Kompozitsiya


Download 3.84 Mb.
Pdf ko'rish
bet6/8
Sana15.12.2019
Hajmi3.84 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8

X и

s \ \
1
В Ы И
о

134.  G .M ardvinsova.  «Ваугашопа 
natyurm ort».
135.  V .B urm akin.  «Boysun  m adonnasi».
136. 
M.Yo'ldoshev. 
«U rganch».
137.  Rafael  Santi.  «M anyaning 
nikohi».
138.  I.Shishkin.  «K em alar  mavdoni».
139.  K.Bekjonov.
140.  T .K arim ov.  « D d ^ t» .
141.  N ?G e.  «X ufiya uchrashuv».

142.  K.Isoqjonov.  «Naqshli olti  qirrali 
stoU.
143.  Mirzaahmedov.  «Geometrik naqsh».
145.  A.Qosimov.  «Girix va o'simliksimon 
naqshli  sandiq».
29. 
O'simlik va geometrik shakllardan  iborat turlicha  bezak 
kompozitsiyalari  ishlang  (142-r.).  Pochta qog'ozi, jildi, 
otkritka, 
parda va boshqa ashyolami naqshlar bilan  bezang.  Buning 
uchun maxsus arqon yoki  ipdan maxsus muhr tayyorlash 
kerak. 
Kichikroq taxtachaga xohlagan shaklni qalam  bilan chizing va 
unga  ip yoki arqon  bo'lagini yelimlang.  A rqon uchi tarqalib 
ketmasligi  uchun  awaldan  ozroq  kuydirib qo yish  mumkin. 
Yelim qurigach,  arqonga xohlagan rangni  bering va muhrlashga 
kirishing.  Buning uchun  muhmi  qog'oz yoki matoga qattiq 
bosing.  H ar bir bosim chog'ida arqonga rang  berib turing. 
Bunday muhrlami kartoshka,  oyna va  boshqa ashyolar 
yordamida ham  tayyorlash  mumkin.
30. 
Xalq amaliy bezak san'ati asarlaridagi  (142-r.  -  145-r.) 
kompozitsiya  markazini  belgilang.
142.
144.
31.
4
 
V
G eom etrik shakllardan  (aylana,  uchburchak,  to 'rtb u rc h a k ) 
applikatsiya yasang va  kom pozitsiya  m uvofiqligiga  erishishga 
harakat  qiling.
143.
82
145.

146.
147
.
'Bafcqbn
146
.
 Sb. Sobiruva. Gobden
kompozitsayasi.
147.  S.Ziyam ov.  «ПБошосЬа o A q o w q q i 
ttU a n fa   mxniatyura
148. F.Rahmatuiiayev.  wblnng>in  kom podbiya.
32. 
Betaitib «Yukluzb сшшнз»  kompozitsiyasiiii  (mum donalan, 
snvbo'yoq}  dnzmg.
33. 
Chig'anoq, tosh, suv o'tlari,  novdalar va bosbqa asbyolardan 
«Dengjz q irgogi*  kompozitsiya ko rinishlari ishlang.  bar safar 
kompozitsiya markaymi o'zgaitmng. Yuqoiida keltirilgan 
ashyolanian foydalanib aw aklan tayynlab qo'yilgan romkaga

Qirg oqdagi qum nsrirla»  kompozitsivasmi  bajarish  mumkin.
34. 
Choy
 servizi rlwymg va kfisfalaini kesib oling, turli kompozitsiya 
variant la rmi fi tying,  oziiigizga yoqqan kompozitsiyaiii rangli 
qog'ozga yopishtiring.
35. 
Barcba qismlar va bir necha geometrik shakllanii mutanosib 
ravisbda vaiaq yuzasiga joylashtirmg.  Shakllar alobida ernas 
bafld, bir butunlikda idrok etilisbi lozim. Turli qarama-qarshi 
ranglardan foydalanib bir Tilriagi ranglar jamlanmasidan 
kompozitsiya fuzing.
36. 
Rasmiami (149-r.) kuyating va ashyolar tasvirlarining qay 
birida xatoga y o l qovilganiigini izoblab bering.
8 3

37. 
Chizmalarni  (149-150-r.)  kuzating,  ular kompozitsiyaning qay 
usuliga mansubligini  belgilang.  Bir necha mashqlar bajaring:  har 
bir chizma  bo'yicha natyurmort,  manzara va bezak 
kompozitsiyasi  chizing.
I

1
1
1
  s
< J c f
149.
38. 
Xohlagan rangtasvir,  grafika,  xalq amaliy bezak san ati 
asarlaridan ko'chirma oling.
39. 
Bir xildagi shakldan  (xayoliy)  ikkita kompozitsiya  (tartibli va 
betartib)  yarating va fikringizni ifodalang.
40. 
Kartina yuzasida  (ufqsiz va perspektivasiz)  erkin ishlash
bo'yicha mashqlar bajaring.  Bu chiziq,  dog',  nuqta,  geometrik, 
o'simlik shakllari yoki  bezak qismlaridan iborat kompozitsiya 
.  bolishi mumkin  (151-r.).
8 4

*41. 
Perspektivadan  foydalanib chiziq,  dog',  nuqta,  geometrik va 
o'simlik qismlaridan  iborat  kompozitsiya yaratish  bo'yicha 
mashqlar  bajaring  (152-r.).
42. 
«Shamol»,  «Shahar ohanglari»,  «To'lqin»  kompozitsiyalari 
dinamikasini chizing.  Rangtasvir va grafika yo'nalishida suratlar 
ishlash  mumkin.
a r
43.
44.
45.
46.
47.
48.
49.
50.
51.
153  Habibullo  Solih.  Suralda arabiy 
yozuv bilan  «Xattotlik san ati a^arlan» 
deb  yozilgan-
«Poyga»,  «Otliqlar»,  «Balandlikka sakrash»,
«Velosipedchilar»  kompozitsiyalari  ishlang,  harakat va turli 
badiiy ashyolami tasvirlash qoidalaridan foydalanishga harakat 
qiling.
Turli rangtasvir va grafika vositalari  bilan  ma'lum  bir kayfiyatda 
natyurmort qoralamalari  turkumi  ishlang.  Bular tushkunlik, 
quvnoq,  tantanavor,  o'ychan,  muhim,  quvnoq kayfiyatdagi 
natyurmortlar bo'lishi  mumkin.
Bir buyum yoki jussa tasvirida  (choynak,  bino,  daraxt,  odam, 
mushuk)  mahobatlilik tasawurini kompozitsiya vositalari orqali 
ifodalang.
Turli kompozitsiyalarda  (ufq chizig'i  balandligi,  ko'rish 
maydoni,  qarash nuqtasi va h.)  perspektivani qo'llash  bo'yicha 
mashqlar bajaring.  Turli kattalikdagi qog'ozlardan foydalaning. 
Tegishli siluet tana soyalari qiyib oling va  «Futbol»,
«Suzuvchi»,  «Yuguruvchi»,  «Voleybolchi»,  «Lijachi»  va 
hokazo kompozitsiyalar yarating.
«Xafalik»,  «Qo'rquv»,  «Xursandchilik»,  «Bayram», 
«Notinchlik»  kabi umumiy kayfiyatni  ifodalovchi 
kompozitsiyalar mashq qiling.
Erkin mavzuda yoki she'riyat  bilan bog'lab,  turli  rangda 
kompozitsiya yaratish yuzasidan  mashqlar bajaring.
Kitobga badiiy bezak  (muqova,  sarlavha,  ilova, yo'lak,  xulosa, 
harflar)  berish qismlarini  kompozitsion joylashtirish  bilan  bog'liq 
topshiriqlar  bajaring.
Turli  yozuvlardan  iborat kompozitsiya yaratish bo'yicha 
topshiriqlar bajaring.  Bular geometrik shakl,  qush,  gul,  baliq, 
odam ko'rinishidagi  yozuv  kompozitsiyalari  bo'lishi mumkin.  ,
85

52. 
To'rtburchak shaklidagi  (Erkaklar va ayollar uchun o'zbek
do'pilari va  boshqa)  naqsh chizing,  naqsh joylashtirishning turli 
kompozitsiya variantlaridan  foydalaning  (154-r.).
53. 
O'zbekistonning Qo'qon,  Buxoro,  Xorazm ustalari naqshlari 
asosida aylana va kvadrat shaklli naqsh chizing,  kompozitsion 
chizmadan  (155-r.)  foydalaning.  Simmetriya o q ig a nisbatan 
bezak qismlari joylashuvini  kuzating.
54. 
To'rtburchak shaklidagi gilamlar bezagi  qoralamasini chizing, 
buning uchun  geometrik va o'simlik shakllaridan foydaJaning, 
ularni Xorazm gilamchilik san'ati an'analariga ko'ra turli 
kompozitsiya shakllarida joylashtiring  (156 -r.).
6 6

155.  X.lsakjonov,  O.Abduvoeilov, 
Mirzaahmedov,  Qo'qon,  Buxoro, 
Xorazm,  Toehkent maktab naqshlari
H ar bir chizmaga  (152-r.)  turli  bezaklar ohangini  mos  keltirish, 
bundan  tashqari  bezak erkin joylashgan  bo'lishi  mumkin. 
Asimmetrik  kompozitsiyada,  mutanosibliklar  bo'lishi  kerakligini 
yodda tuting.
55. 
X alqona usullarda,  loydan xomaki  qoralamalardan,  haykalcha 
va naqsh yasang (155-r.).
56. 
Aylana yuzasi  bezagi  (Qadimgi Yunon,  Balxar,  Yaponiya 
sopoli)  kompozitsiya asoslarini  o'rganib,  tayyor mahsulot xomaki 
qoralamasini va naqshini  bajaring.
57. 
«Qadimgi Yunoniston»,  «Uyg'onish»,  «Gotika»,  «O 'zbek 
madrasasi»  mavzularida,  mavzuli  bezak kompozitsiyasi  ishlang 
(gilam, vitraj, panno xomaki qoralamalari).
58. 
Davr uslubini  aks ettiruvchi  naqsh xususiyatlarini  (ro'mol, 
gilam,  panno va hokazo xomaki qoralamalar)  o'rganib, 
«Вагокко»,  «Klassitsizm»  mavzularida  bezakli  kompozitsiya 
ishlang.
59. 
O'zbek milliy kiyimlaridan  uch turini,  ya'ni  Buxoro,  Farg'ona, 
Xorazm xalqlari ayollar liboslarining ramziy va obrazli 
ma'nolarini  o'rganib  ulami  tasvirlang.

r * v   \
i W 3 n  
В Т
И в ч   \   S   ХЛЧ 
^ O b o w
tsKMH$MtiR  W u l A   1члЧ(1М
Р г  
,*Л 
Ш,
  ' «:  ■-.. 
Ш -
 
1 к Т ж Н   11 
-У Ш   -ШШ
  ,;Ж   '" ХГ"*П
К \
ц х м
I V
f t  
*
 
л
W
W
«г 
а
и
к
g ф ф ф ч »   *
S   L T J b T U U T T j U T J   | |
Л№ Л №
r
^
V
i   i
w
■ fli  I
p
  ' f l  
i p
1 5 ё
s s

159.
60. 
Chiziqli va turli bezaklaming turli kompozitsiya shakllaridan 
foydalanib matolar,  kitob* qog'oz o'ramlari va shu kabilarni 
badiiy bezating.  Uyg'un,  qarama-qarshi va nozik ranglardan 
foydalaning  (134-137-r.).
61. 
Chiziq,  nuqta va  geometrik shakllardan  iborat  kompozitsiya 
mashq  qiling,  tasvirlaming topilgan  koiTipozitsion 
mutanosibligini  saqlagan  holda  obrazli  kompozitsiyaga 
aylantiring.
ш ш т  
e
161.
160.  Besh  xildagi to r.
161.  To'rli  bezak tuzilishiga misollar:
a)  shakllar ajratilgan;
b)  shakllar  birlashtirilgan.
8 9

162.  G.Alimova.  O 'zbek ayollarining 
milliy liboslari  uch  ko’rinishi.
163.  Lentali  bezaklaming yetti  turi va 
ulaming  tuzilishi.
164.  Xoshiya  xosil qilishda, 
simmetriyaning yetti  turi.
163.
9 0

/ Э / Э / S / E )   Ж
" 7 л ----------- 7 ^
\<гГЧс/®  ^  
(ЗЧ /еХ З Ч /Э   G V £ ).
164.
165.
62. 
Shakl bo'yicha turlicha bo'lgan bezakli kompozitsiya tuzing 
(harflar,  raqam,  geomettik shakl, barglar,  gullar,  kapalaklar, 
odam, hayvon va hokazo tasvirlar) ularning orasidagi joylar ham 
shu shakllami ifodalasin.  Bunday kompozitsiya uchun ikki xil 
qarama-qarshi rangdan va bir necha ranglardan foydalaniladi 
(166-г.).  -
63. 
Faqat ikki rangdan foydalanib «Quvnoqlar»  bezakli mavzuli 
kompozitsiya chizing (panno,  gobelen xomaki qoralamasi).
64. 
Uch rangdan foydalanib  «Afsonaviy jonivorlar»  bezakli 
kompozitsiya ishlang (vitraj xomaki qoralamasi).
91

167.
170.
65. 
Bir xildagi ashyolardan  (ikkita olma,  limon,  likopcha,  pichoq, 
vaza,  sochiq)  bir necha natyurmort tuzing va qaysi  bir 
kompozitsiya ma'nodorroq ekanligini  ayting.
66. 
Turli ashyolardan iborat bir necha natyurmort tuzing, 
kompozitsiyadagi statika va dinamika,  muvofiqligi va 
nomuvofiqlik,  simmetriya va asimmetriyani ifodalang.
67. 
Odamlar,  sahna,  shaxslar, liboslar,  mehnat jarayoni,  maishiy 
sharoit, xonalar,  hayvonlar,  qushlar va hokazo tasvirlar 
to'plamini tuzing.
68. 
j  
«Insonning tug'ilishi».  N uh payg'ambar
qissasi.  Sulaymon payg’ambar hikoyalari.  «Yusuf va  Zulayho» 
qissasi.  Iskandar Zulqamayn haqidagi rivoyatlar.  Qadimgi 
Sharq va Rim afsona va rivoyatlarini tanlab o'qing,  ular asosida 
rasm ishlang. Topshiriqni bajarishda kitob grafikasini  shartliligi, 
kompozitsiya simmetriyasi va asimmetriyasi  xususiyatlari va 
boshqa badiiy irodaviy vositalarni yodda tuting.
69. 
Quyidagi haykallarni ko'zdan kechiring  (168-г.,  169-r.), 
ulaming kompozitsion qurilmalarini va mualiflarini aniqlang 
hamda ulaming ijodiy faoliyati haqida so’zlab bering.

Savollarga javoblar
2. 
Davr jihatidan ilgari bo'lib o'tgan voqeani,  kartinada ko'p qirrali 
kompozitsiya yordamida va bir necha mavzulami yaxlit qilib  bir 
butunlikda ifodalash  mumkin.
4. 
Obrazli ifodaviylikka erishish uchun'rassom  foydalanadigan 
kompozitsiyasining asosiy usullari quyidagilar:  mavzu- 
kompozitsiya markazini belgilash,  kompozitsiya simmetriya va 
asimmetriyasining muvofiqligini  (hajmi,  tusi va rangi)  berish.
7. 
Kompozitsiyaning asosiy vositalari:  shakl,  makon  (ko'p planli va 
bir planli),  kompozitsiya markazi,  simmetriya va asimmetriya, 
mutanosiblik,  dinamika va statika,  ohang,  qarama-qarshilik, 
yorug'-soya hajm,  rang,  bezak, yaxlitlik.
13. 
B.Alixanov,  Sh.Baxretdinov.  Natyurmort  (uchburchak),
G.Metsyu  «Musiqa darsi»  (to'rtburchak),  I.Qilichev.  «Baxt» 
(doira).
26. 
V.Burmakin  «Boysun madonnasi»,asari  ifodalangan.
28. 
Rafaelning  «Mariyani  nikohlash»  asarida kompozitsiya markazi 
birinchi planda joylashgan.  U   asaming geometrik markaziga 
mos kelmaydi.
Rassom T.Karimov  «Do'st»  asarida bosh g oyani  rang bilan 
ifodalaydi.
N.Korovinning  «Qhishda»  asarida kompozitsiya va geometrik 
markaz mos keladi.
R.Choriyevning  «Jizzax 1916 yil.  X alq qo'zg'oloni»  asarida 
ajratib qo'yish usulidan foydalangan va xalqning qahr-g'azabi 
bosqinchilarga qaratilgan.
67. 
K.Korovinning  «Qishda»  asarida kompozitsiya va geometrik 
markaz mos keladi.
69. 
J.Mirtadjievning  «Alisher Navoiy»  haykallari  Rossiyaning
Moskva shahrida 2002-yil, Yaponiyada 2004-yilda o'rnatilgan.
I.Jabborovning  «Amir Temur»  haykali Toshkent  shahrida 
1996-yili hiyobonda o'rnatilgan.
9 3

Rassomlarning  siru 
sinoatlari
F .A n g e l
T ez  va  m ah o rat  b ilan   k o m p o zitsiy an i  jo y la s h tiris h   z a ru r. 
Kompozitsiyani  to'g'ri  joylashtirgan  rassom  har  qanday  murakkab 
vazifani  osonlik  bilan  hal  etadi.  Bir  maqsad  sari  yo naltirilgan  ong, 
minglab turli jihatlami yengil ochish imkoniyatiga ega. A gar bu yengillik 
haqqoniyat bilan muvofiqlashib ketsa,  ular qondosh bo'lib qoladi,  bu 
esa  san'atga  nazokat  baxshida  etadi,  ko plab  so'zlar  tizmasidan  ham 
chiroyliroq ifodalab beradi. Bu sifat rassom uchun shuning uchun ham 
kerakki, u o'z asarida ifodalayotgan voqelikni barcha ishqibozlar uchun 
tushunarli qilib  ifodalay olsin.
E .D e la k r u a  
*
Haqiqiy rassom o'z fikr-o'ylarini ifodalagan chiziqlardanoq  uning 
asaralarini  boshqalardan  ajratib  turadigan  jihatlar  paydo  bo'ladi. 
Rafael, Rembrandt, Pussen-men bu nomlami bekorga keltirayotganim 
yo'q, negaki aynan o'shalar  tafakkur qudrati bilan ajralib turadi.  U lar 
qog'ozga  tushirgan  bir  necha  chiziqning  asarlariga  e'tibor  qaratilsa, 
hamma joyida hayot bor, hali to'laligicha ma'lum bo'lmagan mavzuni 
hal etishda endi boshlangan Bkridan chekinmaydi va to'la ochib beradi.
Ammo  shunday mahoratli rassomlar borki,  ular dastlab  yarq  etib 
paydo bo'lgan fikrga to'la va tuban e'tibomi qaratmaydilar, ular uchun 
tomoshabinning tafakkuriga ta'sir etuvchi tasviriy vosita zarur bo'ladi. 
Umumiy  qoida  sifatida  ular  ko'p  narsani  tabiatdan  oladilar.  M odel 
ularga  ishonchliroq  ishlash  uchun  zarur  bo'ladi.  Ularning  takomilga 
eltuvchi yo'li  boshqacha.
Darhaqiqat, agar siz Titsian, Murilo yoki Van Deykni jonli tabiatga 
ergashishdek ne'matdan mahrum qilsangiz, ularning butun mahoratini 
tortib olgan  bo'lasiz,  tanlangan syujetda yoki  uni ishlashda ko'pincha 
qiziqishdan  mahrum  bo'lgan  ohangni  uchratasiz,  ammo  rangning 
maftunkorligi  va  mo'yqalam  sehri  tufayli  u  yashirin  ravishda  yugori 
san'at  cho'qqilariga  ko'tariladi.
O 'z g a c h a   shiralilik,  jih a tla rn in g   m u tan o sib lig i,  havo  va 
yorug'liklaming  barchasi,  eskizda 
hali 
hech  narsani 
ifodalamayotgan 
mavzuni  m o'jizaga aylantirib yuboradi.
107

K .F .Y u o n
K atta  hajmdagi  asarlarning keng kompozitsiyalari,  ulaming ayrim 
lavhalari ham o'rganilishi lozim. Kompozitsiyaning bir planli, ikki planli 
va  ko'p planli,  ilmiy perspektivali  va shartli  perspektivali,  shuningdek 
erkin  perspektivasiz  kabi  barcha  tur  va  ko'rinishlari  har  bir  holatda 
badiiy  maqsadlarga  erishtiruvchi  o'ziga  xos  usullaming  butun  bir 
turkumini  in'om  etadi.  Bezakli  va  haqqoniy jihatlar,  ruhiy  holatlar, 
imo  va  ishoralar,  harakat  va  holatlar,  qahramonlami  guruhlashtirish 
va  yorug'-soya  shartlaridan  foydalanish  kabilar  asosiy  kompozitsion 
materialni  tashkil etadi.
A .A .D e y n e k a
Varaqning  markaziy  o'qi  bo'ylab  tasvirlami  to'g ri  joylashtirish, 
rasmning  muvofiqligini  ta'minlaydi.  A m m o  katta  varaqdagi  kichik 
tasvir ko'rinmay qoladi,  tasvir yuzasiga zo'rg'a sig'dirilgan, varaqning 
chetiga  surilgan  yoki  yuzad an   q ism an   c h iq ib   k etgan  tasvir, 
kompozitsiyaning  muvofiqligini  buzadi.  O 'q u v   rasmlarida  tasvimi 
joylashtirishning oddiy qoidalari  ana  shular.  Ammo,  tasviming keng 
qamrovli  ekanligini  ko'rsatish  m aqsadida  biz  katta  zal  maydonida 
kichkina tasvirni ishlashimiz mumkin. Oldingi plandagi tasvimi qisman 
varaq chetiga chiqarish mumkin, arxitektura foni ikkinchi planga o'tadi, 
xususan  plakatda.  H a rak a t  qilayotgan  odam ni  varaq  chetiga 
joylashtirish bilan dinamika ko'rsatib  beriladi.
E .A .K ib r ik
Ijodiy idrok qobiliyati-rassom iqtidori ко nnishidir. Tahlil qobiliyati
ya'ni  o'z  ijodini  mantiqiy  ko'ra  olishni  tarbiyalash  va  o’stirish  zarur. 
Mazmundan shaklga  bora turib,  hissiyot  bilan  bajarilgan ishni idrok 
etib  rassom  personajlarni  o'zaro  va  muhit  bilan  aloqasini  tiklabgina 
qolmasdan,  balki  bajarish  motivi  va  hatto  vositasini  ham  belgilab 
beradi.  Faqat  hissiyot  bilan  yaratilgan  asarni  tahlil  qilibgina  rassom 
ijodining tugallikka olib boruvchi yakuniy bosqichiga yo'l va vositalarini 
topa oladi. Ammo, tugallikka olib boruvchi yo'lni yoritadigan, muallifni 
bir  nafasda  hissiyot  va  aniqlik  bilan  yakuniga  yetkazuvchi  kayfiyat 
ko'tarinkiligi,  tahliligina  samarali  bo'ladi.
Ijod jarayoni taxminan  hissiyot - tablil - hissiyot  ko'rinishida bo'ladi. 
Negaki san'at hissiyot bilan boshlanadi va yakunlanadi,  u bilan idrok 
etiladi.  Tahlil orqali  tushuntirib  beriladi.
108

I
Tasviriy va amaliy san'at 
atamalarining izohli lug'ati
A B R .A B R L I
A B R B A N D
A B R IS
A B S T R A K T   S A N  A T
A V A N G A R D IZ M
A V R A   (A B R A )
matoga solingan naqsh  (gul),  mato tandasini bog'lab rang 
berish natijasida hosil bo'ladi.
atlas va shoyining tanda ipiga maxsus usulda gul  (naqsh)  chizib, 
bo'yab beruvchi usta.
chegara chiziq.
(lot.abstractus-mavhum so'zidan olingan)  abstraktsionizm 
rangtasvir,  haykaltarosh va grafikada aniq,  real predmedar 
tasviridan voz kechuvchi modemistik oqim.  Abstrakt san'at 
1910-13 yillarda kubizm,  ekspressionizm va futurizmning 
bo'linib  borishi jarayonida vujudga kelgan.  Bu yo'nalishda 
V .V . Kandinskiy,  R.Delone,  F.Pikabiya,  F.Kupka,
M.F.Larionov va boshqalar ijod qilishgan.
(fr.avant-gardisme-avant-garde-ilg'or otryad  so'zidan  olingan) 
X X  asr rassomlarining qiziqishlarini birlashtiruvchi  badiiy 
harakatning shartli nomlanishidir.  Avangard rassomlar an'anaviy 
bo'lgan yo'nalishlar va uslublami tanqid qilgan holda,  san'atni 
mazmun va shakl jihatidan tubdan yangilashga intiladilar.
kiyim-kechak,  ko'rpa-to'shak va shu kabi narsalaming sirtqi 
tarafi.
A V T O L IT O G R A F IY A
A V T O G R A V Y U R A
A V T O P O R T R E T
Rassom o'z asarini toshbosma usulida ishlashi.
(yunoncha autos-o'zim va gravyura so'zidan olingan)  Rassom 
o'zi  bajargan  gravyura.
Rassomning o'zi tarafdan bajargan portreti  (bir yoki  bir necha 
oynalar yordamida  ishlanadi).
109

A D IP ,  M AG   IZ
A D R A S  
A D R A S B O F  
AYRI  X A R O S H
A K A D E M IZ M
A K V A R E L
A K V A T IN T A
A L V O N C H A K  
A L L A   P R IM A
A L L E G O R IY A
A L O C H A
A L F R E S K O
A M IR K O N
110
to n,  paranji,  chopon va shu kabi kiyimlarning oldi va etagiga 
ichidan  qo yilib  tikilgan  (5 -6   sm)  matodan  kesib olingan tasma. 
Qora  satin yoki shoyining chetidan qiya yoki uzunasiga qilib 
kesib  olinib,  ko'rpa-ko'rpacha va  h.k.laming chetlariga bir-biriga 
ulab  tikiladi.
tandasi ipakdan,  arqog'i ipdan to'qilgan,  abr gulli mato. 
adras  to'quvchi.
kulollikda sopol  idishlarga o'yib naqsh  solish  uchun  ishlatiladigan 
asbob.
(fr.academisme so'zidan olingan)  X V I - X I X  asr Badiiy 
akademiyalarida vujudga kelgan va mumtoz san'atning tashqi 
formalariga qat'iy ergashishga asoslangan yo'nalish.  Akademizm 
badiiy ta'limotni tizimga solib,  mumtoz an'analami 
mustahkamlashga yordam  beradi.  .
(fr.aquarelle,  ital.aquerello,  lot.aqua-suv so'zidan olingan).  Suv 
bo'yoq  (odatda o'simlik yelimidan tayyorlanadi).
(ital.acquatinta,  actuaforte-ofort va tinto-bo'yalgan,  rang 
berilgan so'zidan olingan)  Gravyuraning bir turi.
to'qimachilik dastgohining bir qismi.
(ital.alla hrima)  moybo'yoqda ishlangan rangtasvir texnikasi. 
Bunda asar juda tez,  bir seans ichida,  bo'yoqlar quriguniga 
qadar ishlanadi.
(yunon.allegoria-shama,  istiora so'zidan olingan)  mavhum, 
o'ylab chiqarilgan  g'oya,  fikming san'atda aniq obraz orqali 
ko'rsatilishi.  M -n:  kabutar ushlagan figura-tinchlik allegoriya si, 
qo'lida tarozi  ushlagan va ko'zlari bog'langan  ayol figurasi-odil 
sud allegoriyasi va h.k.
yo'l-yo'l  mato.  Buxoroda tandasi ipakdan,  arqog'i ipdan, 
boshqa joylarda ipdan  to'qilgan.
devoriy rasm ishlash usullaridan bir turi  (bu usul devoriy rasmni 
ohak zamin qurimasidan,  namligida  ishlashni talab qiladi).
oshlangan teri yuzasiga qora lok surtib tayyorlangan charm turi.

A M P IR
A N G O B
A N D A V A
A N O R G U L
A N IM A L IS T IK  JA N R
A N S A M B L
A N T IK   S A N 'A T
A R A B C H A   N A Q S H  
A R X IT E K T O N IK A  
A R R A G U L
A S F A L T
A T L A N T
A T R IB U T S IY A
A X T A I
A X T A H
imperiya uslubi demakdir.  Napoleon davrida tasviriy san'at va 
hunarmandchilikda hukm  surgan  badiiy uslub.
sopol  ustiga surtiladigan pardoz bo'yog'i,  ko'pincha qizil 
kesakdan  tayyorlanadi.
suvoqchilikda qo'llaniladigan  tekislash asbobi.  Asosan  temirdan 
(ba'zida yog'ochdan)  yasaladi.
anor ko'rinishidagi naqsh turi.  Ko'pincha kulolchilik, 
kashtado'zlik,  naqqoshlikda ishlatiladi.
(lot.anima-hayvon,  jonivor so'zidan olingan)  hayvonot 
dunyosini,  jonivorlami tasvirlovchi tasviriy san'at turi.
binolaming badiiy shakl va uslub jihatidan bir-biriga uyg'un 
ko'rinishi.  M-n:  bir usulda tikilgan kiyim-kechak,  badiiy uslub 
jihatidan bir-biriga Wxshash mebel va h.k.
qadimgi degan ma'noni  bildiradi.  Taraqqiy etgan qadimgi 
л 
Yunon,  Rim san'ati nazarda tutilgan.
arabiy naqsh.  Ovro'poda jimjimador naqshni shunday deyishgan. 
mutanosiblik.
arrasimon ko'rinishdagi naqsh.  ko'pincha g'ijduvonlik kulollar 
tomo*iidan ko'p isWatiladi.
rang turi.
osmon gumbazini elkasida ko'tarib turuvchi qadimgi yunon 
afsonaviy pahlavoni.
asarning kim,  qachon,  qayerda yaratilganligi va boshqa 
belgilarini  aniqlash.
qog'ozga chizilgan naqshning chiziq yo'llari igna yordamida 
teshib,  kashtachilik,  o'ymakorlik,  naqqoshlik,  ganchkorlikda va 
shu kabi xalq amaliy san'ati turlarida naqshni yuzaga 
ko'chirishda  ishlatiladi.
Xitoy qog'ozi.
Ill
1   2   3   4   5   6   7   8




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling