##book id=668//book name= Bərk cismlər fizikası


Download 5.04 Kb.

bet13/13
Sana02.05.2017
Hajmi5.04 Kb.
1   ...   5   6   7   8   9   10   11   12   13

D) 1, 4, 6; 
E) 2, 5; 6;  
##num= 15// level= 1// sumtest
=22 // name= Bərk cisimlərdə istidən genişlənməsi və 
istilik tutumu: Eynşteyn və Debay qanun // 
 
1. U prosesl
ə
rd
ə
 
istilik müqavimətinin yaranması nə
 il
ə
 
ə
laq
ədardır
?  
A) Fononlarla kristal qəfəsi arasında impuls və enerji mübadiləsinin baş verməsi ilə;  
B) Fononların elastiki toqquşması nəticəsində enerji itgisinin baş verməsi ilə;  
C) Səpilmə prosesində fononlar sayının azalması ilə;  
D) Qəfəs enerjisinin fononlar tərəfindən udulmasə ilə;  
E) Fononların fotonlar və elektronlardan səpilməsi ilə.  

96 
 
2. 
Sonlu ölçülü kristalın istilikkeçirmə
si 
K
T
0

 - d
ə
 fonon - fonon s
ə
pilm
ə
sinin 
sonsuz kiçik olması üzündən sıfra yaxınlaşmalıdır
. Lakin t
əcrübə
d
ə
 deyil
ə

müşahidə
 olunmur - 
istilikkeçirmə
 h
əmişə
 sonludur. Bu ziddiy
ə
tin s
ə
b
ə
bi n
ə
dir?  
A) Fononların aşqarlardan səpilməsidir. 
B) Fononların xətti defektlərinin səpilməsidir;  
C) Temperaturun müəyyən qiymətindən sonra fononların sərbəst yolunun orta uzunluğunun 
kristalın xətti ölçüsü tərtibində olması və kristalın daxili səthlərindən səpilməsidir. 
D) Kristalın həcmində mövcud ola bilən digər fazalardan fononların səpilmısidir;  
E) Elastiki dalğaların öz aralarında superpozisiyasıdır.  
3. 
Foton istilikkeçiriciliyi (Fİ
) n
ə
dir v
ə
 
onu hansı temperaturlarda nə
z
ə
r
ə
 almaq 
lazımdır
?  
A) Fİ, istilik şüalanmasına uyğun fotonlarla baş verən istilikkeçirmədir və bərk cisimlərdə 
infraqırmızı dalğaların yaranmasına müvafiq nisbətən aşağı temperaturlarda nəzərə almaq lazımdır;  
B) Fİ, fotonlarla istilik daşınmasıdır və bütün temperaturlarda nəzərə alınmalıdır;  
C) Fİ, bərk cismi foton dəstəsi ilə şüalandırdıqda məcburi şüalanma yolu ilə yaranan fotonlar 
vasitəsi ilə istilik daşınması olub, temperaturdan asılı deyil;  
D) Fİ, yüksək enerjili fotonlar vasitəsi ilə enerji daşınmasıdır və əsasən ərimə temperaturunun 
bilavasitə yaxın ətrafında nəzərə alınmalıdır;  
E) Fİ, ixtiyari enerjili fotonlarla kristalda istilik enerjisi daşınmasıdır və bütün temperaturlarda 
nəzərə alınmalıdır;  
4. 
İon kristallarda Bideman
 - 
Frans qanunu ödə
nilirmi v
ə
 n
ə
 s
ə
b
ə
bd
ə
n?  
A) Ödənilmir; Səbəb: onların keçiriciliyi ion keçiriciliyidir;  
B) Ödənilmir; Səbəb: onlarda sərbəst elektronların konsentrasiyası nisbətən kiçik olduğundan;  
C) 


T
 şərti ödənilən aşağı temperaturlarda ödənilir; Səbəb: fononların konsentrasiyası sonsuz 
kiçik olduğundan;  
D) Termik ionlaşma baş verən yüksək temperaturlarda ödənilir; Səbəb: kifayət qədər sərbəst 
elektron yarandığından;  
E) 



1
~T
 Debay qanunu ödənilən temperaturlarda ödənilir; Səbəb: fononların konsentrasiyası 
böyük olduğundan;  
5. 
Yüksək temperaturlarda metalların müqavimə
ti temperaturdan nec
ə
 
asılıdır və
 n
ə
 
s
ə
b
ə
b
ə
?  

97 
 
A) Temperaturun artması ilə xətti qanunla artır: 
;
T

 Səbəb: elektronların yürüklüyünün 
1
~

T

 
qanunu üzrə azalması və 
const
n

 olması;  
B) Temperaturun azalması ilə xətti qanunla azalır; Səbəb: 
const


 və 


1
T
n
dir;  
C) Temperaturun artması ilə 
2
T

 qanunu üzrə artır; Səbəb: 
2
~

T

 və 


const
n
dir;  
D) Temperatur azaldıqda 
2
T

 qanunu ilə artır; Səbəb: 
const


 və 
2
~

T
n
 olmasıdır;  
E) Temperaturun artması ilə 





 

kT
E
exp
~

 qanunu üzrə artır; Səbəb: 
const


 və 





 

kT
E
n
exp
~
 - dir.  
6. 
Kristalda potensial enerjinin atomlararası mə
saf
ə
d
ən asılılığı 
)
(r
u
u

, m
ə
lum 
olduqda anharmoniklik 
)
(g
 v
ə
 kvazielastiklik 
)
(

 
əmsallarını necə
 
müə
yy
ə
n etm
ə

olar?  
A) 
.
2
1
0
3
3
V
r
u
g
r










 
B) 
;
3
1
3
3
T
r
u
g









;
2
1
0
2
2
r
r
u











  
C) 
;
3
3
3
r
r
u
g
p










;
2
1
V
r
u











  
D) 
;
3
1
3
3
r
r
u
g
V










 
;
2
2
2
r
r
u












  
E) Anharmoniklik əmsalı: 
;
2
1
0
3
3
r
r
u
g









 kvazielastiklik əmsalı: 
;
0
2
2
r
r
u










 
7. 
Ə
ks
ə
r b
ə
rk cisiml
ər üçün Dyulonq
 - 
Pti qnununun ödə
nildiyi temperaturlarda 
istid
ən genişlə
nm
ə
 
əmsalı 
)
(

 
temperaturdan asılıdırmı və
 bu n
ə
 il
ə
 izah edilir?  
A) Asılıdır: zəif də olsa temperaturun artması ilə xətti qanun üzrə artır. Səbəb:anqarmonizmin zəif 
olmasıdır;  
B) Qəfəs rəqsləri sırf harmonik olduğundan 

 temperaturdan asılı olmur;  

98 
 
C) Rabitənin zəifliyi üzündən molekulyar kristallarda 

 T - nin artması ilə 
3
T

 qanununa 
müvafiq artır, digərlərində isə sabitdir;  
D) İstidən genişlənmə kvant təbiətli olduğundan, yalnız kvant kristallarında deyilən tempetarurlarda 

 T - dən 
T
~

 kimi asılı olur;  
E) Asılıdır, lakin sonsuz zəifliyi üzündən onu təcrübədə aşkarlamaq mümkün deyil.  
8. Van - der - Vaals, 
yaxud da London qarşılıqlı tə
siri dedikd
ə
 n
ə
 
başa düşülür və
 o, 
ə
sas
ən hansı növ kristalların yaranmasında həlledici rol oynayır
?  
A) Atomlararası qarşılıqlı təsir enerjisi 
6
~
)
(

R
R
U
 qanununa müvafiq dəyişən qarşılıqlı təsirdir və 
təsirsiz qaz kristallarının, eləcə də üzvü maddələrin əksər molekulyar kristallarının yaranmasında 
həlledici rol oynayır;  
B) Bu, atomlararası qarşılıqlı təsir qüvvəsinin 
6
~
)
(

R
R
F
 qanunu ilə dəyişməsinə uyğun qarşılıqlı 
təsirdir və əsasən üzvü maddə kristallarının yaranmasını təmin edir;  
C) Bu qarşılıqlı təsir, 
6
~
)
(
R
R
U
qanunu ilə dəyişən potensial enerjiyə malik qarşılıqlı təsirdir və 
qeyri - üzvü birləşmələrin yaranmasını təmin edir;  
D) London qarşılıqlı təsiri nüvələrarası itələmə qüvvəsinin üstünlük təşkil etdiyi hala uyğun 
qarşılıqlı təsir olub, kovalent kristalların yaranmasına cavabdehdir;  
E) Bu, təbiətən dipol - dipol qarşılıqlı təsiri olub, ion və təsirsiz qaz kristallarında tarazlığı təmin 
edir.  
9. 
Ə
rim
ə
 
temperaturuna yaxın

yüksə
k temperaturlarda Dyulonq - Pti qanunundan 
k
ənaraçıxma müşahidə
 olunur 

 istilik tutumu, z
ə
if d
ə
 olsa, 
T
~

 
qanunu üzrə
 
artır

Bunun s
ə
b
ə
bi n
ə
dir?  
A) Normal rəqslər sayının artmasıdır; 
B) Deyilən kənaraçıxmanın səbəbi daxili şualanma hesabına kristalın daxili enerjisinin – nəticə 
etibarilə, iştirak tutumunun artmasıdır;  
C) Səbəb, atomların 
max



 tezliklərlə rəqs etməsidir;  
D) Bu, atomların tarazlıq vəziyyəti ətrafında anharmonik rəqslərinin qəfəs istilik tutumuna əlavə 
verməsi ilə bağlıdır; 
E) Uzundalğalı rəqslərin daha da intensivləşməsi.  
10. 
Kristalların qə
f
ə
s istilik tutumuna dair Debay n
ə
z
ə
riyy
ə
sin
ə
 
görə
 istilik tutumu 
temperaturdan nec
ə
 
asılı olmalıdır (
orta temperaturlarda) v
ə
 niy
ə
?  

99 
 
A) Deyilən halda 

3
T
C

 dur və bu, normal rəqslərin sayının 
3
T
N
r
 və hər bir normal rəqsin 
enerjisinin isə 
T
N
~

 qanunu üzrə artması ilə bağlıdır;  
B) İstilik tutumu 

3
T
C

 qanunu ilə dəyişməlidir; Səbəb - kristalın daxili enerjisinin 
5
T
E
 
kimi dəyişməsidir;  
C) Bu nəzəriyyəyə uyğun olaraq 
T
~

 olmalıdır; Səbəb – kristal qəfəsinin anharmonik (qeyri - 
harmonik) rəqs etməsidir;  
D) Debay nəzəriyyəsinə görə mütləq sıfra yaxın temperaturlarda 
),
/
exp(
~
kT
C




 orta 
temperaturlarda isə 

3
T
C

olmalıdır; Səbəb - atomların qismən harmonik rəqs etmələri;  
E) Bütün temperaturlarda 

3
T
C

olmalıdır; Səbəb - normal rəqslərin sıxlığının temperaturdan 
asılı olmamasıdır.  
11. Nisb
ə
t
ən aşağı temperaturlarda atomar ossilyatorların qeyri
 - harmonik 
(anharmonik) r
ə
qsi istilik tutumuna 
ə
lav
ə
 
verirmi (özünü göstə
rirmi) v
ə
 bu n
ə
 il
ə
 
bağlıdır
?  
A) Əlavə vermir; bunun səbəbi atomların tarazlıq vəziyyətindən orta kvadratik yerdəyişmələrinin 
atomlararası məsafəyə nəzərən çox - çox kiçik olmasıdır;  
B) Atomların rəqs enerjisi kifayət qədər olduğundan əlavə vermir;  
C) Kristalın daxili enerjisi kiçik olduğundan əlavə vermir;  
D) Nisbətən aşağı temperaturlarda normal rəqslərin enerjisi 
T
E
n
~
 olduğundan əlavə vermir;  
E) Anharmoniklik əmsalı temperaturdan asılı olmadığından, digər temperaturlarda olduğu kimi, bu 
intervalda da əlavə verir.  
12. Aqreqat halla
rında diffuziya hadisəsi müxtəlif yanaşmalardan oxşar 
qanunauyğunluqlamı gedir
?  
A) Makroskopik baxışdan eyni qanunauyğunluqla –Fik qanununa uyğun olaraq; lakin mikroskopik 
baxışda müxtəlif: qazlarda diffuziya əmsalı 
,
~
2
3
T
D
 maye və bərk cisimlərdə isə 
)
/
exp(
~
kT
E
D


 qanunauyğunluğu ilə;  
B) Ümumi baxışda eyni, atomar yanaşmada isə müxtəlif : maye və qazlarda 
,
~
2
3
T
D
 kristallarda 
isə 
)
/
exp(
~
kT
E
D


 qanunu ilə;  
C) Makroskopik və atomar baxışdan eyni qanunauyğunluqla;  
D) Atomar yanaşmada eyni, makroskopik yanaşmada isə müxtəlif qanunauyğunluqla;  

100 
 
E) Bütün maddələrdə diffuziya eyni - Furye qanununa müvafiq baş verir.  
13. Maye v
ə
 b
ə
rk cisiml
ə
rd
ə
 diffuziya 
əmsalının 
)
(D
 
temperaturun artması ilə
 
e
ksponensial qanunla artmasının sə
b
ə
bi n
ə
dir?  
A) B və A bəndlərində göstərilən səbəblərin birgə ödənilməsi. 
B) Keçid yerlərinin - vakansiyaların, konsentrasiyasının eksponensial qanunla artması;  
C) Bilavasitə qonşu atomların qarşılıqlı təsir qüvvəsinin eksponensial qanunla artması;  
D) Atomların oturaqlıq vəziyyətdə rəqs tezliyinin eksponensial qanunla artması;  
E) Bir oturaqlıq vəziyyətindən digərinə keçid tezliyinin T - nin artması ilə eksponensial qanunla 
artması, diffuziya əmsalının isə bu tezliklə düz mütənasib olmasıdır; 
14. B
ə
rk cisiml
ə
rd
ə
 diffuziya 
əmsalının ionların (atomların

yürüklüyü ilə
 
ə
laq
ə
l
ə
ndir
ən münasibə

–Eynşteyn münasibə
ti nec
ə
dir?  
A) Bu münasibətə görə diffuziya əmsalı (D) yürüklükdə 
)
(

 rəqsi enerjinin hasilinə bərabərdir: 
kT
D


;  
B) Bu münasibətə görə 


DkT

dir;  
C) Bu münasibətə görə 









2
kT
D

dir;  
D) Eynşteyn münasibətinə əsasən 




kT
D
2
3
dür;  
E) Eynşteyn münasibətinə əsasən 
DkT
i
2


 - dir.  
15. 
Rentgenoqrafiyanın fiziki əsasını hansı hadisə
 t
əşkil edir və
 o, 
hansı maddə
l
ə
ri 
t
ə
dqiq etm
ə
y
ə
 imkan verir?  
A) Foton dəstəsinin maddədən difraksiyası olub xətti ölçüsü 

A
900

 olan bərk cisimlərin 
quruluşunu tədqiq etməyə imkan verir;  
B) Xarakteristik rentgen şüalarının difraksiyasıdır və xətti ölçüləri 
5
,
1

l
 mikron olan maddələri 
tədqiq etməyə imkan verir;  
C) Tormozlanma rentgen şüalarının maye və bərk cisimlərdən difraksiyasıdır və 
A

)
24
5
.
0
(

 
periodlu quruluşları öyrənməyə imkan verir;  
D) Rentgen şüalarının difraksiyasıdır və qeyri - maqnit materiallarının quruluşunu öyrənməyə 
imkan verir;  

101 
 
E) Rentgen şüalarının uzaq nizamlı quruluşdan difraksiyasıdır və bütün hallarda qəfəs sabitini 
tapmağa imkan verir.  
16. Klauzius - Klapeyron t
ə
nliyin
ə
 
görə
 maye - b
ə
rk v
ə
 b
ə
rk - 
maye faza keçidlə
rinin 
hansı enerji udulması

hansı isə
 
ayrılması ilə
 
müşaiyə
t olunur v
ə
 n
ə
 
üçün
?  
A) Enerji udulması ilə; bərk - maye, 
b
m
V
V

 olduğundan; enerji ayrılması ilə; maye - bərk, 
m
b
V
V

 
olduğundan;  
B) Enerji ayrılması ilə; bərk - maye; 
b
m
V
V

 olduğundan; enerji udulması ilə; maye - bərk, 
b
m
V
V

olduğundan;  
C) Enerji udulması ilə; bərk - maye, 
m
b
V
V

olduğundan; Enerji ayrılmır;  
D) Enerji ayrılması ilə; maye - bərk; 
m
b
V
V

 olduğundan; enerji bu keçidlərdə heç vaxt udulmur;  
E) Bu keçidlərdə ümumilikdə istilik effekti müşahidər.  
17. Videman - 
Frans qanununa görə
 
aşağı və
 
yüksə
k temperaturl
arda metalların 
elektron istilikeçirmə
si nec
ə
 d
əyişmə
lidir?  
1 - 
Aşağı temperaturlarda xətti qanunla artmalıdır
  
2 - 
yüksək temperaturlarda kvadratik qanunla artmalıdır
  
3 - 
Aşağı temperaturlarda
, z
ə
if d
ə
 
olsa artmalıdır
  
4 - 
Aşağı temperaturlarda paraboli
k, 
yüksə
kd
ə
 is
ə
 
kubik qanunla artmalıdır
;  
5 - 
Yüksək temperaturlarda praktiki olaraq sabit qalmalıdır
  
6 - 
Mütləq sıfırın yaxın ətrafı müstə
sna olmaqla, 
bütün temperaturlarda xə
tti qanunla 
artmalıdır
  
A) 2, 4; 
B) 2, 3;  
C) 3, 5; 
D) 5, 6;  
E) 4, 5;  
18. 
Güclü cırlaşmış yarımkeçiricilərin elektron istilikkeçirməsinin aşağı 
temperaturlarda x
ətti qanun üzrə
 
artmasının yüksə
k temperaturlarda is
ə
, praktiki 
olaraq sabit qalmasının sə
b
ə
bi n
ə
dir?  
1 - Lorens 
ə
d
ə
dinin s
ə
pilm
ə
 mexanizmind
ən asılı olmaması
,  

102 
 
2 - Lorens 
ə
d
ə
dinin sabitliyi  
3 - 
Elektrikkeçirmənin böyük bucaq əmsalı ilə
 
artması
;  
4 - 
Aşağı temperaturlarda elektrikkeçirmə
nin z
ə
if d
ə
 
olsa artması
  
5 - Lorens 
ə
d
ə
dinin x
ətti qanun üzrə
 
artması
;  
6 - 
İstilikkeçirmə
nin (fonon) x
ətti qanun üzrə
 
artması
;  
7 - Ele
ktrikkeçirmənin temperaturdan asılı olmaması
;  
8 - 
Yüksə
k temperaturlarda 

 - 
nın

temperaturunun artması ilə
 
azalmasıdır
;  
A) 1, 4, 8;  
B) 1, 4, 6;  
C) 2, 5, 8;  
D) 1, 2; 7;  
E) 1, 6, 8;  
19. 
Elektrikkeçirmə
 
baxımından ion kristallarının mə
xsusiyy
ə
ti n
ə
d
ə
n ibar
ə
tdir?  
1 - Z
əif elektrikkeçiriciliyinə
 
malik olması
  
2 - Debay temperaturu 
ətrafında keçiriciliyin müsbə
t v
ə
 m
ə
nfi vakansiyalarla h
ə
yata 
keçirilmə
si;  
3 - 
ion xarakterli olması
  
4 - 
Qadağan olunmuş zolağın eninin 
)
1
5
.
0
(

eV t
ə
rtibind
ə
 
olması
;  
5 - 
Keçiriçiliyin elektronların hə
r
ə
k
ə
ti n
ə
tic
ə
sind
ə
 
yaranması
.  
A) 1, 4; 
B) 2, 3;  
C) 1, 3; 
D) 3, 5;  
E) 4, 5;  
20. 
Yarımkeçiricilə
rd
ə
 
keçiricilik hansı hissə
cik (l
ə
r) , yaxud z
ə
rr
ə
cik (l
ə
r) vasit
ə
sil
ə
 
baş verir
?  
1 - S
ə
rb
ə
st elektronlarla  
2 - Nisb
ə
t
ən aşağı temperaturda isə
 elektron - 
deşik cütü vasitə
sil
ə
.  

103 
 
3 - 
Deşiklə
r il
ə
  
4 - 
Bütün hallarda kation və
 
anion vakansiyaları ilə
  
5 - 
Eksiton cütlə
ri vasit
ə
sil
ə
;  
6 - 
bir sıra hallarda (mə
s. 
üzvü maddə
l
ə
rl
ə
) kation v
ə
 anionlarla;  
7 - 
Yüksə
k temperaturlarda elektron v
ə
 
ionların birgə
 h
ə
r
ə
k
ə
ti il
ə
  
A) 1, 3, 6;  
B) 1, 3, 7;  
C) 1, 4, 6;  
D) 3, 6; 7;  
E) 2, 4, 6;  
21. Metal v
ə
 
güclü cırlaşmış yarımkeçiricilə
rin, 
əsas ümumi cə
h
ə
tl
əri hansılardır
?  
1 - 
Keçiriciliyin elektronlarla baş
 verm
ə
si  
2 - 
Yükdaşıyıcıların optik fononlardan sə
pilm
ə
si;  
3 - 
Yükdaşıyıcıların konsentrasiyasının üstlü qanun üzrə
 temperaturla d
əyişmə
si;  
4 - 
Temperaturun artması ilə
 
elektrik müqavimə
tin, z
ə
if d
ə
 
olsa artması
;  
5 - 
Debay temperaturundan aşağıda konsentrasiyanın temperaturla xətti qanun üzrə
 
azalması
;  
A) 1, 2; 
B) 3, 4;  
C) 1, 4; 
D) 4, 5;  
E) 1, 3;  
22. 
Molekullararası qarşılıqlı tə
sir enerjisinin 
)
(
p
E
 minimum qiym
ə
tinin molekulun 
xaotik h
ə
r
ə
k
ə
tin
ə
 
müvafiq istilik enerjisinə
 
)
(
k
E
 nisb
ə
ti il
ə
 
aqreqat hallarının 
mövcudluğunu müə
yy
ə
n edin.  


 B
ə
rk  
II 

 Maye  
III 

 qaz  

104 
 
1 - 
1







k
p
E
E
  
2 - 
1







k
p
E
E
  
3 - 
1







k
p
E
E
  
A) I – 1; II – 2; III – 3; 
B) I – 2; II – 1; III – 3; 
C) I – 3; II – 1; III – 2;  
D) I – 3; II – 2; III – 1;  
E) I – 2; II – 3; III – 1;  


Do'stlaringiz bilan baham:
1   ...   5   6   7   8   9   10   11   12   13


Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2017
ma'muriyatiga murojaat qiling