Fan: biokimyo 2 kurs Fermentlar tuzilishi, xususiyati va ta’sir etish mexanizmi


Download 445 b.
Sana08.04.2017
Hajmi445 b.


Fan: biokimyo 2 kurs Fermentlar tuzilishi, xususiyati va ta’sir etish mexanizmi

  • Fan: biokimyo 2 kurs Fermentlar tuzilishi, xususiyati va ta’sir etish mexanizmi

  • Lektor: M.U.Kulmanova


Fermentlarning umumiy xususiyatlari, spetsifikligi.

  • Fermentlarning umumiy xususiyatlari, spetsifikligi.

  • Fermentlar ta’sir mexanizmi tоgrisida tushuncha.

  • Fermentlar tasnifi va nomenklaturasi, оlchov birliklari.

  • Izofermentlar, multifermentlar, kofaktorlar va kofermentlar.

  • Fermentlar faolligining ingibitorlari. Dori vositalar – ingibitorlar sifatida.

  • Fermentlar ta’sirining boshqarilishi. Fermentlar faolligini ontogenezda оzgarishi. Gоdaklarda fermentlar faolligining оziga xosligi.

  • Klinik enzimologiya: enzimopatologiya, enzimodiagnostika va enzimoterapiya. Fermentlarni biokimyoviy tekshiruvlarda reagentlar sifatida ishlatilishi.



Ferments differ from аnorganic accelerators the specific properties:

  • Ferments differ from аnorganic accelerators the specific properties:

  • 1. Rate of an enzyme catalysis much more above than аnorganic accelerators.

  • 2. Ferments possess high specificity. Distinguish following kinds of specificity of ferments:

  • Absolute specificity;

  • Relative specificity;

  • Stereochemical specificity.

  • 3. Ferments catalyze chemical reaction in soft conditions: at usual pressure, low temperature.

  • 4. Ferments are accelerators with adjustable activity.

  • 5. Rate of an enzymatic reaction in direct ratio to quantity of ferment.



Simple ferments (Pepsinum, an amylase, Trypsinum)

  • Simple ferments (Pepsinum, an amylase, Trypsinum)

  • Complex ferments consist of 2 parts: an apoenzyme and a coenzyme

  • The apoenzyme is responsible for specificity of ferment.

  • The cofactor variates tertiary structure of protein, komplementar interaction of ferment with substrate and in enzymatic reactions (donor-acceptor) carries out function of substrate.



The ferment name should include:

  • The ferment name should include:

  • - The substrate name

  • - The coenzyme name

  • - Phylum of catalyzed reaction

  • L-laktat - NAD - an oxidoreductase



THE NOMENCLATURE OF FERMENTS

  • THE NOMENCLATURE OF FERMENTS

  • 1. Тravial or the working nomenclature

  • 2. The regular nomenclature

  • Code numbers of ferments:

  • alcoholdegidrogenasa

  • Alcohol-NAD-oksidoreduktaza 1.1.1.2

  • Lactatdegidrogenaza

  • Lactate-NAD-oksidoreduktaza 1.1.27.3

  • Gliceraldegiddegidrogenaza

  • Gliceraldegid-3-fosfate NAD-OKSIDOREDUKTAZA 1.2.1.12

  • Glutamatdegidrogenaza

  • Glutamat:NAD-oksidoreductaza 1.4.1.3.











Muxit xaroratini oshirish (molekulalar xarakatini tezlashishi va natijada YeS xosil bоlishini ortishi). Xarorat 10°S kutarilganda reaksiya tezligi 2 marotaba ortadi.

  • Muxit xaroratini oshirish (molekulalar xarakatini tezlashishi va natijada YeS xosil bоlishini ortishi). Xarorat 10°S kutarilganda reaksiya tezligi 2 marotaba ortadi.

  • Substratning energetik bayerini ferment ta’sirida pasayishi.



Fermentlar anorganik katalizatorlardan quidagilar spetsifik xususiyatlari bilan farqlanadi:

  • Fermentlar anorganik katalizatorlardan quidagilar spetsifik xususiyatlari bilan farqlanadi:

  • 1. Fermentativ reaksiya tezligi оta yuqori (1 molekula ferment 1 daqiqada 1000 dan 36 million molekula substratni parchalay olishi mumkin).

  • 2. Fermentlar yuqori spetsifiklikga ega.

  • 3. Fermentativ reaksiyalar yumshoq sharoitda kechadi, ya’ni normal bosim, past haroratda (tahminan 37oS) va neytral muhitda.

  • 4. Fermentativ reaksiya boshqariladi.

  • 5. Fermentativ reaksiya tezligi ferment miqdoriga tоgri proporsional.



absolyut spetsifiklik;

  • absolyut spetsifiklik;

  • absolyut-gurux spetsifikligi (bir xil tipdagi tuziliga ega bоlgan substratlar);

  • nisbiy gruppa spetsifikligi (kimyoviy bog turiga nisbatan);

  • nisbiy substrat spetsifiklik;

  • steriokimyoviy spetsifiklik.



Fisher gipotezasi - ferment va substrat bir-biriga kalit qulupga mos kelganidek mos kelishi kerak.

  • Fisher gipotezasi - ferment va substrat bir-biriga kalit qulupga mos kelganidek mos kelishi kerak.

  • Koshland gipotezasi – majburiy mos kelishlik, ba’zan ferment оzining konformatsiyasini оzgartirish va substratiga mos kelishi mumkin.





Oddiy fermentlar (pepsin, amilaza, tripsin)

  • Oddiy fermentlar (pepsin, amilaza, tripsin)

  • Murakkab fermentlar (xolofermentlar) 2 qismdan tuzilgan.

  • Apoferment spetsifiklikga javob beradi.

  • Kofaktorlar oqsilning uchlamchi qurilishini оzgarishi va ferment-substrat komplementarlikni ta’minlaydi, xamda reaksiyalarda substrat (donor-akseptor) sifatida ishlatilishi mumkin.



Metall ionlari (katalizda qatnashadi, boglovchi vazifa, uchlamchi qurilishni mustaxkamlaydi).

  • Metall ionlari (katalizda qatnashadi, boglovchi vazifa, uchlamchi qurilishni mustaxkamlaydi).

  • Vitaminli: tiaminli (TMF, TDF, TTF), flavinli (FAD, FMN), pantotenatli (KoA, defosfo-KoA, 1-fosfopantotenat), nikotinamidli (NAD, NADF), piridoksinli (PALF, PAMF), flavinli (TGFK), kobamidli (metilkobalamin, dezoksimetilkobalamin), biotinli (karboksibiotin), lipoil (lipoamid), xinonli (ubixiron, plastoxinon) va karnitinli (karnitin).

  • Vitamin bоlmagan: nukleotidli (UDFGK), fosfomonosaxaridli (glyukozo-1,6-difosfat, 2,3-difosfoglitserat), metalloporfirinli (gemlar, xlorofillar) va peptidli (glutation) bоlinadi.



Oqsilning uchlamchi qurilishini оzgarishi va ferment xamda substrat orasida komplementarlikni yaratish;

  • Oqsilning uchlamchi qurilishini оzgarishi va ferment xamda substrat orasida komplementarlikni yaratish;

  • Reaksiyada yana bir substrat sifatida qatnashish (donor, akseptor sifatida qatnashish).











Ferment substrat bilan tоyingan paytda VoqVmax

  • Ferment substrat bilan tоyingan paytda VoqVmax

  • Ferment substrat bilan 50% tоyinganda Voq1G’2 Vmax

  • Mixaelisa-Menten tenglamasi bоyicha:

  • VmaxG’2 q Vmax[S]G’Km Q [S], yoki Km Q [S] q 2 [S]; Km q [S].

  • Km – bu fermentning yarim tоyinishini va maksimal tezlikning yarmini ta’minlovchi substrat miqdori.

  • Km – fermentni substratga bоlgan moilligini kоrsatadi.

  • Km kоrsatgichi qanchalik kichik bоlsa, fermentni substratga bоlgan moilligi yuqori va substrat kam konsentratsiyada ishlatiladi

  • Km kоrsatkichi qanchalik yuqori bоlsa, fermentni substratga bоlgan moilligi past, va substrat yuqori konsentratsiyada olinadi.













