Mavzu: Sog’liqni saqlashda marketing faoliyatining konsepsiyasi va marketing elementlari


Download 56.26 Kb.

Sana04.04.2017
Hajmi56.26 Kb.

Mavzu: Sog’liqni 

saqlashda marketing 

faoliyatining konsepsiyasi 

va marketing elementlari 

Marketingning elementlariga kiradi: 

 

muxtojlik,   



extiyoj, 

So’rov,  

tovar,  

ayirboshlash,  

shartnoma, 

 bozor.  

    Bu tushunchalar kommertsiya faoliyatida xam, ijtimoiy 

faoliyatda xam bir xil xarakterga ega. 

 


Marketing asosiga poydevor sifatida qo’yilgan 

goya, bu insonning muxtojlik g’oyasi xisoblanadi. 

Muxtojlik-insonga nimanidir etishmasligini 



sezishdir.  

Bular fiziologik, ijtimoiy va shaxsiy muxtojliklar 



bo’lishi mumkin. 

Agarda muxtojlik qoniqtirilmasa, inson o’zini juda ojiz va 

baxtsiz sezadi. Masalan, paralich odam boshqa insonning 

yordamiga muxtojligi. 

Marketingning ikkinchi boshlovchi elementi bu insonning 



extiyoj g’oyasidir. 

Extiyoj - individ shaxsi va madaniy darajasiga mos maxsus 



shaklga ega muxtojlik xisoblanadi. Ishlab chiqaruvchilar 

xizmat(tovar) va insoniy muxtojlik o’rtasida bog’liqni 

o’rnatishga xarakat qiladilar. Masalan, bemorni ma'lum bir 

doriga nisbatan muxtojligi. 



 So’rov — xizmat(tovar)ni xarid qilish imkoniyati 

singdirilgan extiyojdir. Xar inson moliyaviy imkoniyatidan 

kelib chiqqan xolda uzini qoniqtiradigan xizmatni xarid 

qilishga o’rganadi, chunki xar bir insonning imkoniyati 

chegaralangandir. Masalan, oyoq venalari kasalligiga 

chalingan ayol birlamchi navbatda vrach tomonidan tavsiya 

etilgan davolovchi chulkilarni xarid kiladi. 



Insonning muxtojligi, extiyoji va suroviga karab uni 

koniktiradigan tovar va xizmatlar bular ekan degan fikr kishiga 

tugiladi. 

 

   Xizmat(tovar) deganda - insonni koniktiradigan extiyoj va 



muxtojlik, va bozorga uni xarid kilish, ishlatish yoki extiyojini 

koniktirish uchun chikariladigan xamma narsa tushuniladi. 



U xizmat va xom-ashyo lardan tashkari, shaxe, joy, tashkilot, 

faoliyat turlari va goyalar kurinishida bulishi mumkin. 

«Tovar» suzini boshka suzlarga almashtirish mumkin, 

jumladan - "extiyoj kondiruvchi", "urnini koplovchi", 

"taklif" va x.k. Tibbiyotda tibiy xizmat, farmatsevtika ishlab 

chikarish maxsuloti, tibbiy texnika va x.k. kullanadi. 

Inson uz muxtojligi va surovlarini koniktirishni ayirboshlash 



yoki almashtirish orkali olib borsa usha erda marketing 

mavjuddir. 



Almashtirish yoki ayrboshlash - ob'ektga biror-bir narsani 

taklif kilib urniga uzini koniktiradigan narsani olish akti 

tushuniladi. 

Almashtirish - fan xisoblangan marketingning asosiy 



tushunchalaridan biridir. 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Ixtiyoriy almashtirish akti bulishi uchun quyidagi 

shartlarga amal qilinadi: 

 

- almashtiruvchilar soni 2 kishidan kam bulmasligi lozim.        



 - xar bir tomon ma'lum bir narsaga ega bulishi va shu narsa 

avvalom ikkinchi tomonni kiziktirishi lozim. 

- xar bir tomon gaplashish (kommunikatsiya) uz tovarini uzi 

tashib ketish kobiliyatiga ega bulishi kerak. 

- xar bir tomon boshka tomon kilayotgan taklifni rad etiish 

yoki kabul kilishda erkin bulishi lozim. 

- xar bir tomon boshka tomon bilan ish olib borshn maksadga 

muvofikligiga yoki yaxshiligiga(foyda kurishiga) ishonch 

bulishi lozim. 

     Ushbu yukorida keltirilgan 5 ta sharoit almashtirishni olib 

borish uchun asosiy imkoniyatlardan xisoblanadi. Uni 

bulish -bulmasligi uzaro tuziladigan shartnoomaning 

shartlariga boglik. 

 

 



Marketing faoliyatining asosiiy ulchov birligi bu uzaro tuzilgan 

shartnomalar soni xisoblanadi. 

 



Shartnoma (sdelka) - ikkala tomon urtasidagi baxolangan narsalarni 

tijorat yuli bilan uzaro almashtirish demakdir. 



 Sdelkani amalga oshirishni uchun bir necha                  

                   sharoitlar mavjud bulishi kerak: 

Kamida 2 ta baxolangan-muxim ob'ektlarning bulishligi. 

Uni amalga oshirishning kelishilgan shartlarini mavjudligi. 

Amalga oshirishning kelishilgan vakti. 

Amalga oshirishning kelishilgan joyi.

 


Sdelka shartlari Uzbekiston Respublikasi konunchiligi bilan 

kullab-kuvvatlanadi va kuriklanadi(Uzbekiston 

Respubdikasining Fukoralik kodeksi, tadbirkorlikni kullab - 

kuvvatlash konuni va boshka me'yoriy xujjatlar). 

Sdelkani oddiy berib kuyishdan farklash lozim. Oddiy 



berishda bir tomon ikkinchi tomongan biror ob'ektini berib 

uni urniga tugri keladigan boshka uziga kerakli ob'ektni 

olmaydi. Ammo, sdelka paytida baxolangan ob'ektlarni uzaro 

almashtirilishi bilan olib boriladi. Masalan, bitta uzida 

mavjud bulgan UTT apparatini boshka bir DPMga berib 

urniga "sun'iy buyrak" apparatini olishi va x.k. 



 «Sdelka» tushunchasini uzi bizni bozor tushunchasiga olib keladi. 

 

Bozor deganda - xizmat(tovar)larni potentsial ishlab chikaruvchi va xarid 



kiluvchilarning majmuasi bir joyda tuplanib, uzaro 

ayirboshlash(almashtirish) faoliyatini amalga oshirish tushuniladi. 

     Rivojlangan mamlakatlarda bozor - bu xaridor va sotuvchi tuplanib 

sdelkani amalga oshiradigan rasmiy joy bulishi shart xam emas. Xozirgi 

zamon aloka vositalaridan foydalanib televidenieda reklama berish

xaridor bilan uzaro kurishmasdan telefon orkali yuzlab buyurmalarni 

kabul kilish mumkin. 


 Kandaydir xizmat, tovar yoki axamiyati baxolangan ob'ekt 

buyicha bozor yuzaga keltirish mumkin. Masalan, mexnat 

bozori - inson uziini koniktiradigan biror mikdordagi 

maoshga yoki tovarga uz mexnat kuchini taklif kilishi. Pul 

bozori(Denejno'y ro'nok) — shunday bozorki, bunda inson 

uz muxtojliklarni koniktiradigan joy xisoblanib, unda insonga 

pulni karzga berish, pulni ma'lum foizga ustama bilan 

berish("ssuda"), pulni saklash va kupaytirish, xamda saklash 

kafolatini beradigan joydir yoki zamonaviy tilda bankdir. 


Soglikni saklash tizimida xizmat(tovar)larni potentsial ishlab 

chikaruvchi va xarid kiluvchilarning majmuasi bir joyda 

tuplanib, uzaro ayirboshlash(almashtirish) faoliyatini amalga 

oshirishdigan bozor eng muxim urin tutadi. 

Xozirda faoliyat kursatayotgan bozorning bosh 



xususiyatlaridan biri bu - ishlab chikaruvchilarni 

istemolchilarga nisbatan ustivor turishidir. Bunaka bozorlarni 

nomi "sotuvchi bozori" deb yuritiladi(dastavval tovar ishlab 

chikariladi va xaridor chundagidagi pulga kattik kurash 

ketadi). 


Respublikada soglikni saklash tizimidagi davolash-

profilaktiika muassasalarining kupchiligini byudjetdan 

moliyalashtirishdan uz-uzini boskichma -boskich 

moliyalashtirishga va aralash moliyalashtirishga utishi, 

xususiy nodavlat sektorinii tashkil topishi va pullik xizmat 

turlarini kupayishi bozorning rang-barangligini 

ta'minlamokda. ularning xammasi tibbiy xizmat bozorini   

kengayishiga   olib   kelmokda.   Shuning   uchun   xam   

barcha 


    yunalishdagi faoliyat turlarini kursatadigan DPM bozori 

tarkib topdi. Bunda sotuvchi rolida DPMlar bulsa, xaridor 

rolida xizmatni xarid kiluvchilar - axoli, karxona, tashkilot 

va boshkalar xisoblanadi  


Soglikni saklash tizimining ma'lum rivojlanish boskichlariga kadar 

bozorda xizmatni sotuvchi emas, balki xarid kiluvchilar kattarok 

ustunlikka ega buladilar. Bozor sharoitida xizmatni ishlab 

chikarish va realizatsiya kilish, xaridor uchun kurash olib borish 

faoliyatlari bilan shugullanish ikkala tomon uchun xam juda 

muxim xisoblanadi. Shuning uchun bu faoliyat bilan marketing 

xizmati shugullanadi. 



Bozor xar doim xam ma'lum darajada regulirovkaga muxtoj bulib 

turadi. Bunda tashkilotchi, urtada turuvchi, arbitr va b.k. lozim 

buladi. Ushbu funktsiyani fakat kompetentli a'zolaridan tuzilgan 

xukumat orkali davlat bajarishi mumkin, kaysiki ular tomonidan 

normal oldi-sotdi ishlarini olib borishni ta'minlaydigan xukukiy 

va iktisodiy sharoitlar tugdiriladi. 


Okibatda, bozor - bu uzaro boglangan elementlarning 

majmuasi xisoblanib, kaysiki ularga tijorat banki, mexnat 

birjasi, postavhik, klient, ish beruvchilar ittifoki, 

istemolchilar ittifoki va b.k. kiradi. Mana shular tovar ishlab 

chikaruvchilarning fikriga Karaganda davlat urtasida urtada 

turuvchilar tizimi xisoblanadi. Ular ishlab chikarish 

kuvvatiga va resurslariga, tashkiliy tarkibga ega bulgan uzinig 

ichki tizimi bordir.  


A.A. Modestov boshka mualliflar bilan (1993 y.) kuyidagi 

turli bozorlardan tashkil topgan jamiyat salomatlik bozorini 

ishlab chikdilar: 

munitsipal-soglikni saklash bozori; 



xususiy amaliyot mutaxassislar bozori; 

davlat soglikni saklash bozori; 



mijozlar bozori(ro'nok patsientov); 

goyalar bozori; 



farmindustriya bozori; 



 

 



tibbiy texnika bozori; 

jismoniy tarbiya bozori; 



tibbiy ta'lim tizim bozori

tibbiy xizmat bozori; 



tibbiy sugurta bozori.  



Muassasa uzining marketing xizmatini 5 ta konseptual yondoshuv asosida 

yuritishi mumkin: 

 

Ishlab chikarishni takomillashtirish kontseptsiyasi 



 

Ushbu kontsepsiya ta'kidlaydiki, istemolchilar kup tarkalagn vanarx mos 

tushadigan tovar(xizmat)larni xarid kilishga juda moyil buladilar.      

Shuning      uchun 

raxbarlar      ishlab      chikarishni 

takomillashtirish va tizim taksimotini samsarador ishlashini ta'minlashga 

uz dikkat - e'tiborlarini karatmoklari lozim.  


 Bu kontsepsiyani kullash 2 xolatda ma'kul keladi. Birinchi 

xizmat(tovar)ga talab taklifdan yukori bulishi. Bunday paytda 

ishlab chikarishni kutarish uchun imkoniyatlar kidirish 

lozim. Ikkinchi - tovar yoki xizmat tannarxi juda yukori va 

uni tushirish kerak, bunda ishlab chikarishni kuchaytirishga 

tugri keladi. Ushbu kontsepsiyani tibbiyot muassasalari 

kullashini tarafdorimiz, chunki xar soatda kup mijozlarga 

xizmat kursatsalarda, ularni nomlariga bemorlarga nisbatan 

axamiyatli bulmaganligi, kabulda navbatning kattaligi va b.k. 


Tovar(xizmat)ni takomillashtirish 

kontseptsiyasi . 

Bu kontsepsiya oldiga surgan masala bu tovar va 

xizmatlar sifatini oshirish, ishlatish xususiyatlari va 

tavsiflarini yaxshilash evaziga istemolchilarni jalb 

etishdir. Bu esa muassasa va tashkilotni doimo tovar 

va xizmatni takomillashtirishga uz mexnat va 

kuchlarini sarflashga majbur etadi. 

Utgan davrlarda tibbiy igna, hprits, kon va boshka 

suyukliklar kuyish sistemalari va boshka tibbiy 

uskunalar kup martalab ishlatilar va bu shifokor va 

mijozlarni koniktirar edi.  


Bugun kunda SPID virusining tarkalib ketishi natijasida 

eskirib kolgan uskunalar urniga tiibbiiy sanoat tomonidan 

bugungi talabga javob beradigan 

    bir marta ishlatiladigan shunday uskunalar ishlab chikarildi 



va ular kullanilmokda. Bu esa uz navbatida SPID virusini 

tarkalmasligiga katta kalkon bulmokda. 

 

Tijoratni kuchaytirishni intensifikatsiyalash 



kontseptsiyasi. 

Ushbu kontsepsiya oldinga surgan goyaga muvofik xizmat va 

tovar ishlab chikaruvchilar tomonidan uz mollarini kuprok 

xarid kilishi uchun etarli xarakat va ragbatlantirish ishlarini 

olib bormagan takdirda istemolchilar uz talablarini kondirish 

uchun muassasa va tashkilotlar taklif kilayotgan tovar va 

xizmatlarni kerakli mikdorda xarid kilmasliklari mumkin. 

Taklif talabdan yukori bulgan yirik shaxarlarda joylashgan 



yangi tibbiy muassasalar mana shu kontsepsiyani ishlatishni 

faollashtirishlari lozim. 



 Marketing kontseptsiyasi 

Bu kontseptsiyaga kura, muassasa va tashkilot uz 

oldiga kuygan maksadiga erishishi uchun bozorda 

maksadli muxtojlik va extiyojlarni tugri aniklash, 

xamda rakobatchilarga nisbatan istemolchilarni 

uta samarali, sifatli va katta kuvvatli xizmat va 

tovarlarga bulgan talabni kutilgan darajada 

koniktirish xisoblanadi. 

Marketing kontsepsiyasiga asosan muassasa va 

tashkilotlar mijozlarni konikishini tulik ta'minlash 

va saklab kolish uchun uz faoliyatlarini 

integrallaydi va muvofiklashtiradi. 

Bu kontseptsiyani tijoratni kuchaytirishni intensifikatsiyalash bian 

almatirib kuymaslik lozim. Tovar va xizmatni realizatsiya kilish 

uchun tijoratni kuchaytirish - bu sotuvchining muxtojligini 

kondirish bulsa, marketing esa -xaridorlar muxtojligini kondirish 

xisoblanadi. 



Ijtimoiy-etik marketing 

kontsepsiyasintseptsiya sotsialno-

etichnogo marketinga). 

Unga kura, muassasa va tashkilotning asosiy vazifasi 

maksadli bozorda xizmat va tovarga xaridorlarning 

muxtojligi, extiyoji va kizikishini urganib urnatish 

va rakobatchilarga nisbatan samarali va katta 

kuvvatli xizmatva tovarlaga bulgan talabni 

ta'minlash va uni saklab turish xisoblanadi. 

Mana shu kontsepsiyaga ekologik toza maxsulot 

ishlab chikaruvchi tashkilotlar rioya etadilar. 

Bu kontseptsiya bozor raxbarlaridan marketing siyosati 

chegarasida 3 ta omillarga boglab olib borishni talab etadi: 

daromadni chikarib olish, istemolchi extiyojini kondirish va 

jamiyat xolatini yaxshilash. 

Marketingning bu kontsepsiyasi xar bir shaxsni, axolini va 



butun jamiyat salomatligini yaxshilashga karatilgan bulib, bu 

birinchi navbatda soglikni saklash tizimida ishlatiladi. Jamiyat 

yashash xolatini yaxshilash( Blagosostoyanie obhestva) - 

komplks tushuncha bulib, uning bir kirrasi jamoatchilik 

salomatligidir. 


Barcha tsivilizatsiya rivojlangan mamalakatlarda jamoatchilik 

salomatligi - jamiyat tovari(yoki jamiyat yaxshilash) deb 

tasniflanadi va uni tarkib toptirish, sifati va xar bir kishini 

unga etishishini ta'minlash mamlakatdagi davlat institutlari 

zimmalariga yuklanadi. Ularning faoliyatlari ijtimoiy-etik 

kontsepsiyani faol realizatsiya kilishga va ijtimoiy- 

orientatsiyalashgan bozor iktisodiyotiga tayanib ish olib 



borishga karatiladi. 

 


Do'stlaringiz bilan baham:


Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2017
ma'muriyatiga murojaat qiling