Aziz Bahodirovich 6-sinf Qadimgi Tarix Majburiy fanlar uchun Super qo’llanma guliston 2020


Download 345.99 Kb.
bet1/3
Sana12.02.2020
Hajmi345.99 Kb.
  1   2   3




Aziz Bahodirovich

6-sinf Qadimgi Tarix

Majburiy fanlar uchun

Super qo’llanma

GULISTON 2020

Arxeologlar qadim zamonlarda odamlar yashagan manzilgohlarda qazilma ishlarini amalga oshiradilar.

Antopologlar qadimgi odamlarning suyak qoldiqlarini tekshirib, ularning tashqi qiyofasini tiklaydilar va rivojlanishini o’rganadilar.
Etnograflar qadimgi odamlarning ko’pgina udumlarini, hozirda mavjud qabilalar va elatlarning qadimdan saqlab qolgan xo’jalik va madaniy an’analarini o’rganadilar.
Epigrafika –Qadimgi bitikarni o’rganish bilan shug’ullanadi.
Numizmatika – Tangalarni o’rganish bilan shug’ullanadi.
Sivilizatsiya – eng qadimgi shaharlar,yozuv, davlatlar tashkil topishi va rivojlanishi. Dastlabki sivilizatsiyalar tarixi Qadimgi Sharqda, so’ngra Yunonistondagi Krit orolida boshlangan Qadimgi yozuv namunasi edi.

Manbalar

Avesto” O’rta Osiyo xalqlari tarixidan hikoya qiladi. Unda yurtimizning qadimgi tarixiy viloyatlari – Baqtriya, So’g’d, Xorazm aholisi madaniyati to’g’risida hikoya qilinadi.



Doro I buyurug’I bilan Erondagi Kirmonshoh shahri yaqinida Behustun qoyasidagi yozuvlarda ham.

Tarixchilar



Miloddan avvalgi V asrda qadimgi yunontarixchisi Gerodot 9 kitobdan iborat «Tarix» asariniyozdi. Unda o’lkamizningqadimgi aholisi to’g’risida ham ma’lumotlar beriladi.
Miloddan avvalgi I asr oxirlarida qadimgiyunon tarixchisi va geografi Strabon «Geografiya» nomli asarida O’rta Osiyo xalqlari madaniyati haqida ma’lumotlar keltiradi.
Milodiy I asrda qadimgi Rim tarixchisi Kvint Kursiy Ruf «Makedoniyalik Alek sandr tarixi» nomli asarni yozib, makedoniyalik Aleksandrning O’rta Osiyoga harbiy yurishlari haqidagi ma’lumotlarni keltirgan.

Ko’hna qadamjolarniqazish chog’ida arxeologlar Hindiston, Eron va Mesopotamiya hunarmandlari tomonidan tayyorlangan sopol va metall idishlar, zargarlik buyumlarini topishgan.


------ Jahondagi barcha xalqlarningtarixi ibtidoiy jamoa tuzumidan boshlangan.
------ Insoniyat rivojidagi birinchi bosqich ibtidoiy to‘da
QADIMGI TOSH DAVRLAR.

Paleolit- qadimgi tosh davri.

Mezolit – o’rta tosh davri.

Neolit – yangi tosh davri.

Eneolit – mistosh davri.

----- Janubiy Afrikadan –avstralopitek,

----- Sharqiy Afrikadagi Zinj vodiysidan– zinjantrop,

----- Yava orolidan (Indoneziya)– pitekantrop,

----- Xitoy hududidan – sinantrop,

----- Germaniyadan – neandertal

----- Fransiyadagi Kromanyon g‘oridan – hozirgiqiyofadagi odam kromanyon suyaklari topilgan.

O’rta Osiyoda toshdan yasalgan qadimiy mehnat qurollari Farg’ona vodiysidagi Selungur makonidan va Toshkent vohasidagi Ko‘lbuloq manzilgohidan ham topilgan.


-------- Cho’pper – qo’pol tosh qurollar.
termachilik

-------- o’zlashtiruvchi xo’jalik

ovchilik

Boysun tog'laridan topilgan Teshiktosh G'ori o'rta paleolit davri madaniyatining jahonga mashhur yodgorligi hisoblanadi.


Teshiktosh g'oridan tosh qurollari va ularning parchalari, tog’ echkisi, kiyik, yovvoyi ot, qoplon, quyon, mayda kemiruvchilar, shuningdek, qushlarning suyaklari topilgan.
Teshiktosh g'orida topib tekshirilgan, tosh asriga mansub 8 – 9 yashar neandertal bolaning suyak qoldiqlari eng mashhur topilmadir.
Murdaning dafn etilishi dastlabki diniy e’tiqodlar bilan bog’liq bo’lgan.

Totemizm-biror hayvonyoki o’simlik turi bilan qarindoshlik aloqasiga ishonish
Animizm -jonlar va ruhlarning mavjudligiga e’tiqod
Fetishizm -buyumlar omad keltirishiga yoxud balo-qazoni bartaraf etishiga e’tiqod.
Tayanch konspekt
Ilk paleolit avstralopitek

zinjantrop

pitekantrop va sinantrop

o’rta paleolit neandertal → Teshiktosh


so’nggi paleolit kromanyon


  • Mil avv 1 mil-100 ming yil-ilk paleolit davri

  • Mil avv 100-40-ming yil-O`rta paleolit davri

  • Mil avv 40-12-ming yil so`nggi paleolit davri

  • Mil avv 12-7-ming yil-mezolit davri

  • Mil avv 6-4-ming yil-neolit davri

  • Mil avv 4-3-ming yil-eneolit davri



So’nggi paleolit davri

1)mil avv 40-12-mingyilliklar

2)kramaniyon odami yashagan

3)Samarqand, Farg’ona, Toshkent(Ko’lbuloq) manzilgohlari

4)taqinchoqlar, munchoqlar va uzuklar yasay boshlandi

5)urug’ jamoalariga birlashgan va qabilalar paydo bo’lgan

6)turar joylar qurilishi (eng muhumi)

7)kiyim kechak tayyorlashda hayvonlar terisidan foydalanishgan

8)suniy olov hosil qilishni ham o’rganib olishdi



Mezolit davri

1)mil avv 12-7 –ming yilliklar

2)muzlik davri tugadi

3)o’q-yoy kashf etildi

4)mikrolitlar yasashni o’rgandi

5)hayvonlar (birinchi it ) qo’lga o’rgatildi

6)Old Osiyoda ibtidoiy ziroatchilik va chorvachilik

7)O’rta Osiyoda 100 dan ortiq manzilgohlar; Farg’ona, Toshkent,

O’zbekistonning janubida

8)Manzilgohlar: 1.Obishir, 2.Qo’shilish, 3.Machay, 4. Zarautsoy qoyatosh rasmlari





Eneolit davri

1)mil avv 4-3-ming yilliklar o’rtalarigacha

2)4- ming yillikda ya’ni Eneolit davrida quidagi voqealar bo’lgan

a)O’rta Osiyo janubida sun’iy sug’orishga asoslangan dehqonchilik vujudga keldi

b) xom g’ishtdan ko’p xonali uylar qurila boshlandi

c)kulolchilik xumdonlari paydo bo’ldi

d)spool idishlar hayvonlarning, qushlarning tasvirlari va o’simlik naqshlari (yaproq,gullar) bilan bezatila boshlandi




Neolt davri

1)mil avv 6-4 – ming yillik

2)spool idishlar yasashning kashf etilishi bilan boshlandi

3)O’zlashtiruvchi xo’jalikdan ishlab chiqaruvchi xo’jalikka o’tildi (dehqonchilik va chorvachilik)

4)o’troq turmush tarziga o’tdi, turar joylar qurilishi

boshlandi,paxsadan uylar qurila boshlandi

5)kulolchilik va to’quvchilik bu davrning muhum ixtirosi

6)neolit davrining oxirida odamlar misdan foydalanishga, undan mehnat qurollari yasashga o’tishdi





Bronza davri

1)mil avv 3-ming yillik o’rtalaridan – mil avv 2-ming yilliklar

2)Odamlar misni eritib qalay,qo’rg’oshin, yoki rux bilan qo’shilib, bronza olishni o’rganganlar

3)Bronza davrida 2 ta yirik hodisa yuz berdi:

a) chorvachilik dehqonchilikdan ajralib chiqa boshladi

b) Matriatxat davri tugab Patriatxat davri boshlandi

MANZILGOHLARI: O’zbekistonning 3 ta viloyatida : Buxoro, Xorazm, Surxondaryo viloyatlaridan topib o’rganilgan.

1.Zamonbobo (Buxoro viloyati, Qorako’l tumani)

2.Sopollitepa (Surxondaryo v. Muzrobod t. –TOPILDI:a) xom g’ishtdan qurilgan uy-joylar,b)spool buyumlar, c) bronzadan yasalgan mehnat qurollari d) zeb-ziynatlar yasalgan ustaxona qoldiqlari,e)yirik xumlarda saqlangan bug’doy va arpa doni

3)Jarqo’ton (Surxondaryo v.) –ilk shahar alomatlari ko’zga tashlanadi.


Temir davri



  • Temir 1500 gradusda eriydi

  • Temirdan birinchi bo’lib Kichik Osiyodagi xettlar mil avv XIV – XIII asrlarda foydalangan

  • Xttlardan so’ng Mesopatamiya, Eron, Kavkazorti hududlari foydalangan.

  • Temirdan dastlab zeb – ziynat buyimlari yasashda foydalanilgan. Misol uchun:Misr fir’avni Tutanxomon maqbarasidan va Kavkazdagi Maykop g’oridan topilgan

  • Mil avv IX-XIII asrlarda O’rta Osiyoda temir davriga o’tish boshlangan ilk mehnat qurollari yasash boshlangan

  • Doimiy harbiy to’qnashuv sharoitida qabila ittifoqlari paydo bo’ldi

  • Temir asri boshlarida O’rta Osiyo aholisi 4 guruhga bo’lindi

1.kohinlar


2.jangchilar Buni ketma ketlikda yod oling

3.dehqonlar

4.hunarmandlar





  • “nmana” – katta patriarxat oila

  • “vis” – urug’ jamoasi

  • “varzana” – hududiy qo’shnichilik jamoasi

  • “zantu” – qabila

  • “dax’yu” – qabilalar ittifoqi

Ijtimoiy tizum taraqqiyoti

1.Ibtidoiy to’da

2. urug’

3.qabila

4. qabilalar ittifoqi


Download 345.99 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:
  1   2   3




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling