Jurnalistika fakulteti


Download 73.19 Kb.
bet6/14
Sana12.02.2023
Hajmi73.19 Kb.
#1191115
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   14
Bog'liq
Farmanova Bibixon

Yangi so`z – bu biron- bir soha (fan, texnika, san’at va h.k.)ga tegishli muayyan tushuncha yoki maxsus narsani aniq ifoda etadigan so‘z yoki so‘z birikmasidir. O`zlashma neologizmlarga qo‘yiladigan talab - ular bitta ma’noli bo‘lishlari kerak. Tilning lug‘aviy majmuasida ular alohida bir salmoqli qatlamni tashkil qiladilar. Bunday so‘zlar jamiyat tomonidan yasalishi, tartibga solinishi va o‘zgartirilishi mumkin bo‘lgan yagona qatlamdir. Shuning uchun deyarli hamma tillarda o`zlashma neologizmlar ishlab chiqilishiga alohida e’tibor qaratiladi. Sohaviy o`zlashma neologizmlarni tayyorlash yoki ularni me’yorlashtirish uchun tilshunoslar va o‘sha sohadagi mutaxassislardan tashkil topgan ishchi guruhlar, qo‘mitalar tashkil qilinadi6.
Barcha fanlar va texnikaga doir terminologik ishlarning maqsadi o‘sha sohalar mutaxassislarininggina emas, balki umuman terminlar vositasida ish ko‘radigan har bir shaxsning bir-biri bilan axborot almashish jarayonini amalga oshirishdan iboratdir. Bu jarayon esa lug‘atlar vositasida yanada jadal tus oladi. Shunisi borki, lug‘atda o‘z “tasdig‘i”ni olgan har bir termin bevosita yozma nutqqa-darsliklar, o‘quv qo‘llanmalari, ilmiy-tadqiqot ishlar, matbuot sahifalariga, qolaversa badiiy adabiyotga ham ko‘chadi. Shunday ekan, har qanday termin u yoki bu tushunchani aniq, to‘g‘ri ifodalashni taqozo etadiki, ular o‘zbek tilining qonun-qoidalariga binoan yaratilishi lozim bo‘ladi. Iqtisodiyot fani bo‘yicha nashr etilgan darslik va qo‘llanmalar, ilmiy-ommabop asarlar, lug‘atlarda o‘z ifodasini topgan aksar terminlar o‘zbek tilining ichki qonunlari asosida tushunchalarni aniq ifodalayotgani, bu esa o‘qish-o‘qitish jarayonining hozirgi talablar darajasida bo‘lishiga yordam berayotganini ko‘rish mumkin.
Hozirgi kunda atama so‘zi bilan bir qatorda termin, istiloh ayni ma’noda qo`llanmoqda. Termin so‘ziga ta`rif beradigan bo`lsak, bu so‘z lotin tilidan olingan bo`lib, (terminus – chegara,had) bilim yoki faoliyatning maxsus sohasiga doir tushunchani ifodalovchi so`z yoki so`z birikmasi tushuniladi. Termin umumxalq tiliga muayyan terminalogik tizm orqali o`tadi, binobarin termin va umumiste`moldagi so`zlar bir-birini to`ldiradigan leksik birliklardir.
Sistema xarakteriga egalik o`z terminalogik maydonda bir ma’nolikka moyillik, his-tuyg`uni ifodalamaslik, uslubiy betaraflik kabilar terminlarga xos xususiyatlardir. So`z bilan terminning umumiy va xususiy tomonlari yetarli darajada ochib berilgan emas. Kundalik turmushda keng iste’moda bo`lgan so`zlar ayni paytda turli sohalarga doir terminlar hamdir7.
Demak, o`zlashma neologizm ijtimoiy-siyosiy, madaniy hayotga doir turli qatlamlarga mansub bo`lgan tushunchalarni ifodalovchi, muayyan guruh kishilari orasida bir ma’nolarda ishlatiladigan lisoniy birliklardir.
O`zlashma neologizm tushunchasi va tarjimasini bilish uchun uning morfologik tuzilishini, umumiste`mol so`zlardan farq qiluvchi leksek xususiyatlari, atama so`zlarning asosiy turlari va ularni qo`llash usullarini bilish darkor. Bu esa, o`z navbatida atama tomonidan ifodalanayotgan tushunchani to`liq tushunishga, lug`at tarkibidagi yangi so`z ma’nosini topishda ishni osonlashtiradi.
Yangi so`z aniq va qisqa bo`lishi kerak. Yangi so`zning aniqlik tushunchasida uning ma’noviy komponentlarining umumiy ma’nolari tushuniladi.

Download 73.19 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   14




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2024
ma'muriyatiga murojaat qiling