E. n ig m a n o V iqtisodiy geografiya


 - BOB.  MUSTAQIL  DAVLATLAR


Download 8.68 Mb.
Pdf просмотр
bet7/22
Sana15.12.2019
Hajmi8.68 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   ...   22

7 - BOB.  MUSTAQIL  DAVLATLAR 
H AM DO ‘STLIGI
Reja:
7.1.  MDHning tashkil etilishi  va maqsadi.
7.2.  MDHning Yevropa qismidagi  (Rossiya,  L'kraina, 
Belorussiya va  Moldaviya)  davlatlari  iqtisodiy- 
geografik  tavsifi.
7.3.  MDHning  Kavkazorti  (Armaniston,  Gruziya va 
Ozarbayjon)  davlatlari  iqtisodiy-geografik 
tavsifi.
7.4.  MDHning  Markaziy Osiyo  (Qozog‘iston, 
Qirg‘iziston,  Tojikiston.  Turkmaniston) 
davlatlari  iqtisodiy-geografik  tavsifi.
Tayanch
iboralar:
M D H   davlatlari,  mustaqillik  ramzlari,  davlat 
tuzilmasi,  geografik  joylashuvi,  tabiiy  resurslari, 
iqtisodiy-geografik  o ‘rni,  iqtisodiyoti  tarkibi, 
transporti  va  tashqi  iqtisodiy aloqalari.
7.1.  MDHning  tashkil  etilishi  va  maqsadi
Racroiy
nomianishi
MUSTAQIL DAVLATLAR HAM DO‘STLIG l
Tashkil
etiigan  sanasi
1991-yil  8-dekabr
Tashkilot
1996-yil  19-yanvarda tasdiqlangan
bayrog‘i
-
79

Tashkiiot
gerbi
1996-yil  18-yanvarda
Shtab-
kvartirasi
(Qarorgohi)
  Bclorussiya,  Minsk,  Kirov  ko'chasi,  17-uy;
•  Rossiya,  Moskva,  Varvarka  ko'chasi,  7-uy;
•  Rossiya,  S ankt-Peterburg,
Shpalernaya  ko'chasi,  47-uy,  Tavriya  sarovi 
[35].
A’zo  davlatlar
Hozirgi  paytda  M D H   davlatlariga  1  1  ta sobiq 
Ittifoq  davlatlari  kiradi  (Boltiq  b o ‘yi  respub- 
likalaridan  tashqari):  Rossiya  Federatsiyasi, 
Belorussiya,  U kraina,  M oldova,  G ruziya 
(1 9 93 —2009-y.  tashkiiot tarkibida  bo'lgan), 
Armaniston,  Ozarbajon,  Qozog'iston, 
Qirg'iziston,  Tojikiston,  T urkm aniston  va 
O'zbekiston.
Ishchi  tili
Rus  tili
Dunyo
xaritasida
*
Maydoni, 
ming  km2
22,1  mln  km2
Aholi  soni,
kishi
2013-yilda:  282,2  mln  M D H  mamlakatlarinmg
aholisi  soni  21-ilovada  berilgan.
80

Aholisining 
o ‘rtacha 
zichligi,  1  km2 
ga/kishi
2013-yilda:  13  kishi
Rasm iy  sayti
w w w .ds.m insk.by
Tashkil
etishdan
maqsad
R ossiya,  U k r a in a ,   B e lo ru ssiy a  re s p u b lik a la r i 
ta k lifi  b i l a n  
1
9 9 1 -y ild a  M D H   v u ju d g a  k e ld i. 
M D H n i n g   aso siy  m a q s a d i  y a g o n a   iq tis o d iy  
m a k o n n i   y a ra tis h ,  o ‘z a r o   m a n fa a tli 
a l o q a la r n i  o ‘rn a tis h ,  s tra te g ik   m u d o f a a n i 
h a m k o r l i k d a   b o s h q a r is h   va  y a g o n a   tr a n s p o r t 
tiz im in i  b a r p o   e tis h d a n   ib o r a t  edi.
Rivojlanishi- 
ning asosiy 
xususiyatlari
H ar  bir  mustaqil  davlat  b o zo r  iqtisodiyoti 
munosabatlariga  har  xil  «start»  darajasiga  ega 
bo'lgan  holda,  iqtisodiyotida  o ‘ziga  xos 
tarm o qlar  tarkibining  shakllanganligi,  asosiy 
ishlab  chiqarish  fondlariga  egaligi,  demografik 
xususiyatlari  va  boshqa  jihatiari  bilan  kirib  keldi. 
Albatta,  siyosiy  va  iqtisodiy jihatdan  t o ‘la 
crkinlik,  iqtisodiyotning  yangi  munosabatlarga 
o'tishi,  a n ’anaviy  yagona  integratsiyaning 
barbod  boMishi,  har  b ir  davlatda  o 'z   miliiy 
valyutasining  kiritilishi,  o 'z   navbatida,  har  b ir 
m am lakatning  iqtisodiy  va  ijtimoiy  hayotiga 
t a ’sir  ko'rsatm asdan  qolmadi.
N azorat  savollari
1.  MDH  vujudga  kelishi  sabablari,  mazmuni  va  mohiyatini  ochib  bering.
2.  MDHga  a ’zo  mamlakatlarning  qisqacha  tavsifwi  bering.
3.  M D H   m am lakatlarining  iqtisodiy  geografik  o'rniga  oid  o ‘ziga  xos 
xususiyatlarni  ta 'riflab  bering.
81

7.2.  MDHning  Yevropa  qismidagi 
(Rossiya,  likraina,  Belorussiya  va  Moldaviva) 
mamlakallari  iqtisodiy-geografik  tavsifi
ROSSIYA
Rasmiy
nomlanishi
ROSSIYA FEDERATSIYASI
Mustaqil-
lik  sanasi
1990-yil  12-iyun
Davlat
bayrog‘i
1993-yil  11-dekabrda tasdiqkingan
Davlat
Gerbi
1993-yil  30-noyabrda  tasdiqlangan
f  jf  Ъ 
Vr- у  ' 
i
 
л’ *  ■


/'  $ 

Ш ткаш тж А
Davlat tili
Rus tili
Poytaxti
Moskva
82

Yirik
shaharlari
Moskva,  S ankt-Peterburg,  Novosibirsk, 
Yekaterinburg,  Nijniy-Novgorod  va  boshqalar
Boshqaru?
shakli
P rezidentiik-Par!am entlik  Respublikasi
Davlat  tizimi
Federativ  davlat
Parlajoaenti
Tkki  palatali: 
Yuqori  palata  —  Federatsiya 
Kengashi  (178),  Quyi  palata  —  Davlat  Dnmasi 
(450)
Prezidenti
Vladimir Vladimirovich  Putin
Iiukumat  Raisi 
(B osh  vazir)
Dmitriy Anatoliyevich  Medvedev
Aholi  soni, 
kishi
143666,9  ining  (2013)
Aholisining 
o ‘rtacha 
zichligi,  1 
km2 
ga/kishi
11,9  (2013)
Aholisining 
tarkibi,  %
ruslar  —  80,9,  tatarlar  —  3,9,  boshqirlar  —  1,2, 
ukrainlar  1,4,  chuvashlar  —  1,0,  chechenlar 
-■  1,0,  arm an lar  —  0,9,  avarlar  —  0,7, 
mordvalar  —  0,5,  q o zoqlar  —  0,5,  ozar— 
bayjonlar  —  0,4,  darginlar  —  0,4,  u dm urtlar  — 
0,4,  m ariylar  -   0,4,  osetinlar  —  0,4, 
beloruslar  —  0,4,  kabardinlar  — 0,4, 
q um iqlar  ~   0,4,  yakutlar  —  0,4,  lezginlar  -  
0,3,  buryatlar  — 0,3,  ingushlar  —0,3, 
boshqalar  —  3,5.
Dini
.  .
Dunyoviy daviat. 
Shu jum ladan,  dinga 
e ’tiqodi:  xristianlik  —  aksariyat  pravoslav, 
islom,  buddizm ,  yahudiylik  dinlariga e ’tiqod 
qilinadi.
83

Dunyo 
xaritasi da
Jjjk
Maydoni, 
ming km2
17124,4
Suvli  may- 
don,  %  da
4,23
Chegaraning 
umumiy 
uzunligi,  km
60900
Chegaradosh
davlatlar
18  ta 
(Norvegiya  —  195,8,  Finlyandiya  -   1340. 
E sto n iy a-  294,  Latviya  —  217,  Litva  —  280,5, 
Polsha  —  232,  Belorussiya  —  959,  U kraina  — 
1974,04  (dengiz  bo'y ich a  —  321  km ),  Abxaziya  — 
255,4,  G ruziya  —  365,  Janubiy  Osetiya  —  70, 
Ozarbayjon  —  390,3,  Qozog'iston  —  7  512,8, 
Xitoy  — 4209,3,  Mongoliya  —  3485,
Shimoliy  Koreya  (K X D R )  —  39,  dengiz  bo'viab 
Yaponiya  va  A Q SH ).
M a’muriy
hududiy
bo‘linishi
tarkibi
85 ta subyekt 
(respublikalar  —  22,  o 'lk alar  —  9, 
viloyatlar  —  46,  federal  ahamiyatga  ega  shaharlar 
—  3,  avtonom  oblast  —  1,  avtonom  okrug  —  4).
M a’muriy
hududiy
bo‘linish
tuzilishii
Respublikalar: 
Adigeya,  Oltoy,  Boshqirdiston, 
Buryatiya,  Dog'iston,  Ingushetiya,  K abardino- 
Balkariya,  Kalmikiya,  K arachayevo-Cherkesiya, 
Kareliya,  Komi,  Qrirn,  Mariy  El,  Mordoviya, 
Saxa  (Yakutiya),  Shimoliy  Osetiya,
84

Tatariston,  Tuva,  Udm urtiya,  Xakasiya, 
Checheniston,  Chuvashiya,
0 ‘lkalar: 
Oltoy,  Zabavkale,  K am chatka, 
Krasnodar,  Krasnoyar,  Perm ,  Primor,
Stavropol,  Xabarovsk,
Oblastlar: 
A m ur,  Arxangelsk,  Astraxan,
Belgorod,  Bryansk,  Vladimirsk,  Volgograd, 
Vologod,  Voronej,  Ivanov,  Irkutsk,  Kaliningrad, 
Kaluga,  Kemerov,  Kirov,  Kostroma,  Kurgan, 
Kursk,  Leningrad,  Lipesk,  M agadan,  Moskva, 
M u rm an sk ,  Nijegorod,  N ovgorod,  Novosibirsk, 
O msk,  Orenburg,  Orlov,  Penza,  Pskov,  Rostov, 
Ryazan,  Sam ara,  Saratov,  Saxalin,  Sverdlov, 
Smolensk,  Tam bov,  Tver,  Tom sk,  Tula, 
Tyum en,  Ulyanov,  Chelyabinsk,  Yaroslav, 
Federal ah ami у at ga ega shaharkr: 
Moskva, 
S ankt-P eterburg,  Sevastopol,
Avtonom viloyat: 
Yahudiy  muxtor  viloyati, 
Avtonomnie okruglar: 
N enes,  X anti-M ansiy  -  
Yugra,  C hukotka,  Y am al-N enes.
Geografik
joylashuvi
Rossiya Yevroosiyo  materigining  shimolida 
joylashgan.  Tinch  va  Shim oliy  muz  okeanlari, 
shuningdek  Boltiq,  Qora,  Azov  va  Kaspiy 
dengizlari  bilan  o'ralgan.  Dunyoda  eng  uzun 
sohilga ega  (37  653 km).  Rossiyani  Yevropa  va 
Osiyo  qismlariga b o lu v c h i  Ural  to g ‘lari,  K um o- 
M anich  b otig ‘i  (vpadina)  tashkil  etadi. 
Rossiyaning  yuqori  nuqtasi  Kavkazdagi  Elbrus 
to g‘idir  (5642  m).  Yirikdaryolari  (ming  km): 
Lena  — 4400,  Ob  -   3,7,  Yenisey  —  3,5,  Volga— 
3,5,  A m u r  —  2,8  va boshqalar.  K o ‘llardan: 
Baykal,  Ladoga,  Onega,  Taym ir  va boshqalar.
85

Tabiiy
boyliklari
Rossiyada  20  mingdan  ortiq  foydali  qazilm alar 
aniqlangan,  ja h o n   zaxirasida  RFning  ulushi:  neft  — 
10—12  %,  gaz  —  32  %,  k o 'm ir  —  1 1 % ,  te m ir  —
25  %,  nikel  —  33  %;  q o ‘rg‘oshin  —  10  %,  rux  —
15% ,  kaliy tuzi  -   31  %.  2001-yilda  RFning jami
mineral  zaxiralar  qiymati  28  000  mlrd  A Q S H   doll.gs
baholangan  bo 'lib ,  ulardan gaz  ulushi  32,2  %;
k o 'm ir  va  slanets  —  23,3  %,  neft  —  1 5,7  %;
rudasiz  foydali  q azilm alar  —  14,7  %  ga t o ‘g ‘ri
kelgan.  Zaxiralarning  ekspluatatsiyadagi  ulushi  past
b o lg a n lari:  boksitlar  —  32,6  %;
nefelin  rudalar 
— 5 5 ,4 % ;
mis  — 49  %;  rux  —  16,6  %  ;
qalay  —  42,1  %;  m olibden  —  31,5  %;
q o 'r g ‘oshin  —  8,8  %;
titan  —  1,3  %;  simob  —  5,9  %ni  tashkil  etadi.
Pul birligi
Rossiya  rubli
YIM,  mlrd
AQSH
dollarida
2014-yilda:  1869,2  (70976 mlrd rubl)  [35]
Aholi jon 
boshiga, 
AQSH 
dollarida
2014-yilda: 13011,1  (2013-yil 
-  
14818)  [39]
YIMdagi
ulushi,
%  da
2013-yilda: 
qishloq  va  o ‘rmon  xo'jaligi  -   3,8  %, 
foydali  qazilmalarni  qazib  chiqarish  —  10,9  %,
Qayta  ishlash  sanoati  —  14,9  %,  elektroenergiya, 
gaz,  suv  va  boshqa  kom m unal  xizm atlar  —  3,4  %, 
qurilish  —  6,5  %,  savdo  —  1 8,3  %,  transport va  aloqa 
—  8,6  %,  moliya va  xizmatlar  —  17,1  %,  davlat 
boshqaruvi,  t a ’lim,  s o g liq n i  saqlash,  mudofaa  va 
xavfsizlik  -   13,5%
Sanoat
tarmog‘i
Rossiya  -   rivojlangan  idustrial-agrar  mam lakat 
hisoblanadi.
86

Rossiya  iqtisodiyotida o g ‘ir  sanoat,  ayniqsa, 
mashinasozlik,  metallurgiya,  kim yo  sanoati  va 
energetika  katta  ahamiyatga  ega.  Qayta  ishlash, 
harbiy  —  sanoat  kompleksi,  kem asozlik, 
avtomobilsozlik,  aviakosmik,  mikroelektronika, 
neftni  qayta  ishlash,  oziq -o q at  sanoati,  qishloq 
x o ‘jaligi  mashinasozligi,  tem iryo‘1,  yengil  sanoat 
rivojlangan.  Rossiyaning  t o ‘qim achiliksanoati 
asosan,  m am lakatning  Yevropa  qismida joylashgan.
Qishloq
x o ‘jaligi
Boshoqii  don  ekinlari,  b o g ‘dorchilik,  uzum chilik, 
chorvachilik  sut-go‘sht  chorvachiligi,  sabzavot- 
chilik,  parrandachilik  bilan  shug‘ullaniladi.  C hekka 
S him olda  —  b u g'u lar  boqiladi.  Janubiy qism larda  — 
uzum chilik  va  bog'dorchilik  rivoj-langan.  Baliqni 
sanoat  uchun  ovlash  y o ig a   q o ‘-yilgan.  U m um iy 
hududda  qishloq  xo'jaiigi  yerlari  —  22,6  %,  o ‘rmon 
—  65,6,  suv  fondi  —  1,6  va  boshqalar  —  10,2  %  ni 
tashkil  etadi.
Transporti
Rossiya  Federatsiyatsida  b archa  —  suv,  avtomobil, 
quvur,  tem iry o ‘1  va  havo transporti  turlari 
rivojlangan.  Bu  transport  turlari  bir-biri  bilan 
tutashib,  transport  tizimini  vujudga  keltiradi.  Yuk 
va  y o io v c h i  aylanmasi  b o ‘yicha  Rossiyada  tem iry o ‘1 
transports  birinchi  o ‘rinda  turadi.  Jahonda 
A Q S H d an   keyin  2 - o ‘rinda turuvchi  tem iryo ‘1 
uzunligi  87  ming  km  ga,  yuk  aylanmasi  196,7  mlrd 
tn /k m g a,  y o io v c h i  aylanmasi  253,2  mlrd  p as./k m  
gatengdir  (2005-yilgi  m a ’lumotlar).  Yuk  tashishda 
te m ir y o i  (41%)  va  quvurlar  (55%)  yetakchilik 
qiladi.  Q uvurlar  magistral tam ing  u m um iy  uzunligi 
213 km b o i i b ,   u nd a gaz  quvurlari  katta salm oqqa 
ega.  Y uktashishning  um um iy hajm ida avtomobil 
transporti  h a m y e ta k c h i  o ‘rin  egallaydi.  Avtomobil 
y o ilarin in g   u m um iy  uzunligi  b o ‘yicha  dunyoda 
(A Q SH ,  Hindiston,  Fransiya,  Yaponiyadan  keyin) 
4 - o ‘rinda b o 'lib ,  755  ming  km ni  tashkil  etadi.
87

Xalqaro
iqtisodiy
aloqalar
Eksport uchun: 
neft  va  neft  mahsulotlari,  gaz, 
o ‘rm o n-y o g ‘och,  metall,  kim yo  sanoati 
mahsulotlari,  keng  diapazonli  fuqarolik  va  harbiy- 
texnika  mahsulotlari  yetkazib  beriladi.
Import orqali: 
mashina  va uskunalar,  paxta,  iste’mol 
tovarlari,  dori  vositalari,  go'sht.  shakar  va  b u g ‘doy 
olib  kiriladi.
Asosiy savdo  hamkorlari: 
Yevropa  Ittifoqi 
m am lakatlari,  G erm aniya,  U kraina,  Belorussiya, 
Q o zo g ‘iston,  Yaponiya  va A Q S H .
Xalqaro
tashkilot-
larga
a’zoligi
BM T,  uning  Xavfsizlikkengashi  doim iy a ’zosi, 
M D H ,   A TES,  S H H T ,  Katta sakkizlik,  Katta 
yigirmalik,  EvrAzES,  BR1KS,  BST va boshqalar.
Internet
domeni
w w w . r u , www.su
Telefon
kodi
+7
Soat millari
U T C   + 2 ... +  12
Nazorat  savollari
1.  Rossiyaning  tabiiy  sharoiti  va  resursiari  iqtisodiyot  rivojlanishiga  qay 
darajada  ta 'sir  k o ‘rsatadi?
2.  Davlat  tuzumi  qanday  tashkil  etilgan?
J.  Aholi  va  mehnat  resursiari.
4.  Asosiy  sanoat  tarmoqlari  qanday  joylashgan?
5.  Qishloq  xojaligiga  tavsif bering.
6.  Transporti.
7.  Tashqi  iqtisodiy  aloqalari.
UKRAINA
Rasmiy
nomlanishi
UKRAINA RESPUBLIKASI
Mustaqiliik
sanasi
1991-yil 24-avgust
88

Daviat
bayrog‘i
1992-yil  28-yanvarda
tasdiqlangan
Davlat  Gerbi
1992-yil  19-fevralda 

y
Davlat tiii
IJkrain  tiii
Poytaxti
1/* 
,Л1(
К|Уе¥ 
щ   Щ И
it
Yirik shaharlari
Kiyev,  Xarkov,  Odessa,  Dnepropetrovsk, 
Zaporoje,  Lvov,  Krivoy  Rog  va boshqalar
Boshqaruv
shakli
P arlam en t-P reziden t  respublikasi
Davlat tuzumi
Respublika
Parlamenti  Oliy
Rada  (450  ta deputat)
Prezidenti
Pyotr Alekseevich  Poroshenko
Hukumat raisi
89

(Bosh  vazii
)
Vladimir Borisovich  Groysman
Aholi  soni, 
kishi
2013-yilda:  45245,9 mln  [35]
Aholisining 
oVtacha 
zicMigi,  I  km2 
ga/kishi
2013-yilda:  78,4
Aholisining 
tarkibi,  %
ukrainlar  —  77,8,  rus!ar  —  17,3,  beloruslar  — 
0,6,  m oldavaniar  —  0,5,  q rim ta ta rla ri  — 0,5, 
bolgarlar  —  0,4  ,  verigeriar  —  0,3  ,  rum inlar  ~  
0,3,  polyaklar  —  0,3,  yahudiylar  — 0,2, 
a rm an lar  —  0,2,  greklar  —  0,2,  tatarlar  —  0,2, 
bosh q alar  —  i ,2
Dunyoviy davlat. 
S h u ju m la d a n ,  aholisi 
xristian  pravoslaviar  (88  %)  va  boshqa dinlarga 
e ’tiqod  qiladi.
Dunyo
xaritasida
Maydoni,  km2
576  604  (47  o'rin)
Suvli  maydon, 
% da
7
Chegaraning 
umumiy 
uzunligi,  km
Dengjz sohilining uzunligi
:  1 3 5 5 k m  (Qora 
dengiz  b o 'y ich a —  1056,5 km;  Azov  dengizi 
bo'yicha  —  249,5 km ,  Kerch  bo'g 'o zi 
b o'y ich a  esa—  yana  49  km).
90

Chegar airing 
umumiy 
uzunligi,  km
Dengsz sohi lining nzunligi:  1355 km   (Q ora dengiz 
b o'y ich a—  1056,5 km;  Azov  dengizi  b o 'y ic h a — 
249,5 km ,  Kerch  b o 'g 'o zi  b o ‘yicha  esa  — y arn  
49  km).
M a’muriy
hududiy
bo‘linishi
tarkibi
24  oblast,  1  tarespublika  ahamiyatiga  eg  ashahar
M a’muriy
hududiy
bo‘Jinish
tuzilishii
Oblastlar:  Vinnisa,  Voiin,  D nepropetrovsk,  D o - 
n esk (D X R ),  Jitom ir,  Zakarpatiya,  Zaporoj,  Iva- 
no-F ran k o v,  Kiyev,  Kirovograd,  Lugaask(L X R ), 
Lvov,  Nikolayev,  Odessa,  Poltava,  Rovno, 
Sumsk,  Ternopol,  Xarkov,  Xerson,  Xmelnitskiy, 
Cherkassiya,  Chernigov,  Chernoviskaya.
Alohida  maqomga  ega  bo‘igan  shahar  -   Kiyev.
Geografik
joylashuvi
Yevropaning  Sharqida  joylashgan bo 'lib , 
hududining  g ‘arbdan  sharqqacha  b o ‘lgan  masofa 
1316  km ,  shim oldan janubgacha  esa  740  krn  ni 
tashkil  etadi.  Janubdagi  chegaralarining  Q ora va 
Azov  dengizlari  yuvib  turadi.  M am lak at 
h ududining  asosiy  qismi  adirlardan iborat  b o ‘lib, 
faqat  5%  i  t o g l a r d a n   iborat.  G 'a r b d a   —  Karpat 
tog'lari  mavjud.  M amlakatdagi  yuqori  nuqta  — 
G ovyeria cho'qqisi  —  2061m.  M am lakat  iqlimi 
m o ‘tadii  kontinental.
Asosiy daryoSari  (km):  Dnepr  —  1121,  D nestr — 
925  va boshqalar.
Tabiiy
hoyiiklari
U kraina  Respubiikasining tabiiy  resursiari  orasida 
tabiiy gaz,  neft,  k o 'm ir,  tem ir  va  marganets 
rudalari,  rangli  metall  m dalari  mavjud.
Neft  va  gaz  konlari  Prikarpate  va  D n ep r  bo'yida 
joylashgan  b o 'lib ,  miqdorining  kamligi  tufayli 
kimyo  sanoati  xomashyo  sifatida  ishlatiladi,  Ichki 
iste’mol  chetdan  —  Rossiya va T urkm anistondan 
keltiriladigan  neft  va  gaz  hisobiga  qondirilmoqda.
91

M D H   miqyosidagi  yirik  to sh k o ‘m ir  koni 
Donbassda va te m ir  rudakoni  Krivoy  Rogda 
joylashgan.  Shuningdek,  U krainada  alyuminiy, 
titan,  nikel,  kam   uchraydigan  metallarning  ham  
konlari  mavjud.
Pul birligi
Grivna 
—  1996-yil  2-sentyabrdan joriy  qilingan
YIM ,  mlrd
AQSH
dollarida
2014-yilda:  135,256  (1605,5 mlrd grivna)  [35]
Aholi jon
boshiga,
AQSH
dollarida
2014-yilda:  2989,3  [35]
YIMdagi 
ulushi,  %  da
2013-yilda: 
Sanoat  —  25  %,  qishloq  xo'jaiigi  — 
22  %,  xizmat  ko'rsatish  —  53 %.
Sanoat
tarmoqlari
U kraina  industrial-agrar  toifaga  mansub 
mamlakat.  Milliy  raqobatbardoshlik  darajasi 
b o 'y ich a  2013-yilda jah o n d a  84-o'rinni  egallagan. 
M am lak atd a  k o 'm ir   qazib  olish,  qora  va  rangli 
metallurgiya,  yoqilg'i  sanoati,  elektroenergetika, 
mashinasozlik,  elektrostansivalar  uchun 
uskunalar  ishlab  chiqarish,  kimyo,  neft-kimyo  va 
oziq-ovqat  sanoatlari  rivojlangan.
Eng  katta  k o 'm ir   konlari  Donesk,  Lvov-Volinskva 
D n ep r  bo'yida joylashgan.  Qazib  olinadigan 
ko'mirkokslanuvchi  ko'm irdir.
M am lakatda  ishlab  chiqariladigan  elektroener- 
g iy a n in g 9 5 %   i  issiqlik  elektrostansiyalari 
hissasiga  to'g'ri  keladi.  U k rain a  hududida  katta 
te m ir  rudasi  konlarining  mavjudligi,  bu  yerda 
rivojlangan  qora  metallurgiya tarm og'ini  vujudga 
keltirdi.  M D H d a   ishlab  chiqariladigan  tem ir 
rudasining  katta qismi,  koks va  cho'yanning, 
p o ‘lat  va  prokatning  40%  i  shu  davlat  hissasiga 
to'g'ri  keladi.
92

Asosiy  markazlari  D n ep r  b o ‘yi,  Donbass,  Azov 
bo'y id a joylashgan.  Rangli  metallurgiya  sanoati  — 
alyuminiy,  magniy,  titan,  nikel.  rux  v a s im o b  
ishlab  chiqarishga  ixtisoslashgan.
M am lakatning  mashinasozlik  ta rm o g ‘ida  —  og‘ir 
m ashinasozlik  (metallurgiya  zavodlari  uch un  
uskunalar  ishlab  chiqarish),  transport 
mashinasozligi  (teplovozsozlik),  kem asozlik  va 
avtomobilsozlik  yaxshi  y o ‘lga  q o :yilgan. 
Kramatorsk,  Krivoy  Rog,  M ariupolda  og‘ir 
mashinasozlik,  N ikolayevda  —  kem asozlik,  Lvov 
va  K rem enchugda avtomobilsozlik  korxonalari 
joylashtirilgan.
Qishloq
x o ‘jaligi
U kraina  Respublikasining  qishloq  xo‘jaligi  yuqori 
intensivligi  va  mahsuldorligi  bilan  ajralib  turadi. 
Bunday holat,  avvalo,  u n u m d o r  qora  tuproqning 
mavjudligi  va  qishloq  xo'jaligining  mexanizatsiya- 
lashtirilganligi  bilan  b o g ‘liqdir.  Qishloq  x o ‘ja - 
ligida  yalpi  tovar  mahsulot  qiymati  b o ‘yicha 
chorvachilik  ustun turadi.
U kraina  dehqonchiligining  asosini  donchilik 
tashkil  qiladi.  D on  ekinlari  bilan  ekin  m aydon- 
larining  yarmidan  k o ‘pi  band.  M am lakatning 
tabiiy-iqlim  sharoitlari  b u   yerda  kuzgi  b u g ‘doyga 
qaraganda,  bahorgi  b u g ‘doy yetishtirish  uchun 
katta  im koniyatlar  tug‘diradi.  Shuning  uchun  ham 
qishloq  x o ‘jaligida,  asosan bahorgi  b u g ‘doy 
yetishtiriladi.
Don  ekinlaridan  yana  m akkajo‘xori,  j o ‘xori, 
dukkakli  ekinlar  yetishtiriladi.
Ekin  maydonlarining  ju d a  katta  qismi  texnika 
ekinlari  —  qand  lavlagi,  kungaboqar,  kanop  va 
tamaki  b ilan b and  qilingan.
Umumiy hududda qishloq xo'jaiigi  yerlari  — 70,8  %, 
o ‘rm on  —  17,6,  suv  fondi  — 4,0  va  boshqa 
hududiar  —  7,6  %  ni  tashkil  etadi.
93
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   ...   22


Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2019
ma'muriyatiga murojaat qiling