Nizomiy nomidagi


Download 0.76 Mb.

bet1/7
Sana14.09.2018
Hajmi0.76 Mb.
  1   2   3   4   5   6   7

 O’ZBEKISTON RESPUBLIKASI 

OLIY VA O’RTA MAXSUS TA'LIM VAZIRLIGI 

 

NIZOMIY NOMIDAGI  

TOSHKENT DAVLAT PEDAGOGIKA UNIVERSITETI 

 

 



 

   Ro‟yxatga olindi:              

                                      "TASDIQLAYMAN"     

№________________                                                O‟quv ishlari  bo‟yicha prorektor                                                                      

2014-y  "___"_________                                                     ________ D.Ergashev                                                                                                                                                                                                                                                 

                                                                                      “___”__________2014- yil   

 

 

 



 

 

"TABIIY GEOGRAFIYA" 

(Materiklar  va okeanlar  tabiiy  geografiyasi) 

fanining ishchi o’quv dasturi 

 

 



 

 

 



 

Bilim  sohasi:         100000  - Gumanitar  soha                                

Ta'lim  sohasi:        110000  - Pedagogika  

Ta'lim  yo‟nalishi:   5110500  - Geografiya o‟qitish metodikasi 

 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



TOSHKENT - 2014 

 

Fanning  ishchi  o‟quv  dasturi  o‟quv,  ishchi  o‟quv  rеja  va  o‟quv  dasturiga  muvofiq 



ishlab  chiqilgan. 

 

  Tuzuvchi:             



                                    Аlimqulоv N.  – «Geоgrаfiya  vа  uni  o‟qitish metоdikаsi»  kafedrasi 

mudiri,  g.f.n.      

 

 

         



Taqrizchilar:               Xojimatov A.N  - TDIU  "Tarmoqlar  iqtisodiyoti"  kafedrasi  dotsenti, 

g.f.n.                                                             



                                    Abdullayev  I.- "  Geоgrаfiya  vа  uni o‟qitish  metоdikаsi "  kafedrasi 

dotsenti, g.f.n. 

   

 

Ushbu  ishchi  o`quv  fan  dasturi  O‟zbekiston  standartlashtirish,  metrologiya  va 



syertifikatlashtirish  agentligidan  (“O‟zstandart”  Agentligi)  2013  yil  “30”  yanvarda  2649-

raqami  bilan  ro‟yxatdan  o‟tgan  5110500-  Geografiya  o‟qitish  metodikasi  yo‟nalishining 

DTS  hamda  O‟zbekiston  Respublikasi  Oliy  va  o‟rta  maxsus  ta‟lim  vazirligining  2012 yil 14 

martdagi  №  107-sonli  buyrug‟i  bilan  tasdiqlangan  va    БД  5110500.  3.08    raqam  bilan 

ro`yxatga  olingan “Tabiiy  geografiya”  o`quv fan dasturi asosida ishlab chiqildi. 

 

 



 

Fanning  ishchi  o‟quv  dasturi  “Gеografiya  va  uni  o‟qitish  mеtodikasi”  kafеdrasining  2014 

yil  “___”  iyundagi  “____”son  yig‟ilishida  muhokamadan  o‟tgan  va  fakultеt  kеngashida 

muhokama  qilish uchun  tavsiya  etilgan.

 

 

 



Kafеdra  mudiri:  _______________ N.Alimqulov 

 

 



Fanning  ishchi  o‟quv  dasturi  “Tabiyot  fanlari”  fakultеt  kеngashida  muhokama  etilgan  va 

foydalanishga  tavsiya  qilingan  (2014 yil ___  __________dagi ____sonli bayonnoma). 

 

 

Fakultеt kеngashi raisi: _______________E.Yuzlikaeva 

 

 



Kеlishildi: O’quv uslubiy boshqarma boshlig’i  

 

_______________ F.Piroxunova  

 

 



  

 

Ishchi  o`quv  dasturi  Nizomiy  nomidagi  Toshkent  Davlat  pedagogika  universiteti 



kengashida  ko‟rib chiqilgan  va  tasdiqlangan.   

 

 



2014- yil “__ ”______ dagi _№ 1-sonli majlis bayoni   

 


 



I. KIRISH 

 

Ushbu  ishchi  o`quv  fаn  dasturi  "Materiklar  va  okeanlar  tabiiy  geografiyasi" 



kursining  tasnifi,  ularning  tuzilishi  va  tadqiqot  metodlari,  fanning  rivojlanish  tasnifi 

va  ularning  rivojlanish  bosqichlari,  istiqbollari,  geografik  qobiq  va  uning  asosiy 

xususiyatlari,  Materiklar  va  okeanlarning  tuzilishi,  rivojlanishi,  uning  dinamikasi, 

monitoringi  qamda tabiiy  geografik  rayonlashtirish  masalalarini  o‟z ichiga oladi.   

 

1. 1. Fanning maqsadi va vazifalari 

Materiklar  va  okeanlar  tabiiy  geografiyasi  fani  yerning  geografik  qobig‟ini, 

alohida  regional  va tabiat komplekslarini  o‟rganuvchi fandir.  

Uning  asosiy  maqsadi  yer  yuzasidagi  Materiklar  va  okenlarning  bir-biriga 

boqliqligini, 

geografik 

qobiqning 

barqaror 

rivojlanish 

ko‟nikmalarini 

shakllantirishdir.   

Fanning  asosiy vazifalari quyidagilardan  iborat: 

    -  har  bir  Materikning  tabiiy  geografik  sharoitining  asosiy  xususiyatlarini  ochib 

berish va har bir Materikda  atrof-muqit  muhofazasi yo‟nalishlarini  asoslab berish; 

   -  har  bir  Materikning  hududiy  farqlarini  aniqlash  va  tabiiy  geografik  rayonlashtirish 

sxemalarini  ishlab chiqish hamda ularning  tavsifini  berish; 

   -  dunyo  okeanining  umumiy  tabiiy-geografik  qonuniyatlari  va  xususiyatlarini  ochib 

berish, talabalarda  bilim  va ko‟nikmalarni  shakllantirish; 

   -  har  bir  okean  tabiiy  sharoitining  o‟ziga  xos  xususiyatlarini  ochib  berish  va 

ularning  rayonlashtirish  sxemasini  asoslash. 

 

1.2. Fanni  o’zlashtirishga qo’yiladigan talablar 

 

Fanni  o'zlashtirishga  qo'yiladigan  talablar  Davlat  ta'lim  standartidagi  malakaviy 



tavsifga  muvofiq ishlab chiqiladi  va quyidagicha  bayon etiladi. 

"Materiklar  va  okeanlar  tabiiy  geografiyasi"  fanini  o'zlashtirish  jarayonida  amalga 

oshiradigan  masalalar  doirasida bakalavr: 

    -  fanning  maqsad  va  vazifalarini,  umumiy  va  regional  tabiiy  geografiyaning  o‟zaro 

bogliqligi  va tafovutlarini;   

    -  Materiklar,  qit'alar,  orollar,  yarim  orollar,  okeanlar,  dengizlar,  qo‟ltiqlar, 

bo‟qozlar va oqimlar (iliq,  sovuq) haqida umumiy  tushunchalarni; 

    -  geografik  qobiqning  tuzilishi,  tarkibi  va  chegaralarini,  yer  yuzasining  shakllanishi 

va rivojlanishi  haqidagi  farazlar  va nazariyalarni,  litosfyera  plitalarini  bilish kerak: 

   -  Materiklar  va  okeanlarda  quyosh  radiatsiyasining  taqsimlanishi  va  iqlim 

mintaqalarining  hosil  bo‟lishini,  tabiat  zonalari  va  ularning  kelib  chiqishini,  rel'ef 

xususiyatlarini  hamda  ularning  inson  tamonidan  o‟zlashtirilishi  va  antropogen 

landshaftlarni  tahlil  qilish  ko’nikmalariga ega bo’lishi kerak

  -    har  bir  Materikning  (Evrosiyo,  Afrika,  Shimoliy  va  Janubiy Amyerika, Antarktida, 

Avstraliya)  asosiy  xususiyatlarini,  shakllanish  tarixini,  platformalarini,  rel'efini,  iqlim 

hosil  qiluvchi  omillarini,  ichki  suvlarini  (daryo,  ko‟l  va  muzliklar),  tuproq,  o‟simlik 



 

va hayvonot dunyosining  shakllanishini,  tabiiy  geografik  rayonlarni; 



   -  okeanlar  tabiiy  sharoitining  shakllanishini,  tekshirilish  tarixini,  okean  osti 

rel'efining  asosiy  xususiyatlarini,  okean  suvining  xususiyatlarini,  iqlim  va  tabiat 

mintaqalari  o‟simlik  va  qayvonot  dunyosining  xususiyatlarini,  okeanga  tegishli 

dengiz,  qo‟ltiq  va  bo‟qozlarni,  okean  tabiiy  boyliklari  va  ulardan  foydalanish 

darajasini,  ifloslanish  sabablarini  o‟rganish malakasiga ega bo’lishi kerak

 

1.3. Fanning boshqa fanlar bilan bog’liqligi 

"Materiklar  va  okeanlar  tabiiy  geografiyasi"  fani  asosiy  ixtisoslik  fani 

hisoblanib,  4-5-6-semestrlarda  o‟qitiladi.  Dasturni  amalga  oshirish  o‟quv  rejasida 

rejalashtirilgan  matematika  va  tabiiy  (Oliy  matematika  asoslari,  informatika  va 

axbarot  texnologiyalari,  Statistika,  Fizika,  Ekologiya  va  tabiatni  muhofaza  qilish), 

umumkasbiy 

(Umumiy 

yer 


bilimi, 

Topografiya 

va 

kartografiya 



asoslari, 

Biogeografiya, 

Tuproqshunoslik 

asoslari, 

Geologiya 

va 


boshqa)  ixtisoslik 

(Toponomika,    O‟lkashunoslik  va  boshqa)  fanlaridan  yetarli  bilim  va  ko‟nikmalarga 

ega bo‟lishlik  talab etiladi. 

1.4. Fanning hajmi   

№ 

 Mashg’ulot turi 

Ajratilgan  soat 

Semestr 

Nazariy 



26-38-36 

IV-V-VI 


Amaliy   

28-38-36 

IV-V-VI


 

Mustaqil  ta‟lim 



62-153-157 

IV-V-VI


 

Kurs ishi 



VI

 



 

Jami   


116-315-367 

 

Изоҳ:



 

5-6  semestrlarda Materiklar  va okeanlar tabiiy geografiyasi davom etadi va 5-6  semestrlarda 

              O‟rta Osiyo tabiiy geografiyasi, O‟zbekiston tabiiy geografiyasi bo‟ladi. 

 

II. Asosiy qism 

2.1.

 

Nazariy mashg’ulotlar mavzulari, maqsadi va ularga ajratilgan soat 

 (Jami 100 soat) 

IV-semestr 



№   Nаzаriy 

mаshg’ulоtlаrning 

mаvzulаri 

Mavzular  maqsadi 

Ajra 

tilgan 

soat 



Kirish. 

Fanning 

predmeti, 

maqsad 

va 

vazifalari, 

o’rganish  ob'ekti.  Materiklar, 

qit'alar, 

orollar, 

yarim 

orollar,  okeanlar,  dengizlar, 

qo’ltiqlar, 

bo’qozlar 

qaqida 

umumiy  tushuncha.  Yer  yuzi 

litosfyera 

plitalari. 

Afrika 

matyerigi 

geografik 

o’rni. 

Fanning 


geografik 

fanlari 


tizimidagi 

o‟rni, 


Dunyo 

Fanning 


geografik 

fanlari 


tizimidagi 

o‟rni,  uning 

predmeti, 

maqsad 


va 

vazifalari, 

Materiklarning 

joylashgan 

o‟rni,  o‟ziga  xos  xususiyatlari.  Dunyo 

qit'alari  to‟qrisida  ma'lumot,  yer  yuzidagi  orollarning 

qosil  bo‟lish  tiplari,  yarim  orollarga  tavsif.  Dunyo 

okeanlari  xususiyatlari,  yer  shari  dengizlari  (ichki, 

tashqi),  qo‟ltiqlar,  bo‟qozlarning  geografik  joylashuvi, 

yer  yuzi  litosfyera  plitalari  va  ularning  Materiklar 

rel'efining  shakllanishidagi  o‟rni.  Afrika  matyerigining 

geografik  joylashishi,  okean  va  dengizlar  oqimlarining 

ta'siri,  Materik  atrofidagi  orollar  va  yarim  orollar, 



 

okeanlari 



xususiyatlari. 

Afrika 


matyerigining 

geografik 

joylashishi   

bo‟qozlar  va  qo‟ltiqlar  to‟qrisida  ma'lumot  byeriladi, 

Materiklarning  chekka nuqtalari  aniqlanadi. 



Afrika  matyerigi  tektonikasi 

va  rel'efi.  Afrika  matyerigining 

Gondvanadan 

ajralib 

chiqqan 


davri. 

Materik 


platformalari-

ning  hosil  bo‟lishi,  tektonik 

harakatlari 

Afrika 


matyerigining 

Gondvanadan 

ajralib  chiqqan 

davri 


va 

shu 


davrdagi 

rel'ef 


tuzilishi, 

Materik 


platformalarining 

hosil 


bo‟lishi, 

tektonik 

harakatlar 

natijasida 

qosil 

bo‟lgan 


rel'ef 

shakllari, 

botiqlar, 

cho‟llar  va  ularning  o‟ziga  xos  xususiyatlari  yoritilib 

byeriladi. 





Afrika 

matyerigi 

iqlimi. 

Materik  iqlimining  o‟ziga  xos 

xususiyatlari  va  iqlimga  ta'sir 

etuvchi  omillar. 

Materik  iqlimining  o‟ziga  xos  xususiyatlari,  iqlimga 

ta'sir  etuvchi  omillar,  iqlim  mintaqalariga  tavsif.   







Afrika 

matyerigi 

ichki 

suvlari. 

Materik 


daryolari 

sharsharalari, 

ko‟llari 

va 


ularning  kelib  chiqishiga  ko‟ra 

turlari. 

Materik  daryolari  sharsharalari,  ko‟llari  va  ularning 

kelib  chiqishiga  ko‟ra  turlari,  daryolarning  to‟yinish 

manbalari  to‟qrisida  ma'lumot  byeriladi 





Afrika  matyerigining  tabiat 

mintaqalari.  Materik  iqlimiga 

xos 


tabiat 

mintaqalarining 

joylashishi  va organic  dunyosi 

     Materik 

iqlimiga 

xos 


tabiat 

mintaqalarining 

joylashishi, 

o‟simlik, 

hayvonot 

olami 


va 

tuproq 


qoplami. 

 





Afrika 

matyerigini 

tabiiy 

geografik 

rayonlashtirish. 

Shimoliy  va  Markaziy  Afrika. 

Materikni 

rayonlashtirishning 

asosiy 


sabablari, 

regionlar 

tarkibidagi  o‟lkalarning  ajralishi 

va tavsifi 

Materikni 

rayonlashtirishning 

asosiy 

sabablari, 



regionlar  tarkibidagi  o‟lkalarning  ajralishi  va  ularning 

tavsifi,  region  va  o‟lkalarga  qiyosiy  tavsif.  Regionlar 

tabiiy  sharoitiga  umumiy  tavsif. 





Afrika 

matyerigini 

tabiiy 

geografik 

rayonlashtirish. 

Sharqiy  va  Janubiy  Afrika. 

Materikni 

rayonlashtirishning 

asosiy  sabablari  va  regionlar 

tabiiy  sharoitiga  umumiy  tavsif. 

Materikni 

rayonlashtirishning 

asosiy 


sabablari, 

regionlar  tarkibidagi  o‟lkalarning  ajralishi  va  ularning 

tavsifi,  region  va  o‟lkalarga  qiyosiy  tavsif.  Regionlar 

tabiiy  sharoitiga  umumiy  tavsif. 







Hind 

okeani 

tabiati. 

Avstraliya 

matyerigi 

geografik 

o’rni 

okean 

qismlari, 

chekka 

nuqtalari. 

Hind  okeanining  o‟ziga  xos 

xususiyatlari. 

Avstraliya 

matyerigining 

geografik 

joylashishi 

    Hind  okeanining  Dunyo  okeanlari  ichida  tutgan 

o‟rni,  okeanda  tarkib  topgan  oqimlarning  Materiklarga 

ta'siri,  orolgarninig  kelib  chiqish  tiplari,  suv  osti 

tizmalari,  botiqlari  va  cho‟kmalariga  tavsif.  Avstraliya 

matyerigining  geografik  joylashishi,  okean  va  dengizlar 

oqimlarining  ta'siri,  Materik  atrofidagi  orollar  va  yarid 

orollar,  bo‟qozlar  va  qo‟ltiqlar  to‟qrisida  ma'lumot 

byeriladi,  Materiklarning  chekka nuqtalari  aniqlanadi. 





Avstraliya 

matyerigi 

tektonikasi 

va 

rel'efi. 

Avstraliya 

matyerigining 

Gondvanadan 

ajralib 

chiqqan 


davri,  rel'ef  shakllari. 

Avstraliya  matyerigining  Gondvanadan  ajralib  chiqqan 

davri 

va 


shu 

davrdagi 

rel'ef 

tuzilishi, 



Materik 

platformalarining 

qosil 

bo‟lishi, 



tektonik 

harakatlar 

natijasida  qosil  bo‟lgan  rel'ef  shakllari,  Materikdagi 

toqlar,  vulkanik  cho‟qqilar,  qoldiq  toq  va  tekisliklar, 





 

botiqlar,  cho‟llar  va  ularning  o‟ziga  xos  xususiyatlari 



yoritilib  byeriladi. 

10  Avstraliya  matyerigi  iqlimi  va 

ichki  suvlari 

    Materik  iqlimining  o‟ziga  xos  xususiyatlari,  iqlimga 

ta'sir  etuvchi  omillar,  iqlim  mintaqalariga  tavsif  va 

ularning  iqlim  o‟lkalariga  ajralish  sabablari,  okean  va 

dengizlarning 

Materik 


iqlimiga 

ta'siri. 

Materik 

daryolari 

sharsharalari, 

ko‟llari 

va 

ularning 



kelib 

chiqishiga 

ko‟ra 

turlari, 



daryolarning 

to‟yinish 

manbalari  to‟qrisida  ma'lumot  byeriladi. 



11  Avstraliya 

matyerigining 

tabiat 

mintaqalari. 

Materik 


iqlimiga 

xos 


tabiat 

mintaqalarining  joylashishi.   

Materik  iqlimiga  xos  tabiat  mintaqalarining  joylashishi, 

o‟simlik,  qayvonot  olami  va  tuproq  qoplamining 

o‟zgarishi,  mavjud  tabiat  mintaqalariga  umumiy  tavsif 

byeriladi,  boshqa  Materiklari  tabiat  mintaqalari  bilan 

taqqoslanadi.   



12  Avstraliya  matyerigini  tabiiy 

geografik 

rayon-lashtirish. 

Materikni 

ray-onlashtirishning 

asosiy  sa-bablari.  Region  va 

o‟lkalar 

Materikni 

rayonlashtirishning 

asosiy 


sabablari, 

regionlar  tarkibidagi  o‟lkalarning  ajralishi  va  ularning 

tavsifi,  region  va o‟lkalarga  qiyosiy  tavsif. 



13  Tinch 

okeani 

tabiati. 

Okeaniya  orollariga  tavsif  . 

Tinch 


okeanining 

Dunyo 


okeanlari  ichida  tutgan  o‟rni. 

Meloneziya, 

Mikroneziya 

va 


Polineziya  orollari 

Tinch  okeanining  Dunyo  okeanlari  ichida  tutgan  o‟rni, 

okeanda  tarkib  topgan  oqimlarning  Materiklarga  ta'siri, 

orollarninig  kelib  chiqish  tiplari,  suv  osti  tizmaLari, 

botiqlari 

va 


cho‟kmalariga 

tavrif. 


Meloneziya, 

Mikroneziya  va  Polineziya  orollariga  tavsif.  Ularning 

kashf  qilinishi  va paydo bo‟lish  tarixi. 



 

Jami: 

 

26 



   

V semestr 

№   Nаzаriy 

mаshg’ulоtlаrning 

mаvzulаri 

Mavzular maqsadi 

Ajra 

tilgan 

soat 



Antarktida 

materigi 

tabiati, 

materik 

kashf 

etilishi, geografik o’rni va 

okean  qismlari.  Tabiatining 

asosiy  qirralari,  o‟lchamlari, 

shakllanish  tarixi,  muz  usti 

va  osti rel'efi. 

     Antarktida  qutb  doirasida  joylashgan  yagona 

materik 


ekanligi, 

tabiatining  asosiy  qirralari, 

o‟lchamlari,  shakllanish  tarixi,  muz  usti  va  osti 

rel'efi,  materikning  o‟rganilish  tarixi,  o‟rab  turgan 

okean  va  dengizlar,  orol va  yarim orollari 





Antarktida 

materigi 

iqlimi, 

o’simlik 

va 

qayvonot 

dunyosi. 

Iqlimining 

sovuqligi, 

organik 


dunyosining 

tarqalish  geografiyasi.                       

   Materik  iqlimining  o‟ziga  xos  xususiyatlari, 

iqlimining 

sovuqligi, 

o‟simlik  va 

qayvonot 

dunyosining 

tarqalish 

geografiyasi, 

boshqa 

materiklardan  farq qiluvchi  asosiy tamonlari 







Janubiy  Amerika  materigi 

geografik  o’rni,  okean 

     Janubiy 

Amerika 

materigining 

geografik 

joylashishi,  okean  va  dengizlar  oqimlarining  ta'siri, 

 



 



qismlari, 



orollari 

va 

chekka  nuqtalari.  Materik 

atrofidagi  orollar  va  yarim 

orollar, 

bo‟qozlar 

va 

qo‟ltiqlar 



to‟qrisida 

ma'lumot 

beriladi, 

materiklarning 

chekka 

nuqtalari  aniqlanadi. 



materik  atrofidagi  orollar  va  yarim  orollar, 

bo‟qozlar  va  qo‟ltiqlar  to‟qrisida  ma'lumot  beriladi, 

materiklarning  chekka  nuqtalari  aniqlanadi. 



Janubiy  Amerika  materigi 

tektonikasi 

va 

rel'efi. 

Tektonik  tuzilishiga  tavsif, 

materikdagi 

tog‟lar, 

vulkanik  cho‟qqilar,  yassi 

tog‟  va  tekisliklar,  botiqlar, 

cho‟llar  va  ularning  o‟ziga 

xos  xususiyatlari  yoritilib 

beriladi. 

    Tektonik  tuzilishiga  tavsif  beriladi.  Janubiy 

Amerika 

materigining 

Gondvanadan 

ajralib 


chiqqan  davri  va  shu  davrdagi  rel'ef  tuzilishi, 

materik  platformalarining  qosil  bo‟lishi,  tektonik 

harakatlar  natijasida  qosil  bo‟lgan  rel'ef  shakllari, 

materikdagi  tog‟lar,  vulkanik  cho‟qqilar,  yassi  tog‟ 

va  tekisliklar,  botiqlar,  cho‟llar  va  ularning  o‟ziga 

xos xususiyatlari  yoritilib beriladi. 




Do'stlaringiz bilan baham:
  1   2   3   4   5   6   7


Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2017
ma'muriyatiga murojaat qiling