btsti ta’lim yo‘nalishi 4-bosqich 2-guruh talabasi Aminova Shohidaning


Download 344.18 Kb.
bet1/5
Sana08.10.2019
Hajmi344.18 Kb.
  1   2   3   4   5

O‘zbekiston Respublikasi

Oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi
Andijon davlat universiteti
Boshlang‘ich ta’lim metodikasi fakulteti
5111700 – BTSTI ta’lim yo‘nalishi

4-bosqich 2-guruh talabasi

Aminova Shohidaning
Boshlang‘ich sinf matematikasida miqdor tushunchasini o‘rgatish metodikasi” mavzusida yozgan




Ilmiy rahbar: A. Sotvoldiyev.


Andijon- 2015

REJA:

Kirish
I-bob. Miqdor tushunchasini o‘rgatish metodikasi.


1.1. Boshlang‘ich sinflarda miqdor tushunchasini o‘rgatishning umumiy metodikasi.

1.2. Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarini vaqt va uning o‘lchov birliklari bilan tanishtirish metodikasi.

1.3. Uzunlik va uning o‘lchov birliklari.

1.4. Yuza va uning o‘lchov birliklari.

1.5. Hajm (sig‘im) va uning o‘lchov birliklari





II-bob Miqdor tushunchasini o‘rgatishda masalalar yechishning ahamiyati.
2.1. Boshlang‘ich sinflarda o‘rganiladigan masalalar va ularni yechish usullari.

2.2. Asosiy miqdorga doir masalalar yechish.

2.3. Miqdorga doir masalalar yechishda ko‘rgazmali qurollarning ahamiyati.

2.4. Miqdorlar mavzusiga oid dars ishlanmalaridan namunalar.



Xulosa
Foydalanilgan adabiyotlar

Kirish

Boshlang‘ich sinflar dasturida arifmetik material bilan uzviy bog‘liqlikda turli miqdor o‘rganish nazarda tutiladi. Bularsiz tabiatni, borliq olamni o‘rganish mumkin emas. Miqdorlarda turli obyektlarning borliq dunyoning xossalari aks etgan.



Bitiruv malakaviy ishining dolzarbligi- miqdor bu narsa yoki xodisaning biror xossasi bo‘lib, uni boshqa narsa yoki hodisaning shunday xossasi bilan taqqoslash mumkin va ulardan qaysi biri shu xossaga ega ekanligini bilish katta ahamiyatga ega.

Miqdor tushunchasi murakkab tushuncha bo‘lib, boshlang‘ich maktabning vazifasi shuki, u bolalarda miqdorlarni o‘rganishning tushunish usulini tadbiq qilishdir. Natijada bolalarda miqdorlar narsalar va hodisalarning o‘lchash bilan bog‘liq bo‘lgan xossalari ekanligi haqida tasavvurlar hosil bo‘lishi kerak

Boshlang‘ich maktabda bolalarga uzunlik, yuza, sig‘im, massa, vaqt haqida dastlabki tasavvurlar beriladi.

Bitiruv malakaviy ishining maqsadi- har bir miqdorni o‘rganish uslubiyotining o‘ziga xos hususiyatlari mavjud bo‘lsada, biroq narsa yoki hodisaning hossalarini o‘rganishga umumiy yondashish miqdorlarni o‘rganishning umumiy uslubiyoti haqida chiniqish imkonini beradi. Bu uslubiyot asosida amaliy usul yotadi. Narsalar bilan ishlash asosida aniq xissiy qabul qilish qobiliyatiga tayanib, kichik yoshdagi maktab o‘quvchilarini miqdorlar uchun umumiy bo‘lgan xossalar bilan tanishtirish.

Boshlang‘ich sinflarda miqdorlarni o‘rganish bo‘yicha darsni tashkil etish rejasi taxminan quydagi bosqichlardan iborat.



I - bosqich. Narsaning ko‘plab hossalari orasidan o‘rganilayotgan xossani aniqlash. Bu bosqichda o‘rganilayotgan xossalarni taqqoslash usulidan foydalaniladi. Har bir narsa yakkalab qo‘yilmasdan balki boshqa narsalar bilan taqqoslangan holda beriladi.