1. Trivial va ishchi nomenklatura

  • 1. Trivial va ishchi nomenklatura

  • 2. Sistematik nomenklatura

  • Ferment sistemtik nomi quidagicha tuziladi:

  • - substrat nomi

  • - koferment nomi

  • - katalizlovchi reaksiya turi

  • L-laktat – NAD - oksidoreduktaza



Alkogoldegidrogenaza

  • Alkogoldegidrogenaza

  • Alkogol-NAD-oksidoreduktaza 1.1.1.1

  • Laktatdegidrogenaza Laktat-NAD-oksidoreduktaza 1.1.1.27

  • Glitseraldegidrogenaza

  • Glitseraldegid-3-fosfat NAD-oksidoreduktaza 1.2.1.12

  • Glutamatdegidrogenaza

  • Glutamat NAD-oksidoreduktaza 1.4.1.3.



1. Halqaro birlik.

  • 1. Halqaro birlik.

  • 1 mikromol substrantni 1 daqiqada katalizlaydigan ferment miqdori.

  • 2. Solishtirma faollik:

  • 1 mikromol substrantni 1 daqiqada katalizlaydigan ferment massasi (mgr), mkmolG’(min mg oqsil).

  • 3. Katal (Kat). 1 mol substratni 1 soniyada katalizlovchi ferment miqdori (molG’soniya).



Bir xil funksiyani bajaruvchi, ammo fizik-kimyoviy hususiyatlari bilan farqlanuvchi fermentlar izofermentlar deyiladi. Ular joylashishi bilan xam farqlanadi.

  • Bir xil funksiyani bajaruvchi, ammo fizik-kimyoviy hususiyatlari bilan farqlanuvchi fermentlar izofermentlar deyiladi. Ular joylashishi bilan xam farqlanadi.

  • Masalan:

  • LDG – 5 izoforma

  • KFK – 3 izoforma



Kreatinfosfotransferaza, yoki kreatinfosfokinaza (KFK) 3 izofermenti - KFK1 –nerv tuqimasi, KFK2 - yurak, KFK3 – v mushak. Agar mushak va nerv tuqimasi shikasti bоlmasa, KFK oshishi infarkt miokardlarda sodir bоladi .

  • Kreatinfosfotransferaza, yoki kreatinfosfokinaza (KFK) 3 izofermenti - KFK1 –nerv tuqimasi, KFK2 - yurak, KFK3 – v mushak. Agar mushak va nerv tuqimasi shikasti bоlmasa, KFK oshishi infarkt miokardlarda sodir bоladi .

  • LDG1 yurak va eritrotsitlarga; LDG2 – buyrak; LDG3 – оpkada; LDG4 – jigarga, LDG5 – jigar va skelet mushakga xos.

  • LDG fermentini qaysi fraksii oshisiga qarab kaysi a’zoda shikastlanganligini bilish mumkin.



quidagi 2 turdagi ingibirlanish tafovutlanadi:

  • quidagi 2 turdagi ingibirlanish tafovutlanadi:

  • 1.qaytar ingibirlanish

  • E+J ↔ EJ

  • 2. qaytmas ingibirlanish

  • E+J → EJ



metallar tutuvchi fermentlar ingibitorlari - HCN, KCN, CO, NaN3, ular biologik oksidlanish fermentlari tarkibiga kiruvchi Fe va Su valentligini uzgartiradi, elektronlarni O2 utkazilishini tuxtatadi.

  • metallar tutuvchi fermentlar ingibitorlari - HCN, KCN, CO, NaN3, ular biologik oksidlanish fermentlari tarkibiga kiruvchi Fe va Su valentligini uzgartiradi, elektronlarni O2 utkazilishini tuxtatadi.

  • fermentlarning faol markazidagi SH-gruxlar bilan boglanadi - monoyodatsetat, simob birikmalari va margumush.      

  • fermentlarning faol markazidagi OH-gruppo’ serina v aktivnom sentre - fosfororganicheskiye soyedineniya - BOV.











raqobatli

  • raqobatli

  • raqobatsiz

  • raqobat qilmaydigan

  • substrat

  • allosterik













Oqsil tabiatli ingibitorlar bilan boshqarilish:

  • Oqsil tabiatli ingibitorlar bilan boshqarilish:

  • R2C2+ 2sAMF qR2sAMF2 +2S

  • Fosforillanish-defosforillanish yоli bilan boshqarilish:

  • Lipaza + ATF → LipazaORO3N2 + ADF

  • Adenilatsiklaza tizimi

  • qisman proteoliz yоli bilan boshqarilish.



Nofaol оtmishdoshni faollanishi.

  • Nofaol оtmishdoshni faollanishi.

  • Spetsifik guruhlarni ferment molekulasiga kiritilishi.

  • Nofaol ferment-oqsil kompleksini dissotsiatsiyasi.











Oshqozon osti bezida sintezlangan tripsinogen ichakda tripsinga aylanadi:

  • Oshqozon osti bezida sintezlangan tripsinogen ichakda tripsinga aylanadi:

  • enteropeptidaza tripsinogen →tripsin Q Val-(Acn) -Lys

  • Peptid boglarini uzilishi va ingibitorni olib tashlanishi oqsil molekulasi konformatsiyasini оzgartiradi va faol markaz shakllanadi.



Fermentlar faolligi 3 darajada boshqariladi:

  • Fermentlar faolligi 3 darajada boshqariladi:

  • 1. Xujayra ichi omillari - substrat, metabolit (aktivator, ingibitor), rN, harorat, regulyator fermentlar bilan avtomatik boshqariladi.



2. Gormonal boshqarilish:

  • 2. Gormonal boshqarilish:

  • Oqsil tabiatli va adrenalin –adenilatsiklaza orqali xujayra ichi fermentlari faolligini boshqaradi. Steroid gormonlar va tiroksin fermentlar sintezini jadallashtiradi.

  • 3. Nerv boshqarilish – оz ta’sirini gormonlar vositasida boshqaradi.





Har bir tоqima va a’zo ma’lum bir оziga xos funksiyalarni bajaradi. Bu undagi fermentlar tarkibi bilan bogliq.

  • Har bir tоqima va a’zo ma’lum bir оziga xos funksiyalarni bajaradi. Bu undagi fermentlar tarkibi bilan bogliq.

  • Organospetsifik fermentlar – bu faqatgina ma’lum bir tоqimaga xos bоlgan fermentlardir. Masalan: gistidaza, urokaninaza jigarga xos; glitsinamidinotransferaza buyrakka xos; KFK ning yurak fraksiyasi, LDG1 kardiomiotsitlarga xos; KFK ning miya fraksiyasi miya tоqimasiga xos va boshqalar.



Turli xil a’zo va tоqimalarning оsishi, rivojlanishi va differensirovkasida fermentlar tarkibi оzgarib boradi. Masalan: gоdak bolalar oshqozonida ferment renin, ichagida esa laktaza kоp, kattalarda esa – pepsin va amilaza.

  • Turli xil a’zo va tоqimalarning оsishi, rivojlanishi va differensirovkasida fermentlar tarkibi оzgarib boradi. Masalan: gоdak bolalar oshqozonida ferment renin, ichagida esa laktaza kоp, kattalarda esa – pepsin va amilaza.



Enzimopatologiya – turli xil kasalliklarda ferment tarkibini оrganish.

  • Enzimopatologiya – turli xil kasalliklarda ferment tarkibini оrganish.

  • Enzimodiagnostika – turli xil patologik xolatlarda biologik suyuqliklarda fermentlar faolligini оrganib tashhis qоyish.

  • Fermentoterapiya – turli xil kasalliklarda fermentlarni ishlatilishi (fermentlar, kofermentlar, antiferment moddalar).



Fermentativ jarayon ayrim zvenolarining konstitutsional pasayishi (irsiy enzimopatiyalar) natijasida fermentlar sintezining yоqolishi.

  • Fermentativ jarayon ayrim zvenolarining konstitutsional pasayishi (irsiy enzimopatiyalar) natijasida fermentlar sintezining yоqolishi.

  • Fermentlar biosintezini pasaytiruvchi toksik omillar.

  • Alimentar omillar (vitamin, oqsil, mikroelementlarning yetishmasligi, ovqat ratsionida оzgarishlar).

  • Fermentativ jarayonlarning xujayra ichidagi sodir bоlishining buzilishi.



Etiologik omil

  • Etiologik omil

  • ferment sistemalari ishining buzilishi

  • Metabolik yоllarning bloklanishi

  • Kasallikning rivojlanishi



lizosomal fermentlarning yetishmasligi yoki kam sintezlanishi natijasida vujudga keladi:

  • lizosomal fermentlarning yetishmasligi yoki kam sintezlanishi natijasida vujudga keladi:

  • glikogenoz 1.4-glyukozidaza fermentining yetishmasligi natijasida,

  • Farbi kasalligi - alfa-galaktozidaza fermentining yоqligidan va boshqalar).



Giperfermentemiya (gen ekspressiyasi, sitoliz)

  • Giperfermentemiya (gen ekspressiyasi, sitoliz)

  • Gipofermentemiya (gen ingibitsiyasi)

  • Disfermentemiya

  • Xozirgi vaqtda fermentativ analiz avtomatlashtirilgan va maxsus apparatlarda оtkaziladi. Bunday apparatlarga «Texnikon», «Lab-sistema» va boshqalar kirib ish kuni davomida 200 gacha tekshiruvlarni оtkazish mumkin.









оtkir gepatitlar AsAT i AlATlarnin faolligi oshishi bilan xarakterlanadi.

  • оtkir gepatitlar AsAT i AlATlarnin faolligi oshishi bilan xarakterlanadi.

  • mexanik (obturatsion) sariqlik uchun ishqoriy fosfataza, aminotransferazalar faolligining oshishi xosdir.

  • yurak infarkt miokardi uchun LDG1, AsAT, izotsitrat-DG, 1,6-fruktozo-difosfataldolaza va kreatinkinazaning MV fraksiyasi faolligining oshishi xarakterlidir.

  • adenaza fermentining faolligi trombotsitlarda aniqlanadi. Ushbu ferment soglom odamlar trombotsitida bоlmaydi va faqat leykozdagina paydo bоladi.



Oshqozon-ichak yоlida tegishli bezlardan fermentlar kam ishlab chiqarilganda (pepsin, pankreatin, festal, panzinorm, kreon).

  • Oshqozon-ichak yоlida tegishli bezlardan fermentlar kam ishlab chiqarilganda (pepsin, pankreatin, festal, panzinorm, kreon).

  • Turli yiringli-yalliglanish jarayonlarini davolashda: tripsin, ximotripsin va boshqalar.

  • qon va boshqa suyuqliklarda ferment yetishmaganligida ferment preparatlari yuboriladi.

  • Tomirlardagi tromblarni eritish uchun (insult, IBS, infarkt miokardda) proteolitik fermentlardan foydalaniladi: fibrinolizin, brinaza, brinolaza (aktinomitsetlardan), streptokinaza va urokinaza.



Zararli оsimtalarni kompleks davolashda. Masalan, asparaginaza limfoblast leykozlarni davolashda qоllaniladi (bu xujayralar asparaginning yetishmasligiga sezgirdirlar, chunki asparaginsintetaza fermentini saqlamaydilar). Poliaminooksidaza eksperimental оsmalarni davolashda qоllaniladi (ular poliaminlarni oksidlovchi ferment saqlamaydilar, shu sababdan tоplanishi vujudga keladi).

  • Zararli оsimtalarni kompleks davolashda. Masalan, asparaginaza limfoblast leykozlarni davolashda qоllaniladi (bu xujayralar asparaginning yetishmasligiga sezgirdirlar, chunki asparaginsintetaza fermentini saqlamaydilar). Poliaminooksidaza eksperimental оsmalarni davolashda qоllaniladi (ular poliaminlarni oksidlovchi ferment saqlamaydilar, shu sababdan tоplanishi vujudga keladi).

  • Ferment ingibitorlari оtkir pankreatit, artrit, allergik kasalliklarni davolashda qоllaniladi. Xolinesteraza, karboangidraza, monoaminooksidaza va proteolitik fermentlar ingibitorlaridan
















Download 445 b.

Do'stlaringiz bilan baham:




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling