Nizomiy nomidagi toshkent davlat


Download 0.78 Mb.
Pdf просмотр
bet1/3
Sana10.01.2019
Hajmi0.78 Mb.
  1   2   3

О‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY VA О‘RTA  

MAXSUS TA’LIM VAZIRLIGI 

 

 

NIZOMIY NOMIDAGI  TOSHKENT DAVLAT  



PEDAGOGIKA UNIVERSITETI 

 

 



 

 

                   



 

 

TA’LIMDA INNOVATSION TEXNOLOGIYALAR  

 

 



 

 

G.S.TURSUNBOYEVA 

 

 

   


 

«BIOGEOGRAFIYA» 

  

FANIDAN MA’RUZA MASHG‘ULOTLARI  

TA’LIM TEXNOLOGIYASI  

 

 



      

 

 



 

 

                        



 

 

 



 

 

 



 

Toshkent – 2014   

 

 



Mundarija 



 

 

Ma’ruza mashg‘ulotlari 

Kirish. O’simlik hujayrasi va  tuqimalari. 



O’simliklarning vegetativ va generativ organlari   

Tuban o’simliklar sistematikasi. 



Yuksak o’simliklar sistematikasi 

Ekologiya asoslari. 



Geobotanika asoslari. 

O’simliklar areali. 



Yer kurrasining o’simliklar qoplami 

Dunyo  floristik oblastlari. 



 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 



1-Mavzu: Kirish. O’simlik hujayrasi va  tuqimalari. 



O’simliklarning vegetativ va generativ organlari 

 

Darsni olib borish texnologiyasi 

 

№  Vaqt: 4 soat 



Talabalar soni 20 ta 

О‘quv mashg‘ulotining 



shakli 

Vizual ma’ruza 

Maruza mashg‘ulotining 



rejasi  

1.

 



Kirish.  Biogeografiya  fanining  predmeti, 

maqsadi va vazifalari. 

2.

 

О‘simlik  va  hayvon  xujayralari  va 



tо‘qimalari.  

3.

 



О‘simliklarning  vegetativ  va  generativ 

organlari. 

О‘quv mashg‘ulotining 



maqsadi: 

Talabalar  Kirish.  Biogeografiya  fanining  predmeti, 

maqsadi va bazifalari. О‘simlik, hayvon hujayralari 

va  tо‘qimalari.  О‘simliklarning  vegetativ  va 

generativ organlari haqida tushuncha berish. 



Pedagogik vazifalar: 

 

-  Kirish.  Biogeografiya 



fanining predmeti, maqsadi 

va vazifalarini tushuntirish. 

-  О‘simlik  va  hayvon 

xujayralari  va  tо‘qimalari 

haqida ma’lumot berish.  

- О‘simliklarning vegetativ 

va generativ organlarini 

tushuntirish. 



О‘quv faoliyatining natijalari. 

Talaba: 

- Kirish. Biogeografiya fanining predmeti, maqsadi 

va vazifalarihaqida ma’lumot oladi. . 

 

 



-  О‘simlik  va  hayvon  xujayralari  va  tо‘qimalari 

haqida bilib oladi.  

 

 

- О‘simliklarning vegetativ va generativ organlarini 



о‘rganadi. 

О‘qitish uslubi va 



texnologiyasi 

Vizual ma’ruza, “Aqliy xujum”, Insert usuli. 

О‘qitish vositalari 



Ma’ruzalar matni, proyektor, darsliq doska bо‘r. 

О‘qitish shakli 



Guruhli 

О‘qitish shart-sharoiti 



Jihozlangan auditoriya 

Monitoring va baholash 



Kuzatish, og‘zaki nazorat, savol-javobli sо‘rov, 

о‘quv topshiriq. 



 

 

 

 

 

 

 



Ma’ruza mashg‘ulotining texnologik xaritasi  



 

Ish jarayonlari 

vaqti 

Faoliyat mazmuni 

О‘qituvchi 

Talaba 

1 bosqich. 

Kirish 

(10 daqiqa) 



1.1.  Ma’ruzaning  mavzusi,  rejasini  e’lon 

qiladi,  о‘quv  mashg‘ulotining  maqsadi  va 

о‘quv  faoliyat  natijalarini  tushuntiradi  (1-

ilova) 


Tinglaydi, mavzu 

nomini yozib oladi 

1.2.  Mashg‘ulotni  о‘tkazish  shakli  va 

baxolash mezonlarini e’lon qiladi (2- ilova) 

Yozib oladi 

2-bosqich. 

Asosiy  qism  (60 

minо‘t). 

2.1.  Mavzu  rejasining  birinchi  va  ikkinchi  

rejasi  bо‘yicha  ma’ruza  qiladi  (3-ilova). 

Birinchi  va  ikkinchi  reja  bо‘yicha  “Aqliy 

xujum” 


usulidan 

foydalangan 

xolda 

talabalarga  savol  bilan  murojaat  qiladi.  (4-



ilova)   

2.2.  Mavzu  rejasining  uchinchi  rejasi 

bо‘yicha ma’ruza qiladi (5-ilova). Uchinchi 

reja  bо‘yicha  “Aqliy  xujum”  usulidan 

foydalangan  xolda  talabalarga  savol  bilan 

murojaat qiladi. (6-ilova)   

Yozadi, savolga 

javob beradi. 

 

 

 



 

 

Yozadi, savolga 



javob beradi. 

2.3. 


Talabalar 

mavzuning 

asosiy 

tushunchalariga  e’tibor  qilishini,  berilgan 



topshiriqlarni 

bajarshni 

va 

barcha 


ma’lumotlarni yozib olishlarini ta’kidlaydi. 

2.3.  Eslab  qoladi, 

ta’rifini 

yozib 


oladi 

 

3 bosqich. 



Yakuniy bosqich 

 (10 daqiqa) 

3.1  Mavzu  bо‘yicha  umumiy  xulosa 

qilinadi.  

Tinglaydilar 

3.2.  Talabalarning  baholash  mezonlarini 

e’lon qilinadi 

Yozib oladi 

3.3.  Navbatdagi  mashg‘ulotda  kо‘riladigan 

mavzuni  e’lon  qiladi  va  “insert”  usulida 

jadvalga  mustaqil  ta’limga  tayyorgarlik 

kо‘rishlarini sо‘raydi (7-Ilova). 

”Insert” usulida 

jadvalni tо‘ldiradi. 



 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 



-ilova. 

 

Mavzu: Kirish. O’simlik hujayrasi va  tuqimalari. 

O’simliklarning vegetativ va generativ organlari . 

 

Reja: 

 

1. Kirish. Biogeografiya fanining predmeti, maqsadi va vazifalari. 

2.

 

О‘simlik va hayvon xujayralari va tо‘qimalari.  



     3. О‘simliklarning vegetativ va generativ organlari. 

 

Tayanch iboralar:  

 

О‘quv  mashg‘ulotining  maqsadi:    Biogeografiya  fanining  predmeti, 

maqsadi  va  bazifalari.  О‘simlik,  hayvon  hujayralari  va  tо‘qimalari. 

О‘simliklarning vegetativ va generativ organlari haqida tushuncha berish. 

О‘quv faoliyatining natijasi: Biogeografiya fanining predmeti,  maqsadi 

va  bazifalari.  О‘simlik,  hayvon  hujayralari  va  tо‘qimalari.  О‘simliklarning 

vegetativ va generativ organlari haqida bilim va kо‘nikmalarga ega bо‘ladi. 

 

 

 

2-ilova 

 

Baholash mezoni va kо‘rsatkichlari 



 

Guruhlar  

Savolning 

tо‘liq va aniq 

yoritilishi  

0-5 ball 

Misollar bilan 

muammoga 

yechim topishi 

0-5 ball 

Guruh 

a’zolarining 

faolligi  

0-5 ball 

Jami 

ball 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



15 – 13 ball – «a’lo». 

12 – 10 ball – «yaxshi». 

9 – 6 ball – «qoniqarli». 

 

Baholash  mezonilari  qolgan  barcha  mavzular  uchun  huddi  shunday  tarzda  amalga 

oshiriladi.

 

 

 


 



3-ilova 



1. Kirish. Biogeografiya fanining predmeti, maqsadi va vazifalari. 

Bu fanni  о‘rganmasdan  turib  о‘simliklar va hayvonlar resurslaridan tejamli 

foydalanish  mumkin  emas.  Foydali  о‘simliklar  va  hayvonlar  Yer  sharida  bir  xil 

tarqalmagan. 

о‘simliklar  va  hayvonlardan  olinadigan  ishlab  chiqarish  

mahsulotlarining normasini bilmasdan turib kо‘p yillarga ishni rejalashtirish qiyin. 

Ma’lumki, hozirgi davrda kо‘pgina о‘simlik  va  hayvonlarni turlari yо‘qolib  

ketmoqda va shu sababli "Kizil kitob"larga kiritilgan, noyob hayvonlarni ovlashni 

taqiqlash,  о‘simlik terish va hakozolar biogeografiya qonunlariga bog‘liqdir. Inson 

salomatligini  yaxshilash  uchun,  uning  bor  kasalliklariga  qarshi  kurashni  yaxshi 

yо‘lga  qо‘yish  biogeografiya  ma’lumotlariga  asoslanadi.  Masalan,    tulyameriya 

kasalligi qon sо‘ruvchilar-sо‘nalar va hokazolar bilan hayvon va insonga tarqaladi, 

bularni  aniqlashda  biogeografiya  katta  rol  о‘ynaydi.    о‘simlik  va  hayvonlar 

indikatorlar  sifatida  (Izzatullayev,  1991-о‘rta    Osiyo  suv  mollyuskalari) 

ahamiyatga  ega.  Bu  biogeografiya  xaritalarining  ahamiyati  Monitoring-kuzatish 

orqali bashorat qilish va hokazolar. 

Biogeografiyaning 

asosiy 


xususiyatlaridan 

biri 


bu 

Yer 


yuzida 

organizmlarning  tarqalish  xususiyatlarini  va  ularning  tarqalishidagi  tо‘siqlarini 

о‘rganishdir.  Bu  jarayonda  о‘simlik  va  hayvonlarning  tarqalishida  umumiy 

qonuiyatlari  ochib  tashlanadi.  Ma’lumki,  о‘simliklar  va  hayvonlar  о‘zining 

arealiga ega bо‘ladi. Areal deb - biror о‘simlik va hayvonning tarqalish viloyatiga 

aytiladi. 

Biogeografiyaning  asosiy  maqsadi  biogeografik  xaritalarni  tuzishdan  iborat, 

ularda  о‘simlik  vahayvonlarning  geografik  rayonlari  hamda  muayyan  о‘simlik  va 

hayvon  turlarining  va  sistematik  guruhlarning  tarqalish  xaritalari  tasvirlanadi,  bu 

landshaftlar bilan bog‘langan. 



 

 

2. О‘simlik va hayvon xujayralari va tо‘qimalari 

О‘simlik hujayrasi tashqi tomondan qobiq bilan о‘ralgan bо‘lib, uning ichki 

qismida protoplast joylashgan. Uning tarkibi yesa sitoplazma va mag‘izdan iborat. 

  Sitoplazma  murakkab  tarkibli,  yelastik,  qovushqoq,  tiniq  jism  bо‘lib  u 

shaklsiz massa gialoplazma va shakllangan hosilalar, ya’ni hujayra organoidlari va 

kiritmalarga ajraladi.   

Hujayra 

organoidlari 

hujayraning 

ihtisodlashgan 

qismidir. 

Ular 


mitohondriyalar, ribosomalar, diktiosomalar, yendoplazmatik tо‘r, hujayra markazi 

va  kabilar.  О‘simlik  hujayrasi  uchun  plastida    о‘ziga  hos  organoid  hisoblanib, 

ularda  uglevodlar,  oqsillar  va  yog‘lar  tо‘planish  jarayonlari  boradi.  Plastidalar 

tarkibidagi  bо‘yovchi  moddalar va bajaradigan vazifasiga kо‘ra  3  turga  ajratiladi: 

yashil – xloroplastlar,  

qizil – xromoplastlar, rangsiz – leykoplastlardir. 



 

 



  Xloroplastlarda  fotosintez  jarayoni  amalga  oshiriladi.  Xromoplastlar 

sitoplazmadagi  moddalar  almashinuvida  ishtirok  yetsa  kerak  deyiladi    va 

gullarning,  mevalarnig  ochiq  rangda  bо‘lishida,  changlanishida,  hasharot  va 

qushlarni jalb qilishda, urug‘, mevalarning tarqalishida katta ahamiyatga yegadir. 

  Leykoplastlarda  kraxmal,  oqsil  va  moylar  tо‘planadi.  Mitoxondriyalar 

hujayrada donador, ipsimon, tayoqchasimon shaklda bо‘lib, ularning о‘rtacha soni 

50  –  5000  gacha  boradi.  Mitoxondriyaning  hujayradagi  asosiy  vazifasi  ADFdan 

yenergiyaga  boy  ATFni  sintez  qilib,  hujayrani  yenergiya  bilan  ta’minlashdan 

iborat.    Diktiosomalar  о‘simlik  hujayralarida  odatda  bir  necha  sonda  bо‘lib, 

ularning  vazifasi  turli  moddalarni  tо‘plash,  ayniqsa  uglevodlarni  tо‘plash  va 

hujayra  qobig‘i,  vakuolalarni    hosil  bо‘lishida  muhim  rol  о‘ynaydi.  Hujayrada 

moddalar  almashinuvi  natijasida  tо‘plangan  suvda  yeruvchan  moddalar 

tsitoplazmadan  ajralgan holda tо‘planadi. Suvda  yerigan  moddalar hujayra  shirasi 

deb  atalib,  ular  joylashgan  bо‘shliq  vakuola  deyiladi.  Vakuolalar  hujayraning 

osmotik  hodisalarida  muhim  rol  о‘ynaydi.  Shuningdek,  moddalar  almashinuvi 

natijasida hosil bо‘lgan mahsulotlar kraxmal donachalari, moy tomchilari, oqsillar 

va  ba’zi  bir  kristallar  kо‘p  miqdorda  tо‘planishi  mumkin.  Yadro  yeukariot 

hujayralarning muhim tarkibiy qismi hisoblanadi. U bir necha tarkibiy qismlardan 

iborat.  Mazkur  tarkibiy  qismlar  mag‘izning  bajaradigan  vazifalari  bilan  bog‘liq 

holda  hujayra  taraqqiyotining  turli  bosqichlarida  о‘zgarib  turadi.  Yadro  irsiy 

belgilarni  nasldan-naslga  о‘tkazishda    asosiy  rolni  bajaradi.  Irsiy  belgilar 

xromosomalar  orqali  nasldan-naslga  о‘tkaziladi.  Har  bir  о‘simlik  hujayrasi  uchun 

xromosomalar soni doimiy bо‘ladi. Har qanday kо‘p hujayrali organizmlarda ikki 

turdagi  hujayralar  ajratiladi:  barcha  tо‘qima  va  organlar  tarkibiga  kiruvchi  tana 

(somatik)  hujayralari  va  jinsiy  hujayralar,  ya’ni  gametalar.  О‘simliklarning  

somatik hujayralari diploid, ya’ni ularda xromosomalar yig‘indisi ikki marta ortiq 

bо‘ladi, jinsiy hujayralarda xromosomalar yig‘indisi ikki hissa kamdir. 


 

  Diktiosomalarning  funksiyasi  uglevodlarni  tо‘plash  va  hujayra  qobig‘i, 



vakuolalarni  hosil  qilishdir.  Irsiy  belgilarni  xromosomalar  nasldan-naslga 

о‘tkazadi.  

  О‘simlik hujayrasida xromosomalar soni doimiy bо‘ladi. Hujayralar bо‘linib 

kо‘payadi va ikkita yangi hujayra hosil bо‘ladi. Ularning mag‘izlari xromosomalar 

doimiyligini  saqlaydi:  mag‘izda  har  bir  xromosoma  teng  ikkiga  bо‘linadi, 

xromosomalar hujayra qutblariga tortiladi va butun hujayra ikkita yangi hujayraga 

ajraladi.  Bu  mitoz  bо‘linishdir.  Jinsiy  hujayra  gaploid  hisoblanib  ulardagi 

xromosomalar soni ikki marta kam. Ikki jinsiy hujayra qо‘shilishidan zigota hosil 

bо‘lib u diploid xromosoma soniga yega bо‘ladi. Zigotadan organizm rivojlanadi. 

Gametalar  va  sporalar  hosil  bо‘lishidan  avval  mag‘izning  meyoz  bо‘linishi 

kuzatiladi.  Meyozda  xromosomalar  ikki  marta  kamayadi  va  diploid  hujayralar 

gaploid  holatga  о‘tadi.  О‘simliklarning  taraqqiyot  davrida  nasllar  gallanishi  

kuzatiladi. Bunda hujayralarning  mag‘iz fazalari ham almashinadi.  

  Shunday  qilib,  о‘simlik  hujayrasi,  qobiq,  mag‘iz,  sitoplazma  va  undagi 

organoidlar, kiritmalar va vakuoladan iborat.  

 

Tо‘qimalar. 

  О‘simliklar  tuzilishi  yevolutsiya  jarayonida  murakkablashgan.  Bunda 

organizmning  yuzasini  tashqi  muhit  bilan  bog‘lanishini  oshirish  maqsadida 

umumiy tananing ajralishi va о‘lchamning ortishi kuzatiladi. Ba’zi bir о‘simliklar 

hujayraga bо‘linmasdan mag‘izlar sonining ortishi hisobiga organizm kattalashgan 

bо‘lsa,  ba’zi  turlarda  kо‘p  hujayrali  tuzilish  vujudga  kelgan.  О‘simliklar 

quruqlikka chiqib, tuproq – havo muhitiga duch kelgan va bu yer ustki va yer ostki 

qismlarga  ajralishni  taqozo  yetgan.  Natijada  (tо‘qimalar)  hujayralar  guruhi 

mutahassislashishiga olib kelgan. 

  Tо‘qimalar  deb  –  kelib  chiqishi,  tuzilishi  о‘xshash  bir  yoki  bir  necha 

vazifalarni 

bajarishga 

moslashgan, 

hujayralarning 

barqaror, 

qonuniy 


takrorlanuvchi yig‘indisi tushuniladi. Tо‘qimalar quyidagicha tavsiflanadi: 

1.Xosil qiluvchi tо‘qima 

2.Qoplovchi tо‘qima 

3.Mexanik tо‘qima 

4.Asosiy tо‘qima 

5.О‘tkazuvchi tо‘qima 

6.Ajratuvchi tо‘qimalar. 

Hosil  qiluvchi  tо‘qimalar  takror  bо‘linish  hususiyatiga  yega  bо‘lgan 

hujayralardan  iborat.  Ular  boshqa  doimiy  tо‘qimalarni  hosil  bо‘lishida  xizmat 

qiladi.  Kelib  chiqishiga  kо‘ra  birlamchi  va  ikkilamchi  hosil  qiluvchi  tо‘qimalar 

ajratiladi.  Rivojlanayotgan  murtak  dastlab  birlamchi  meristemadan  iborat  bо‘lib 

voyaga  yetgan  о‘simliklarning  ba’zi  qismlarida  saqlanib  qoladi.  Ikkilamchi  hosil 

qiluvchi  tо‘qima  о‘simliklarning  individual  rivojlaniishining  keyingi  davrlarida 

hosil  bо‘ladi.  Masalan  –  daraxt  poyalarining  yeniga  о‘sishini  ta’milovchi  kambiy 

va pо‘kak kambiylarini kо‘rsatish mumkin.  


 

 



Hosil qiluvchi tо‘qima 

 

  Qoplovchi  tо‘qimalar  –  о‘simlik  tanasini  ta’shqi  ta’sirlardan  himoya  qiladi.  U 



о‘simlik tanasining tashqi qismlarida joylashgan. Masalan – о‘simlikning bargalri 

va  yosh  novdalari  yepidermus  bilan  qoplangan  bо‘lib,  u  bir-biriga  zich  taqalib 

turuvchi bir qator  parenhima  hujayralaridan iborat.  Yepidermusning tashqi  yuzasi 

rangsiz yupqa parda bilan qoplangan va u kutikula deyiladi. 



4-ilova 

“Aqliy xujum” usuli 

 

1. О‘simlik va hayvon hujayrasining farqi. 

2. О‘simlik tо‘qialarining tuzilishini tushuntiring. 

3. Hayvon tо‘qimalari haqda nimalarni bilasiz. 



 

5-ilova 

 

3. О‘simliklarning vegetativ va generativ organlari 

 

 



 

 

Vegetativ  organlar  о‘simlikning  hayotida  oziqlanish,  nafas  olish,  himoya, 



vegetativ  kо‘payish  va  boshqa  bir  necha  vazifalarini  bajaradi.  О‘simliklarning 

vegetativ  organlariga    ildiz,  poya,  barg  hamda  ularning  shakl  о‘zgargan 

kо‘rinishlari  kiradi.  Tuproqda  о‘sadigan  о‘simlikning  mineral  oziqlanishini 

ta’minlovchi organ ildiz bо‘lib, odatda bargsiz, turli moddalarning hosil bо‘lishida 

va  tо‘planishida,  vegetativ  kо‘payishda  ahamiyati  katta.    Ildiz  uchki  qismidan 

boshlab  uchta  zonaga  ajratiladi.  Ildiz  qini  ostida  meristematik  xususiyatga  yega 

bо‘lgan hujayradan iborat bо‘linish zonasi joylashgan. Bо‘linish zonasidan keyin 


 

10 


о‘sish zonasi keladi. Ushbu zonada ildiz hujayrasining о‘lchami ortadi. Ildizning 

ildiz  tuklariga  yega  bо‘lgan  qismi  yesa  shimish  zonasi  deyiladi.  О‘simlik  odatda 

kuchli  shoxlangan  kо‘p  sondagi  ildizlarga  yega  bо‘ladi.  Undagi  barcha  ildizlar 

yig‘indisi ildiz tizimini hosil qiladi. 

О‘simliklarning  generativ  organlari  jinsiy  kо‘payish  va  tarqalish  uchun 

xizmat qilib, ularga gul, urug‘, mevalar kiradi. 



6-ilova 

 

“Aqliy xujum” usuli 



 

1. Vegetativ organlarni izohlab bering. 

2. Generativ organlarni tushuntring. 

7-ilova 

 

Insert usulidan foydalanib ishlash qoidasi 

1.  Ma’ruza  matnini  о‘qib,  matnning  chetiga  quyidagi  belgilarni  qо‘yib 

chiqing: 

V – bilaman 

+ - men uchun yangi ma’lumot 

- men bilgan ma’lumotni inkor qiladi 



? – noaniq (aniqlashtirish talab qiladigan) qо‘shimcha ma’lumot. 

2. Olingan natijalarni jadval shaklida rasmiylashtiring. 

Mavzu savollari 



1. 



 

 

 



 

2. 


 

 

 



 

3. 


 

 

 



 

4. 


 

 

 



 

5. 


 

 

 



 

6. 


 

 

 



 

7. 


 

 

 



 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

11 


2-Mavzu: Tuban о‘simliklar sistematikasi. Yuksak о‘simliklar 

sistematikasi. 

 

Ma’ruza mashg‘ulotining о‘qitish texnologiyasi 

 

№  Vaqt: 4 soat 



Talabalar soni 20 nafar 

О‘quv mashg‘ulotining 



shakli 

Kirish - axborot, ma’ruza. 

Ma’ruza mashg‘ulotining 



rejasi  

1.

 



Uvoqlilar dunyosi. 

2.

 



Suv о‘tlar bо‘limi. 

3.

 



Zamburug‘lar dunyosi. 

4.

 



Yо‘sinlar dunyosi. 

5.

 



Plaunlar dunyosi. 

6.

 



Qirqquloq toifa о‘simliklar. 

7.

 



Qarag‘ay toifa о‘simliklar 

8.

 



Magnoliya toifa о‘simliklar 

О‘quv mashg‘ulotining 



maqsadi: 

 

Talabalarga tuban о‘simliklar sistematikasi, yuksak 



о‘simliklar sistematikasi haqida tushuncha berish. 



Pedagogik vazifalar: 

 

- Uvoqlilar dunyosi; 



- Suv о‘tlar bо‘limi; 

- Zamburug‘lar dunyosi; 

- Yо‘sinlar dunyosi; 

- Plaunlar dunyosi; 

Qirqquloq 



toifa 

о‘simliklar; 

Qarag‘ay 



toifa 

о‘simliklar; 

- Magnoliya toifa 

о‘simliklarni tushuntirish 





Do'stlaringiz bilan baham:
  1   2   3


Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2019
ma'muriyatiga murojaat qiling