Dastlab taqqoslanayotgan hossalar orasidagi farq keskin bo‘lishi lozim. Bolalar belgilar orasidagi farqni tushunib olganlaridan so‘ng, farq kamaytirilishi lozim. Masalan, bunday taqqoslaymiz: kitoblar solingan portfel og‘irroqmi yoki daftarmi, dars uzunroqmi yoki tanaffusmi, sinf xonasi ko‘proq joyni egallaydimi yoki sport zalimi ?



II - bosqich. Bir jinsli hossalarni taqqoslash turli usullar bilan o‘tkazish mumkin. Ko‘z bilan ko‘rib xissiy yo‘l bilan, ustiga qo‘yish bilan, turli o‘lchashlar yordamida taqqoslash imkonini beradi

III - bosqich. Atamani kiritish va miqdorlarning o‘lchov birligi bilan tanishtirish.

IV - bosqich. O‘lchov asboblari va undan foydalanish qoidalari bilan tanishtirish.

V - bosqich. Har xil geometrik miqdorlarni (uzunlik, yuza, ...) o‘lchov asboblari va matematik qoidalardan foydalanib hisoblash.

VI – bosqich. Miqdorlarni o‘lchash usullari haqida xulosalar chiqarish.

O‘zbekiston Respublikasi davlat mustaqilligiga erishgandan so‘ng ham iqtisodiy, ham o‘ziga xos jihatdan rivojlanishning o‘ziga xos yo‘liga ega bo‘ldi. Jahon jamiyatiga kirish davlatlararo ko‘p qirrali aloqalar o‘rnatish, iqtisodiy mustaqillikka erishish shular jumlasidan. Ta’lim sohasini tubdan islox qilish maqsadida O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining 2-chaqiriq IX sessiyasida “Ta’lim to‘g‘risidagi qonun”ning amalga oshirish 3 – bosqichida olib boriladi, 1 – bosqich qonun qabul qilingandan 2000 yilgacha.

2 – bosqich 2000-2005 yilgacha

3 – bosqich 2005 yildan keyingi yillar. Hozir 3–bosqich amalga oshirilmoqda. Qonunga ko‘ra ta’lim tizimi: boshlang‘ich ta’lim, majburiy o‘rta ta’lim, ixtiyoriy majburiy ta’lim (akademik litsey va kasb-hunar kolleji) hamda, Oliy ta’limga bo‘linadi.

Ta’lim tizimida boshlang‘ich ta’lim asosiy o‘rinni egallaydi. Umumiy o‘rta ta’lim to‘g‘risidagi nizomda ta’kidlanganidek: boshlang‘ich ta’lim o‘qish, yozish, sanash, o‘quv faoliyatining asosiy malaka va ko‘nikmalar, ijodiy fikrlash xislatlari, o‘zini-o‘zi nazorat qilish uquvi, nutq, xulq atvor madaniyati, shaxsiy gigiena va sog‘lom turmush tarzi asoslari egallab olinishini ta’minlashga da’vat etilgan. Boshlang‘ich ta’lim jarayoni bolaning mantiqiy tafakkur qila olish salohiyatini “Aqliy rivojlanishini, dunyoqarashi komunikativ savodxonligini, jismonan sog‘lom bo‘lishga, moddiy borliq go‘zallik va nafosatdan zavqlana olishga, milliy urf-odatlarni o‘ziga singdirishga va ardoqlashga, ularga rioya qilishga o‘rgatadi1. Jaxon tajribasiga tayangan xolda O‘zbekiston Respublikasidagi boshlang‘ich ta’lim tayanch o‘quv rejasiga ona tili, matematika , tabiat hamda inson va jamiyat sohalari kiritiladi.

Bitiruv malakaviy ishining vazifalari – Matematika ta’lim sohasida standart ko‘rsatkichlar bolalarda natural sonlar va nol to‘g‘risida tasavvurni shakllantirish, puxta xisoblash ko‘nikmalarni hosil qilish, masalalar yechishda natural sonlarni va arifmetik amallarni qo‘llay olishga o‘rgatish eng sodda geometrik shakllar, ularni tekislikda tasvirlanish, malakasini hosil qilish.

