Gnoseologiya. Bilish haqidagi ta’limot


Download 4.53 Mb.
Sana05.12.2019
Hajmi4.53 Mb.
  • Mavzu: Gnoseologiya.
  • Bilish haqidagi ta’limot
  • 1.Bilish – voqelikning inson ongidagi in’ikosi. Bilish muammosining
  • falsafada qo`yilishi.
  • 2.Bilish murakkab dialektik ziddiyatli murakkab jarayon. Bilish
  • bosqichlari. Sensualizm. Ratsionalizm.
  • 3.Bilishda ijod, intuitsiyaning o`rni.
  • 4.Falsafada haqiqat muammosi
  • 5.Ilmiy bilish. Uning o`ziga xos tomonlari. Ilmiy bilish darajalari.
  • Empirik bilish, nazariy bilish.
  • Adabiyotlar:
  • 1.“Falsafa” M.Ahmedova T-2006. 305-332-bet.
  • 2.”Falsafa asoslari” NMIU T-2005. 227-228, 234-240, 258-261-b.
  • 3. Ib.Karimov, M.Rustamova ”Falsafa fani tarixi va nazariyasi”, T., 2007,
  • 184-187-betlar.
  • 4. K. Tulenova, I. Karimov, S. Valiyeva, M. Tillavoldiyeva. Falsafaning
  • umumnazariy masalalari. – T., 2012 yil, 62-75-betlar
  • 5. J.Tulenov “Dialektika nazariyasi” T., “O”zbekiston” 2001yil
  • 170-200-betlar.
  • 6.”Bilish falsafasi” T-2005yil. 113-142, 238-248-bet.
  • 7. Falsafa. E. Yusupov taxriri ostida. T., “Sharq”,
  • 1999 yil, 401-445-betlar
  • 8. Falsafa. Ensiklopedik lug`at. T., 2010.

Tayanch tushunchalar:

  • Tayanch tushunchalar:
  • bilish
  • xissiy bilish
  • mantiqiy bilish
  • gnostisizm
  • agnostisizm
  • sensualizm
  • ratsionalizm
  • skentisizm
  • empirizm
  • empirik bilish
  • nazariy bilish
  • haqiqat
  • ilmiy bilish
  • Ob’yektiv haqiqat
  • absolyut (mutlaq) haqiqat
  • nisbiy haqiqat
  • konkret (real) haqiqat
  • abstrakt haqiqat
  • ijod
  • intuitsiya

1-chizma.

  • 1-chizma.
  • Bilish
  • Bilish - olamning inson ongida aks etish jarayoni
  • Bilish nazariyasi (gnoseologiya) bilishning mohiyati, qonuniyatlari to`g`risidagi ta'limot
  • Bilish nazariyasining mohiyati:
  • 1. Ob'ektiv olam inson ongi, xohish irodasiga bog`liq bo`lmagan holda mavjud. Ayni vaqtda obyektiv
  • olam inson bilimlarining manbai.
  • 2. Inson o`z ongi bilan olam va uning rivojlanishi qonunlarini bila oladi.

2-chizma.

  • 2-chizma.
  • Bilish muammosining falsafada qo`yilishi.
  • Demokrit - yunon faylasufi (tax mil.avv. 460-370-yillar)
  • Olamni bilish va haqiqatga erishish mumkin.
  • Aristotel – yunon faylasufi (mil.avv. 384-322-yillar)
  • Tabiat – bilish va his qilish manbai. Sezgi –ayrim narsalarni his etadi, tafakkur narsalarning umumiy tomonlarini idrok etadi.
  • Abu Nasr Forobiy (873-950-yillar)
  • Inson barcha bilimlarni tashqi olamdan oladi, u sezgi, idrok, xotira, mantiqiy tafakkur orqali voqelikni biladi.
  • Frensis Bekon – ingliz faylasufi (1561-1626-yillar)
  • Olamni bilish mumkin. Bilish sezgidan boshlanadi. Bilish manbai – tajriba. Olim organon “Yangi organon” asarida bilishning induktiv metodini ishlab chiqqan.
  • Rene Dekart – fransuz faylasufi (1596-1650-yillar)
  • Bilishning birdan-bir manbai – tafakkur. Olim bilishda ratsionalizm g`oyasini ilgari surgan.

2-chizma.

  • 2-chizma.
  • Bilish muammosining falsafada qo`yilishi.
  • Jon Lokk – ingiliz faylasufi (1632-1704)
  • Sensumizm ta’limoti asoschisi bilimning
  • David Yum – ingliz faylasufi (1711-1776-yillar)
  • Inson real voqelikni bila olmaydi. U faqat o`z sezgilarini bila oladi.
  • Jorj Berkli – ingiliz faylasufi (1685-1753)
  • Barcha narsalar sezgilarmajmuasidan iborat. Ular obektiv dunyoning mavjudligini inkor etadilar.
  • Immanuil Kant – nemis faylasufi, tabatshunos olim (1724-1804-yillar)
  • U inson bilishi mumkin bo`lgan hodisalar olamini “narsa biz uchun” deb nomlaydi. “Narsa o`zida”ni inson bila olmaydi, deb hisoblaydi.
  • Vilgelm Gegel – nemis mumtoz falsafasining yirik vakili (1770-1831)
  • Olamni dialektik anglash metodini ishlab chiqdi, olam taraqqiyotining ziddiyatli jarayon ekanligini asoslab berdi.

3-chizma

  • Xissiy bilish (jonli mushohada);
  • narsa-voqea, hodisalarning inson ongida bevosita aks etish jarayoni
  • Xissiy bilish shakllari:
  • sezgi
  • idrok
  • tasasvvur
  • Aqliy (mantiqiy) bilish – narsa, hodisalar mohiyati, aloqa munosabat-lari ni bilish
  • Aqliy (mantiqiy) bilish shakllari:
  • tushuncha
  • hukm (mushohada)
  • xulosa
  • Intuitiv bilish – g`ayrishuuriy bilish, to`satdan bilish.

4-chima

  • 4-chima
  • Bilish tarkibi
  • Bilish subyekti (bilish harakatining sohibi, shaxs)
  • Bilish obyekti (subyektning bilish faoliyati yo`naltirilgan narsa, hodisa, jarayon)
  • Bilim (bilish natijasi)

5-chizma

  • 5-chizma
  • Bilish – insonning olamga faol munosabati.
  • Faoliyatni
  • rejalashtirish
  • va amalga
  • oshirish
  • Olamni va
  • o`z – o`zini
  • anglash.
  • Bilish natijasi bilim. Bilim 3 shaklda namoyon bo`ladi:
  • - faoliyat ko`nikmasi
  • - axborot
  • - bilim, ilmiy-nazariy bilim.
  • Gnoseologiyada xaqiqat muammosi
  • Haqiqat – bilishning bosh maqsadi
  • Haqiqat – olamdagi narsa va hodisalarning inson ongida to`g`ri aks etishi, bilimlarimizning obyektiv
  • reallikka mos kelishi
  • Haqiqatning shakllari :
  • - obyektiv haqiqat
  • absolyut (mutlaq) va nisbiy haqiqatlar
  • konkret va abstrakt haqiqat
  • 6-chizma

7-chizma

  • 7-chizma
  • Bilish. Ilmiy bilish.
  • Insonning olam haqidagi bilimlari
  • 2 ko`rinishda namoyon bo`ladi:
  • Oddiy, kundalik bilim;
  • Ilmiy, nazariy bilim.
  • Bilish – olam,undagi narsa va hodisalarni,
  • ularning xossa, xususiyatlari va
  • munosabatarini anglash.
  • Ilmiy bilimlar olamdagi narsa va hodisalarni
  • maxsus faoliyat orqali chuqur, atroflicha
  • o`rganish yordamida hosil qilinadi.

8-chizma

  • 8-chizma
  • Ilmiy bilishning o`ziga xos xususiyatlari:
  • Ilmiy bilish – obektga yo’naltirilgan, Ilmiy bilish obektga yo’naltirilgan uzluksiz kechadigan murakkab jarayon, inson ma’naviy faoliyatining oliy ko’rinishi.
  • Ilmiy bilish insondan maxsus tayyorgarlikni talab
  • qiladi va u inson ma’naviy faoliyatining eng
  • murakkab ko`rinishi –ilmiy tadqiqot faoliyati
  • hisoblanadi.
  • Ilmiy bilish natijalari –ilmiy bilim deb yuritiladi
  • va u fanlar mazmunini tashkil qiladi.
  • Ilmiy bilish jarayoni murakkab tarkibiga ega:
  • Ilmiy bilish subyekti;
  • Ilmiy biish obyekti;
  • Ilmiy bilish metodlari;
  • Ilmiy bilish shakllari.

9-chizma

  • 9-chizma
  • Ilmiy bilish darajalari.
  • Empirik bilish – ilmiy
  • bilishning quyi, narsa
  • hodisalarni
  • darajasi narsa
  • hodisalarni tasvirlaydi.
  • Empirik
  • bilish metodlari:
  • kuzatish, tajriba,
  • tasvirlash o`lchash va
  • Hokazo.
  • Nazariy bilish – ilmiy
  • biishning yuqori
  • darajasi, narsalar
  • mohiyatini tushuntiradi.
  • Nazariy biish
  • metodlari: tarixiylik
  • va mantiqiylik,
  • konkretlik va abstraktlik
  • modellashtirish va hokazo.

Ilmiy bilish shakillari.

  • Ilmiy bilish shakllari:
  • ilmiy dalil;
  • ilmiy muammo;
  • ilmiy taxmin;
  • ilmiy qonun;
  • ilmiy nazariya;
  • ilmiy kashfiyot;
  • ilmiy bashorat.
  • 10-chizma


Download 4.53 Mb.

Do'stlaringiz bilan baham:




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling