Genetikadan masalalar yechish usullari samarqand


Download 221.08 Kb.
bet7/10
Sana04.03.2020
Hajmi221.08 Kb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10


3-MASALA. Terisi oraliq rangdagi ota-ona terisi qora va oq bo’lgan farzand ko’rishgan. Ota-onaning genotipini aniqlash mumkinmi?


Ishlash usuli

Fenotip

oraliq




oraliq

Genotip

BbCc

x

BbCc

gameta

BC Bc bC bc




BC Bc bC bc

F1 ni aniqlash uchun hosil bo’lgan gametalarni pennet katagiga solamiz.




♂ ♀

BC

Bc

bC

bc

BC

BBCC

qora


BBCc

qoramtir


BbCC

qoramtir


BbCc

oraliq


Bc

BBCc

qoramtir


BBcc

qoramtir


BbCc

oraliq


Bbcc

oqish


bC

BbCC

qoramtir


BbCc

oraliq


bbCC

oraliq


bbCc

oqish


bc

BbCc

oraliq


Bbcc

oqish


bbCc

oqish


bbcc

oq



4-MASALA. G’o’zaning gultojibarglari asosida antosian dog’ R1R1R2R2 genlar ta’sirida hosil bo’ladi, r1r1r2r2 genli resessiv formalar gultojibargida antosian dog’ uchramaydi. Gultojibarglari asosida antosian bug’doy bor g’o’za gultojibarglari asosida antosian bug’doy yo’q liniya bilan chatishtirilganda hosil bo’lgan F1va F2 duragaylarning genotipini va fenotipini aniqlang.



Ishlash usuli

Fenotip

Dog’i bor




Dog’i yo’q

Genotip

R1R1R2R2

x

r1r1r2r2

gameta

R1R2




r1r2













F1 Fenotip

Dog’i bor




Dog’i bor

Genotip

R1r1R2 r2

x

R1r1R2 r2

gameta

R1R2

R1r2

r1R2

r1r2

F1 ni aniqlash uchun hosil bo’lgan gametalarni pennet katagiga solamiz.




♂ ♀

R1R2

R1r2

r1R2

r1r2

R1R2

R1R1R2 R2

dog’i bor



R1R1R2 r2

dog’i bor



R1r1R2 R2

dog’i bor



R1r1R2 r2

dog’i bor



R1r2

R1R1R2 r2

dog’i bor



R1R1r2 r2

dog’i bor



R1r1R2 r2

dog’i bor



R1r1r2 r2

dog’i bor



r1R2

R1r1R2 R2

dog’i bor



R1r1R2 r2

dog’i bor



r1r1R2 R2

dog’i bor



r1r1R2 r2

dog’i bor



r1r2

R1r1R2 r2

dog’i bor



R1r1r2 r2

dog’i bor



r1r1R2 r2

dog’i bor



r1r1r2 r2

dog’i yo’q


Fenotip bo’yicha nisbat 16:1 ya’ni 15 ta dog’i bor, 1 ta dog’i yo’q



Genotip bo’yicha nisbat esa 1:2:2:4:1:2:2:1:2:1

VI BOB. JINSGA BIRIKKAN HOLDA IRSIYLANISHGA OID MASALALAR YECHISH
Jins bilan birikkan holda nasldan-naslga o’tish
Evolyusiya prosessida tarkib topgan organizm jinsi ham irsiy belga bo’lib, uning moddiy negizi xromosomalar hisoblanadi. Shunga ko’ra, hujaralardagi gomologik autosomalar bir-biridan farq qilmasa ham, erkak va urg’ochi organizmlar jinsini belgiladigan xromosomalar o’zaro farq qiladi. Odatda, sut emizuvchilar, ba’zi bir baliqlar, parda qanotlilarning urg’ochisi organizmning hujayralarida ikkita gomologik X xromosoma, erkagida esa bitta X va unga unchalik gomologik bo’lmagan Y xromosoma bo’ladi. Binobarin, urg’ochining jinsiy xromosomalarida XX, ekaginikida XY bo’ladi. Parrandalar, kapralaklarda aksincha, erkak organizmda bir xil, urg’ochi organizmda har xil xromsomalar bo’ladi. Joylashish tartibiga ko’ra, ularning jinsiy xromosomalari sut emizuvchilar bilan parda qanotlilarning jinsiy xromosomalarining aksi bo’lgani sababli, bu yerda erkagining jinsiy xromosomalari ZZ, urg’ochisiniki ZW bilan ifodalanadi. Boshqacha aytganda, sut emizuvchilar bilan parda qanotlilarning urg’ochisi gomogameta, erkagi geterogameta bo’lsa, parrandalar va kapalaklarda urg’ochisi geterogameta, erkagi gomogameta hisoblanadi. Autosomalarga o’xshash jinsiy xromosomalardan X va Y xromosomalarda ko’p genlar joylashgan bo’ladi. Bu genlar ta’sirida vujudga kelgan belgilar jins bilan bog’liq holda nasldan-naslga o’tadi. Ba’zi hollarda Y va X xromosomalarda ham u yoki bu gen uchrashi mumkin. Binobarin, X va Y, Z va W jinsiy xromosomalar belgilarning nasldan-naslga o’tishida har xil qiymatga ega. Odatda, jinsiy xromosomalarda joylashgan genlar indeksi ularning yuqorisiga yoziladi. Odamda qon ivimasligini namoyon etuvchi gen Xh yoki daltonizmni vujudga keltiruvchi gen bilan ifodalanadi. Jinsiy xromosomalarda joylashgan gen Xd ta’sirida rivojlanadigan belgilar jins bilan bog’liq belgi deb yuritiladi. Bu belgilar ham xuddi autosomadagi genlar ta’sirida vujudga kelgan belgilar singari bir xillari dominant, boshqa xillari resessiv holatda bo’lishi mumkin.
X va Z xromosoma bilan bog’liq holda

nasldan-naslga o’tadigan belgilar


Dominant belgi

Resessiv belgi

Kanareykada

Patining yashil rangi

Patning jigar rangi







Tovuqda

Chipor pat

Chipor emas pat







Drozofilla meva pashshasida

Kulrang tana

Sariq tana

Qizil ko’z

Oq ko’z







Tut ipak qurtida



Urug’ining oq rangi

Urug’ining qora rangi







Odamda

Qonning normal ivishi

Gemofiliya

Ko’zning normal ko’rishi

daltonizm


1-MASALA.Drozofila pashshasida ko`zning oq rangli X-xromasomadagi retsessiv genga bog`liq.Agar oqko`zli urg`ochi pashsha qizil ko`zli erkak pashsha bilan chatishtirilsa F1da ajralish qanday boradi.Birinchi avlod duragaylari o`zaro chatishtirilsa-chi?

Qizil ko`z – AA,Aa

Oq ko`z- aa

Pashshalarda urg`ochi XX, erkagi XY



a)BERILGAN:

Ko`zi oq Qizil ko`zli



P ♀XaXa x ♂XAY

(gomozigotali) (geterozigotali)



YECHISH: Quyidagicha gameta olinadi.

XaXa x ♂ XAY



XA XA XA Y

IZOH: bunda gametalar nisbari: ♀ 2:2 ♂ demak,Xa Xa va ♂ XA Y

Olingan gametalar pinnet katakchasiga joylashtiriladi va fenotip, genotip bo`yicha ajralish nisbati aniqlanadi:



XA Y

Xa

X a

XAXa

XaY



XAXa

XaY




JAVOB: Urg`ochi pashshalar qizil ko`zli, erkak pashshalar oq ko`zli
b)BERILGAN:

qizil ko`zli oq ko`zli



P ♀XAXa x ♂XaY

YECHISH: Quyidagicha gameta olinadi.

XaXa x ♂ XaY



XA Xa Xa Y

IZOH: Bunda gametalar nisbari: ♀ 2:2 ♂ demak,XA Xa va ♂ Xa Y

Olingan gametalar pinnet katakchasiga joylashtiriladi va fenotip, genotip bo`yicha ajralish nisbati aniqlanadi:



Xa Y

XA

X a

XAXa

XAY



XaXa

XaY




JAVOB: 1ta qizil ko`zli urg`ochi, 1 ta qizil ko`zli erkak, 1ta oq ko`zli urg`ochi va 1 ta oq ko`zli erkak pashsha tug`iladi.
2-MASALA.Qizil ko`zli gomozigota urg`ochi pashsha oq ko`zli erkak pashsha bilan chatishtirilsa F1 va F2da,ko`z rangining nasilga o`tishi qanday boradi?

a)BERILGAN:

qizil ko`zli oq ko`zli



P ♀XAXA x ♂XaY

(gomozigotali) (geterozigotali)



YECHISH: Quyidagicha gameta olinadi.

XAXA x ♂ XaY



XA XA Xa Y

IZOH: Bunda gametalar nisbari: ♀ 2:2 ♂ demak,XA XA Xa Y

Olingan gametalar pinnet katakchasiga joylashtiriladi va fenotip, genotip bo`yicha ajralish nisbati aniqlanadi:



Xa Y

XA

X A

XA Xa

XAY



XAXA

XAY




JAVOB: Urg`ochi va erkak pashshalar ko`zi 100% qizil ko`zli bo`ladi.

b)BERILGAN:

qizil ko`zli qizil ko`zli



P ♀XAXa x ♂XAY

YECHISH: Quyidagicha gameta olinadi.

XAXa x ♂ XAY



XA Xa XA Y

Izoh: bunda gametalar nisbari ♀ 2:2 ♂ demak,XA Xa va ♂ XA Y

Olingan gametalar pinnet katakchasiga joylashtiriladi va fenotip, genotip bo`yicha ajralish nisbati aniqlanadi:

XA Y


XA

X a

XA XA

XAY



XAXa

XaY




JAVOB: 2ta qizil ko`zli urg`ochi, 1 ta qizil ko`zli erkak va 1 ta oq ko`zli erkak pashsha tug`iladi.

3-MASALA.Otasi gemofiliya bilan og`rigan, onasi sog`lom, oilada tug`ilgan o`g`il esa gemofiliya bilan kasallangan.Bunda o`g`ilga gemofiliya otasidan o`tgan deb aytish to`g`ri bo`ladimi?

Gemofiliya retsessiv holda irsiylanadi.( X ga bog`liq holda)

Sog`lom – HH,

Sog`lom tashuvchi – Hh

Kasal – hh

BERILGAN:

Sog`lom (tashuvchi) kasal



P ♀XHXh x ♂XhY

(geterozigotali) (geterozigotali)



YECHISH: Quyidagicha gameta olinadi.

XHXh x ♂ XhY



Gametalar: XH Xh Xh Y

IZOH: bunda gametalar nisbari: ♀ 2:2 ♂ demak,XH Xh va ♂ Xh Y

Olingan gametalar pinnet katakchasiga joylashtiriladi va fenotip, genotip bo`yicha ajralish nisbati aniqlanadi:



Xh Y

XH

X h

XHXh

XHY



XhXh



XhY


JAVOB: Yo`q. chunki o`g`il Xh xromasomani onasidan olgan.
4-MASALA. Gemofiliya kasalligini hosil etuvchi h gen X xromosomada joylashgan. Ota Gemofiliya bilan kasallangan sog’lom qiz ota-onasi sog’lom bo’lgan yigitga turmushga chiqqan. Ulardan a) tug’ilgan qiz-o’g’il bolalarda mazkur kasallikning namoyon bo’lish ehtimoli qanday? B) agar shu oilaning qizlari sog’lom yigitga turmushga chiqsa yoki o’g’li sog’lom qizga uylansa, mevalarda gemofiliya kasalligi namoyon bo’lish ehtimoli qanday?

Yechish: Qizning otasi Xh Y , yigitning ota-onasi XH XH,


Ishlash usuli

R Fenotip

Qiz (tashuvchi)




Yigit (sog’lom)

Genotip

XH Xh

x

XH Y

gameta

XH Xh




XH Y













F1 fenotip

sog’lom

tashuvchi

sog’lom

gemofilik

Genotip

XH XH

XH Xh

XH Y

Xh Y


Do'stlaringiz bilan baham:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10


Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2019
ma'muriyatiga murojaat qiling