Bitiruv malakaviy ishining obyekti – umumta’lim maktablarining boshlang’ich sinf o’quvchilari

Bitiruv malakaviy ishining predmeti – matematika o’qitish metodikasi fani

Bitiruv malakaviy ishining metodologik asosi – Prezidentning asarlari, O’zbekiston Respublikasining ta’lim to’g’risidagi qonuni, “Kadrlar tayyorlash milliy dasturi”, umumiy o’rta ta’lim DTS va o’quv dasturlari.

Bitiruv malakaviy ishining amaliy ahamiyati - Boshlang‘ich maktabda matematika ta’limi o‘quvchilarning mantiqiy fikrlash qobiliyatlarini shakllantirish va rivojlantirishga, o‘z fikrlarini mustaqil bayon qila olishga egallagan bilimlarini ijtimoiy faoliyatlarida qo‘llashga tayyorgarlikni ta’minlashga xizmat qiladi.

Boshlang‘ich matematika kursining asosini natural son nol, butun musbat sonlar ustida to‘rt arifmetik amal hamda ularni xossalari haqidagi puxta o‘zlashtirishni tashkil etishni malakalarni avtomatizm darajasiga etkazishni tashkil etadi. Matematika kursi asosiy kattaliklar va geometriya elementlari bilan tanishtirishni nazarda tutadi. Matematika bolalarda tafakkur diqqat, xotira, ijodiy tasavvur etish, kuzatuvchanlikni rivojlantirishga imkon beradi. SHuningdek matematika o‘quvchilarning mantiqiy fikrlash malakalarini oshirish va ularning o‘z fikrlarini aniq, to‘g‘ri va tushunarli bayon etishi uchun zamin xozirlaydi. Boshlang‘ich sinflarda matematika o‘qitishda xaftasiga besh soatdan vaqt ajratiladi. Birinchi sinfda o‘quvchilar ikki o‘nlik ichidagi ya’ni 1 dan 20 gacha bo‘lgan sonlarning nomlari bilan tanishadilar. 1-sinfdan matematika o‘qitishdan o‘quvchilarga og‘zaki xisoblashlarning puxta ko‘nikmalarini shakllantirishga katta axamiyat beriladi.

Ko‘paytirish va bo‘lishni o‘rganishga tayyorgarlik ishlari 2-sinfda 1-yarim yillikdan boshlanadi.Ko‘paytirish jadvalini tuzishda qadar ko‘paytirish bilan bo‘lish orasidagi bog‘lanish ochib beriladi.

3-sinfda 1000 ichida sonlarni qo‘shish va ayrishni o‘rganishida o‘quvchilar oldin yig‘indini songa, sonni yig‘indiga qo‘shishning turli usullarini qo‘llab og‘zaki hisoblash usullari bilan tanishadilar.

Matematika fanining buyuk kuchi shundaki, u moddiy dunyo obektlarining eng umumiy xossalarini o‘rganadi. Masalan, qandaydir obektlardan tashkil topgan biror to‘plamni olsak, bu to‘plam elementlari nimalardan tashkil bo‘lsa ham uning umumiy xossasi, undagi elementlar sonidir. Matematikani o‘qitish bolalarga bilim berishdangina iborat bo‘lmay, balki ularda idrok, xotira, tafakkur tasavvur kabi qobiliyatlarni rivojlantirish ham nazarda tutadi. Ma’lumki, boshlang‘ich matematika kursida arifmetik material bilan birgalikda algebra va geometriya elementlari ham bayon qilinadi. Shu bilan birga dasturda bu materiallarni bir – biriga uzviy bog‘liq holda o‘rganish kerakligi ko‘rsatilgan.

Darsning maqsad va vazifalarini belgilab olgandan keyin o‘qituvchi, darsda qilinadigan ishlar mazmunini aniqlab olishi kerak.. Dars mazmunini aniqlash uchun o‘qituvchi yetakchi didaktik va metodistlar tomonidan ifodalangan xozirgi zamon dars mazmuni talablariga rioya qilish kerak. Xalq ta’limi rivojlanishidagi hozirgi davr muhim davrlardan bo‘lib, bu “Ta’lim to‘g‘risida” gi qonun va “Kadrlar tayyorlash milliy dasturi” Vazirlar maxkamasining 1998 yil 13-may “Umumiy ta’limni tashkil etish to‘g‘risida”gi 203-qarorini hayotga tadbiq etish va singdirishdan iboratdir. Bu xujjatlar ta’lim sohasida jamiyat ehtiyojini to‘la qondirishi nazarda tutadi. Bu vazifalarni amalga oshirish uchun mo‘ljallangan tadbirlar tizimida matematika ta’limining Davlat standartlarini joriy etish katta ahamiyat kasb etadi.

Ma’lumki, matematika moddiy dunyoning obyektlarini o‘rganadi, lekin boshqa fanlardan farqli o‘laroq uning miqdoriy munosabatlari va fazoviy shakllari asosiy obyekt sifatida qaraladi. Matematika o‘sib kelayotgan yosh avlodni kamol toptirishda o‘quv fani sifatida keng imkoniyatlarga ega. U o‘quvchi tafakkurini rivojlantirib, ularning aqlini peshlaydi, uni tartibga soladi, o‘quvchilarda maqsadga yo‘nalganlik mantiqiy fikrlash, topqirlik hislatlarini shakllantira boradi. SHu bilan birga mulohazalarni to‘g‘ri, go‘zal tuzilganligi, har xil narsalarning simmetrikligi haqida fikr yuritishga undaydi.

Bitiruv malakaviy ishining tarkibiy tuzilishi – kirish, ikki bob, 9 ta paragraf, xulosa va foydalanilgan adabiyotlar ro’yhatidan iborat.


I-bob. Miqdor tushunchasini o‘rgatish metodikasi.


    1. Boshlang‘ich sinflarda miqdor tushunchasini o‘rgatishning umumiy metodikasi.

Matematikada o‘rganiladigan asosiy tushunchalardan biri miqdor tushunchasidir. Boshlang‘ich sinflarda uzunlik, jismning massasi va hajmi, vaqt, figuraning yuzi kabi miqdorlar o‘rganiladi. Boshlang‘ich sinflarda bu miqdorlarni asosiy miqdorlar deyiladi. Bundan tashqari boshlang‘ich sinf o‘quvchilari ba’zi hosilaviy miqdorlar (tekis harakat tezligi va boshqalar) bilan ham tanishadilar. Hosilaviy miqdorlarni o‘rganishda ularni o‘lchash masalasi o‘rganilmaydi.

Miqdorlar, xuddi raqamlar kabi boshlang‘ich sinflarda matematika mashg‘ulotlarining asosiy tushunchasi bo‘lib, bolalarda miqdor haqida predmetlar va voqiylikka aloqador va o‘lchov bilan bog‘liq sifat tasavvur hosil qilish uchun foydalaniladi.

1-2-sinflarda o‘quvchilar uzunlik, massa, (og‘irlik) hajm, vaqt haqida va ularning o‘lchov birliklari haqida tasavvurga ega bo‘ladilar. Misollarni yechish jarayonida ular baho, qiymat, miqdor, narx, tezlik, masofa, unumdorlik tushunchalari bilan tanishadilar2.

Mavzuni o‘rganish jarayonida shunga erishish zarurki, o‘quvchilar o‘zaro bog‘liq, ammo mutlaqo boshqa-boshqa mazmunga ega bo‘lgan “Miqdor va raqam” tushunchalarini aniq farqiga bora olishlari kerak. Masalan, sim o‘ramidan bir bo‘lak kesib olib, o‘lcham birligi detsimetrdan foydalanib, 1 dm, 2 dm, 3 dm, ..., 20 dm kabi uzunliklarni belgilab boramiz. Ya’ni mazkur o‘lcham birligini sim uzunligi bo‘yicha ketma-ket qo‘yish bilan o‘lchaymiz va tegishli nomi bilan – (20 dm) yozib qo‘yamiz.

Agar boshqa o‘lcham birligi, masalan, santimetrdan foydalangan bo‘lsa, miqdorning raqam belgisi o‘zgacha bo‘lganiga erishamiz. Bu raqamni ham tegishli nomi bilan (20 sm) yozib qo‘yamiz. Metr o‘lcham birligidan foydalansak mazkur miqdorning yana bir raqami ko‘rinishga ega bo‘lamiz (2 m).

Raqam va o‘lchamlar tushunchalarini o‘zaro farqlash uchun bu bosqisda mazkur yordamlardan nixoyatda ehtiyotkorlik bilan foydalanish kerak bo‘ladi. 78,40,11,99 kabi misollardan belgilarni qo‘llash bilan bog‘liq mashqlarni shakllantirishda, aynan raqamlarning (sonlarning) o‘zini solishtirish zarurligi 23 sm, 2 dm, 5dm, 1m kabi mashqlarni yechishda esa miqdorlar taqqoslashayotganini qayta-qayta takidlanishi lozim.

Miqdor va son (raqam) iboralarni qo‘llash bilan bog‘liq boshqa mashqlar ham shu kabi aniq va tushunarli ifodalanishi kerak. Masalan; “385 va 481 sonlarini qo‘shing”, yoki “3 m 85 sm hamda 4 m 81 sm miqdorlarni qo‘shing” kabi.

U yoki bu miqdor haqida tasavvurni shakllantirish va ularni o‘lchash usullari o‘ziga xoslikka ega bo‘lsa ham, har bir miqdorni o‘rganishda umumiy bosqichlarni aloxida takidlash maqsadga muvofiq bo‘lar edi O‘qituvchi harbir miqdorni o‘rganish jarayonida ana shularga tayanib,o‘quvchilar faoliyatini quyidagicha tashkil etish mumkin.

Miqdorlarni o‘rgatish bo‘yicha metodik sxema
1. Bolalarda mavjud mazkur miqdorlar haqidagi tushunchalarni aniqlash (bolalarni hayotiy tajribasiga murojaat etish).

2. Bir xil nomli miqdorlarni solishtirishi (chamalab ko‘rinish, o‘lcham va boshqa xil usullar bilan).

3. Mazkur miqdorning o‘lchov birligi va o‘lchov asboblari bilan tinishtirish.

4. O‘quvchilarda o‘lcham ko‘nikmalari hosil qilish.

5. Bir xil nomdagi miqdorlarni qo‘shish va ayrish (masalalarni yechish jarayonida).

6. Miqdorlarni yangi o‘lchov birliklari bilan tanishtirish, bir nomdagi miqdorlarni boshqa o‘lchov birliklariga aylantirish. Ikki bir xil nomli o‘lchov birliklarini bitta ikki nomli o‘lchov birligiga aylantirish va aksincha.

7. Ikki xil nomli miqdorni qo‘shish va ayirish.

8. Miqdorlarni sonlarga ko‘paytirish va bo‘lish.

Turli miqdorlar haqida tasavvurlarni shakllantirish maqsadida turli amaliy mashqlar va misollar bajariladi, namoyish etiluvchi va alohida ko‘nikmali vositalardan foydalaniladi. Bu ish barcha o‘quvchilar ishtirokida, alohida-alohida har bir o‘quvchi bilan va guruh usulida amalga oshiriladi. O‘quvchilar “Miqdor” tushunchasining asosiy belgilarini turli xil amaliy mashg‘ulotlar davomida va turli xil muammoli sharoitlar tufayli o‘zlashtirib oladilar.

Miqdorlar va ularning o‘lchov birliklari bilan tanishuv nafaqat amaliy ahamiyatga mashq, ayni vaqtda u o‘quvchilarda hayotiy muammolarni ko‘ra bilish imkoniyatini shakllantirish va shu bilan ularning bilishga qiziqish ishtiyoqini rivojlantirishga imkon beradi.

Boshlang‘ich sinf o‘quvchilariga “Miqdor” tushunchasini o‘rgatishda Oliygohni endi bitirgan yangi o‘qituvchidan quyidagi talablarga amal qilishi talab etiladi:


  • maktabning qaysi sinflarida matematikakursi (fani) o‘quvchilar qanday miqdorlar va ularning o‘lcham birliklari bilan tanishishlarini lozimligini;

  • boshlang‘ich sinflarda miqdorlar haqida tushunchalar tasavvurlarini shakllantirishga umumiy yondashishni bilishi kerak va shuningdek;

  • uzunlik,massa,hajm, vaqt va maydonlarni o‘rganishda o‘quvchilarda miqdorlar haqida tasavvurni shakllantirishi uchun umumiy yondashuvni qo‘llay ola bilishi;

  • maqsad sari yo‘naltirilgan amaliy ishlarni tashkil eta bilishi;

  • miqdorlarni o‘rganishda turli xil vositalardan foydalanishi,o‘quvchilarda o‘lchash bilan bog‘liq ko‘nikmalarni shakllantirish metodikasini amalda ko‘llay olishi lozim.



1.2.Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarini vaqt va uning o‘lchov birliklari bilan tanishtirish metodikasi

1 asr 1 yil 1oy 1 kun 1 soat 1min


100 yil 12oy 30yoki 31 24 60 min 60 sek
Mavjud dastur bo‘yicha vaqt va uning o‘lchov birliklari bilan tanishuv 2-sinfda amalga oshiriladi. Vaqt haqidagi tushunchani shakllantirish jarayonidagi murakkablikni nazarda tutib, bu sohadagi tshlarni birinchi sinfdanoq boshlamoq lozim.

2-sinfda “Vaqt o‘lchovlari” mavzusini o‘rgatishda bolalar vaqt o‘lchovining asosiy birliklari haqida konkret tasavvurga ega bo‘lishlari kerak. Bular yil, hafta, sutka, soat, minut.

Ma’lumki, vaqt o‘lchovlari, o‘lchovlarning metrik tizimidan farqli o‘laroq bevosita o‘lchash imkoniyatini bermaydi. Bu xol turli ko‘rsatmali qo‘llanmalardan foydalanish kerakligini ko‘rsatadi.

1. Tabel-kalendar. Joriy yil uchun bunday tabel-kalendarni o‘quvchilarning o‘zlari o‘qituvchi raxbarligida mehnat darslarida tayyorlaydilar.

2. Soatlarning namoyish modellari.

3. Maktab o‘quvchisining kundalik rejimli jadvallari.

Sutka tushunchasi sutkaning bolalarga tanish bo‘laklari bo‘lgan ertalab, kunduzi, kechqurun, tun tushunchalari orqali kiritiladi. O‘quvchilarga kalendardagi chislolar sutkalarni ifodalashni, sutkalar kechasi soat 12 da boshlanishini tushuntirish kerak.

Shundan keyin soat va minut qaraladi. Soat va minut bilan tanishtirishga bag‘ishlangan birinchi darsdayoq vaqt o‘lchovlari orasidagi munosabatlar aytiladi: bir sutka 24 soatdan, 1 soat 60- minutdan iborat.

2-sinfda esa yil, oy, sutka (kecha-kunduz), soat va minut kabi birliklar o‘rganiladi.

3-sinfda esa sekund va asr tushunchalari o‘tilishi bilan bolalarda vaqt haqidagi tushunchalarni yanada aniqlashtirishga erishiladi. Vaqt birliklari haqida tasavvurni shakllantirish uchun turli mashg‘ulotlar o‘tkazish yaxshi samara berish mumkin, masalan: o‘qituvchi o‘zi qarsak chalgandan so‘ng bir minut o‘tgach, bolalar ham qarsak chalishni tushuntiradi3. (bolalar bir minut vaqt o‘tish uchun 60 gacha sanashlari kerak.). Kalendar bilan ishlash ham yaxshi natija beradi. Darslikda berilgan mashqlarni bajarish davomida bolalar yil davomida qancha oy, haftada qancha kun borligini va ularning davomiyligini bilib oladilar. Quyida 3-sinf “Matematika” darsligidan 587-masalani echamiz. 587-masala. Soat qaysi vaqtni ko‘rsatmoqda? Bir vaqtni har xil bayon eting:



Javoblar:



  1. Soat 3 dan 5 minut o‘tdi yoki soat 3 u 5 minut:

  2. Soat 6 dan 15 minut o‘tdi yoki saot 6 yu 15 minut, yoki 6 dan chorak soat o‘tdi;

  3. Soat 5 u 30 minut yoki besh yarim




Do'stlaringiz bilan baham:
  1   2   3   4   5


Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2019
ma'muriyatiga murojaat qiling