K. A. Ciiolponov, S. N. Am inov anorganik kimyo


Download 12.94 Mb.
Pdf ko'rish
bet9/41
Sana21.12.2019
Hajmi12.94 Mb.
1   ...   5   6   7   8   9   10   11   12   ...   41

Gazlarning  eritmalari. 

Erigan  m odda  va  erituvchi  ham   gaz 

bo'lgan  aralashma  sifatida  havoni  olish  mumkin.  Havo  tarkibida 

hajm jihatidan  7X%  azot,  20  21%  kislorod, qolgan qo'shiinchalar 

uglerod  (IV)  oksidi,  suv  bug'i  va  boshqalar  bo'lishi  mum kin. 

( i a / l a r   aralashmasining  um um iy  bosimi  ularning  parsial  bosimi 

deyiladi.  Umumiy  parsial  bosim  tashkil  etuvchilarning  parsial 

bosimlari  yig’iiulisiga  teng bo'ladi.

Harorat  koMarilshi  bilan  gazlarning  eruvehanligi  kamayadi, 

cluinki  ga/.lraning  erish  jarayoni  ekzotermik  jarayondir.  G azlar 

enivchaiiliginiug bosimga bog'liqligi  Genri  qonuni  bilan ifodalanadi.

()'/g a rm a s   haroratda gazlarning eruvehanligi  uning bosimiga 

to'g'ri  proporsional:

С  ~-=k  p

bunda:  C — gazning eruvehanligi;  к —Genri  doimiysi;  p — gazning 

bosimi.

94


(

ими 

D i i l l o n   q o n n i i i .   A g a r  



b i r o r   s u y u q l i k d a  

n i i / l i i m n i r  

i i r i i l i t s l mi i i M 

c u s a ,   h a r   b i r   a l o h i d a   g a z n i n g   e r u v c h a n l i g i   s l u i   ц а / п т к  

p i i i m h I   Im»siniif-*;i  l o ' g ' r i   p r o p o r s i o n a l   b o ' l a d i .

(iciu i  c|(intitii  u n ch a  yuqori  b o 'lm a g a n   bosim da  va  ком 

scnlialsiyada  o'rinli  b o lib ,  erituvchi  va erigan m o dd an in g  orasida 

o 'zaro  I a ’sir  ro ‘y  bermaydi  deb  hisoblanadi.



Sechenov  qonuni. 

Eritm ada  elektrolitning  konsentratsiyasi 

ortishi  bilan gazning u n d a  eruvchanligi  kamayadi:

N   =  N 0  -e ~kC

bunda:  No  —  gazning  toza  erituvchidagi  eruvchanligi;  к   —  Sechenev 

konstantasi, gaz va elektrolitning tabiatiga va haroratga bogliq  bo‘lgan 

kattalik;  C —  elektrolit  konsentratsiyasi,  /V— gazning elektrolit erit- 

masidagi eruvchanligi.

Elektrolit eritmalarida gazlarning eruvchanligining  kamayishi 

gidratatsiyaga bogliqdir.  Gidratatsiya tufayli suv molekulalari  ionlar 

atrofida  bog'lanib  qoladi  va  shu  tufayli  gazlarning  eruvchanligi 

kamayadi.

Suyuq  eritmalar. 

Suyuq  eritm alar  odatdagi  suyuqliklaiy.a 

o ’xshash  o ‘ziga  xos  strukturaga  ega.  Suyltirilgan  critmalarning 

xossalari  erituvchinikiga o ’xshab  ketsa,  konsentrlangan  eritmalar 

ning xossalari  erigan  m oddaga o ‘xshab  ketishi  aniqlangan.

Suyuq moddalarning suvda eruvchanligi turlicha bo'ladi.  Ba’zi 

suyuqliklar masalan:  spirt,  glitsirin  suvda cheksiz  eriydi.  B a’zilari 

esa m a ’lum miqdorda eriydi.  Masalan — fenol sovuq suvda oz eriydi. 

Harorat ko‘tarilganda uning eruvchanligi ortadi. 66,45°C dan yuqori 

haroratda esa uning eruvchanligi cheksiz boMadi.  Bu haroratni  kritik 

erish  harorati  deyiladi.

Q attiq  va  suyuq  m oddalarning  eruvchanligiga  bosim  t a ’sir 

etmaydi,  chunki  ularning hajmi bosim ta ’sirida deyarli o'zgarmaydi.

Genri-Dalton  va  Sechenev  qonunlarining  tibbiyotdagi  aha- 

miyati. 

Inson  organizm ida gazlarning  qonda  erishi,  qon d an  



null 

organlarga  borishi  sodir  boMadi.  Agar  organizmda  qon  bosnm 

o ‘zgarishi bilan  qondagi gazlarning eruvchanligi o'zgarsa,  bu  «»>•.' 11 

asoratlaiga olib keladi.



Suv ostida ishlaydigan g'owoslarda kechadigan kesson kasalligi 

ana shu Genri qonuniga  amal  qiladi.  Dengiz  sathidan  40 m  pastda 

u m u m iy   bosim  odatdagidan  4  marta  ortib,  qondagi  bosim  ham  

shuncha  marta  ko'payadi.  Ag;ir g'ovvos tepaga tez ko‘tarilsa,  uning 

bosimi juda  tez pastga  lushadi.  ( iazlarning eruvehanligi  bu holatda 

keskin  kamayib  qoiula  ga/larning  pufakehalari  paydo  bo'ladi.  Bu 

pufakchalartom ii laming  liqilishi  va  to'qimalarning zararlanishiga 

va  hatto o'limga olib  kelishi  mimikin.

Fin  qonun  asosida  qorason  (gangrena)  kasalligida  o ‘lgan 

to'qimalardagi  mikroblarni  bosim  ostida  ehiqarib  yuborish  usuli 

ishlab  chiqilgan.  Buning  uchun  b em or  yuqori  bosimli  baroka- 

meralaiga joylashtirilib unga kislorod bilan boyitiigan havo qo‘shiladi. 

Davolash  paytida  to'q im alarn ing   kislorod  bilan  t a ’minlanishi 

yaxshilanib  kutilgan natijaga olib  keladi.

Sechenev  qonuniga  ko‘ra  qon d a  kislorod  va  uglerod  (IV) 

oksidning  erishiga  nafaqat  elektrolitlar,  balki  oqsillar,  lipidlar  va 

boshqa  moddalar ham  kuchli t a ’sir etishi  mumkin.  Shuning uchun 

ham qondagi o'zgarishlar shifokorlaming doimiy nazoratida boiishi 

tabiiy.

Eritmaning yoki  erituvchining  hajm  yoki  massa birligida erigan 



modda  miqdoriga  konsentratsiya deb ataladi.

Eritmada  erigan  modda  miqdori  ko'p  bo'lsa,  bunday  eritma 

konsentrlangan,  oz  bo'lsa,  suyultirilgan eritm a  hisoblanadi.  Kon- 

sentratsiyani  ifodalashning  bir necha  usullari  mavjud.

I. 

Erigan  modda  massasining  eritm aning  um um iy  massasiga 



nisbati  erigan  moddaning  massa  ulushini  ko'rsatadi:

bunda:  W — erigan  moddaning massa ulushi;  C,  %  — erigan  moddaning 

% lardagi  massa ulushi;  rnt  — erigan  modda massasi, g;  m2 — eritmaning 

massasi,  g.

2. 

Bir litr eritmada erigan modda  miqdoriga molar konsentratsiya 



deyiladi:

6 .1 .  Eritmalar  konsentratsiyasi

С = —  • 100. 



m2

96


у

 ’ 


м   V

bunda:  Ст  —  molar konsentratsiya;  т  —  erigan  modda 



m a s s a s i, 

с.. 


Л/ —  erigan modda molar massasi, g/mol; n — erigan modda miqdori,  nu >1

0,5  M  N a O H   —  bu  ifoda  m o lar  konsentratsiyasi  0,5  mol/1 

b o ‘lgan natriy gidroksid  eritmasi  ekanligini  bildiradi.

3.  Bir kilogramm  erituvchida erigan m o d d a   miqdoriga  m olar 

konsentratsiyani  ifodalaydi:

n   _  m ■

 1000 


^   — 



M g

bunda:  С —  molar konsentratsiya,  mol/kg;  m  —  erigan  modda  mas­

sasi,  g;    —  erigan  modda  molar  massasi,  g/mol;  g  —  erituvchi

m a s s a s i ,   g.

4.  Bir litr eritmada erigan  m odda ekvivalent  miqdoriga  normal 

(ekvivaientning  molar)  konsentratsiya  deyiladi:

bunda:  С 



— erigan m od d an in g norm al  konsentratsiyasi  yoki  ekvivaientning 

molar 


konsentratsiyasi; 





  erigan  m od d an in g ekvivalent  m assasi, g /m o l.

0,5 n  H 2S 0 4 —  bu ibora bir litrda 0,5 ekvivalent m iqdor (24,5g)

11 ,S 0 4 b o ‘lgan eritmani  ifodalaydi.

5.  E rig an   m o d d a n in g   m o la r   ulushi  deb,  erig a n   m o d d a  

miqdorining  eritmadagi  barcha  m oddalar miqdorlari  yig‘indisiga 

nisbatiga aytiladi.  M olar ulush quyidagicha aniqlanadi:



N   = ^ - ;

 

7V0 =



i .  

n +

 «о 


n + n

 о

bunda:  N   —  erigan  modda  molar  ulushi;  N0  —  erituvchining  molar 



ulushi;  n  —  erigan  modda miqdori,  mol;  n0 — erituvchi miqdori,  mol.

6 .  Bir  millilitr  eritm ada  erigan  m odda  milligramm lar soniga 

titr  deyiladi:

C,„  M

 

„  



C„  • M

Eritmaning  hajmi,  /ichligi  va  massasi  quyidagicha  o'zaro 

bog'liq:


m

 

/> ■



  V\

bunda: 

m

 — 


crilm a 

111a.4sj1.si, g,  V 

eritma hajmi,  ml;  — eritma zichligi, 

g/ml.


Agar eritiuaiiiug  zichligi,  massa  ulushi  m a ’lum  bo'lsa,  uning 

konscniratsiyalaiini  quyidagi  lo m u ila la r  yordam ida  aniqlash 

mum kin.

r

 

/>10 



w %   p

  10. 


• 1000

in

 



#1 

^



м 

e

)orixonalarda massa ulushlari  m a ’lum bo'lgan  ikkita eritmadan 



m a ’lum  miqdor uchinchi  massa ulushli  eritmani  tayyorlash uchun 

aralashtirish qoidasi qo‘llaniladi.  Bu qoidaga binoan birinchi ustunga 

mavjud  ikkita eritmaning  massa ulushlari yoziladi. Tayyorlashimiz 

lozim bo'lgan uchinchi eritmaning  massa ulushi  mavjud eritmalar 

massa ulushlari qiymatlari orasida bo'lishi shart, ya’ni  vv,  >  vv3  >  w2.

2-ustunga  tayyorlanishi  kerak  bo'lgan  eritmaning  massa  ulushi 

(w3)  yoziladi.  3-ustunga  esa  diagonal  bo'yicha  massa  ulushlari 

orasidagi  farq  yoziladi.  Hosil  bo'lgan  sonlar  1-  va  2-  eritmalarni 

qanday  massa  nisbatda  aralashtirganda  3-  eritma  hosil  bo'lishini 

ko'rsatadi:

IK

Misol.  3()()g  5%  li  natriy  xlorid  eritmasini  tayyorlash  uch u n  



20%  li  va  1%  li  erilmalardan  necha g ram m d an   olish  kerak?

Ycchish:  buning  uchun  20%  va  2%  qiymatlarni  W t  va  W2 

laming o'rniga  qo'yamiz. Tayyorlanishi kerak bo'lgan eritma 5  %  ni 

И7, ning orniga  yozamiz.  Shunda sxema quyidagi ko'rinishga keladi:

20% 

5-2=3


2% 

20-5=15


Demak,  eritmalar 3:15  voki  1:5  nisbatda aralashtirilishi kerak. 

5%  li  eritm adan  6  g  tayyorlash  u c h u n   I  g  20%  li  eritm a  h a m d a



^  М

  )  %  ll  »



Ш

иш

 

lulnh  qilmadi.  300  g  5%  Ii  crilma  layyoilasli 

Mi  ltHM  ki'i nkl i  ri imialarnin>’.  massasi ju d a  oson  hisoblanadi:

f*  »* 


I  H 

6  g 


5  g

mii|t 


ч 

300  g 


x



KID  () 

Ml  

2 0     Ii; 



x  =

  1500:6=250  g  2% 



Ii  k e r a k

6 .2 .  Eruvchanlik.  Erish mexanizmi

Ayni  haroratda  m a ’lu m   erituvchida  erishi  m um kin  b o ig a n  

modda  miqdori  eruvchanlik  deyiladi.  Biror bir erituvchida  m o d - 

daning  erishi  o ‘z - o ‘zicha  borib,  bun d a  A G <   O,  shuning  u ch u n  

larayon  o ‘z - o ‘zicha boradi.

20°C  da  100 g  erituvchida  10  g  ortiq  m od d a  erisa,  bu  m o d d a 

yaxslii  eriydigan  hisoblanadi.  Xuddi  shu  sharoitda  0,01 — 1,0  g 

atrofida  erisa,  qiyin  eriydigan  deyish  mum kin.

Agar  shu  sharoitda  0,01  g  dan  kam  erisa,  anialiy  jih atd an 

erimaydigan hisoblanadi.  U m u m a n  erimaydigan  modda bo'lmaydi.

K o ‘p  qattiq  m o dd a larn in g  eruvchanligi  harorat  ortishi  bilan 

ortadi  (3-rasm).

Shuning  u ch u n   haroratning  pasayishi  cruvchanlikning  ka- 

mayishiga  va  harorat  kamaygan  sari  kristallanishga  olib  keladi. 

G lauber  tuzining  eruvchanligi  harorat  ortishi  bilan  avval  ortib, 

N a 2S 0 4-  10H20   hosil  bo'lishi  hisobiga 

keyin bo‘lsa kamayadi.

E rish  ja r a y o n i  m u r a k k a b   fizik- 

kim yoviy  ja ra y o n d ir.  E rig an   m o d d a  

molekulalari  bilan  erituvchi  molekula- 

larining  o ‘z aro   t a ’sirini  solvatlanish 

deyiladi.  Bu ta ’sirlanish mahsulotlari esa 

solvatlar  deyiladi.  Agar  erituvchi  suv 

b o ‘lsa,  bu jarayon gidratlanish,  m ahsu- 

lot esa gidratlar deyiladi.

Erituvchi va erigan m o dd a tabiatiga 

bog‘liq holda solvatlarning hosil b o ‘lishi 

tu rlich a  b o i i s h i   m u m k in .  M a salan : 

eriydigan  m o d d a  ion  tuzilishli  (N aC l),

3-rasm.

  F.ruvi hmillk  r^i I 

сЫ/й|1иг1.


erituvchi  esa  qutbli  tuzihshli  ( 11,0 )  bo'lsa,  erish jarayonini  quyi­

dagicha tasvirlash  mumkin:

EriHivdii  niolckulalari  bilan  ionlar  o'rtasida  donor-akseptor 

ta ’sirlashuv  bo'lishi  mumkin.  Masalan:

Spirlmng suvda  n  ishida esa dipol-dipol t a ’sirlashuv kuzatiladi. 

Oaltiq  m o ddaning  crish  jara y o n in i  ikkita  jaray o n larn in g  

yig'iiulisi  del*  i|.ii.ish  kerak.  Birinchisi  qattiq  m oddaning  mole- 

kulalaiga  vnki  Ktnliirga  parchalanishidir.  Bu jarayon  endoterm ik 

bo’lib,  Issiqlik  vulilishi  bilan boradi.

Ikkl in  hisi 

molckula  yoki  ionlarning  suv  bilan  t a ’sirlashib 

gidiallai  hosil  qilishidir.  Bu  jarayon  ekzotermik  bo'lib,  issiqlik 

ajuihh  chiqishi  bilan  boradi.  Qaysi jarayonning  ulushi  kattaligiga 

qiuuh, 

qitltiq  modda eriganda issiqlik yutilishi yoki chiqishi  mumkin. 

Ha’/i  qnlliq  moddalar  (K O H ,  N a O H )  eriganda  issiqlik  chiqadi. 

Ha'/lliu l  ( N 11 ,N0 ,,  N H 4C1)  eriganda esa  issiqlik yutiladi.

( iiilititl.n  bi4|;iror  moddalar bo'lib,  oson  parchalanadi.  Erit- 

malai  Inig'lalilganda,  ular  parchalanib,  erigan  m o d d a  ajralib 

cluqadi  Ha'/.in  gidratlar  birm uncha  barqaror  bo'lib,  suv  qattiq 

modda  taikihiga  kiradi.  Bunday moddalarni  kristallogidratlar deb, 

krisiallogidrat  tarkibulagi  suvni  esa  kristallizatsiya suvi deb ataladi. 

Masalan  C uSO ,  5 H , 0   —  mis  kuporosi

Moddalarning u  voki  bu erituvchida erish xossasiga eruvchanlik 

deyiladi.  Eruvchanlik  avvalambor erituvchi  va eriydigan  moddalar 

tabiatiga bog'liq.  Masalan,  natriy xlorid  suvda yaxshi eriydi, lekin 

benzolda erimaydi.  Yog'  esa suvda erimaydi,  lekin  benzolda yaxshi 

eriydi.  Eruvchanlik haroratga  va bosimga bog'liq.

11, 0


N a'C I

N11,  +  H20  =  N H 4OH

N

a

I



ОН, О  —  kristall  soda 

MgSO,  71120   —  taxir  tuz

100


Алин  iii« и It l.i  shu  eritmada  ortiqcha  erimasa,  hmul.iv  cn tm a 

t illniii deyiludi.  Agai  modda eritmada yana erisa,  Ini eiilm.i 

In'VlMMIiiHiiii t'liim.i doviladi.  I o'yinganeritmada cho'kma bilan nilm.i 

n'lltHlihi  imivti/,m;il  qaror  lopadi.  T o ‘yingan  eritm am   e l m 'К 

miisldiin  .i|i.il11>  olib,  ozgina  bug‘latib  yoki  biroz  sovulib  o'i.i 

Iti'viiiunn  eritma  olish  mum kin.  0 ‘ta  t o ‘yingan  eritm ada  eiii'.m 

modda  miqdori  to'yingan  eritm adagidan  ko‘proq  boMadi. 

O '

i

.

i

 

to ’yingan  eritma  beqaror b o ‘lib,  chayqatilgandayoq ortiqcha ei ij'.an 



modda  darrov c h o ‘kmaga tushadi.

I.ruvclumlik  100  g  erituvchida  erib,  t o ‘yingan  eritma  hosil 

(|iladigan  moddaning  g ram m lar soni  bilan  o ‘lchanadi.

6.3 .  Eritmalarning  fizik-kim yoviy  xossalari

Ideal  eritmalar. 

Ideal  eritm alar  deb,  kom ponentlari  q o ‘shil- 

ganda  bir  xil  va  turli  molekulalar  orasidagi  o ‘zaro  t a ’sir  kuchlari 

leng  b o ’lgan  eritmalarga  aytiladi.  Ideal  eritmalar  hosil  bo'lishida 

issiqlik  ajralib  chiqishi  yoki  yutilishi,  shunigdek  hajm  o ‘zgarishi 

kuzatilmaydi. Agar eritma A va В  kom ponentlardan tashkil topgan 

bo'lsa,  A —A,  B — B   va  A — В   molekulalar  orasidagi  o 'zaro   t a ’sir 

teng kuchlidir.  Ideal eritmalarning xossalari  alohida kom ponentlar 

xossalaridan  farq  qilmaydi.  Bu  eritm alar  V a n t- G o f f   va  Raul 

qonunlariga bo'ysunadi.



Osmos va osmotok bosim. 

Turli  konsentratsiyali  ikki  eritmani 

o ‘zaro aralashtirilsa,  diffuziya jarayoni  oqibatida m a ’lum  vaqtdan 

so‘ng ularning  konsentratsiyasi  tenglashadi. Agar turli  konsentrat­

siyali ikki eritma o ‘rtasiga yarim o‘tkazgich parda q o ‘yilsa, diffuziya 

asosan bir yo'nalishda ro ‘y beradi. Y arimo‘tkazgich parda tirqishlari 

nihoyatda  kichik  b o ‘lib,  u n d a n   faqat  erituvchi  molekulalarigina 

o ‘ta  oladi,  erigan  m o d d a  molekulalari  esa  o ‘tmaydi.  Erituvchi 

molekulalari  asosan  konsentratsiyasi  kam   eritm adan  konsentrat 

siyasi ko‘p eritmaga o ‘tadi.  Natijada konsentratsiyasi yuqori eritma 

ning sathi balandlashib, konsentratsiyasi oz eritmaning sathi pasayadi

Erituvchi  molekulalari ning  y arim o ‘tkazgich  parda  orqali  bn 

tomonlama diffuziyasiga osmos deyiladi.

Osmos  hodisasini  to ‘xtatish  u c h u n   yuqori  konsenii.ii'.is  ill 

eritmaga berilishi  zarur b o ‘lgan bosim osmotik bosim  d rv ih d i


/

2

■I  rasm



  O.sinolik  ho.sinini  o‘lcliasli)>a  iiiikon  beruvchi  uskuna.

ii

 

osmniik  bo.simni  (o'g 'ndan  to'g'ri  o'lchashga  mo'ljallangan  osmometr:



sopol  idisli  v,i 



2

 

monometr. 



b—

 Berkeli  va  Xartli  to m onidan  taklif etilgan 

osmotik  lio.simni  o'lchaydigan  qurilma:  / —monom etr; 

2—

  eritma  solinadigan 

ulisli, 

I

 

yarimo'tkazgich  parda; 



4 —

  erituvchi  saqlanadigan  silindr.

4- 

rasmda  osmosni  to ‘g ‘ridan t o ‘g ‘ri  o ‘lchash  u c h u n   m o ‘ljal- 



langan uskuna berilgan  (a).  M onom etr osmotik bosim  o ‘zgarishini 

ko'rsatadi.  Berkeli va Xartli tomonidan taklif etilgan osmotik bosimni 

o'lchaydigan  qurilma  esa  osmotik  bosim  o'zgarishini  m o n o m etr 

ko'rsatkichida aks ettiradi (b).



Vant-Goff  qonuni. 

Osmos  hodisasini  o'rganib,  V a n t- G o f f  

quyidagi  qonunni  kashf etdi:  erigan  m odda  gaz  holatida  bo'lib, 

eritma  hajmiga teng hajmni egallaganda  hosil  qiladigan  bosimi  shu 

eritmaning osmotik bosimiga teng bo'ladi:

Inmila:  /> 

osmotik  bosim,  kPa;  Cm—  molar konsentratsiya,  mol/1; 

R

 

gaz doimiysi  8,31;  T — mutloq harorat,K.



Osmotik  bosim  erigan m odda m olar konsentratsiyasiga to'g'ri 

pmpoiMonal.

Noelektrolit  m od d alard a  b u n d ay  b o g 'la n ish   M O   2  mol/1 

konscntratsiyagacha  kuzatiladi.  N o m a ’lum  m o d d a  eritmasining 

o sm o tik   bosim ini  o 'lc h a b ,  uning  m o la r   m assasini  an iq lash 

m um kin:





-  Cm  - R - T .

С  — 

 

m  ~ V ~ M V '



m

I ii 11 н I ti 

i i  

< пр.ni  miHklnmng  mollar soni;  m  —  erigan  nioddamiig 

ипштн!,1!,  R 

imm-isal  у , а / doimiysi;  V —  eritmaning  IIIi  м и н . 

/I 


»чИ 1Н.1И1ИЦ Dsnmlik  boMini,  kPa;  T —  eritmaning  luimiali,  К

( Knius  liodisasi  o'simlik  va  tirik organizmlar hayotida  nuiliini 

Mil  o ’ynaydi.  Osmotik  bosimlari  teng b o ‘lgan eritmalarni  i/.otomk 

fiilinalai  deb,  osmotik bosimi  yuqori  eritmalarni  gipertonik,  рам 

bo'lgan eritmalarni  esa gipotonik eritma deb ataladi.  Dengiz suviniiij' 

osmotik  bosimi  2,83-106  Pa  ga  teng.  H ayvonlar  hujayralaridai-.i 

osm otik  bosim  300  kPa  ni  tashkil  etadi.  H ujayralarga  oziq 

moddalarning  kirib  borishi,  shuningdek  chiqib  ketishi  osmos 

liodisasiga asoslangan.

Ko‘p  dori  moddalarning  t a ’siri  osmotik  bosimning  ortishi 

yoki  kamayishiga  asoslangan.  Ichni  yumshatuvchi  dori  m odda- 

larining  t a ’siri  oshqozonda  tuzlar konsentratsiyasini  oshiradi,  bu 

esa oshqozondagi  moddalaning suyulishiga olib  keladi.

Raul  qonunlari. 

Agar  suvda  u c h u v ch a n   b o 'lm a g a n   qattiq 

inoddalami eritilsa,  (glukoza,  saxaroza,  mochevina) eritma ustidagi 

to'yingan  bug‘  bosimi  toza  erituvchining  ustidagi  to'yingan  bug' 

bosimidan  h a r d o im   kichik bo'ladi.  1887-yilda  fransuz olimi  Raul 

quyidagi qonunlami kashf etdi.



I  qonun. 

Suyultirilgan  eritm alarda  eritma  ustidagi  erituvchi 

to'yingan  bug'  bosimining  nisbiy  pasayishi  erigan  m odda  molar 

ulushiga teng:



Po-P 

N . 

Po- P 

n

 

.  N  



n 

Pa

 

’ 



P

 о 


n + n

 o ’ 


« + «o 

P{)  >P 

AP  =  Ptt~ P

bunda:  p0  —  toza  erituvchining  to'yingan  bug'  bosimi;  p —  eritmadagi 

erituvchining to'yingan bug' bosimi;  N — erigan moddaning molar ulushi; 

n0

 va  n — erituvchi va erigan  moddaning  mollar soni.

M a ’lumki, eritmaning  muzlash harorati toza erituvchinikidan 

yuqori  bo'ladi.



II qonun. 

Eritma muzlash haroratining pasayishi erigan  modda 

molal  konsentratsiyasiga to 'g 'ri proporsional:

Atmuz  = к   C\  Atmuz  = t°muz-t„wz


bunda:  t° 

  to/a  crituvcliiimiu  muzlash  harorati;  1 

— eritmaning

m uz 


1 

’ 

muz 



°

muzlash  harorali;  A/iiu< 

mn/lasli  haroratining  pasayishi;  С —  molal 

konsentratsiya,  mol/kg;  A 

kiinskopik doimiylik, grad,  kg/mol

Krioskopik  doim lyhkning  lizik  m a ’nosi  shundaki,  u  kon­

sentratsiyasi  I  mol/kg  bo'lgan  nolektrolit  m odd a  eritmasining 

muzlash  hnroriilliii  to/a  crtituvchiga  nisbatan  necha  gradusga 

pasayishini  ko'rsatudi

H ar  qnndiiy  suymilik  uning  to'vingan  bug'  bosimi  tashqi 

atmosl’ciu bosimga  teng  ho'lganida qaynaydi.

r.riimn  quvmish  haroratining  ortishi  erigan  m o d d a  molal 

kousnilriilslviiMgii  to'g'ri  proporsionaldir:

./n r  


!■  C ,

 

A



t   qay  —  tq ay   ~   t   qay

buiulii  /(

I'Hlm.imii)'  i|aynash  harorati;  /° 

—  toza  erituvchining 

iiayiiiisli  hiiionill.  A/|ik 

i|aуnash  haroratining ortishi;  E —  ebulioskopik 

doimiylik, uind  ky/mol

l .bullonkopik  doimiylik  1  kgerituvhida  1  mol noelektrolit modda 

erijjitmlti cillniiumig qaynash  harorati toza erituvchinikidan  necha 

gnulusgii  In111  qilisluni  ko'rsatadi.

Kiloskopik  va  ebulioskopik  d oim iylik lar  faqat  erituvchi 

tabiiillgngiiiii  bog'liq  kattaliklardir.  Suv uchun  K =   1,86;  E =   0,52; 

beii/ol  in  Inin  A 

S, | 2;  E  —  2,57.

I  IllItin  iiiu/lasli  haroratining  pasayishini  yoki  qaynash  haro- 

ratiuing  «иIisliiin  o'lehab,  n o m a ’lum  erigan  m o ddaning  mole- 

kulai  mnssiiMul  aniqlash  mumkin:

. . .  






к ■

 m  \

 000


Ы

.... 


k

  <  •  •’»  Vcrda  С = —— ;  A/ 

= — —------- ,

M g  

M g

.. 

к  m

  1000 


.. 

E m

-1000


M

 


Каталог: Elektron%20adabiyotlar -> 24%20Кимё%20фанлар
24%20Кимё%20фанлар -> Toshkent kimyo-texnologiyainstituti sh. P. Nurullayev, A. J. Xoliqov, J. S. Qayumov analitik, fizikaviy va kolloid kimyo
24%20Кимё%20фанлар -> A. F. Maxsumov kimyo fanlari doktori, professor
24%20Кимё%20фанлар -> Iqtisod-moliya
24%20Кимё%20фанлар -> Moddalakning kimyoviy texnologiyasi
24%20Кимё%20фанлар -> 24. Bog'lovchi moddalarning kimyoviy texnologiyasi. Otaqo'ziyev T.A, Otaqo'ziyev E.T.pdf [Alyuminatlar]
24%20Кимё%20фанлар -> Няниннивииник и н и н м н н в Й
24%20Кимё%20фанлар -> E. N. Lutfullayev, Z. N. Normurodov
24%20Кимё%20фанлар -> Kimyoviy texnologiya. Kattayev N.pdf [Angren oltin boyitish fabrikasi]
24%20Кимё%20фанлар -> S. M. Turobjonov, T. T. Tursunov, K. M. Adilova
24%20Кимё%20фанлар -> E. O. O r I p o V, A. O. N a s r u L l a y e V bioorganik kimyo


Do'stlaringiz bilan baham:
1   ...   5   6   7   8   9   10   11   12   ...   41


Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling