Element Most Stable Isotope


Download 0.52 Mb.
Sana14.01.2020
Hajmi0.52 Mb.

Radioactive Elements

Element

Most Stable Isotope

Half-life
of Most Stable Istope


Technetium

Tc-91

4.21 x 106 years

Promethium

Pm-145

17.4 years

Polonium

Po-209

102 years

Astatine

At-210

8.1 hours

Radon

Rn-222

3.82 days

Francium

Fr-223

22 minutes

Radium

Ra-226

1600 years

Actinium

Ac-227

21.77 years

Thorium

Th-229

7.54 x 104 years

Protactinium

Pa-231

3.28 x 104 years

Uranium

U-236

2.34 x 107 years

Neptunium

Np-237

2.14 x 106 years

Plutonium

Pu-244

8.00 x 107 years

Americium

Am-243

7370 years

Curium

Cm-247

1.56 x 107 years

Berkelium

Bk-247

1380 years

Californium

Cf-251

898 years

Einsteinium

Es-252

471.7 days

Fermium

Fm-257

100.5 days

Mendelevium

Md-258

51.5 days

Nobelium

No-259

58 minutes

Lawrencium

Lr-262

4 hours

Rutherfordium

Rf-265

13 hours

Dubnium

Db-268

32 hours

Seaborgium

Sg-271

2.4 minutes

Bohrium

Bh-267

17 seconds

Hassium

Hs-269

9.7 seconds

Meitnerium

Mt-276

0.72 seconds

Darmstadtium

Ds-281

11.1 seconds

Roentgenium

Rg-281

26 seconds

Copernicium

Cn-285

29 seconds

Nihonium

Nh-284

0.48 seconds

Flerovium

Fl-289

2.65 seconds

Moscovium

Mc-289

87 milliseconds

Livermorium

Lv-293

61 milliseconds

Tennessine

Unknown




Oganesson

Og-294

1.8 milliseconds



Gamma Emitters

  • Barium-133

  • Cadmium-109

  • Cobalt-57

  • Cobalt-60

  • Europium-152

  • Manganese-54

  • Sodium-22

  • Zinc-65

  • Technetium-99m

Beta Emitters

  • Strontium-90

  • Thallium-204

  • Carbon-14

  • Tritium

Alpha Emitters

  • Polonium-210

  • Uranium-238

Multiple Radiation Emitters

  • Cesium-137

  • Americium-241

Radioaktiv elementlar - barcha izotoplari radioaktiv boʻlgan kimyoviy elementlar. Tabiatda uchraydigan, tartib rakami 83 (vismut)dan katta boʻlgan barcha elementlar radioaktiv. Ularni ketmaket yuz beradigan radioaktiv oʻzgarishlar zanjirlarining alohida halqalari sifatida tasavvur qilish mumkin. Bir zanjir tarkibiga kiruvchi elementlar radioaktiv oila yoki radioaktiv qator hosil qiladi (qarang Radioaktiv qatorlar). Tartib raqami 83 dan kichik boʻlgan Radioaktiv elementlar ham bor. Ular texnetsiy 43Te va prometiy 61Pm. Davriy sistemada joylashgan urandan keyingi elementlar sunʼiy usulda olingan transuran elementlardir.

Tabiiy Radioaktiv elementlardan fakat uran (tartib raqami 92) va toriy (90) elementi izotoplarining yarim yemirilish davri Yerning yoshiga yaqin. 238U(T,,2=4,51 mlrd. y.), 235U(713 mln.y.), 232Th(14,l mlrd. y.). Shuning uchun barcha tabiiy Radioaktiv elementlar ichida faqat uran bilan toriy birlamchi Radioaktiv elementlar hisoblanadi. Qolgan barcha Radioaktiv elementlar uzoq mavjud boʻluvchi izotoplarning parchalanishidan hosil boʻladi va ular ikkilamchi Radioaktiv elementlar hisoblanadi.

Turgʻun izotoplaridan tashqari uzoq mavjud boʻluvchi tabiiy radioaktiv izotoplari boʻlgan 16 ta element ham mavjud (40K, 50V, 87Rb, ll5In, l38La, l42Ce, l44Nb, l47Sm, 152Gd, l76Lu, l74Hf, l80Ta, l80W, l87Re, "°Pt, l92Pt). Yadro energiyasi olishda uran va plutoniy amaliy ahamiyatga ega.[1]

Sun'iy ravishda olingan radioaktiv elementlar

Jadvalda suniy ravishda sintez qilib olingan kimyoviy elementlar, ularning nisbatan eng ko�p yashaydigan izotoplarining massa soni va yarim yemirilish davrlari keltrilgan.





Elementning tartib raqami

Kimyoviy element nomi va formulasi

Element

Sintez


qilingan yil

nisbatan eng ko�p yashaydigan izotoplarining massa soni

Nisbatan eng ko�p yashaydigan izotoplarining yarim yemirilish davrlari

43

Texnetsiy

Tc

1937

97

2.6�106 yil

61

Prometiy

Pm

1947

145

18 yil

85

Astat

At

1940

210

8 soat 18 daqiqa

87

Fransiy

Fr

1939

223

21 daqiqa

Transuran elementlar

93

Neptuniy

Np

1940

237

2.2�106 yil

94

Plutoniy

Pu

1940

244

7.6�107 yil

95

Ameritsiy

Am

1944

243

7950 yil

96

Kyuriy

Cm

1944

247

1.64�107 yil

97

Berkliy

Bk

1949

247

104 yil

98

Kaliforniy

Cf

1950

251

800 yil

99

Eynshteyniy

Es

1954

254

480 kun

10

Fermiy

Fm

1953

257

79 kun

101

Mendeleyeviy

Md

1955

258

53 kun

102

Nobeliy

No

1963 - 66

255

3 daqiqa

103

Lourensiy

Lr

1963 - 66

256

60 soniya

104

Rezerfordiy

Rf

1964

261

70 soniya

105

Dubniy

Ns

1970

261

2 soniya

106

Siborgoviy

Sg

1974

259

0.01 soniya

107

Boriy

Bh

1976

261

0.01 soniya

108

Xassiy

Hs

1984







109

Meytneriy

Mt

1982







110

Darmshtadtiy

Ds

1994







111

Rentgeniy

Rg

1994







112

Kopernikiy

Cn

1996







113

Nihoniy

Nh

2003







114

Fleroviy

Fl

1998







115

Moskoviy

Mc

2003







116

Livermoriy

Lv

2000







117

Tennesin

Tc

2010







118

Oganesson

Og

2002







Sun'iy radioaktiv izotoplarning olinish usullari va qo‘llanish sohalari

Jadvalda sanoat, qishloq xo‘jaligi, tibbiyot, hamda, fan-texnikaning turli sohalarida keng miqiyosda qo‘llaniladigan radioaktiv izotoplarning ishlab chiqarish usullari, olinish reaksiyasi va uning asosiy qo‘llanish sohalari haqida ma'lumot keltirilgan.

Uchinchi ustundagi qavs ichidagi birinchi belgi (harf) - bombardimon qilinadigan zarrachani ifodalaydi: p - proton, - deytron, n - neytron, α - alfa-zarra.


Element

nomi


Radioaktiv

izotop


belgisi

Izotopning olinish

reaksiyasi



Radioaktiv izotopning

olinish usuli



Yarim yemirilish

davri


Olinish energiyasining maksimal qiymati, MeV

Qo’llash sohasi

 

β

γ

 

Iridiy

192Ir

191Ir (n, γ ) 192Ir

Tabiiy iridiyni reaktorda nurlantirish

74 kun

0.67

0.61

Gamma defektoskopiya

 

Ittriy

90Y

 

 

64 soat

2.26



Qalinlikni o’lchash,

kimyoviy – radiatsion tadqiqotlar



 

Kaliy

42K

41K (n, γ ) 42K

Kaliy karbonatni (K2CO3) neytronlar bilan nurlantirish

12.4 soat

3.52

1.52

Tuproq va o’g’itlarning o’zaro ta’siri, o’simliklarning mineral o’g’itlardan iste’mol elementlarini o’zlashtirish jarayonlari tadqiqotlari

 

Kaltsiy

45Ca

44Ca (n, γ ) 45Ca

Reaktorda kaltsiyning tabiiy birikmalarini (CaO, CaCO3) neytronlar bilan nurlantirish

165 kun

0.25



Organizmda moddalar almashinuvi hamda o’simliklarda o’g’itlarning o’zlashtirilishini tadqiq qilish.

 

Temir

59Fe

58Fe (n, γ ) 59Fe

Metall temir yoki uning oksidlarini reaktorda nurlantirish.

45.6 kun

1.57

1.29

Temir va po’lat korroziyasini tekshirish, organizmlarda qon ketishi tezligini aniqlash, rudalarning erish jarayoni hamda, odam organizmidagi ichki sekretsiya bezlarining faoliyatini tadqiq qilish.

 

Yevropiy

152Eu

154Eu

151Eu (n, γ ) 152Eu

153Eu (n, γ ) 154Eu

Yevropiyning  tabiiy izotoplarini  reaktorda neytronlar  bilan  o’qqa tutish

12.7 yil

16 yil


1.49

1.85


1.41

1.25


Gamma defektoskopiya

 

Yod

131J

131Te Ž131J+

Tellurning tabiiy birikmalaridan izotoplarni ajratib olish va ularni neytronlar bilan nurlantirish

8 kun

0.81

0.72

Qalqonsimon bez hastaliklarini tashxis qilish va davolash.

 

davomi

Element

nomi


Radioaktiv

izotop


belgisi

Izotopning olinish

reaksiyasi



Radioaktiv izotopning

olinish usuli



Yarim yemirilish

davri


Olinish energiyasining maksimal qiymati, MeV

Qo’llash sohasi

β

γ

Kobalt

60Co

59Co (n, γ60Co

Reaktorda kobalt nishonlarini nurlantirish

5.26 yil

0.31

1.33

Gamma-defektoskopiya;

Materiallarning qalinligi va zichligini aniqlash; o’sma kasallikllari va yallig’lanish jarayonlarini davolash;

Qirquvchi asbob uskunalarning detallarini nazorat qilish.


Marganets

54Mn

56Fe (d,α54Mn

54Fe (n, p54Mn

Temirni deytronlar bilan nurlantirish;

Temir nishonlarini reaktorda neytronlar bilan nurlantirish



303 kun



0.83

Metallurgiya, tog’-kon sanoatida rudalarni o’rganishda.

Natriy

22Na

24Mg (d,α22Na

254Mg (p,α22Na

27Al(p,3p,3n22Na

Alyuminiyli yoki magniyli nishonlarni tsiklotronda nurlantirish

2.6 yil

1.82

0.51

Qattiq jism fizikasi sohasidagi tadqiqotlar; qon ketishi tezligini aniqlash; moddalar almashinuvini o’rganish; go’sht mahsulotlarini sifatini nazorat qilish.

Qalay

113Sn

112Sn (n, γ113Sn

113In (p, n113Sn

113In (d, 2n113Sn

Tabiiy qalayni reaktorda nurlantirish;

Indiyni protonlar yoki, deytronlar bilan nurlantirish



115 kun



0.26

Antifriktsion qotishmalarni o’rganish

Plutoniy

238Pu

237Np(n, γ) 238Pu

238NpŽ238Pu+

Neptuniyni neytronlar bilan uzoq vaqt davomida nurlantirish

86 yil

5.5

alfa-nurlanish





Izotopli termoelektrik generatorlar

Plutoniy

239Pu

238U(n, γ) 239U

239239Np+

239NpŽ239Pu+

Yoqilg’i sifatida tabiiy uran ishlatiladigan reaktorlarda ish jarayonida yig’ilib qoladi.

2.44∙10yil

5.15

alfa-nurlanish



0.38

Yadro yoqilg’isi;

Havoda statik elektr zaryadlarini yo’qotish uchun ionizatsiyalash



davomi

Element

nomi


Radioaktiv

izotop


belgisi

Izotopning olinish

reaksiyasi



Radioaktiv izotopning

olinish usuli



Yarim yemirilish

davri


Olinish energiyasining maksimal qiymati, MeV

Qo’llash sohasi

β

γ

Selen

75Se

74Se (n, γ75Se

75As (d, 2n75Se

75As (p, n75Se

73Ge (α, 2n75Se

Tabiiy selenni reaktorda nurlantirish;

Mishyakni deytronlar yoki, protonlar bilan; Germaniyni alfa-zarralar bilan nurlantirish.



120 kun



0.40

Gamma defektoskopiya

Oltingugurt

35S

35Cl (n, p35S

Xlor birikmalarili (KCl) nishonni  neytronlar  bilan nurlantirish.

87.9 kun

0.17



Suyuqlik qatlamlari qalinligini aniqlash; oziq ovqat mahsulotlarini quritishda namlikning harakatlanish jarayonini kuzatish; qotishmalardan tayyorlangan podshipniklarning yedirilishini nazorat qilish.

Strontsiy

90Sr



Issiqlik ajratuvchi radioaktiv chiqindi moddalarning aralashmalaridan ajratib olinadi

27.7 yil

0.55



Qog’oz, polietilen, zarqog’oz

(folga) mahsulotlarining qalinligini aniqlash va nazorat qilish;

Havoni mahalliy ionizatsiyalash;

Ko’z kasalliklarini davolash;

Termoelektrik generatorlar.


Surma

124Sb

123Sb (n, γ) 124Sb

Surmaning tabiiy birikmalarini reaktorda nurlantirish.

61 kun

2.31

2.01

Texnologik nazorat asboblarini tayyorlash;

Podshipniklar tayyorlanadigan metallar qotishmalari tradqiqotlari.



Talliy

204Tl

203Te (n, γ) 204Tl

Tabiiy Talliyni reaktroda nurlantirish

3.81 yil

0.76



zarqog’oz

(folga) mahsulotlarining qalinligini aniqlash va nazorat qilish;

Detallarning eskirishini tekshirish


Tritiy

3H (T)

6Li (n, α3H

9Be (d, 2α3H

Tarkibida Litiy tutgan nishonlarni reaktorda nurlantirish.

12.26 yil

0.019



Payvandlash choklarining kristall tuzilishlarini nazorat qilish;

Havoni ionizatsiyalash.



davomi

Element

nomi


Radioaktiv

izotop


belgisi

Izotopning olinish

reaksiyasi



Radioaktiv izotopning

olinish usuli



Yarim yemirilish

davri


Olinish energiyasining maksimal qiymati, MeV

Qo’llash sohasi

β

γ

Tuliy

170Tm

169Tm (n, γ) 170Tm

Tabiiy Tuliyni reaktroda nurlantirish

130 kun

0.97

0.08

Gamma defektoskopiya;

Texnologik nazorat asboblari.



Uglerod

14C

14N (n, p) 14C

Azotning noorganik birikmalarini, masalan (Ca(NO3)2) , Be3Nkabi, nishonlarni reaktorda nurlantirish.

5730 yil

0.16



Fotosintez va moddalar almashinuvi jarayonlarini tadqiq qilish;

Texnologik jarayonlarni nazorat asboblari



Fosfor

32P

31P(n, γ)32P

32S(n, p) 32P

Fosfor oksidi (V) ni reaktor nishonida nurlantirish

14 kun

1.71



O’simliklarning mineral o’g’itlardan iste’mol elementlarini o’zlashtirish jarayonlari va moddalar almashinuvining tadqiqotlari;

qon kasalliklarini davolash;

o’simliklarning ildiz tizimini kuzatish va tadqiq qilish.


Seziy

134Cs

 


133Cs (n, γ) 134Cs

 


Seziyning tabiiy birikmalarini reaktorda nurlantirish;

2 yil

0.66

1.36

Gamma defektoskopiya;

 


137Cs



Issiqlik ajratuvchi radioaktiv chiqindi moddalar aralashmalaridan ajratib olinadi

30 yil

1.18

0.66

Gamma defektoskopiya;

Termoelektrik generatorlar;



Gamm-nurlantirish uskunalarini o’rnatish.

Rux

65Zn

64Zn(n, γ) 65Zn

65Cu (d, 2n) 65Zn

Izotopni reaktorda tabiiy ruxni nurlantirish yoki, tsiklotronda misni deytronlar bilan bombardimon qilish orqali olinadi

245 kun

0.33

1.12

Mashina detallari – tirsakli vallar, ichki yonuv dvigatellarining porshenlari va ho kazolarning eskirishi (yedirilishi) ni tadqiq qilish.

Download 0.52 Mb.

Do'stlaringiz bilan baham:




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling