Erik eriksonning rivojlanish psixologiyasi


Download 0.64 Mb.
bet2/6
Sana04.11.2023
Hajmi0.64 Mb.
#1748491
1   2   3   4   5   6
Bog'liq
Erik eriksonning rivojlanish psixologiyasi-fayllar.org

Bosqichlar


Yosh


Inqirozdan tiklanishi


Fozilliklar


Inqirozdan minusda chiqish


Mavjud patalogiyalar: yoqtirmaslik



Jiddiy aloqalar radiusi, munosabatlar


Savollar


I. Go'daklik


1

gacha



ishonch



umid va quvvat



ishonchsizlik



yopiq shaxs



onasi



dunyo ishonchlimi?


II. Ilk bolalik


1 - 3


muxtoriyat


erkinlik


uyat, shubha


majburlanish


ota-onasi


men yaxshimi?


III. Maktabgacha bolalik, oyin davri



3 - 6



tashabbus



niyat



aybdorlik hissi



toxtab qolish



oila a'zolari



qancha narsa qila olaman?



IV. Maktab yoshi



6 - 12


mehnat

sevarlik



muvaffaqiyat



to'laqonlik emaslik



inertsiya


qo'shnilar, maktabdagilar


qo'limdan keladimi?



V. O'spirinlik



12 - 20



hisobga olish



sodiqlik



tartibsizlik



rad qilish


tengdosh va boshqa guruhlardagi etakchilik


men o'zi kimman?


VI.Yoshlik



20 - 25



jinsiy yaqnlik



sevgi



izolyatsiya



o'ziga hoslik, yagonalik


do'stlik, jinsiy aloqa, raqobat, hamkorlikdagi hamkorlar



jinsiy aloqa qila olamanmi?


VII. Yetuklik



26 - 64




generatsiya (ishlash)



g'amho'rlik



turg'unlik



atrof-muhitni rad etish



Mehnat va uy xo'jaligini yuritish


hayotim bugun nimani anglatadi?' hayotimning qolgan qismini nima qilaman?



VIII. Qarilik



65dan so'ng



yaxlitlik, integratsiya



dono



umidsizlik



mensimaslik, man-manlik


insoniyat, tanishlar davrasi


mening hayotim mantiqiymi?


Shaxsning kasbiy rivojlanishning bosqichlari.
Psixikaning irratsional (aqliy bilish jarayonlaridan tashqari) tarkibiy
qismlari bo’lmish emotsiya, mayl va shu kabilar yordamida shaxs xulqini tahlil
qiluvchi nazariya psixodinamika deyiladi. Mazkur nazariyaning yirik


namoyandalaridan biri - bu amerikalik psixolog E.Eriksondir. U shaxs rivojini 8 ta davrga ajratadi va ularning har qaysisi o’ziga xos betakror xususiyatga egadir.



Birinchi davr - go’daklik. Ushbu davrda go’dakda ongsizlikka asoslangan tashqi dunyoga nisbatan “ishonch” tuyg’usi vujudga keladi. Buning bosh sababchisi ota--onaning mehr-muhabbati, g’amxo’rligi va jonkuyarligining nishonasidir. Agarda go’dakda ishonch negizi paydo bo’lmasa, balki borliqqa nisbatan ishonchsizlik hissi tug’ilsa, u taqdirda

voyaga etgan odamlarda mahdudlik, umidsizlik shaklida aks etuvchi xavf


vujudga kelishi, ehtimol.
Go`daklik davri inson hayotidagi organik ehtiyojlarni qondirishga nisbatan yo`naltirilgan xatti-harakatlarning tug`ma,instiniktiv shakllari sof holda kuzatiladigan yagona davr hisoblanadi. Go`daklik davridagi bolaning hayoti to`liq kattalar bilan hamkorlikdagi emotsional munosabat bilan bog`liq
bo`lib,bola kayfiyatining yaxshi bo`lishiga to`g`ridanto`g`ri ta`sir ko`rsatadi.




Go'daklik davrida:


2-3 oylikdan boshlab


go`dak onasini taniy
boshlaydi,onasining
tabassumiga tabassum
va turli harakatlar
bilan javob qaytaradi.
8 oyligidan boshlab
esa,bola o`zgacha
muhit va begonalar
qo`liga tushsa,o`z
xavotirini yig`isi
orqali namoyon
etadi.


Ikkinchi davrda, ya’ni ilk bolalik davri. Go`daklik davridan so`ng
rivojlanishning yangi bosqichi ilk bolalik davri hisoblanadi.Ilk bolalik davri 1 yoshdan 3 yoshgacha
bo`lgan davrni o`z ichiga oladi. Jonzodda yarim mustaqqillik va
shaxsiy qadr-qimmat tuyg’usi shakllanadi yoki aksincha, ularning qaramaqarshisi bo’lmish uyat va shubha hissi hosil bo’ladi. Bolada mustaqillikning o’sishi, o’z tanasini boshqarishga keng imkoniyat yaratib, bo’lg’usida shaxs xususiyatlariga aylanuvchi tartib va intizom, mas’uliyat, javobgarlik, hurmat tuyg’ularini tarkib toptirishga puxta zamin hozirlaydi.
Ilk bolalik davrida:





Nutqi rivojlanadi, to`g`ri va tikka yura olish imkoni bolani, doimiy ravishda yangi ma`lumotlarni egallashga zamin bo`ladi.


Bu davrda yetakchi faoliyat turi-redmetlarni o`rganish hisoblanadi. <> so`rog`iga ko`p murojat qilishadi.


Uchinchi davr - o’yin yoshi deb atalib 5 yoshdan 7 yoshgacha bo’lgan bolalarni o’ziga qamrab oladi. Mazkur davrda tashabbus tuyg’usi, qaysidir
ishni amalga oshirish va bajarish maylini tarkib toptiradi. Mabodo unda
xohish-istakni ro’yobga chiqarishning yo’li to’sib qo’yilsa, ushbu holatda bola o’zini aybdor deb hisoblaydi. Mazkur yosh davrida davra, ya’ni guruhiy o’yin, tengqurlari bilan muloqotga kirishish jarayonlari muhim ahamiyat kasb etadi, natijada bolaning turli rollar sinab ko’rishiga, xayoloti o’sishiga imkon yaratiladi. Xuddi shu davrda bolada adolat tuyg’usi, uni tushunish mayli tug’ila boshlaydi.

O'yin yoshi davrida:


Rollik o’yinlar jarayonida ular katta odamlarning barcha vazifa va ishlarini amalda bevosita bajaradilar. Rollik o’yinlarni vujudga keltiruvchi eng zarur omillardan biri, bolada o’z xatti-harakatlarini kattalar xatti-harakati bilan solishtirish, undan nusxa olish tuyg’usining mavjudligidir

Bolalarning o’yin faoliyati D.B.Elkonun, A.S.Slavina, A.P.Usova va boshqa psixologlar o’rganishgan. O’yin faoliyati ixtiyoriy diqqat va xotiraning, tafakkurning rivojlanishini belgilab beradi. 



To’rtinchi davr - maktab yoshi deb nomlanib, undagi asosiy o’zgarishlar
ko’zlagan maqsadga erishish qobiliyati, uddaburonlik va mahsuldorlikka intilish tuyg’usi bilan ajralib turadi. Uning eng muhim qadriyati - omilkorlik
va mahsuldorlikdan iboratdir. Ushbu yosh davrining salbiy jihatlari (illatlari) ham ko’zga tashlanadi va ularning qatoriga ijobiy xislatlari etarli darajada bo’lmaganligi, ongi hayotning barcha qirralarini qamrab ololmasligi, muammolarni echishda aql-zakovatning etishmasligi, bilimlarni o’zlashtirishda qoloqligi (sustligi) va hokazo. Xuddi shu davrda shaxsda mehnatga nisbatan individual munosabati shakllana boshlaydi.
ASOSIY TUSHUNCHALAR



Download 0.64 Mb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   2   3   4   5   6




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2024
ma'muriyatiga murojaat qiling