiz bo`shligida namoyon bo`ladi. Ana shu shilliq qavat kandidozini noto`gri davolash, jumladan antibiotiklar, sul fanilamidlar va gormonlar ko`llash uning surunkali tarqalgan tus olishiga sabab bo`ladi. Yuz terisida, boshning sochli qismi, badan terisi va qo`loyoqlarda ko`p sonli eritematoz doglar paydo bo`ladi. Dog`lar aylana shaklida, chetlari notekis, juda :tsizargan va shishgan, ularning yuzasida qipiqlar bo`ladi. Mazkur doglar so`galsimon o`sishga moypl bo`lib, ko`pincha serozyiringlts va iflosyaangan qipiqlar bilan qoplanadi. Bu xol og`iz burchaklarida yaqqol ko`zga tashlanadi. Terining barcha sohalarida tugunsimon gadirbudur o`smalar shakllanadi. Tirnoq ostida va tirnoqlar o`rnida toshmalar kurtaklanishi avj oladi. Natijada tirnoqlar shaklini o`zgartirib, qalinlashadi, sinuvchan, mo`rt bo`ladi. Tarqalgan kandidozning kechishi surunkali tus olnb, bemorning umumiy axvoli ogirlashadi. Kamqonlik, harorat ko`tarilishi, naysimon suyaklar osteoporozi, qaytalanuvchi bronxit, o`pka yallig`lanishi, ich ketishi kabp xastaliklar qo`shiladi. Kasallikni o`z vaqtida apitslab, achitqisimon zambo`ruglarga qarshi davo o`tkazish yuqorida sanab o`tilgan noxush belgilar va hodisalarni bartaraf etadi. Biroq silliq terida chandiqli atrofiya, boshning sochli qismida soch to`kilishi uzoq vaqt saqlanib qoladp.

Katalog: Sayt -> Кафедралар%20маърузалари%20Фарм.%20фак -> Фармакология%20ва%20клиник%20фармация
Кафедралар%20маърузалари%20Фарм.%20фак -> Ma’ruzaning maqsadi: Ma’ruzaning maqsadi
Кафедралар%20маърузалари%20Фарм.%20фак -> O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligi Toshkent farmatsevtika instituti Noorganik, analitik, fizik va kolloid kimyo kafedrasi
Кафедралар%20маърузалари%20Фарм.%20фак -> O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligi Toshkent farmatsevtika instituti Noorganik, analitik, fizik va kolloid kimyo kafedrasi
Кафедралар%20маърузалари%20Фарм.%20фак -> Mavzu: Lipidlarni hazm bo`lish mexanizmi. To`qima lipolizi Reja
Кафедралар%20маърузалари%20Фарм.%20фак -> Ma’ruza 11. Suyuq dori shakllarini ishlab chiqarish validatsiyasi
Кафедралар%20маърузалари%20Фарм.%20фак -> O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligi Toshkent farmatsevtika instituti Noorganik, analitik, fizik va kolloid kimyo kafedrasi
Фармакология%20ва%20клиник%20фармация -> Shikastlanishlar. Yumshoq to‘qima shikastlanishi va btyo bosh miya Shikastlanishi va unda btyo

Download 0.81 Mb.

Do'stlaringiz bilan baham:




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling