Mashg‗ulotlari uchun Ta‘lim berish texnologiyasining modeli


MA‟RUZA MASHG‟ULOTLARINING TA‟LIM TEXNOLOGIYASI


Download 5.01 Kb.
Pdf просмотр
bet2/26
Sana04.06.2018
Hajmi5.01 Kb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   26

MA‟RUZA MASHG‟ULOTLARINING TA‟LIM TEXNOLOGIYASI 
 
 
маvzu 
 
«G‗OYA» VA «MAFKURA» KATEGORIYALARI. 
G‗OYA VA MAVKURALARNING NAMOYON BO‗LISH 
SHAKLLARI 
 

O‟qitish shart-sharoiti 
 proektor,  kompyutor  bilan  jihozlangan,    kichik  guruhlar 
bilan ishlashga  moslashtirilgan auditoriya 
 
 
 
 
 
 
Ma‘ruza  mashg‘ulotining texnologik xaritasi: 
 
Bosqichlar, 
 Vaqti 
Faoliyat mazmuni: 
O‘qituvchi: 
Talaba: 
1-bosqich. 
Kirish 
 (10 min) 
1.1.  Ma‘ruza  mavzusi,  rejasini  e‘lon  qiladi,  
uchta  rejani  uchta    guruhga  bo‘lib  berib,  
mavzuga  qay  tarzda  tayyorgarlik  ko‘rish 
yuzasidan maslahat beradi 
1.2.  Ekranga  baholash  mezonini  chiqaradi(1-
ilova) 
1.1 
Eshitadi, 
yozib 
oladi,  savollarga  javob 
beradi,    darsga  ijodiy 
yondoshishga 
kirishadi. 
2-bosqich. 
Asosiy  
qism 
(45 min) 
2.1.  Yana  bir  karra  kichik  guruhlarda  ishlash 
qoidasini tushuntiradi 
(2-ilova). 
2.2. Har bir kichik guruhga ijodiy ishlash uchun 
vaqt ajratadi 
-   Ish yakunida  qanday  natija 
kutilayotganini mahlum qiladi. 
2.3.  Ijodiy ishlash jarayonida Ma‘ruzalar matni,  
o‘quv 
qo‘llanma, 
vizual 
materiallardan  
foydalanishga ruxsat beradi. 
2.4.  Vaqt  tugagach  guruhlarning  javobini 
tinglab, ularni sharxlaydi va  to‘ldiradi. 
2.1. 
Topshiriqlarni 
bajarishga kirishadilar; 
 -  Guruh  sardori  mavzuga 
javob 
to‘ishni 
va  
‗rezentatsiyani  tayyorlashni 
tashkillashtiradi. 
2.2. 
‗rezentatsiya 
bilan 
tanishtiradi, 
boshqa 
guruhlarning 
javoblarini 
tinglab, 
‗rezentatsiyasiga 
ehtibor qaratadi. 
2.3.O‘rinli  joylarda  savol 
bilan murojaat qiladi 
3-bosqich: 
Yakuniy qism: 
(10 min) 
3.1.  Ma‘ruza  mashg‘ulotiga  yakun  yasaydi  va 
talabalarni  baholaydi, ularni rag‘batlantiradi.  
3.2.  Mustaqil    ish  uchun      kelgusi  mavzuni 
o‘qish,  Ma‘ruzachiga  savol  tayyorlashni  vazifa 
qilib beradi 
3.1.Tinglaydi, 
aniqlashtiradi. 
3.2.Mustaqil 
ish 
uchun 
vazifani yozib oladi.  
 
MAVZU: 
«G‗OYA» VA «MAFKURA» KATEGORIYALARI. G‗OYA VA 
MAVKURALARNING NAMOYON BO‗LISH SHAKLLARI 
1-ilova: 
 
Reja 
1. ―Mafkura‖ tushunchasi.  
2. Mafkuralarning shakl va ko‘rinishlari.  
 
 

O‘quv  mashg‘ulotining  maqsadi:  Hozirgi  davr  fanining  global  imkoniyatlari. 
Globallashuv sharoitidagi fanning funktsiyalari; tabiiy va ijtimoy sharoitlarga moslashuvchanlik 
funktsiyasi uyg‗unlashuvi  to‗g‗risida tasavvur hosil qilish.  
 
O‘quv  faoliyatining  natijasi:  Hozirgi  davr  fanining  global  imkoniyatlari.  Globallashuv 
sharoitidagi  fanning  funktsiyalari;  tabiiy  va  ijtimoy  sharoitlarga  moslashuvchanlik  funktsiyasi 
to‗g‗risidagi tushuncha hosil qiladi
Ko‗‗  millatli  O‗zbekistonda    millatlararo      totuvlik  va  diniy  bag‗rikenglikka  qanday 
ahamiyat berayotganligini bilib oladi 
 
                                                                                     2-ilova: 
 
Hozirgi davr fanining global imkoniyatlari. 
―Har  qanday  millat,  -deydi  prezidentmiz,  -  u  naqadar  kichik  bo‗lmasin  insoniyatning 
boyligidir va har qanday milliy birlikning, uning  til,  madaniy  va boshqa xususiyatlarining  yo‗q 
bo‗lib  ketishi  Yer  yuzasidagi  madaniy  va  genetik  fondning,  shaxs  imkoniyatlarining 
qashshoqlashuviga olib keladi‖. 
Yurtboshimizning bu fikri biz o‗rganayotgan fanning bosh masalalaridan birini, mohiyatini 
aniqlashga yo‗llanmadir. 
Milliy  g‗oya:  asosiy  tushuncha  va  tamoyillari  mohiyatini  tushunish  bilan  bog‗liq  asosiy 
metodologik  masala  –  bu  uning  ijtimoiy  g‗oyaning  boshqa  shakllaridan  farqlanuvchi 
xususiyatlarni  ajratish,  tahrifini  ishlab  chiqish  bilan  bog‗liqdir.  Mazkur  masalada  bir  qator 
yondashuvlarni ajratish mumkin. Xususan, ―G‗oya bir mamlakatning o‗ziga taalluqli bo‗lsa, uni 
Milliy g‗oya: asosiy tushuncha va tamoyillari deyish mumkin‖ yoki ―Vatanning ilg‗or kishilari 
tomonidan  ishlab  chiqiladigan  va  hech  bo‗lmaganda,  fuqarolarning  ko‗‗chiligi  tomonidan 
qo‗llab-quvvatlanadigan g‗oyalarga milliy yoki umummilliy g‗oyalar deyiladi‖, -degan qarashlar 
shular jumlasidandir.  
 
 
 
                                                                                                        
 
 
 
 
 3-ilova: 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Millatlararo totuvlik 
Barcha millatlarning teng 
ҳuquqligi 
Turli milliy madaniyatlar rivojiga 
yo‟l ochish 
Millatlararo ҳamkorlik va 
ҳamjiҳatlik 
Boshqa millat va elatlarga hurmat 
bilan qarash 
Milliy va уmуmbaшaрiy qadрiятlaрнiнg o‟zaро 
уyg‟унligi va biрligi 

 
 
 
 
 
 
 
 
4-ilova: 
Globallashuv sharoitidagi fanning funktsiyalari namoyon bo„lishi 
Ma‘umotlarga  ko‗ra,  1897  yilda  mamlakatimizning  hozirgi  hududida  70  millat  va  elat 
vakillari  yashagan bo‗lsa, 1926  yilda ularning soni  91 taga, 1959  yilda 113 taga, 1979  yilda 
123  taga,  1989  yilda  136  taga  yetgan.  Turli  millat  vakillarining  mavjudligi  mamlakatimiz 
hayotiga o‗ziga xos rang-baranglik baxsh etmoqda. 
O‗zbekistonga  etnik  guruhlarning  mamlakat  bo‗ylab  tarqoq  yashashini  ifodalaydigan 
ko‗‗  millatlik  bilan  bir  qatorda,  muayyan  millatlar  vakillarining  alohida  hududlarda  g‗uj 
(kom‘akt) bo‗lib yashash holatini nazarda tutadigan mulg‘timillatlilik ham xosdir. Bu oqilona 
tashkil etilgan milliy siyosat, millatlararo totuvlik g‗oyasi ustuvorligining mamlakatimiz uchun 
ham muhim hayotiy ahamiyatga ega ekanligini ko‗rsatadi.  
O‗zbekiston  aholisi  (1.01.2005  yil  holatiga  ko‗ra  va  ming  kishi  hisobida)  26006,8  kishini 
tashkil etadi. Aholimiz milliy tarkibida o‗zbeklar 20804,0 (80,0%), boshqa millatlar vakillari 
5202.8  (20.0%)  kishini,  shundan  qoraqal‘oqlar  562,8  (2.2%),  tojiklar  1302,8  (5.0%),  ruslar 
970,0 (3.8%) qozoqlar 939,5 (3,6%), tatarlar 250.6 (0,9%), qirg‗izlar 241,5 (0,9%), turkmanlar 
157,8 (0,6%), koreyslar 155,9 (0,6%), kishidan iborat. 
 
                                                                                                         5-ilova: 
«Qanday» organayzerini to„ldiring 
 
Muhim  muammoning  yechimini  to‘ishga  yordam  beradi  va  ―Qanday‖  savoli  orqali 
muammo hal qilinadi. 
 
 
 
 
 
 
   
 
 
                   Qanday? 
 
                             Qanday 
 
   
 
 
         Qanday? 
                         Qanday? 
 
Qanday?            Qanday? 
 
 
 
   
 
 
 
 
   
 
 
 
           Qanday? 
 
                                                                                                                     
  6-ilova: 
 
Milliy g‟oya qanday 
ahamiyatga ega? 

 
Mustaqil O„zbekistonda millatlararo totuvlik va diniy bag„rikenglikning amalda 
namoyon bo„lishi 
Millatlararo  munosabatlarni  takomillashtirish  masalalari  O‗zbekistonda  titul,  davlatga  o‗z 
nomini  bergan  millat  bo‗lgan  o‗zbeklarga  alohida  mashuliyat  yuklaydi.  CHunki  bu  yerda 
tahkidlab ko‗rsatmasak  ham  jahonda mamlakatga o‗z nomini  bergan millat  vakillari  kam  sonli 
millat  vakillariga  tazyiq  o‗tkazayotgan  davlatlar  hozir  ham  uchrab  turadi.  Bunday  holat  esa 
bizning tariximiz va Milliy g‗oya: asosiy tushuncha va tamoyillarimizga butunlay ziddir. 
 
 
I.A.Karimov  tahkidlaganlaridek:  ―Respublika  aholisi  o‗rtasida  ko‗‗chilikni  tashkil 
qiladigan  o‗zbek  millatining  muqaddas  burchi  ona  tilini,  o‗z  milliy  madaniyati  va  tarixini 
tiklashdangina  iborat  emas,  balki  birgalikda  hayot  kechiruvchi  kamsonli  xalqlarning  taqdiri 
uchun, ularning o‗ziga xos madaniy-ma‘naviy xususiyatlarini saqlab qolish uchun, kamol to‘ishi 
va  o‗zligini  namoyon  etishi  uchun  ularga  teng  sharoit  va  imkoniyatlar  yaratib  berish  borasida 
mashul bo‗lishdan ham iboratdir‖. 
Davlat  o‗zini  demokratik  davlat  deb  ehlon  qilgani  bilan  mil-latlararo  munosabatlar  bilan 
bog‗liq muammolar  yo‗q bo‗lib qolmaydi.  Huquqlarni  deklaratsiya qilish bilan bir qatorda uni 
amalga oshirish yo‗lida konkret ishlar qilinsagina, tenglik real xarakter kasb etadi. 
 
                                                                                                           
    7-ilova:  
                                        FSMU texnologiyasi 
 
 
 
 
 
 
 
 
Jadvalni to„ldiring 
 
 
1-guruh 
Savol 
Diniy bag‗rikenglik deganda nimani tushunasiz? 
F – fikringizni bayon eting 
 

–  fikringiz  bayoniga  sabab 
ko‗rsating 
 

– 
ko‗rsatgan 
sababingizni 
isbotlovchi dalil keltiring 
 
U – fikringizni umumlashtiring  
 
2-guruh 
Savol 
O‗zbekistonda  nechta  diniy  konfessiyalar 
mavjud? 
F – fikringizni bayon eting 
 

–  fikringiz  bayoniga  sabab 
 
Ushbu  texnologiya  munozarali  masalalarni 
ҳal  etishda  xamda  o‘quv 
jarayonini  baxs-munozarali  o‘tkazishda  qo‘llaniladi,  chunki  bu  texnologiya  talabalarni  o‘z 
fikrini  ximoya  qilishga,  erkin  fikrlash  va  o‘z  fikrini  boshqalarga  o‘tkazishga,  ochiқ  xolda 
baxslashishga  xamda  shu  bilan  birga  baxslashish  madaniyatini  o‘rgatadi.Tinglovchilarga 
tarqatilgan  oddiy  qog‘ozga  o‘z  fikrlarini  aniq  va  qisqa  xolatda  ifoda  etib,  tasdiqlovchi 
dalillar yoki inkor etuvchi fikrlarni bayon etishga yordam beradi. 
F – fikringizni bayon eting 
S – fikringiz bayoniga sabab kўrsating 
M – ko‘rsatgan sababingizni isbotlovchi dalil keltiring 
U – fikringizni umumlashtiring  
 

ko‗rsating 

– 
ko‗rsatgan 
sababingizni 
isbotlovchi dalil keltiring 
 
U – fikringizni umumlashtiring  
 
 
 
 
 
 
 
 
 
                                                                                                        8-ilova: 
 
 
 
  
 
 
 
 
 
 
 
 
MAVZU. 
 
G‘OYa 
VA 
MAFKURA 
 
KATEGORIYaLARI. 
JAMIYaT 
TARAQQIYoTINING  G‘OYa  VA  MAFKURA  BILAN  O‘ZARO 
BOG‘LIQLIGI   
 
1)
 
G‘oya  tushunchasi va uning ijtimoiy mohiyati 
2)
 
Mafkura tushunchasi va uning mohiyati 
3)
 
Inson va jamiyat hayotining muayyan fikrlar, g‘oyalar, mafkuralar bilan bog‘liqligi 
 
Ezgu,  bunyodkor  g‘oya  va  mafkura    barcha  insonlarning  hayoti  mazmunini,  orzu 
istaklarini  ifodalaydi.  har  bir  inson,  jamiyat  o‘z  oldiga  muayyan  bir  maqsad  qo‘yadi  va  unga 
erishish  uchun  harakat  qiladi.  Inson    maqsadlari  jamiyat  manfaatlariga  mos  kelishi,    taraqqiyot 
yo‘li  va  istiqbolini  belgilab  beradigan  muayyan  ezgu,  g‘oya  va  mafkurasida  aks  etishi  tabiiy 
qoldir.  o‘z  mustaqil  fikri    va  sobit  imon-e‘tiqodga  ega  emasligi  esa  ertangi  kuniga  ishonchsiz 
odamlarning  paydo  bo‘lishiga  olib  keladi.  o‘z  e‘tiqodiga  ega  bo‘lmagan,  kelajagini    yorqin 
tasavvur  qilib,  muayyan  ezgu  maqsad    sari  faol  harakat  qilmaydigan  insonlar  yashaydigan 
jamiyatda  o‘zaro  ishonch,  osoyishtalik  va  barqarorlikka  turli  taqdidlar  bo‘lishi  tabiiy.  Turli 
nosog‘lom kuchlar o‘z manfaatlarini ko‘zlab begona va yovuz g‘oyalarni bu yerda  yashaydigan 
odamlar  hayotiga,  turmushiga,  ongi  va  qalbiga  turli  yo‘llar  bilan  singdirishga,  odamlarga 
ma‘naviy - ruhiy ta‘sir o‘tkazishga harakat qiladi. 
«Endigi  vazifamiz  shundan  iboratki,  milliy  istiqlol  g‘oyasi  tushunchalari  asosida  keng 
jamoatchilik,  ziyolilarimiz,  ilm-fan  va  madaniyat  namoyandalari,  avvalo,  ma‘naviy-ma‘rifiy 
soqa  xodimlari  milliy  mafkurani  takomillashtirish  qamda  uning  asosiy  tamoyillarini  odamlar 
ongi  va  qalbiga  singdirishga  qaratilgan  ishlarni  yangi  bosqichga  ko‘tarishlari  zarur»  deb 
ta‘kidlaydi mamlakatimiz Prezidenti I.A.Karimov.  
Darhaqiqat,  inson  va  jamiyat  hayoti  muayyan  fikrlar,  g‘oyalar  va  mafkuralar  bilan  uzviy 
bog‘liq.  g‘oya  va  mafkura  inson  va  jamiyat  taraqqiyotida  muhim  rol  o‘ynaydi  va  uzliksiz 
takomillashib,  rivojlanib,  davrlar  o‘tishi  bilan  o‘zgarib  boradi.  SHu  sababli  inson,  jamiyat 
Jonlantirish uchun savollar: 
 
1. Milliy g‘oyaning asosiy turlari?  
2. Milliy mafkuraning asosiy turlari? 
3. Milliy mafkuraning asosiy funktsiyalari? 
4. Bag‘rikenglik nimalarda namoyon bo‘ladi? 
5.
 Nima uchun xorijiy tillarni davlat tili hisobiga o‘rganish zararli? 
 

taraqqiyotida  g‘oya  va  mafkuraning  o‘rni  va    ta‘sirini    o‘rganish  barcha  davrlarda  muhim 
ahamiyatga ega. 
G‘oya  tushunchasi va uning ijtimoiy mohiyati 
g‘oya    inson  va    jamiyat    taraqqiyotida    asosiy  o‘rin  tutadi.  Inson  va  jamiyat  hayotida 
muhim    o‘zgarishlarni    amalga    oshirilishida  muayyan  g‘oyalar  ta‘sir  qiladi.  Jamiyat 
taraqqiyotining  ma‘lum  davrlarda  tezlashuvi  yoki    sekinlashuvi,  jamiyat  hayotida  ijobiy  yoki 
salbiy  holatlarning  ro‘y  berishi,  qanday  g‘oyalar  hukmronlik  qilishi  va  u  qanday  kuchlar 
tomonidan,  qanday  sharoitlarda,  kimlarning  manfaatlariga  xizmat  qilishiga  ko‘p  jiqatdan 
bog‘liqdir.  
g‘oya tushunchasining mohiyati nimadan iborat?  
Inson  o‘zining  aql  –  zakovati,  iymon  –  e‘tiqodi  va  ijodiy  mehnati  bilan  boshqa  barcha 
tirik  jonzotlardan farq qiladi. 
 
Inson  tafakkuri  voqelikni  idrok  etish  mobaynida  turli  fikrlar,  qarashlar,  g‘oyalar  va 
ta‘limotlar yaratadi. Demak, birinchidan, g‘oya inson tafakkurining maqsulidir. 
Ikkinchidan, g‘oya oldin mavjud bo‘lmagan o‘zida yangilikni tashuvchi fikrdir. 
Uchinchidan,  oldin  g‘oya  paydo  bo‘ladi,  undan  keyin  g‘oya  asosida  mafkura,  mafkura 
asosida esa tizim, siyosat paydo bo‘ladi.  
Ilmiy-falsafiy  adabiyotlarda  «g‘oya»,  «mafkura»,  «ideya»  va  «ideologiya»  tushunchalari 
ishlatilmoqda.  Ideya  va  ideologiya      ko‘proq  g‘arb  davlatlarida  hamda  rus  tilidagi  manbalarda 
uchraydi.  Ideya  iborasi  yunon  tilidagi  idea  so‘zidan  olingan,  ideologiya  uchun    o‘zak  bo‘lib 
hisoblanadi  va  tushuncha  yohud  fikr  ma‘nosini  anglatadi.  Ideologiya  (idea-  g‘oya.  Tushuncha, 
iogos  –  ta‘limot)  atamasi  esa  g‘oyalar  to‘g‘risidagi  ta‘limotni  anglatadi  va  ikki  xil    ma‘noda 
ishlatiladi. 
 
-  g‘oyalarning  mazmuni,  shakllanishi,  ahamiyati  to‘g‘risidagi  bilimlarni  ifodalaydi  va  
ilmiy soha bo‘lib hisoblanadi; 
 
- muayyan g‘oyani amalga oshirish, maqsadga yetish usullari, vositalari, omillari tizimini 
anglatadi. 
Sog‘lom va nosog‘lom, ezgu qamda yovuz bunyodkor yoki buzg‘unchi g‘oyalar bo‘lishi 
mumkin.  g‘oyalarning  oddiy  fikrlardan  farqi  yana  shundaki,  bular    garchi  tafakkurda  paydo 
bo‘lsa-da,  keng  jamoatchilikning  maqsadlarini  ifoda  etadi.  Ularning  ishonchi  va  e‘tiqodiga 
aylanib, e‘tirof etilganligini bildiradi, inson (va jamiyat) ruhiyatiga, hatto tub qatlamlariga ham 
singib  boradi.  g‘oya  shunday  quvvatga  egaki,  u  odamning  ichki  dunyosigacha  kirib  borib  uni 
harakatga  keltiruvchi,  maqsad  sari  yetaklovchi  ruhiy  –  aqliy  kuchga  aylanadi.  Ularni  muayyan 
maqsadga yo‘naltiradi, safarbar etadi. Ularni jipslashtiradi, qamjiqat va qamkorlikka undaydi. 
g‟oyaning ijtimoiy mohiyati. har qanday g‘oya ijtimoiy xarakterga ega.  Muayyan g‘oyalar 
odatda alohida olingan shaxs ongida shakllanadi. Ma‘lum bir muddatdan keyin esa jamiyatning 
turli  qatlamlariga  tarqaladi,  turli  elatlar  va  millatlar  orasida  yoyiladi.  Mustaqil  hayotga  qadam 
qo‘yyayotgan yangi avlod jamiyatda mavjud g‘oyalar  ta‘sirida tarbiyalanadi. Muayyan qarashlar 
va g‘oyalarni o‘z e‘tiqodiga singdiradi, o‘z navbatida yangi g‘oyalarni yaratadi va targ‘ib qiladi. 
 
g‘oyaning  eng  muhim  xususiyati  –  insonni  va    jamiyatni  maqsad  sari  yetaklaydigan, 
ularni harakatga ketiradigan, safarbar etadigan kuch ekanidadir. 
 
Inson  tafakkurining  mahsuli  sifatida  g‘oya  milliy-madaniy  merosni,  umuminsoniy 
qadriyatlarni,  ijtimoiy-ma‘naviy  qayotni,  tevarak  olamni  o‘rganish,  bilish  jarayonida  vujudga 
keladi. Ijtimoiy ongning  barcha shakllari  ilm-fan, falsafa, din, san‘at va badiiy adabiyot, axloq, 
siyosat  va  huquq  -  muayyan  bir  g‘oyalarni  yaratadi,  ularga  tayanadi  va  ularni  rivojlantiradi. 
Mazmuni va namoyon bo‘lish shakliga qarab, g‘oyalarni bir qancha turlarga ajratish mumkin: 
-  Ilmiy  g‘oyalar;  falsafiy  g‘oyalar;  diniy  g‘oyalar;  badiiy  g‘oyalar;  ijtimoiy  –  siyosiy 
g‘oyalar; milliy g‘oyalar; umuminsoniy g‘oyalar v.h. 
 
1. Ilmiy g‟oyalar  - fan taraqqiyotining samarasi, ilmiy kashfiyotlarning  natijasi sifatida 
paydo bo‘ladigan, turli fan sohalarining asosiy tamoyillari  ustuvor qoidalarini tashkil qiladigan 
ilmiy fikrlardir. 

 
Fan    taraqqiyoti  uzluksiz  va  cheksizdir.  Bu  jarayonda  amaliyotda  tasdiqlanmagan, 
eskirgan qarashlar yangi ilmiy g‘oyalar bilan o‘rin almashaveradi. 
 
2. Falsafiy g‟oyalar  har bir falsafiy ta‘limotning asosini tashkil etadigan, olam va odam 
to‘g‘risidagi  eng  umumiy  tushuncha  va  qarashlardir.  Ular  bizni  o‘rab  turgan  dunyoni  bilish 
jarayonida  kishilik  jamiyatining  taraqqiyoti  mobaynida  to‘plagan  bilimlarni  umumlashtirish, 
inson  hayotining  ma‘no-mazmuni,  uning  baxt-saodati  kabi  masalalar  ustida  mulohaza  yuritish 
asosida shakllanadi. 
 
Insoniyat tarixida turli xalqlarning aql- zakovat sohiblari, dono faylasuf va ilohiyotchilari 
turfa xil g‘oyalar yaratganlar. 
 
3. Diniy g‟oyalar deb, har bir diniy ta‘limot va oqimning asosini diniy iymon-e‘tiqodning 
negizini tashkil etuvchi aqidalarga aytiladi. Ibtidoiy dinlar har bir narsaning jonli ekani, jonning 
abadiyligi, but va sanamlarning, tabiiy jism va hodisalarning ilohiy quvvatga egaligi to‘g‘risidagi 
qarashlarga asoslangan edi. Masalan, hindlarning diniy  tasavvurlariga ko‘ra jon ko‘chib yuradi, 
bu  hayotda  u  insonda  bo‘lsa,  keyingi  hayotda  boshqa  jonzotga  o‘tishi  mumkin.  Ilohlarning 
ko‘pligi  haqidagi  fikrga  tayanadigan  politeizm  dinlari  vaqti  kelib  monoteistik  -  yakkaxudolik 
g‘oyasi asosidagi dinlarga o‘z o‘rnini bo‘shatib bergan.  
 
Yakkaxudolik  g‘oyasi  milliy  dinlarda  (masalan,  iudaizmda),  ayniqsa  jahon  dinlari  - 
xristianlik va islomda o‘z  ifodasini yaqqol topgan. Xususan, islom dinida Allohning yagonaligi 
g‘oyasi asosida uning barcha aqidalari, ruknlari, talab va majburiyatlari shakllangan. 
 4.  Badiiy  g‟oyalar    -  adabiyot  va  san‘at  asarining  asosiy  ma‘no  –  mazmunini  tashkil 
etadigan,  undan  ko‘zlangan  maqsadga  xizmat  qiladigan  yetakchi  fikrlardir.  Ular  hayotdan 
olinadi,  badiiy  talqinlar  asosida  bayon  etiladi,  o‘quvchida  muayyan  taassurot  uyg‘otadi. 
«qahramon»larni sevish, ularga ergashish hollari ham shu asosda ro‘y beradi. 
 
5.  Ijtimoiy  -  siyosiy  g‟oyalar    har  bir  xalq  va  umuman  bashariyatning  orzu-umidlarini, 
maqsad-muddaolarini ifodalaydi, erkin hayot va adolatli tuzumni tarannum etadi. 
Milliy g‘oya - inson va jamiyat qayotiga ma‘no-mazmun baxsh etadigan, uni ezgu maqsad 
sari yetaklaydigan fikrlar, g‘oyalar  majmuidir. 
Ozodlik  va  mustaqillik,  adolat  va  haqiqat, 
tinchliksevarlik  va  insonparvarlik  g‟oyalari  shular  jumlasidandir.  Asrlar  mobaynida  bunday 
buyuk,  o‘lmas  g‘oyalar  xalqlarga  kuch  -  quvvat  va  ilhom  bag‘ishlab,  ularni  o‘z  erki  uchun 
kurashga safarbar etib kelgan. 
 
Prezident Islom Karimov ta‘kidlaganidek, millat taraqqiyotiga, uning yuksalishiga xizmat 
qiladigan, xalqlarni jipslashtirib, oliy maqsadlarga safarbar etadigan g‘oyalar yuksak g‘oyalardir. 
Odamlar orasida nifoq, xalqlar o‘rtasiga nizo soladigan, kishilarni turli taraflarga ajratib, adovat 
qo‘zg‘aydigan tuban fikrlar buzg‘unchi g‘oyalarga misol bo‘ladi. Aslida bunday qabih niyat va 
sohta  shiorlarni  g‘oya  deb  atash  ham    shartlidir.  qaysi  ijtimoiy  birlik  yoki  qatlam  orasida 
tarqalgan,  qanday  aholi  guruhlari  yoki  elat-millatlarni  harakatga  keltirayotganiga  qarab  ham 
g‘oyalarni turlarga ajratish mumkin. 
 
 g‘oyani  moddiylashtiruvchi,  amaliyotga  aylantiruvchi  kuch  kim  ekaniga  qarab,  sinfiy 
g‘oya,  milliy  g‘oya,  umumxalq  g‘oyasi,  umuminsoniy  g‘oyalar  ham  mavjud  bo‘lishi  mumkin. 
Albatta,  muayyan  bir  xalq  ommasini  ma‘lum  bir  tarixiy  sharoitda  ezgu  harakatga  undaydigan 
g‘oya  mazmunan  umuminsoniy  bo‘lishi  ham  yoki  tor  manfaatlarni  ko‘zlaydigan  sinfiy  g‘oya 
jamiyat va inson manfaatlariga zid, tajovvuzkor bo‘lishi ham mumkin. 
  
Ezgu  g‘oya  -  inson  tafakkurida  vujudga  keladigan,  muayyan  fikrlarning  ijtimoiy 
xarakterga  ega  bo‘lgan,  ruhiyatga  kuchli  ta‘sir  o‘tkazib,  jamiyat  va  odamlarni  xarakatga 
keltiradigan, ularni bunyodkor maqsad-muddao sari yetaklaydigan ulug‘vor fikrlardir. 
 
