Asosiy qism II. I o’zgarmas tok zanjirlari Ўзгармас электр токи


Актив қаршилик улангаи ўзгарувчан ток занжири


Download 0.73 Mb.
bet2/3
Sana16.01.2020
Hajmi0.73 Mb.
1   2   3

Актив қаршилик улангаи ўзгарувчан ток занжири. Бу хилдаги нагрузкага (истеъмолчига) электр энергиясини иссиқлик энергиясига айлантириб берадиган истеъмолчилар (чўғланма лампалар, барча техника ва маиший асбоблари, реостат ва бошқалар) киради.



Фараз қилайлик, актив қаршиликли электр занжири синусоидал кучланиш манбаига уланган бўлсин. У ҳолда Кирхгофнинг иккинчи қонунига биноан занжирнинг электр мувозанат тенгламаси бўлади. У ҳолда, Ом қонунига биноан занжирдаги ток



бу ерда


Шундай қилиб, ифодалардан кўриниб турибдики, актив қаршиликни занжирда кучланиш билан токнинг ўзгариши синусоидал бўлиб, уларнинг фазалари ўзаро мосдир. Бинобарин кучланиш билан ток граФ.И.К.лари ва векторлар орасидаги фаза синиш бурчаги .

Бундан Ом қонунининг кучланиш ва токнинг таъсир этувчи қийматлар орқали ифодаланган формуласини ҳосил қиламиз.



Индуктив ғалтак уланган ўзгарувчаи тик занжири. Аксарият электро техник қурилмаларнинг асосий қисмни индуктив ғалтаклар (асинхрон дангателлар, траноформаторлар ва бош.) ташкил қилади. Реал индуктив галтак ўзининг индуктивлиги L дан ташқари, актив RL ва сиғим Сь қаршиликларга ҳам эга. Аммо занжирда физикавий жараёнларни аниқ тассавур қилгш учун берилган индуктив галтак (идеал индуктив галтак) индуктивлиқдангина иборат, яъни , деб фараз қилинади.

Агар берилган индуктив ғалтақдан синусоидал ток оқиб ўтаётган бўлса, у ҳолда ток ҳосил қилган ўзгарувчан магнит оқими нинг таъсиридан ғалтакда доимо ўзиндукция ЭЮК мавжуд бўлади.



ғалтакнинг индуктилиги ва токнинг ўзгариш тезлигига боғлиқ яъни:

тенгламанинг ўнг томони олдидаги минус ишора ленц принципига биноан ёзилган.

Кирхгофнинг иккинчи қонунига асосни занжирнинг мувонинг тенгламаси

Демак, занжирга берилган кучланиш исталган лахзада га қиймат жиҳатдан тенг, аммо йўналиши қарама-қарши.



Формулага токнинг қийматини киритсак, индуктив ғалтакли занжирдаги кучланишнинг ўзгаришини ифодаловчи тенгликни ҳосил қиламиз.





Демак, индуктив ғалтакли занжирдаги кучланиш билан ток (граФ.И.К.лари ва векторлари) орасидаги фаза силжиш бурчаги , яъни кучланиш токдан фаза бўйича 900 илгари келяпти. Бу қуйидагилар билан тушунтирилади:

1. Ғалтакдаги ўзиндукция ЭЮК исталган лахзада токнинг ўзгариш тезлиги га пропорционал.



2. Шунинг учун ток ноль қийматларидан ўтаётганда унинг ўзгариш тезлиги эга катта бўлиб, бунда ўзининг амплитуда қийматига эришади, яъни ифодадаги занжирдаги кучланишнинг амплитуда қийматидир. Бундан занжирдаги токнинг таъсир этувчи қиймати (ёки занжир учун Ом қонун)ни аниқлаймиз.



кўпайтиш индуктив ғалтакнинг реактив қаршилиги ёки индуктив қаршилик деб аталиб, билан белгиланади. Ўлчов бирлиги .

  1. актив қаршиликдаги кучланишннинг пасайиши

  2. индуктив ғалтакдаги узиндукция Э.Ю.К ни мувозанатловчи кучланиш

  3. конденсаторларнинг қопламаларидаги кучланиш.

Мазкур занжирнинг электр мувозанат тенгламаси Кирхгофнинг иккинчи қонунига биноан қуйидагича ифодаланади:

ифодага кўра занжирдаги кучланишларнинг ўзгариши:



Бунда фаза силжиш бурчаги нинг ишораси занжирдаги реактив қаршиликлардан қайси бирининг катталигига боғлиқ.



Актив ва реактив қаршиликлари ўзаро кетма-кет уланган занжирнинг вектордиаграммаси расмларда кўрсатилган. Ток занжирнинг барча элементлар учун убош вектор тарзда олинган. Актив қаршиликдаги кучланиш вектор ток вектор билан фазалар бўйича мос тушади: индуктив ғалтакдаги кучланиш вектори токвектори дан 900 илгари келади: конденсатордаги кучланиш ток вектор дан 900 кечикади. Демак, реактив кучланиш векторлари ва ўзаро қарама-қарши йўналганбўлиб, улар орасидаги бурчак 1800 ни ташкил этади.

Мазкур векторлар диаграммасидан кўринадики, занжирга берилган кучланишнинг геометрик йиғиндисига тенг, яъни



Вектор диаграмма қуриш натижасида ҳосил бўлган кучланишлар учбурчаги ОАВ дан эса кучланишларнинг абсолют қийматларини аниқлаш мумкин:



.

Шундай қилиб, берилган занжир учун Ом, X-занжирнинг реактив қаршилиги, Ом.

Кучланишлар учбурчагининг учала томонини ток га бўлиб, кучланишлар учбурчагини ҳосил қиламиз. Бу учбурчакдан фойдаланиб, қуйидаги нисбатларни ёзиш мумкин:

R,L,C элементлари ўзаро кетма-кет уланган занжирни тахлил қилиш натижасида қуйидаги хулосага келиш мумкин.



1. Агар (яъни ) бўлса (2.15-расм, б) занжирга берилган кучланиш токдан фаза бўйича бурчакка илгарилаб келади:

2. Агар (яъни ) бўлса, занжирга берилган кучланиш токдан фаза бўйича бурчакка кечикади:



Биринчи ҳолда занжир актив-индуктив, иккинчи холда эса, актив-сиғим характерга, эга ҳисобланади. Агар (яъни ) бўлиб, занжирда кучланишлар резонанси ходисаси рўй беради.



Актив ва реактив каршиликлари ўзаро параллел уланган

занжир.

Тармоқланган (параллел) ўзгарувчан ток занжирини таҳлил қилиш ва ҳисоблаш учун ўтказувчанликдан фойдаланиш қулайдир. Тармоқланган ўзгарувчан ток занжирида ўтказувчанлик уч турга бўлинади:

1. актив ўтказувчанлик

2. реактив ўтказувчанлик (бу ерда ] индуктив, сиғим ўтказувчанлиги);

3. тўла ўтказувчанлик.

Барча ўтказувчанликлар сименода ўлчанади ва қисқача См деб белгиланади.

Берилган занжир синусоидал кучланиш манбаига параллел уланган. Кирхгофнинг биринчи қонунига биноан занжирдаги ток (ёки умумий ток):

У ҳолда элементлари параллел уланган занжирдаги умумий токнинг ўзгариши:





бу ерда - умумий токнинг бошланган фазаси.

Бунда фаза силжиш бурчаги нинг ишораси занжирдаги реактив ўтказувчанликлари қайси бирининг катталигига боғлиқ.

Актив ва реактив қаршиликлари ўзаро параллел уланган занжирнинг вектор диаграммаси б-г да кўрсатилган. Кучланишзанжирнинг барча элементларидабир хил қийматга эга бўлгани учун кучланиш вектори кучланиш вектори биланфазалар бўйича мос тушади, индуктив ғалтакдаги токкучланиш векторидан 900 гакечикади ва ниҳоят конденсатордаги ток вектори кучланиш вектори дан 900илгарилаб келади. Қарама-қарши фаза бўлган токлар ( ва )нинг векторлари орасидаги бурчак 1800 га тенг.

Мазкур векторлар диаграммасидан кўринадикизанжирдаги умумий ток параллел шохобчадаги токларнинг геометрик йиғиндисига тенг:

Вектор диаграммани қуриш натижасида ҳосил бўлган токлар учбурчаги ОOND дан



Берилган занжир учун Ом қонунининг ифодаси:



Токлар учбурчагининг учала томонини кучланиш га бўлиб, ўтказувчанлик учбурчагини хосил қиламиз. Ўтказувчанликлар учбурчагидан қуйидаги нисбатларни ёзиш мумкин:



R, L, C элементлари ўзаро параллел уланган занжирни тахлил қилиш натижасида қуйидаги хулосага келиш мумкин.



1. Агар бўлса, занжирдаги умумий ток кучланиши дан фаза бўйича бурчакка кечикади.

2. Агар занжирдаги умумий ток кучланиши дан фаза бўйича бурчакка илгарилаб келади. Бунинг учун бўлиши шарт, яъни :



Биринчи ҳолда занжир актив-индуктив, иккинчи ҳолда эса, актив-сиғим (2.16-расм, г) характерга, эга ҳисобланади. Агар бўлса, бўлиб, занжирда токлар резонанси ходисаси рўй беради



II.III Induktiv g’altak ulangan o’zgaruvchan tok zanjiri.


Do'stlaringiz bilan baham:
1   2   3


Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2019
ma'muriyatiga murojaat qiling