İbrayim yusupov o’MİR, sag’an ashiqpan…


Download 5.01 Kb.

bet1/25
Sana25.03.2017
Hajmi5.01 Kb.
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   25

İBRAYIM YUSUPOV 
 
 
O’MİR, SAG’AN 
ASHIQPAN… 
 
 
Saylandı shıg’armaları 
 
No’kis,  
«Qaraqalpaqstan» 
1999 
 
Elektronlıq variantının’ korrektorı Baxtıyar Dosımbetov 
 
O’zbekstan 
ha’m 
Qaraqalpaqstan 
xalıq 
shayırı 
İ.Yusupovtın’  bul  kitabına  yarım  a’sirlik  do’retiwshilik 
miynetinin’ en’ saylandıları engizildi. 
Kitaptan  shayırdın’  «Aktrisanın’  ıg’balı»  poeması  da  orın 
aldı. 
Bu’gingi  da’wir  menen  ten’  qa’dem  atıp  kiyatırg’an 
shayırdın’ 
shireli 
qosıqlarının’ 
talg’ampaz 
poeziya 
ıshqıpazlarının’ diydinen shıg’atug’ınlıg’ına so’z joq. 
 
 
MİNNETDARSHILIQ 
 
 
Wa, shayırlıq! Sensiz sahra sho’ldeymen, 
Bulag’ın’nan ishken sayın sho’lleymen. 
Ha’r saparı tu’sip ketse ushqının’, 
Tamızıqtay janıp bolmay so’nbeymen. 
 
Jarasıg’ı menen bergen 70 jas - Alla taalanın’ «jarlıqarman» 
degen  bendesine  inam  etken  ten’i  tayı  joq  sıyları.  Onı  minasıp 
insanıy  mazmung’a  bo’lep  jasay  almag’anımızg’a  aqıbette 
o’kinermiz ba’lkim. 
Ko’p  zamanlaslarım  sıyaqlı,  men  de  o’z  o’mirime,  «jasta 
miynet  ber,  kartayranda  da’wlet  ber»  degen  durıs  tilek  qabıl 
bolg’anday, shu’kirlik etemen. 
Tuwılg’an  sa’nemiz  ra’smiy  aylanıstag’ı  hu’jjette  1929-
jıldın’  5-mayı  dep  ju’ritiledi.  Kindik  qanımız  tamg’an  ata 
ma’qan Shımbaydın’ Azat awılı. 
Rahmetlik  a’kemiz  Yusup  axun  biz  tuwılg’an  jılları  bay-
ulama  sıpatında  mal-mu’lki  qatlanıp  tartıp  alınıp,  o’zi  qamaqta 
qazalang’an.  Eki  ul,  to’rt  qız  benen  qalg’an  Xanbiybi  elti-
anamızdın’  sondag’ı  qorlıqlı  turmısı  yadıma  tu’skende  ele  jan-
ju’regim sızlaydı.  Jigit ag’am Ma’den Yusupov urıstın’ basında 
oskolka  menen  kelip,  o’ldi.  Jayı  ja’nnette  bolg’ay  bul  miynetli 
bendelerdin’.      

 

O’mirbayan  anketamda  mına  xızmetler  jazılg’an:  kolxoz 
tabelshigi  (1942-44),  No’kistegi  pedinstitut  studenti  (1945-49), 
sol  instituttın’  a’debiyat  mug’allimi  (1949-61),  «A’miwda’rya» 
jurnalının’  redaktorı  (1961-62),  ilimiy  xızmetker  (1962-65), 
Qaraqalpaqstan  jazıwshıları  awqamının’  baslıg’ı  (1965-80), 
«Sovet  Qaraqalpaqstanı»  gazetasının’  bas  redaktorı  (1980-88), 
paraxatshılıq  komitetinin’  baslıg’ı  (1988-94).  1994-jıldan 
ha’zirge  deyin  Qaraqalpaqstan  «Ruwxıy  ma’deniyat  ha’m 
ag’artıw» ja’miyetlik orayının’ baslıg’ı. 
O’zbekstan 
ha’m 
Qaraqalpaqstan 
Respublikalarının’ 
Joqarg’ı  Ken’eslerine  deputat  ta  boldıq,  bir  neshe  orden,  ataq 
ha’m  sıylıq  ta  aldıq.  Bul  xızmetler  a’lbette  ku’sh-jigerdi  de, 
waqıttı da aldı, sonın’ menen birge, shayırdın’ zaman ha’m xalıq 
turmısı  menen  birge  qaynap  pisiwine,  azamatlıq  sezim 
juwapkershiligine ja’rdemlesti de. 
Shıg’armalarımnın’, 
kitaplarımnın’ 
dizimin 
aytıp, 
waqtın’ızdı  almayman.  Ma’zi  aytarım,  shayırlıqta  u’sh  na’rsege 
sadıq  boldım:  qosıq  arqalı  xalıq  ju’regine  jol  izledim, 
zamanlaslarımnın’  kewil-ku’yin,  qayg’ı-quwanıshın,  arzıw-
a’rmanların, umtılıw tileklerin, biyik adamgershilik pazıyletlerin 
jırlawg’a  tırıstım.  Qosıqtın’,  Shıg’ıs  ha’m  Batıs  klassikalıq 
jolların  tınbay  u’yrendim.  Nawayı,  Maqtımqulı,  Berdaq,  Abay, 
Toqay tiykar salg’an tu’rkiy qosıq «akademiya» sın tawap ettim. 
A’debiyat  bosag’asın  atlarda  bizlerge  ag’alıq  qılg’an 
N.Da’wqaraev, 
J.Aymurzaev, 
Q.Ayımbetov, 
J.Orınbaev, 
A’.Shamuratov, 
İ.Sag’itov, 
A.Esemuratov 
sıyaqlı 
ustazlarımızdın’ ruwxı shad bolg’ay deymen. 
Birge  merekeles  bolg’an,  menin’  shayırlıq  o’mirime 
janku’yerlik 
qılg’an 
doslarımnan 
B.İsmailov, 
M.Nurmuxamedov, 
S.Axmetov, 
Sh.Abdirov, 
D.Nasırov, 
A.Xudaybergenov,  T.Seytjanovtı  bu’gin  jetpistin’  ızg’ırıq  jelli 
asırımında  turıp,  emirenip  eske  alaman.  Al  ha’zir  o’zim  menen 
birge  o’mir  su’rip  atırg’an,  sa’wbetles  dos-yaranlarg’a  auzaq 
o’mir, amanlıq tileymen. 
Shayırlıqtın’ 
u’lken 
ma’jilislerine 
kiriwimde 
piri 
ka’millerimiz  bolg’an  nuranıy  tulg’alar  G’afur  G’ulam,  Aybek, 
Mirtemir,  Kamil  Yashen,  Sabit  Muxanov,  Berdi  Kerbabaev, 
Sulayman  Rustam,  Qaysın  Qulievtın’  o’z  ulınday  erkeletip, 
bizge  qılg’an  duwaları  mustajab  bolsa  itimal.  Sharaf 
Rashidovtın’  atalıq  g’amxorlıg’ın,  Zulfiya  apanın’  analıq 
miyribanlıg’ın  umıtpayman.  Ju’yrik  qa’lem  iyeleri  bolg’an 
Konstantin  Simonov,  Mixail  Lukonin,  Maksim  Tank,  Rimma 
Kazakova bizge waqtında ko’p qayırqomlıq isledi. 
Ha’zirgi  zamanımızdın’  ko’rkem  so’z  sheberleri  Shın’g’ıs 
Aytmatov, Rasul Gamzatov, Mustay Karim,  Oljas Suleymenov, 
Suyinbay  Eraliev,  Abdulla  Aripov,  Erkin  Wahidovlar  bizdi 
ba’rha o’zlerinin’ tuwısqanlıq bawırına tartadı. 
Shıg’armalarımızdı  o’z  ana  tillerine  ıqlas  ha’m  sheberlik 
penen  awdarg’an  shayır  doslarımızg’a,  a’de-biyatshı  alım  ha’m 
baspa 
xızmetindegi 
biradarlarımızg’a 
shın 
kewilden 
minnetdarman. 
Shayırlıq  menin’  ruwhıy  o’mirim,  mashaqatlı  miynetim, 

 

maqtanıshım.  Bu’ginligi  jurt  qatarlı  jan’a  zamang’a  - 
g’a’rezsizlik zamanına erisip, og’an xızmet qılıw nesip etkenine 
quwanaman. 
So’zimnin’  ba’ntbasarında  Jurtbasımızdın’  jaqında  mag’an 
jollag’an  ilhambag’ısh  xatınan  u’zindi  keltiremen:  «Milliy 
tiklanish»  gazetasında  basılg’an  qosıg’ın’ızdın’  ha’r  bir 
qatarında  ma’wij  urıp  turg’an  shın  ju’reklilik  ha’m  u’lken 
sıy  hu’rmet  seziminen  og’ada  ta’sirlendim...  Shın  kewilden 
jazg’an  qosıq  qatarların’ız  ushın  minnetdarshılıq  bildirip, 
sizge  sawlıq  -  amanlıq,  o’mirin’izge  ha’m  ijadın’ızg’a 
bereket tileymen. 
Hu’rmet penen, 
O’zbekstan Respublikası Prezidenti İ.Karimov. 
Hu’rmetli  Prezidentimizdin’  bul  xatı  menin’  o’mirimdi 
jasartıp, shayırlıg’ıma jan’a yosh-ilham beredi. 
İbrayım Yusupov 
O’zbekstan ha’m Qaraqalpaqstan xalıq shayırı
 
XALIQ JU’REGİNİN’ TEREN’ TAMIRLARI 
 
Qaraqalpaqtın’ 
o’tkendegi 
ju’regin 
da’rt 
jaylag’an 
shayırlarına  qulaq  salsan’ız,  olardan  a’rmanlı  pa’ryad  esitesiz. 
Bular  xalıq  ushın  haqıyqat  aqtarıp  ko’terilgen  pa’ryadlar  edi. 
Jiyen  jıraw,  Ku’nxoja,  A’jiniyaz,  Berdaq  da’rbadar  bolg’an, 
tozg’ıp  ketken,  basınan  qanshadan  -  qansha  pa’leketlerdi,  qanlı 
apatlardı keshirgen xalıqtın’ qayg’ı-zarın qosıqqa salıp jırladı. 
Qaraqalpaqtın’  birigip  xalık  bolıwında,  qorqınıshlı  tariyxıy 
sınaqlardan  aman  shıg’ıwında,  o’z  birligin  saqlap  kalıwında, 
teren’, milliy  belgilerinin’ qa’liplesiwinde ha’m qarar tabıwında 
usı  xalıq  ishinen  on  segizinshi  -  on  tog’ızınshı
 
a’sirlerde  jetisip 
shıqqan shayırlardın’ tutqan ornı og’ada u’lken boldı. 
O’tkendegi  qaraqalpaq  shayırları  o’zlerinin’  xalıqqa, 
a’sirese  qarapayım  miynetkesh  xalıqqa  jaqınlıqları,  shın 
ma’nidegi  xalıqshıllıg’ı  menen  ajıralıp  turadı.  Olar  a’piwayı 
ha’m  og’ada  ta’sirshen’  shıg’armalarında  xalıqtın’  qa’dir-
qımbatın  biyikke  ko’teretug’ın,  beglik  inabatın  oyatatug’ın, 
gu’resshen’likke  ha’m  jasawg’a  talpındıratug’ın  ideyalardı 
ku’shli ruwhlanıw menen jırladı. 
A’jiniyaz,  Ku’nxoja  ha’m  Berdaq  og’ada  ma’rt  ha’m 
da’wkelbet 
shayırlar. 
Olardın’ 
ma’rtlikleri 
ha’m 
haqıyqatgo’yligi  aytqan,  jazg’an  ha’r  bir  so’zlerinde  dalada 
jag’ılg’an  gu’lxan  otlarının’  jalın  qızıwınday  ju’zin’di  sharpıp 
turadı. Sol ma’rtlik xalıqtan onın’ shayırlarına ha’m shayırlardan 
xalıqtın’  o’zine  o’tken,  qaraqalpaqtın’  xalıq  bolıp  saklanıp 
qalıwına nayatiy zor xızmet qılg’an. 
Mine,  usı  qaraqalpaq,  shayırlarının’  shınlıqshıl,  xalıqshıl 
da’stu’rleri 
qaraqalpaq 
a’debiyatının’ 
ha’zirgi 
shayırlıq 
du’nyasında da o’zinin’ dan’qlı su’rdewin jog’altpay kiyatırıptı. 
Bul  a’jayıp  da’stu’rler  otızınshı  ha’m  qırqınshı  jıllarda 
Ayapbergen  Muwsaev,  Abbaz  Dabılov,  Sadıq  Nurımbetov, 
Jolmırza  Aymurzaev  sıyaqlı  jarqın  tulg’alardın’  shayırlıq 
ijadında  qanshelli  ayqın  ko’ringen  bolsa,  a’debiyatqa  olarg’a 

 

ilesip  izbe-iz  kirip  kelgen  Tilewbergen  Jumamuratovtın’, 
Bayniyaz  Qayıpnazarovtın’,  Tajetdiyin  Seytjanovtın’  ha’m 
basqalardın’ shıg’armalarında o’z ko’rinisin taptı. 
Eliwinshi  jıllardan  tartıp  qaraqalpaq  shayırlıq  du’nyası 
o’zinin’  jan’arıw,  izleniw  shen’berin  ken’eyte  basladı.  Poeziya 
o’zinin’  rawajlanıu  jolında  jan’a  baskıshqa  ko’terildi.  Mine, usı 
jan’a  a’debiy  ha’reket  talantlı  shayır  İbrayım  Yusupovtın’  atı 
ha’m do’retiwshiligi menen tıg’ız baylanıslı. 
İbrayım Yusupov - jan’a zaman kisisi, qaraqalpaq xalqının’ 
jan’a  bir  ja’miyetlik  ko’teriliw  da’wirindegi  shayır,  ko’rkem 
so’z  sheberi,  alım  ziyalısı.  Ol  a’tiraptag’ı  xalıqlar  a’debiyatın 
ha’m  ma’deniyatın,  du’nya  a’debiyatın  ha’m  a’sirese  onın’ 
durdana  u’lgilerin  teren’  biledi,  olardı  su’yip  u’yrengen,  zeyin 
menen  an’lawg’a  umtılg’an,  ju’rek  sezimine  sin’dirgen.  Bul 
u’yreniw  ha’m  izleniwdin’  hesh biri  izsiz,  biykarg’a ketpegenin 
ko’rip qayıl qalasan’ kisi. Olar suwsırap sho’llep atırg’an qunarlı 
jerge 
jawg’an 
abılaysan’ 
no’ser 
jamg’ırday 
a’jayıp 
gu’lshesheklerdi  ha’m  na’lshelerdi  jaynatıp  ju’zege  keltirdi. 
Bılaysha  aytqanda,  usı  bilimdanlıq  onın’  shayırlıq  du’nyasında 
o’zinin’  bereketli  ta’sirinde  qa’dembe  -  qa’dem  sa’wlelenip 
turadı.  Ha’m  İbrayım  Yusupov  o’z  poeziyasında  intellektual 
kamalat tapqan shayır sıpatında ko’zge tu’sedi. 
İbrayım  Yusupov  Berdaq  shayır  tuwılg’annan  son’ 
ju’z 
jıldan 
keyin 
du’nyag’a 
keldi. 
Berdaq 
o’zinin’ 
ataqlı bir qosıg’ında: 
 
Jigit bolsan’ arıslanday tuwılg’an,  
Udayına xızmet etkil xalıq ushın, - 
 
dep  aytqanı  bar  emes  pe?  İbrayım  Yusupov  usı  dana  so’zlerdi 
a’deyi  o’zine  qarata  aytılg’an,  ullı  shayırdın’  o’zinen  keyin 
du’nyag’a  keletug’ın  aqlıq-shawlıg’ına qaldırg’an wa’siyatı  dep 
bildi.  Sonın’  ushın  da  bul  so’zler  onın’  shayır  qa’lbindegi 
iygilikli  insanlıq  tuyg’ılardı  ku’sheytip,  onın’  qosıqlarına 
sulıwlıq  ha’m  aqıl-za’kawat  nurın  berdi.  İbrayım  Yusupov  bul 
jag’ınan  alg’anda  sawlatlı  shayır  bolıp  tabıladı.  Haslında  onın’ 
shayırlıg’ı  u’lken  ustazlar  ruwhının’  bulag’ınan  suwsınlag’an 
lezzetli shayırlıq. 
İbrayım  Yusupov  o’z  qosıqların  qırqınshı  jıllardın’  aqırına 
taman ja’riyalay basladı. Onın’ atı tez tanıldı. Qosıqları tez tilge 
ilindi.  Shayırdın’  «Baxıt  lirikası»,  «Ku’nshıg’ıs  jolawshısına», 
«Jeti  asırım»  sıyaqlı  kitapları  qaraqalpaq  a’debiyatına  u’lken 
talant iyesi, qa’lbi na’zik bir shayır kirip kelgeninen derek berdi. 
Ja’ne Berdaqqa mu’ra’jaat etip ko’remiz: 
 
Ma’rt jigitti eger su’yse elatı,  
Ku’nnen ku’nge artar onın’ quwatı. 
 
Sol  aytqanday,  İbrayım  Yusupov  eldin’  muhabbatın  ha’r 
qa’deminde,  ha’r  qosıg’ı  shıqqanda  sezip  turdı.  Bul  og’an  zor 
ilham  bag’ıshladı,  qa’lemin  o’tkirlestirdi.  Sonın’  ushın 
shayırdın’  «Dala  a’rmanları»,  «Zaman  ag’ımı»,  «Kewil 

 

kewilden  suw  isher»  sıyaqlı  qosıq  kitapları,  «Aktrisanın’ 
ıg’balı»,  «Tumaris»  sıyaqlı  qatar  poemaları,  «G’arg’ı  tuttag’ı 
gu’z»,  «Seydan  g’arrının’  gewishi»  usag’an  gu’rrin’  ha’m 
ko’rkem  osherkleri,  «Qırıq  qız»,  «O’mirbek  laqqı»  usag’an 
drama 
ha’m 
komediyalıq 
shıg’armaları 
qaraqalpaq 
a’debiyatının’ rawajlanıwına u’lken u’les bolıp qosıldı. 
Ko’rnekli qaraqalpaq shayırın a’tiraptagı eller jaqsı  bilisedi. 
Onın’  ko’pshilik  shıg’armaları  tu’rli  buwındag’ı  talantlı  o’zbek 
shayırları  ta’repinen  awdarılıp,  o’zbek  oqıwshıları  shayırdın’ 
«Oltin  qirg’oq».  «Shwl  turg’ayi»,  «Sahro  orzuvlari»,  sıyaqlı 
kitapların o’z shayırınday su’yip oqısadı. 
Onın’  orıs  tilinde  shıqqan  «Pesnya  gornogo  rushya», 
«Meridianı  serdtsa»,  «Rozı  i  polın»,  «Glaza  yasheritsı», 
«İzbrannoe»  sıyaqlı  kitapları  shayır  hawazın  uzaq  -  uzaqlarg’a 
tarattı.  Onın’  qırg’ızsha,  tu’rkmenshe  qosıq  kitapları  shıg’ıp, 
uzaqtag’ı shet eller de onı oqısadı. 
İbrayım  Yusupov  ez  xalqının’  za’ba’rdes  shayırı  bolg’alı 
berli poeziya  bostanına qanshadan - qansha  sarg’aymas, solmas 
daraqlar ko’gertip atır. Berdaqtın’ qosıqları jaqsılıqqa sho’llegen 
o’mir  darag’ı  edi.  İbrayım  Yusupovtın’  poeziya  darag’ın  jan’a 
zamanlar  samalı  shayqap,  insan  qa’lbin,  oy  -  a’rmanların 
jan’asha  jırlawshı,  jahan  tsivilizatsiyası  bulaqlarınan  suw  iship, 
o’z tuwg’an topırag’ına teren’ tamır urg’an, yoshlı ha’m zawıqlı 
qosıq.  Quddı  babalarının’  qosıqları  kibi  İbrayım  Yusupovtın’ 
shayırlıq  darag’ı  pu’tkil  o’zekli  tamırları  menen  qaraqalpaq 
topırag’ına teren’ su’n’gip baradı: 
 
Bir jag’ım suw, bir jag’ım sho’l bolmasa,  
Ja’nnet qurıp bersen’ de men barmayman.  
Gu’l ha’m juwsan iyisi an’qıp turmasa,  
Ol jerde men qaraqalpaq bolmayman. 
 
İbrayım  Yusupov  qosıqlarının’  ruwhıy  tamırları  tuwg’an 
jerge  qanshelli  teren’  ketkenligi  ha’m  bul  tamırlar  ne  menen 
azıqlanıp  atırg’anı  usı  bir  ku’ta’  tawıp  aytılg’an  so’zlerden 
ko’rinip  turıptı.  Bul  qosıqtın’  ha’r  bir  so’zinen,  ha’r  bir 
obrazınan, ırg’ag’ınan qaraqalpaqtın’ qa’lbi ko’rinip turıptı. Ha’r 
bir  qosıq  oqıytug’ın  qaraqalpaq  bul  so’zlerdi  o’z  ju’reginin’ 
arzıwları sıpatında qabıl etedi, alg’ıslaydı. 
 
A’l hawada sayra, dostım, pırpırlap,  
Saz benen sa’wbetsiz da’wran boldı ma.  
Sen ko’kte, men jerde bunshelli shırlap,  
Su’ymegende onnan Watan boldı ma? - 
 
dep jazadı shayır «Poshsha torg’ayg’a» degen qosıg’ında. Shayır 
Watandı usılay zawıqlanıp jırlap payız qılıwdı ju’regine tu’ygen. 
Usınday  ken’  ko’kirekten  shıqqan  iygilikli  tilekler  arqalı  onın’ 
qosıqları 
Watang’a, 
xalıqqa 
degen 
muhabbat 
penen 
suwg’arıladı.  Watannın’  isshen’  alg’a  umtılg’ısh  ruwhı  onın’ 
shıg’armaların o’zgeshe bir ta’rizde mazmunlı etip turadı. 
İbrayım  Yusupovtın’  qosıqları,  sonın’  menen  birge,  ma’zi 

 

qaraqalpaq  da’stu’rleri  aynalısında  sheklenip  qalmag’anın 
aytqan edik. Degen menen, ja’ne sonı itibarlap aytıwımız lazım, 
onın’ poeziyası ju’da’ ku’shli ja’ne ta’sirshen’ milliy rux, milliy 
kolorit  ka’sip  etken  shayırlıq  du’nya.  Ol  qaraqalpaq  xalqının’ 
milliy o’zgeshelikleri menen belgilerin, onın’ ruwhın, du’nyag’a 
ko’z-qarastag’ı  o’zine  ta’n  jaqların  sonday  teren’  ha’m  go’zzal 
qılıp  su’wretleydi,  na’tiyjede  bul  suwretlewler  tar,  sheklengen 
shen’berden  shıg’ıp,  ulıwma  adamgershilik  ha’diyselerinin’ 
ajıralmas  bir  bo’legi  kibi an’lanadı. Sol  ma’nide  onın’  shayırlıq 
du’nyasın  qaraqalpaqtın’  jahang’a,  jaxannın’  qaraqalpaqqa 
qaratılg’an  tınıq  aynası  dew  mu’mkin.  Irasında  da  bul  so’zde 
asırıp aytılg’an na’rse joq. 
İbrayım  Yusupov  nag’ız  doslıq  jırshısı.  Doslıq,  qardashlıq, 
biradarlıq  ideyaları  onın’  shayırlıq  du’nyasında  misli  bir  tilla 
tarlı  saz:  bul  sazdı  shertkende  onın’  qosıg’ı  o’zgeshe  bir 
zamanago’y  zawıqlı  hawaz  beredi.  Bul  ha’wijli  saz  hawazında 
ol  xalıqtın’  keleshek  ıg’balın,  a’wladlardın’  baxıt-saadatın 
ko’rip,  ilhamlanıp  jırlaydı.  Onın’  «O’zbekstan»,  «Watan», 
«Xorezmge»,  «Shıbıg’ı  sınsa  shınardın’...»,  «Qırg’ızlarg’a», 
«Bul aqsham juldızlar sonday iri edi», «Saarema», «Men Abaydı 
yadg’a  bilgen  xalıqpan»,  «Toqayg’a»,  «Maqtımqulının’  jolına», 
«Tınbay  jamg’ır  jawar Pyarnu jolında» sıyaqlı teren’ azamatlıq, 
sezim menen suwg’arılg’an qosıqları - nag’ız doslıq qasidaları -
maqtanısh  qosıqları  bolıp  tabıladı.  Shayır  bir  xalıqtı  ulıg’lay 
qoysa,  shın  ju’rekten  shıqqan  sulıw  so’zler  menen  ulıg’laydı. 
Xaqıyqat,  janlı  suwretlemelerde  sol  xalıqtın’  ju’regin  suwretlep 
ko’rsetedi.  Ol  qırg’ız  diyarı  haqqında  qosıq  jazsa,  bul  qosıqtan 
burqasınlag’an  taw  bulaqlarınan  «jılqıları  suwg’a  qosa  juldız 
iship,  qoy  padaları  taw  bultınday  aqtarılıp»  biyiktegi  jasıl 
jaylawlardan erip kiyatırg’anın ko’resen’. Ol «Dnepr boyındag’ı 
emen»  degen  qısqa  qosıg’ında  qardash  Ukrainanın’  tariyxıy 
ha’m  boranlı,  janlı  obrazın  su’wretlegende  o’zin’izdi  sol  biyik 
da’rya  boyında  ko’kirek  kerip  turg’an  a’sirlik  daraq  janında 
ko’resiz. Sol taynapır emen astında saz-sa’wbet qurılıp, Ma’rtlik 
ha’m  Dan’q  ma’writinde  kewline  tu’ygen  shayır.  Ol  so’zdin’ 
a’hmiyetin  ja’ne  qa’dir-qımbatın  jaqsı  biledi  ha’m  onı  ba’lent 
qoyadı.  Onın’  ha’zir  «so’yley-so’yley  sheshen  bolg’an»  paytı. 
Ol  da’wir  ideyalarının’  jırshısı,  xalqının’  su’yikli  ko’rkem 
o’nerli perzenti. Onın’ du’nya a’debiyatı, orıs, o’zbek a’debiyatı 
durdanaların  qaraqalpaqshag’a  awdarıwda  ko’rsetken  ulug’ 
xızmetlerinin’  o’zi  de  bir  u’lken  shayırdın’  dan’qlı  miynetine 
tatıydı. 
Xalıq 
ju’reginin’ 
teren’ 
tamırları 
shayır 
İbrayım 
Yusupovtın’  jalınlı  qosıq  qatarlarına  tutasıp  jatır.  Bul,  demek  - 
baxıtlı qosıq! 
İbrohim G’afurov. 
O’zbekstan Respublikası Memleketlik  
sıylıg’ının’ laureatı. 
Tashkent. 

JAN’A QOSIQLARDAN 
 
 
JAN’A A’SİRGE 
 
 
Lekin qorıqpa! İnsanlardın’ kewlinde  
So’ngen joq jaqsılıq penen diyanat. 
F. Shiller. 
 
Sa’lem, Jan’a a’sir! Adasqan seyyad
1
  
Biytanıs esikti qorqıp qaqqanday,  
Bosag’an’ aldında bul insaniyat  
Gu’dik, u’mit penen sag’an baqqanday. 
 
Ma’n’gi jasamaqqa an’sarı awıp,  
«Jan’a kletkalar» torlag’an adam;  
«Azon tu’nligi» nin’ jırtıg’ın tawıp,  
Mın’ jıl aldındag’ın boljag’an adam,- 
 
Senin’ kimligin’di boljay almastan,  
Bosag’anda turıp bası qatadı.  
Bir awan kimsedey aqıldan sasqan,  
Qırq mın’ qıyal menen oyg’a batadı. 
 
Sen netken a’sirsen’? Qılwan’ bar qanday?  
Ko’k jiyegin’ qa’wip-qa’terler dumanı.  
Abırjı muz benen baratırg’anday,  
Ruwhımızdı qıynar Gamlet tumanı. 
 
Aqıl, ilim ekewi til tabısıp,  
Jahan lal qalg’anday sırlardı ashar.  
Biraqta peyiller, ma’pler dag’ısıp,  
Du’nya-bereketsiz bir u’yge usar. 
 
Adamzat bul u’yde bir jasap turıp,  
Biri-birin su’yip, jiyrenip atar.  
Shaytan ha’zir kompyuterge otırıp,  
Adamlardan sumlıq u’yrenip atar. 
 
Jahan bazarında ne satpas ha’zir?  
Satıladı qanlı qırg’ın quralı.  
Biznes ıshqısında o’rtengen da’wir  
Dollardın’ jolına duzaq quradı. 
 
Bul da’wirdin’ iplas termini de ko’p:  
«Mafiya» ha’m «korruptsiya», -ja’ne ne?  
«Narkotik», «manyak», «spid» -biya’dep,  
Ayta bersen’, tolıp atır ele de. 
 
«O’zim bolsam» degen a’yyemgi illet  
                                                        
1
 Sa’yyad – an’shı. 

 

İnsan kewlin izey suwday jaylag’an.  
Na’psi, ishkirnelik tikeni gu’llep,  
Balalarday qural menen oynag’an. 
 
Jatırqap el-eldi, adam-adamdı,  
Bajxanag’a tolıp jol da’rbentleri,  
«O’tiw da’wiri» degen qatal zamandı  
Biz o’tip atırmız birazdan beri. 
 
Sen bug’an ne deysen’, wa Jan’a a’sir?  
Keleshekke ne tayarlap atırsan’?  
Sendegi miriwbet, aqıl ha’m ta’sil  
Qanday halwa? Qay tan’layg’a tatırsan’? 
 
Go’ne a’sirdin’ jaqsı-jaman miyrasın  
Sen a’lbette qabıl etip alarsan’. 
Adamzattın’ peyli buzıq du’nyasın  
Du’zeymen dep ko’p ha’reket qılarsan’. 
 
Lekin, biz jasag’an a’sirge erip,  
Hesh elikley ko’rme bug’an o’mirde:  
İnsandı «aq», «qızıl», «ariy» g’a bo’lip,  
Tejiriybeler qoyma xalıq ta’g’dirine. 
 
Ko’rgenbiz, oysızlıq ketkende asıp,  
Da’ryalar teris ag’ar, ten’izler keber.  
Biyma’ni jawızlıq urıslardı ashıp,  
Adamzat o’z-o’zin qırıwg’a sheber. 
 
Lekin insaniyatta bir zor U’mit bar,  
Du’nya jaqsılıqqa tayanıp atır.  
O’z-o’zin jan’adan tanıp xalıqlar,  
G’a’rezsizlik ushın oyanıp atır. 
 
Jawızlıq, menmenlik, jamanlıq ku’shi  
Ha’zir hesh kimge de basların iymes.  
Lekin qaysı elde Xalıq degen kisi  
Tınısh ha’m pa’rawan jasawdı su’ymes? 
 
Kel sen, Jan’a a’sir! Ornat a’dalat,  
U’mit Ja’yhunindey tasıp tolg’aysan’.  
Aqıl qurıltayın shaqırıp adamzat,  
Ten’-tayı joq altın a’sir bolg’aysan’. 
 
Bizden aqıllı ha’m baxıtlı a’wlad-  
Kelip jan’a a’sirdin’ go’zzal balları,  
Qoynında tabısıp miyrim, muhabbat,  
Tutassın doslıqtın’ «Jipek jolları». 
                                         Yanvar, 1999-jıl. 
 
 
 

 

TYPK ULUSINA 
 
(«Qırıq  qız» da’stanına arnalg’an xalıq aralıq, konferentsiyada 
oqılg’an qosıq) 
 
Tu’rk ulusı, qan qatıslı qardashım,  
Atın’dı baylayın ju’rek to’rime.  
Sizler ushın qurban bolsın bul basım.  
Xosh kelipsiz, qaraqalpaq eline. 
 
Ata jurtı Tu’rkstang’a mina’sip,  
Diydarımız bir-birewge jarasıp,  
G’a’rezsizlik sharapatı jol ashıp,  
Xosh kelipsiz, tuwısqanlar eline. 
 
Ja’ha’nge jayılg’an daqı-sawlatı,  
Tonı ko’k ha’m Bilge qaxan zuryadı.  
Oruz, qıpshaq, qırg’ızdın’ ma’rt a’wladı,  
Xosh kelipsiz, qaraqalpaq eline. 
 
Qorqut ata qobızınan saz tın’lan’,  
Jırawlardan eski da’stan so’z tın’lan’,  
Bul bir eden xalıqtın’ ju’regin an’lan’,  
Kelin’ altın miyras da’stan eline. 
 
Xorezmshaxlarg’a qala bolg’an jer,  
Beruniy babamız bala bolg’an jer,  
Berdaq, A’jiniyazg’a ana bolg’an jer,  
Xosh kelipsiz, sol danalar eline. 
  
Nawayı g’azzelin, Fuzuliy so’zin,  
Maqtımquldı oqıp ashılg’an ko’zim.  
Abay, Toktag’uldı su’yemen o’zim,  
Aytsam, keltiremen gu’lin-gu’line. 
 
Tu’rk g’ardashım, dan’qı ketken du’nyag’a,  
Beglik inabatın’ jurttan zıyada,  
Yunus Ha’miren’ megzer bu’lbilgo’yag’a,  
Xosh keldin’iz, bu’lbillerdin’ eline. 
 
Bizin’ qızlar Gu’layımnın’ urpag’ı,  
Sulıwlıqta juldızlardın’ sholpanı.  
Jigitleri g’oshshaq eldin’ sultanı,  
Xosh kelipsiz, miymandoslar eline. 
 
Qonaq-sultan bolsın, men qul bolayın,  
Qatnasıqtın’ aldı bolg’ay ilayım,  
Janı pida Ashıq Ayaz-İbrayım,  
Gorug’lıday minin’ G’ıyrat beline,  
Xosh kelipsiz qaraqalpaq eline,  
«Qırıq qız» lardın’ at oynatqan jerine.... 
                                            12-sentyabr 1997-jıl.  

 
10 


Do'stlaringiz bilan baham:
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   25


Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2017
ma'muriyatiga murojaat qiling