Mafkura tushunchasi va uning mohiyati 
Mafkura  tushunchasi  arabchadagi  «muffakir» «muffakiratun» suzlaridan olingan bo‘lib, 
chukur ma‘noli, teran mazmunli fikr demakdir. 
 Mafkura  tushunchasini  ta‘riflashda  falsafiy  adabiyotlar  va  lug‘atlarda  bir  qancha  fikrlar 
beriladi.  Mafkura  tushunchasiga  turli  davrlarda  faylasuf  olimlar  tomonidan  berilgan  ta‘riflar 
shakl va mazmun  jihatidan har xil. Mafkuraga jamiyatdagi  muayyan siyosiy, huquqiy, ahloqiy, 

diniy,  badiiy,  falsafiy,  ilmiy  qarashlar,  fikrlar  va  g‘oyalar  majmuidir,  -  deb  ta‘rif  beriladi. 
Ularning  barchasida  jamiyatdagi  muayyan  siyosiy,  falsafiy,  huquqiy,  ahloqiy,  diniy,  badiiy, 
ilmiy  qarashlar,  fikrlar,  g‘oyalar  majmui  sifatida  asoslab  beriladi.  Demak,  mafkura  -  muayyan 
ijtimoiy  guruh  yo  qatlamning,  millat  yoki  davlatning,  jamiyatning  ehtiyojlarini,  maqsad  va 
intilishlarini, ijtimoiy-ma‘naviy tamoyillarini ifoda etadigan g‘oyalar, ularni amalga oshirish usul 
va vositalari tizimidir. Unda  manfaatlari ifodalangan kuch va  qatlamlarning o‘tmishi, bugungi 
kuni va istiqboli o‘z ifodasini topadi.   
har  qanday  nazariya  yoki  ta‘limot  bir  tizimga  solingan  g‘oyalar  majmuidan  iborat 
bo‘ladi.  SHu  sababli    dunyoqarashning  negizini  va  muayyan  ishonch  e‘tiqodning  asosini  ham 
g‘oyalar tashkil etadi.  
Odamlar,  ijtimoiy  sinf  va  qatlamlarning  millat  va  davlatlarning    manfaatlari  va 
maqsadlari ham g‘oyalarda ifoda etiladi. o‘z oldiga qo‘ygan maqsadi, qanday jamiyat qurmoqchi    
ekani,  bunga  qanday  yo‘llar  bilan  erishmoqchi  bo‘layotgani  haqidagi  g‘oyalar    tizimi  har  bir 
millat, xalq va  jamiyatning milliy mafkurasining asosini tashkil etadi. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
1.1. Ta‘lim berish texnologiyasining modeli 
 
Ma‘ruza  mashg‘ulotining o‘qitish texnologiyasi: 
 
Vaqti –4 soat 
  
O‟quv mashg‟ulotining shakli
 Talabalarning bilimlarini chuqurlashtirish, ko‘nikmalarini 
rivojlantirish bo‘yicha Ma‘ruza mashg‘uloti 
Ma‟ruza  mashg‟ulotining rejasi 
1. Mafkuralarning tarixiy ko‘rinishlari. 
2.  Mafkuralarni  jamiyat  hayoti  va  tariqqiyotida  tutgan 
o‘rni.  
 
O‟quv  mashg‟ulotining  maqsadi:      Talabalarning  mavzuga  doir  bilmlarini  takomillashtirish. 
Mafkuralarning turli ko‘rinishlari va ularni o‘zaro aloqadorligiga doir ko‘nikma va malakalarini oshirish 
 
pedagogik vazifalar: 
 
 - 
Ma‘ruzadan 
olgan 
bilimlarini   
mustahkamlash,        ular  asosida    vizual 
materiallardan  foydalanish  ko‘nikmalarini  
hosil qilish; 
-g‘oyalar  tarixiga  oid  nazariyalarni  tahlil 
qilish; 
-darslik  bilan  ishlash    hamda    turli 
O‟quv faoliyatining natijalari: 
Talaba: 
-  Ma‘ruzadan  olgan  bilimlarini  mustahkamlaydi,      guruh 
bilan hamkorlikda ish olib boradi; 
-     Vizual materiallar vositasida 
 guruhga 
ajratilgan rejadagi savolga javob tayyorlaydi; 
-   fanga  oid turli nazariya va qarashlarni tahlil qiladi


Do'stlaringiz bilan baham:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   26


Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2019
ma'muriyatiga murojaat qiling