Namangan davlat universiteti e. Kenjayev qadimgi dunyo tarixi


Download 1.87 Mb.
Pdf ko'rish
bet53/53
Sana08.12.2019
Hajmi1.87 Mb.
1   ...   45   46   47   48   49   50   51   52   53

Document Outline

  • O’ZBKISTON RESPUBLIKASI OLIY VA O’RTA MAXSUS TA’LIMI VAZIRLIGI
  • NAMANGAN DAVLAT UNIVERSITETI
  • Qadimgi   Sharq   tarixiga  kirish
    • Qadimgi Sharq aholisi
      • Til jihatidan bo`lgan shu yaqinlikka  asoslanib,  tarixchilar, Xett davlati Yevropadan Kichik Osiyoga ko`chib kelgan istilochi-qabilalar tomonidan tuzilgan deb isbotlashga intilganlar. Ayrim tarixchilar bu  migratsiya (ko`chib borib joylashish) nazariyasini  nihoyasiga yetkazib, irqiy «nazariyalarni» asoslashda undan foydalandilar. Jumladan, Xett davlatini tashkil qilgan xettlarni «sof irq» deb  isbotlamoqchi bo`ldilar. Haqiqatda esa, Xett davlati «sof irqli guruh» tomonidan emas, balki turli tillarda: protoxett, palay, luviya, nesiy tillarida so`zlashgan va bir-biri bilan aralashib ketgan qabilalar guruhlari tomonidan bir necha asrlar davomida shakllangani tarixiy tadqiqotlarni natijasida ilmiy asoslab berilgan.
      • Qadimgi sharq jamiyati va  davlatchiligi
        • Qadimgi sharq jamiyati va  davlatchiligi
          • Qadimgi sharq jamiyati va  davlatchiligi
            • Mustaqil  ish  mavzulari
            • Mamlakat va aholi
            • Qadimgi Misr  tarixining asosiy manbalari
            • Qadimgi Misr tarixini davrlashtirish
            • Qadimgi  Misr tarixi  bu er.avv. IV  ming  yillikning II  yarmidan  davlat va  sinfiy jamiyatni paydo bo`lishidan  er.avv.  VI  asrda Misrning Ahmoniylar  davlatiga  qo`shib olingan davrigacha bo`lgan davrni  o`z ichiga oladi. Qadimgi Misr tarixi quyidagi  davrlarga  bo`linadi:
            • 1. Sulolalargacha   bo`lgan birinchi davr (er.avv. IV ming yillikning I   yarmi) urug'chilik munosabatlari yemirilishining boshlanishi.
            • 2. Sulolalargacha  bo`lgan II davr yoki Gerzey davri (er.avv.  V  ming  yillikning II yarmi)
            • Ilk Misr  jamiyati va davlati. Ilk podsholik davri (er. avv. XXXI-XXIX asrlar)
            • Ilk dehqon jamoalari er. avv. VI-V   ming yillikda  Quyi Misrda Fayum vodiysida mavjud bo`lgan. Fayum manzilgohida g`alla ekinlari ekilgan, yirik va mayda qoramol boqilgan va baliq tutilgan. Bu  madaniyatga  mansub  bo`lgan  manzilgohdan suyak-garpun, toshdan yasalgan o`roqlar va  loy idishlar  topilgan .  Shu vaqtda Yuqori Misrda  chorvador dehqonlar   yodgorligi topilgan joyiga qarab Tasiy  madaniyati  deb  ataladi. Bu yerdan  ko`plab qabrlar topilgan. Bug'doy ekilgan, mayda chorva mollari boqilgan, sirti qora va kulrang  loy idishlar yasalgan.  Tasiylar urug'  jamoasi bo`lib yashaganlar. Ulardan ko`ra  yuqori  rivojlangan Badari  madaniyati (er. avv. IV  ming yillik) ga tegishli aholi urug' jamosi bo`lib yashab chorvachilik va dehqonchilik   bilan shug'ullanganlar.  Yerga motiga bilan ishlov berilib,  kichik kanallar qazilgan.   Ov va  baliqchilik ham mavjud bo`lgan.  Badariylar kulolchilikni  takomillashtirganlar. Er.avv.  IV  ming yillikning 1-yarmida  Amrat  manzilgohlari yanada yuqoriroq rivojlangan. Bu davrda ilk mustahkamlangan  qo`rg'onlar  paydo bo`lgan. Aholi  soni  o`sgan.  Mis buyumlari ko`paygan, garpun-qarmoqlar yasalgan, ilk  tilla bezaklar paydo bo`lgan. Kulollar  naqshli  idishlar  tayyorlay boshlaganlar (ilk sulolagacha bo`lgan davr).
            • Er. avv.  IV ming  yillikning II  yarmida  Gerzey davri (hozirgi Gerzi qishlog'i  nomidan)  sulolaviy  davrgacha bo`lgan 2-bosqichda sun'iy sug'orishga asoslangan dehqonchilikdan hunarmandchilik ajralib chiqqan. Ilk  ijtimoiy tabaqalanish yuz  beradi. Qazib ochilgan qabrlardan ko`plab  buyumlar topilgan.Bu vaqtda ilk ibtidoiy qulchilik paydo bo`lgan.Qullar  «tirik murdalar» deb atalgan. Misrning ilk davlatlari xo`jalik faoliyatini birgalikda olib borishga intilgan dehqon jamoalarining birlashmalaridan paydo bo`ldi. Sug`orish  inshootlarini rivojlantirish va yiriklashtirishga bo`lgan ehtiyoj davlat hokimiyatini shakllanishini rag`barlantirdi.  Davlat hokimiyati  sug'orish tizimini  yaratish  va ta'mirlashda  yetakchilik qila boshladi.
            • Misrning ilk davlatlari hajmi jihatidan uncha katta bo`lmagan edi. Keyinchalik Yuqori Misr 22 ta, Quyi Misr 20 ta katta bo`lmagan viloyat – nomlar ( Misr viloyatlarini antik yozuvchilar “nom” deb, ularni hokimlarini “nomarx” deb ataganlar) ga bo`lindi.  Nomlarda  iqtisodiy ehtiyojlardan kelib  chiqib,  birlashuv jarayoni  kuchli bo`lgan. Nomlar o`rtasidagi  uzoq urushlar natijasida er. avv. IV ming yillik oxirida Yuqori va Quyi Misrda ikkita yirik davlat vujuga keladi. Yuqori Misr  hukmdori  oq rangli  toj, quyi Misr  hukmdori  qizil rangli  toj  kiygan. Birinchisining poytaxti Exnab  (Nexen), ikkinchisining poytaxti  Buto shahri  bo`lgan.
      • Mustaqil ish mavzulari
      • Reyting  savollari
        • Reyting  savollari
          • Reyting  savollari
            • Reyting  savollari
              • Reyting  savollari
                • Tayanch iboralar
  • Asosiy sanalar
    • Er. avv. XXVIII-XXIII  asrlar            Qadimgi podsholik (III-VI sulolalar)
    • Er. avv. XXVIII asrIII sulola
    • Er. avv. XXVII asr IV sulola eng katta Xufu va Xafra
    • piramidalarining  qurilishi
    • Er. avv. XXIII-XXI  asr o’rtalari O`tish davri. Davlatning alohida nomlarga
    • parchalinib ketishi. Gerakleopol va Fivaning
    • kurashi
    • Er. avv. XXI-XVIII asrlar o’rtalario’rta podsholik (XI-XIII sulolalar)
    • Er. avv. XX-XVIII  asr o’rtalari Semenemxet I  asos solgan XII sulola Senusert
    • III  va  Amenemxet III hukmronliklari davrida Misr
    • Reyting savollari
    • 1.Qadimgi Misr tarixida tub burilishga sabab bo’lgan  voqeani ko`rsating.
    • A) Quyi va Yuqori Misrni birlashtirilishi
    • B) Yuqori va O’rta Misrni birlashtirilishi
      • B) Yuqori va O’rta Misrni birlashtirilishi
        • A) Fiva  yonida B) Punt yonida  S) Megiddo yonida
        • D) Axetaton yonida    E) Nubiya  yonida
        • D) harbiylar
        • E) oliy amaldor-vazir
          • E) oliy amaldor-vazir
            • E) oliy amaldor-vazir
              • E) oliy amaldor-vazir
                • E) oliy amaldor-vazir
                  • Tayanch iboralar
  • Asosiy sanalar
  • Misr dini
  • Moddiy madaniyat yodgorliklari
  • Er. avv.  III-I  ming yilliklarga oid moddiy madaniyat yodgorliklari  Mesopotamiyaning qadimgi shaharlari Eredu, Uruk, Lagash, Larsa, Nippur, Eshnunna, Mari, Ashshur, Nineviya va Bobil xarobalarini qazish natijasida ma'lum. Shaharlarda zinapoyasimon minora, saroylar, ulkan ibodatxonalar, turar joylar, xo`jalik inshootlari, san'at asarlari va uy anjomlari topilgan.  Mesopotamiyadan, Misr, Baxrayn va Hindistondan er. avv. III-II ming yilliklarga oid silindrsimon stealit, lazurit, serdolikdan yasalgan muxrlar ko’plab topilgan.
  • Xo’jalik hujjatlari
    • Huquqiy hujjatlar
      • Huquqiy hujjatlar
        • Huquqiy hujjatlar
          • Huquqiy hujjatlar
            • Huquqiy hujjatlar
              • Huquqiy hujjatlar
                • Huquqiy hujjatlar
                  • Tayanch iboralar
      • Mustaqil ish mavzulari
      • Qadimgi Mesopotamiyaning moddiy madaniyati yodgorliklari
        • Reyting  savollari
          • Mesopotamiyada davlat va jamiyatning paydo bo’lishi.
            • Shumer shahar-davlatlarining siyosiy tarixi
              • Bu davrda Kish shahri yuksalib I Kish sulolasi  hukmronlik qiladi. Uning  hokimlari orasida shumer afsonalari qahramonlaridan biri Etana ko’zga tashlanadi. Kishining qudrati juda uzoq vaqt  xotirada qolib keyinchalik ko’p hokimlar  «Kish lugali» unvonga  ega bo’lishga harakat qilganlar, bu unvonning egasi  lugal-“yetakchi” bo’lgan. Kishning hokimlaridan biri Etana (er. avv. XXVIII asr) to`g`risida epik rivoyat shakllanib, rivoyatda u ilohiy burgutda  o`zi uchun “tug`ilish maysasi”ga ega bo`lish va  voris merosxo`r olish uchun osmonga xudolar oldiga ko`tariladi hikoya qilinadi.
  • Bobilning yuksalishi
    • Hammurapi qonunlari, Bobilning ijtimoiy-iqtisodiy va siyosiy hayotiAmoriylar davrida Bobilning iqtisodiyoti, ijtimoiy-siyosiy tuzumi, Hammurapining qonunlar to`plami, uning noib va amaldorlar bilan  yozishmalari, xususiy hujjatlar orqali ma'lum.
  • Bobil kassit sulolasi davrida
    • Bobil kassit sulolasi davrida
      • Bobil kassit sulolasi davrida
        • Bobil kassit sulolasi davrida
          • Bobil kassit sulolasi davrida
            • Bobil kassit sulolasi davrida
              • Bobil kassit sulolasi davrida
                • Bobil kassit sulolasi davrida
                  • Tayanch iboralar
  • Arabiston Osiyodagi  eng katta yarim orol bo’lib, 3 mln. kv.km. hududni egallaydi. Uni g`arbda  Qizil dengiz, sharqda Fors va Ommon    qo’ltiqlari  suvi,  janubda Adan  qo’ltig`i va Arabiston dengizi yuvadi. Arabistonning  bepoyon yerlari  asosan sahrolardan iborat. Daryolar juda kam. Arabiston yarim oroli tabiiy boyliklarga boy.  Qadimgi  Sharqda o’zining ziravorlari  va xushbo’y   moylari  bilan  mashhur bo’lgan. Ziravor  va xushbo`y moylardan  qadimda kosmetika  va  parfyumeriya, tibbiyotda, diniy marosimlarni bajarishda  foydalanilgan.  Arabistonni o’rab turgan dengizlardan qadimdan marvarid, qizil va qora marjonlar olingan. Yarim orolda oltin, temir, qalay, mis  va surma kabi   xomashyolar bor. Janubiy-g`arb  va janubiy-sharqda   qadimda oq marmar, oniks, alebaster, qimmatbaho toshlar: zumrad, berulliy, feruza,  va tuz qonlari bor edi.
  • Arabiston yarim oroli orqali   qadimda xalqaro savdo yo`llari  o’tgan. Bosh savdo yo’li  «Xushbuy moy yo’li»  deb atalgan. Arabistonning  janubiy-sharqi, sharqiy o’rtayer dengizi qirg`og`iga  ikki yo’nalish bilan: biri Gazo va  Ashdad, boshqasi, Tir va Damashqqa yo`nalgan, yana bir savdo    yo’li  janubiy Arabistondan janubiy Mesopotamiyaga borgan. Bundan tashqari, Qizil dengiz va Fors qo’ltig`i dengiz yo’li orqali  Arabiston, Sharqiy Afrika va Hindiston bilan savdo aloqalari o’rnatilgan.
    • Qadimgi Arabiston madaniyati
  • Ijtimoiy munosabatlarni    o`rganish uchun  asosiy manba bo’lib,  diniy-ahloqiy  majburiyat-draxmalar («Manu qonunlari») siyosat  san'ati to’grisidagi (Artxashastra), muhabbat to’g`risidagi (Kamasutra) maxsus traktatlardan foydalaniladi. Bu manbalarda fikrlar sxolastik, an'anaviy ruhda bayon  qilingan, shu bilan birga bu asarlar qachon va qayerda  tuzilganligini aniqlash mumkin emas. Tarixiy voqealar adabiyotda  kam tilga  olinadi. U ko’p hollarda  yarim afsonaviy kissalarda aks etadi. Yilnomalar eramizning  I  asrlarida Seylondagi  budda monastirlarida  tuzilgan va boshqa  asosan budda ta'limotiga oid siyosiy-xo’jalik  hujjatlari bo’lgan. Davlat va xususiy  arxivlar yetib  kelmagan.  Hujjatlar palma daraxti barglari, po`stloq yoki mato parchasi kabi murt asosda  yozilgani uchun  saqlanmagan.
  • Bizgacha faqat eramizdan avvalgi III-II   ming yilliklarga  oid o’qish qiyin  bo’lgan    Hind sivilizatsiyasiga oid muhrlardagi qisqa yozuvlar va Ashoki davri  (er. avv. III asr)  yozuvlarigina yetib klgan.
  • Tarixnavislik
  • Hind sivilizatsiyasi
  • Tarixnavislik
    • Reyting savollari
      • Tabiat stixiyalari va ulardan  odamlarni  qutqargan  qahramonlar to’g`risida afsonalar ko’pchilikni  tashkil qiladi. Toshqin va qurg`oqchilik  hodisalari afsonalarda  ko’p tilga olinadi. Qadimgi qahramonlar to’g`risidagi afsonalarda qahramonlar  odamlarni olovdan  foydalanishga  o`rgatgan; ilk bor shox-shabba chaylani ko’rgan.  Baliq ovi va ovchilik usulini kashf qilgan; ilk dehqonchilik qurollarini yasagan, donni bug`da pishirishni o`rgatgan qahramonlar mavzusi yetakchi   o’rinni  tutadi. Ko’pgina  qahramonlar ilon gavdali, buqaning kallasi  bilan yarim hayvon, yarim odam  qiyofasida tasvirlanganlar. Bu  qadimgi totemistik  tasavvurlarni aks ettirishdir.
      • Qadimgi xitoyliklar u dune to’g`risidagi tushunchalarida  yerda mavjud bo’lgan tartib-qoidalar aks ettiriladi. Yerda hokimiyat vanga tegishli, osmonda  xamma jismlar Oliy xudo (Di)ga buysunadi. Di qudratli, u odamlarga  marxamat  qiladi  yeki  ularni  baxtsizlik  bilan jazolaydi. U odamlarga hosilni  sovg`a qiladi, qurg`oqchilik yuboradi, yomg`ir  va shamol Diga bogliq. Dining  yaqinlarini  Vanning  vafot qilgan ajdodlari tashkil qiladi. Vanning  ajdodlari  Dining topshiriqlarini bajaradi va ular  Vanning  yerdam berish to’grisidagi iltimosini Diga  yetkazadi. Vanning oliy koxin  sifatidagi  vazifasi odamlar va xudolar  dunesi  o’rtasida  vositachi  bo’lgan o’z ajdodlari  bilan muloqotni amalga oshirishdir.
        • Yozuv
        • Adabiyot
        • Eng qadimgi Xitoy she'riyati namunalari eramizdan avvalgi XI-VI  asrlarda jez  ko`zalardagi yozuvlarda yetib kelgan. «Shiszin» (“qo’shiqlar kitobi”)-qadimgi Xitoy adabiyotining haqiqiy xazinasidir. Bu yodgorlik 4 bo’limga bo’lingan («Podsholik axloqi»,  «Kichik odalar», «Buyuk odalar», «Madhiyalar») 305  poetik asarlar majmuasidan iborat.
        • «Shiszin» an'analari eramizdan avvalgi IV  asrda poetik asarlar mualliflari tomonidan o’zlashtirib olindi.  Bizgacha    bu asarlar  do`mbira shaklini eslatadigan tosh uyumlarda yetib kelgan, shu sababli ular  «Tosh do`mbiralar»dagi matnlar deb ataladi. Eramizdan avvalgi IV  asrda mashhur  Syu Yuan, Xan davrida  Sima Syan-Ju kabi shoirlar ijod qilgan.
          • Tavsiya etiladigan adabiyotlar.
          • Mesopotamiyada davlat va jamiyatning paydo bo’lishi

Каталог: Elektron%20adabiyotlar -> 63%20Тарих%20фанлари
63%20Тарих%20фанлари -> Namangan davlat universiteti
63%20Тарих%20фанлари -> «0 ‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti
63%20Тарих%20фанлари -> Vatan tarixi. 1-kitob. Shamsuddinov R, Karimov SH.pdf [Abulhasan simjuriy Muhammad ibn Ibrohim]
63%20Тарих%20фанлари -> Talim vazirligi toshkent davlat sharqshunoslik instituti
63%20Тарих%20фанлари -> Vatan tarixi 2-kitob. Shamsuddinov R.pdf [Ahmadbekhoji mehmonxonasi]
63%20Тарих%20фанлари -> «sharq» nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi bo sh tahririyati
63%20Тарих%20фанлари -> Fayzulla boynazarov qadimgi dunyo tarixi
63%20Тарих%20фанлари -> O`zbekiston tarixidan universal qo`llanma tmp9232.pdf [Amudaryo xazinasi]
63%20Тарих%20фанлари -> A b d u m a jid m a d r a im o V gavhar fuzailo va


Do'stlaringiz bilan baham:
1   ...   45   46   47   48   49   50   51   52   53


Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling