Nizomiy nomidagi


Download 476.51 Kb.
Pdf просмотр
bet1/4
Sana26.01.2018
Hajmi476.51 Kb.
  1   2   3   4

O`ZBЕKISTON RЕSPUBLIKASI 

OLIY VA O`RTA MAХSUS TA`LIM VAZIRLIGI 

 

NIZOMIY NOMIDAGI 

TOSHKЕNT DAVLAT PЕDAGOGIKA UNIVЕRSITЕTI 

 

             

 

 

Ro`yхatga olindi: 



 

 № FM - ___________  

 «___» _________ 2014- yil   

    «Tasdiqlayman» 

        O`quv ishlari bo`yicha 

prorektori_________ D. U. Ergashev   

               « __ »_________     2014-yil  

 

 



                                                                                                              

 

 



Nazariy fizika 

Fanning  ishchi o`quv dasturi 

(2-3-4-kurslar uchun) 

 

 



 

 

 



 

Bilim sohasi:                      100000    -   Gumanitar soha 

 

Ta`lim sohasi:                    110000    -    Pеdagogika  



Ta`lim yunalishi:      5110200  -  Fizika va astronomiya o`qitish mеtodikasi 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

Toshkеnt – 2014 



 

 



Fanning ishchi o`quv dasturi o`quv, ishchi o`quv reja va o`quv dasturiga muvofiq ishlab chiqildi. 

 

 

Tuzuvchilar:  M.Djoraev- Nizomiy nomidagi TDPU  “Fizika va uni  

                 o’qitish metodikasi” kafedrasi professori, ped.f.d. 



                  T. T. Murodov - Nizomiy nomidagi TDPU  “Fizika va uni    

   o’qitish metodikasi” kafedrasi katta o’qituvchisi                                  

  

Taqrizchi:  B. Ibragimov - Nizomiy nomidagi  TDPU  “Fizika va uni o’qitish   

metodikasi” kafedrasi dosenti, f-m.f.n. 

    

Ushbu  ishchi    o`quv    fan  dasturi    O`zbеkiston    standartlashtirish,  mеtrologiya  va 



sеrtifikatlashtirish agеntligidan ( “O`zbеkiston” Agеntligi)  2014- yil  “30”  yanvarda    № 3425  

- raqami  bilan  ro`yхatdan o`tgan  5110200  - fizika va astronomiya  o`qitish  mеtodikasi  ta`lim  

yo`nalishining  DTS  hamda O`zbеkiston Rеspublikasi oliy va o`rta maхsus ta`lim vazirligining  

2011 -yil  “16 ”    sentabrdagi  №  387- sonli buyruq  bilan tasdiqlangan  va  BD 5110200-3.04  

raqam bilan ro`yхatga olingan  umumiy fizika   o`quv  fan  dasturi  asosida  ishlab  chiqildi 

 

Fanning ishchi o`quv dasturi   “Fizika va uni o`qitish  mеtodikasi” kafеdrasining    2014- yil  “  



16-  ”  iyundagi  “ 25”-  son yig`ilishida  muxokamadan  o`tgan  va fakultet kengashida 

muxokama qilish uchun tavsiya etilgan. 

  

Kafedra mudiri: _______________   Х.М. Маxmudova 



 

Fanning ishchi o`quv dasturi  “ Fizika - matemetika” fakulteti kengashida muxokama etilgan va 

foydalanishga tavsiya qilingan (2014- yil   27- iyundagi, 11- sonli bayonnoma) 

 

Fakultet kengash raisi:    _____________   G’. Djabborov 



 

Kelishildi:  

O`quv uslubiy boshqarma boshlig`i__________ F.Piroxunova 

 

 

 



 

Ishchi o`quv dasturi Nizomiy nomidagi Toshkent davlat pedagogika universiteti 

kengashida ko`rib chiqilgan va tasdiqlangan.  

         2014-yil “____” _________ dagi _____ -sonli majlis bayoni 



 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 



ELEKTRODINAMIKA 

 

Kirish 

   Mazkur  fan  dasturi  bakalavriat  yo’nalishi  5110200  -fizika  va  astronomiya  uchun 

mo’ljallangan  bo’lib  elektrodinamikaning  tajriba  asoslari,  elektromagnit  maydon,  uning  xossalari, 

matematik apparati, Maksvell tenglamalari, uning vakuum va muhitdagi ko’rinishlari, o’zgarmas va 

o’zgaruvchan  elektromagnit  maydon,  ularning  xususiyatlari,  elektr  zaryadi,  uning  zichligi,  zaryad 

oqimi,  elektromagnit  maydonning  zaryadli  zarraga  ta’siri,  elektromagnit  maydon  potensiallari, 

potensiallar orqali Maksvell tenglamalari ifodasi, elektromagnit hodisalarni yagona maydon nuktai-

nazardan tushunish kabi dastlabki bilimlar, ko’nikma va malakalar berishni belgilab beradi. 

 

1.1  Fanning maqsadi va vazifalari  

                   Fanni o’qitishdan maqsad – «fizika va astronomiya» bakalavrlari tayyorlashda 

asosiy  fanlardan  biri  hisoblanadi.  Elektromagnit  hodisalari  uzlukli  hodisalar  fizikasidir.  Lekin  bu 

hodisalarni klassik nuqtai-nazardan ham ma’lum shartlar bajarilganda qarash mumkin. Talabalarga 

bu  ikki  karashni  farqlash,  ular  orasidagi  o’xshashlik  va  farqni  ajrata  bilishni  o’rgatish  muhimdir. 

Elektrodinamikaning o’rganadigan ob’ekti - elektromagnit maydon, uning xususiyatlari, zaryadlangan 

zarralar  bilan  o’zaro  ta’siri,  matematik  apparati  esa  Maksvell  tenglamalari  sistemasidir. 

Elektrodinamikaning  tajriba  asoslari  elektr  va  magnetizm  bo’yicha  barcha  o’rnatilgan  qonunlar 

bo’lib, ushbu bo’lim bo’yicha o’quv dasturi tuzishda talabalarning maktab fizika kursi va umumiy 

fizika  kursining  elektr  va  magnetizm bo’limlarida egallashlari lozim bo’lgan bilimlarini e’tiborga 

olgan holda, ko’proq zamonaviy ilmiy tasavvurlarni shakllantirishdan iborat. 

 

Fanning  vazifasi  –  bo’lajak  o’qituvchilarni  Kadrlar  tayyorlash  milliy  dasturi  asosida 



o’quvchilarni  elektromagnit  hodisalarning  mohiyatlarini  tushunish  uchun  sharoit  yaratadi 

.O’quvchilarni  g’oyaviy-mafkuraviy  tarbiyalash  va  ta’limni  samarali  tashkil  etishga  o’rgatish. 

Kasb  yo’nalishi  asosini  tashkil  etuvchi  fizik  nazariyalar  va  qonunlarni  o’kitishda    innovatsion 

usullardan foydalanish hamda talabalarni mustaqil ishlash faoliyatniga  o’rgatishdan iborat.  



 

1.2  Fanni o’zlashtirishga qo’yiladigan talablar  

Fanni o’zlashtirishga qo’yiladigan talablar Davlat ta’lim standartidagi malakaviy tavsifga 

muvofiq ishlab chiqiladi va quyidagicha bayon etiladi. 

“Elektrodinamika” fanni o’zlashtirish jarayonida amalga oshiradigan masalalar doirasida 

bakalavr: 

  -  elektrodinamikaning tajriba asoslari, elektromagnit o’zaro ta’sir va uning xususiyatlari, Maksvell 

tenglamalari sistemasi va uning mohiyatini  

 bilishi kerak

 

-  vakuum va muhitdagi elektromagnit maydon xususiyatlar ,Maksvell tenglamalari sistemasi 



xususiy holda elektrostatika va matnetostatika tenglamalariga kelishi haqida  bilim ko’nikmalariga 

ega bo’lishi kerak

-  elektr  va  magnit  hodisalarini  yagona  elektrodinamik  nuqtai-nazardan  tasavvur  qila  bilish,  lmiy-

metodik  adabiyotlar  bilan  ishlash,      masalalar  yechish  hisoblash  malakalariga  ega  bo’lishi 

kerak

1.3    Fanning  boshqa  fanlar  bilan  bog’liqligi.  “Elektrodinamika  va  nisbiylik  prinsipi”  fani 

fizikaning elektr va magnetizm bo’limi bilan uzviy bog’liq bo’lib uning mantiqiy yakuni hisoblanadi. 

Shu  bilan  birga  oliy  matematikaning  vektorlar  hamda  tenzorlar  algebrasi  bo’limi  bilan  ham  yaqin 


 

 



aloqadadir.  Bu  fan  orqali  elektr  va  magnit  hodisalarining  yagona  tabiatga  egaligi  va  o’zaro 

bog’liqligi talabalarda shakllantiriladi. 

  

1.4  Fanning hajmi 

 

 

№ 

  Mashg’ulot turi 

Ajratilgan soat 

Semestr 







Nazariy (lektsiya)   



150 

30 


40 

40 


40 

Amaliy mashg’ulot 



80 

20 


20 

20 


20 

Seminar 



70 

12 


16 

12 


30 

Mustaqil ta’lim 



256 

58 


 74 

 64      60 

Kurs ishi 





 



Jami 

556 


1 120  150  136  150 

 

1.4.1  Nazariy fizika (elektrodinamika) fanning hajmi 



 

№ 

Mashg’ulot turi 

Ajratilgan soat 

Semestr  

Ma’ruza 



40 



Amaliy 

20 


Seminar  



16 



Mustaqil ish 

74 


Kurs ishi 







 

Jami 


150 



 



II. Asosiy qism 

2.1    Nazariy  mashg’ulotlarning  mavzulari,  maqsadi  va  ularga  ajratilgan  soat  (40 

soat) 

 

№ 

 

Mashg’ulotlar mavzulari 

 

Mashg’ulotlar maqsadi 

Aj

ratilg

an

 soat

 

1.

 



 

Elektromagnit   o’zaro   ta’sir   va   

uning   xarakteristikalari. Foton. 

Klassik elektrodina mikaning 

matematik apparati. 

 

Elektromagnit 



o’zaro 

ta’sir 


to’g’risida 

talabalarga 

ma’lumot 

beriladi. 

Fotoniing 

xususiyat  lariga  to’xtalib,  klassik  elek 

trodinamika  to’g’risida  va  uning  matematik 

apparati to’g’risida umumiy tushuncha beriladi 

 

 



2.

 

 

Elektr   zaryad,   zaryad   zichligi. 

Vaku umdagi elektromagnit 

maydon. Uzluk sizlik  tenglama 

sining kovariant ko’rinishi 

Elektr  zaryadi,  uning  xususiyatlari,  vakuumdagi 

elektromagnit maydon, uniig manbasi to’g’risida 

talabalarga ma’lumot beriladi 

 



3.

 

 

Elektromagnit maydonning 

zaryadli  zarraga ta’siri. Lorens 

kuchi. Superpozisiya prinsipi. 

 

Elektromagnit  maydonning  zaryadli      zarraga 



ta’siri,  bu  ta’sir  ning  yuzaga  kelishi  va  ta’sir 

ifodasi-Lorens  kuchi  ifodasi  hamda  bir  necha 

maydon  sharoitida kuza tiladigan superpozisiya 

prinsipi tushuntirilib o’tiladi. 

 

 



4.

 

 

Elektrodinamikaning 

eksperimental asoslari. Kulon 

qonuni va elektrostatika 

Elektrodinamikaning fan sifatida yuzaga kelishida 

asos bo’lib xizmat qilgan tajribalarga chuqur 

to’xtalib o’tiladi. Kulon qonuni va elektrosta tika 

 

 



 

 



tenglamalari. 

qonun larining fizik mazmuniga asosiy e’tibor 

qaratiladi. 

5.

 



 

Bio-Savar-Laplas   qonuni   va   

vakuumdagi   stasionar   magnit 

maydoni tenglamalari.   

Elektromagnit  induksiya 

hodisasi. Maksvell siljish toki 

Bio-Savar-Laplas qonuni va magneto statika 

qonunlari mohiyatiga bir bor to’x talib, 

elektromagnnt induk siya hodisasi, Faradey 

qonuni xamda Maksvell siljish toki 

tushunchasini eslagan holda elektr va magnit 

may donlari orasidagi fizik bog’liqlik ka, 

umumiylikka asosiy e’ti bor qaratiladi.  

 

 



 

6.



 

 

Vakuumdagi   elektromagnit   

maydon.   Maksvell   tenglamalari. 

Elektromagnit maydon 

potensiallari. Kalibrli 

invariantliklik. 

Oldingi  mavzulardagi  umumlashti  rishlarga 

asoslanib  elektromagnit  may  don  tenglamalari-

Maksvell tenglama lariga qanday qilib kelinnish 

ko’rsati  ladi.Elektro  magnit  maydon  poten 

siallarining  kiritilish  sababi,  uning  kompo 

nentalari,mohiyati,kalibrli  in  var  iantlikning 

kiritilish sababi tushuntiriladi 

 

 



 

7.



 

 

Elektromagnit maydon energiyasi, 

zichligi va energiyasi oqimining 

zichligi. Energiyaning saklanish 

konuni. Elektromagnit maydon 

impulsi. 

Elektromagnit maydon materiyaning bir ko’rinishi 

bo’lganligi sababli energiya va impulsga ega 

bo’lishi va bu kattaliklar ko’rinishi, nimalarga 

bog’liqligi, saq lanish qonunlarining mohiyati 

tushunti riladi 

          

 



8.



 

 

Elektrostatik potensial. Puasson    

tenglamalari, yechimi. Zaryadlar 

sistemasining hajm bo’yicha 

taqsim lanishi, ularning katta 

masofadagi potensiali 

Elektrostatik  potensial  mohiyati,  elektromagnit 

maydon  tenglama  larining  Puasson  tenglamalari 

ko’rinishiga  kelishi,  uning  yechimi,  zaryadlar 

sistemasining katta masofadagi potensiali ko’rinishi 

to’g’risida ma’lumot beriladi 

 

 



9.

 



 

Tinchlikdagi   zaryadlar sistema si   

energiyasi. Elektrostatik maydon 

energiyasining zichligi. Zaryadlar 

sis temasining dipol va kvadrupol 

momentlari. 

Tinchlikdagi zaryadlar snstemasi energiya si

unnng zichligi, dipol va kvadrupol momentlari, 

ularning mazmuni to’grisida malumot beriladi. 

 

 



10.


 

  Vektor potensial. Puasson 

tenglamasi, yechimi. Stasionar 

toklar magnit maydoni. Magnit 

moment va uning xossalari. 

Vektor potensial, uning moxiyati  Puas son 

tenglamasiga kelishi va yechimi, stasionar toklar 

magnit may doni, magnit momenti, unnng xossa 

lari yoritiladi. 

 



11.



 

  Kechikuvchi potensiallar. 

O’zgarmas elektr va magnit 

maydonlarida zaryadlarning 

xarakati. 

Elektromagnit maydonning xususiyatlaridan 

biri-ta’sir tezli gining katgaligidan kelib chikadi 

gan natijalarga to’xtalgan holda zaryadlar 

xarakati tushuntiriladi.  

 



12.



 

  To’lqin   tenglamasi. Elektro 

magnit to’lqinlar va ularning 

tarqalishi. To’lqin kutblani shi. 

Dipol nurlanish. Elektro magnit 

to’lqin fazasining relyativistik 

invariant miqdorligi. 

Elektromagnit maydon va elektro magnit to’lqin 

orasidaga farq, to’l qin tenglama ko’rinishi, 

elektromag nnt to’lqin, uning tarqalishi, kutb 

lanishi va dipol iurlansh tug’risida tushunchalar 

beriladi. 

 

 



13.


 

  Nurlanish intensivligi. Oddiy 

nurlatuvchi sistemalar. Nurlanish 

reaksiyasi. Nurla nish spektr 

chizig’ining kengligi. 

Elektromagnit 

nurlanish 

intensivligi, 

nurlatuvchi 

sistemalar 

va 


nur 

lanish 


xususiyatlarn tug’risida ma’lu mot beriladi. 

      


14.


 

  Maksvell-Lorens tenglamalari. 

Mikroskopik maydon. 

Magnitlanish, kutblanish va 

Elektromagnit 

maydon 

xususiyatlari 



maydonning istalgan paytdagi xolatini aniqlay 

ololmaslik,mikroskopligi,  mag  ni  tlanish  va 

      




 

 



ularning vektori. 

kutblanishlar o’rga niladi 

15.

 

  Muhit uchun Maksvell 



tenglamasi. Chegaraviy shartlar. 

Muxitdagi elektromagnit maydon xususiyatlari, 

tenglamasi to’g’risida ma’lumot beriladi. 

16.



 

  Uzgarmas tok magnit momenti. 

Skin effekt. Chiziqli 

o’tkazgichlarda kvazistasionar  

toklar. Kvazistasionar magnit 

maydon energiyasi. 

O’zgarmas tok magnit momenti, skin effekt, 

uning moxiyati, kvazista sionar toklar, 

kvazistasionar mag nit maydon energiyasn 

tug’risida ma’ lumot beriladi. 

 

 



17.


 

  Chiziqli o’tkazgichlarda 

kvazistasionar  toklar. 

Mavzuga oid masalalar echish ko’nikmasini 

oshirish 

18.


 

  Kvazistasionar magnit maydon 

energiyasi. 

Mavzuga oid masalalar echish ko’nikmasini 

oshirish 

19.


 

  Maxsus nisbiylik nazariyasi 

Mavzuga oid masalalar echish ko’nikmasini 

oshirish 

20.



 

  Vektor analiz elementlari 

Mavzuga oid masalalar echish ko’nikmasini 

oshirish 



 



Jami 

 

40 



 

2.2   Amaliy mashg’ulotlarning mavzulari, maqsadi va ularga ajratilgan soat  (20 soat) 

 

№ 

 

Mashg’ulotlar mavzulari 

 

Mashg’ulotlar maqsadi 

Ajratil

gan 

soat 

1.

 



 

Lorens kuchi va siklotron chastotaga oid  misollar 

 

 



2.

 

 

Kulon va Bio-Savar-Laplas qonunlariga oid misollar 

Nazariy ma’lumotlarni 

masala yechishga tadbiq 

qilish 


 

3.



 

 

Laplas va Puasson tenglamalarini yechishga oid misollar 

Nazariy ma’lumotlarni 

masala yechishga tadbiq 

qilish 

 



4.

 

 

Stasionar toklar maydoniga oid misollar 

Nazariy ma’lumotlarni 

masala yechishga tadbiq 

qilish 


 

5.



 

 

Zaryadlar sistemasi nurlanishiga oid misollar 

Nazariy ma’lumotlarni 

masala yechishga tadbiq 

qilish 

 



6.

 

 

Nurlanish chizigining kengligiga oid misollar 

Nazariy ma’lumotlarni 

masala yechishga tadbiq 

qilish 


 

7.



 

 

Chiziqli      o’tkazgachlarda     kvazistasionar     toklarga     

oid misollar 

 

Nazariy ma’lumotlarni 



masala yechishga tadbiq 

qilish 


 

8.



 

 

Tezliklarni qo’shishga oid misollar 

 

Nazariy ma’lumotlarni 



masala yechishga tadbiq 

qilish 


 

9.



 

 

Vaqt va uzunlik masshtablari nisbiyligiga oid misollar 

 

Nazariy ma’lumotlarni 



masala yechishga tadbiq 

qilish 


 

10.



 

  Eynshteyn formulasi  

2

mc



E

 tadbiqiga oid misollar 



Talabalar  bilimini  sinash 

va baholash 



 

 



 

Jami 

 

20 

 

2.2.1  Seminar mashg’ulotlarning mavzulari, maqsadi va ularga ajratilgan soat  

(16 soat) 

№ 

Mashg’ulotlar mavzulari 

Mashg’ulotlar maqsadi 

Ajrat

ilgan 

soat 

1.

 



 

Bio-Savar-Laplas qonuni va vakuumdagi   

stasionar magnit maydoni tenglamalari. 

Elektromagnit  induksiya hodisasi. 

Maksvell siljish toki 

Tajribalar  Bio-Savar-Laplas  qonuni      va 

vakuumdagi  stasionar  magnit  maydoni 

tenglamalari.  Elektro  magnit  induksiya 

hodisasi.  Maksvell  siljish  toki  haqida 

bilim va ko’nikmalarga ega bo’ladilar 

 

 



2.

 

 

Vakuumdagi elektromagnit   maydon. 

Maksvell tenglamalari. Elektromagnit 

maydon potensiallari. Kalibrli 

invariantliklik. 

Tajribalar vakuumdagi elektro -magnit 

maydon. Maksvell   tenglamalari. 

Elektromagnit maydon potensiallari. 

Kalibrli invariantliklik haqida bilim va 

ko’nikmalarga ega bo’ladilar. 

 

 



3.

 



 

Elektromagnit maydon energiyasi, 

zichligi va energiyasi oqimining zichligi. 

Energiyaning saklanish konuni. 

Elektromagnit maydon impulsi. 

Tajribalar elektromagnit maydon ener 

giiyasi, zichligi va energiyasi oqimi ning 

zichligi. Energiyaning saklanish konuni. 

Elektromagnit maydon impulsi haqida 

bilim va ko’nikmalarga ega bo’ladilar. 

 

 



4.

 

 

Elektrostatik potensial. Puasson 

tenglamalari, yechimi. Zaryadlar 

sistemasining hajm bo’yicha taqsim 

lanishi, ularning katta masofadagi 

potensiali. 

Tajribalar elektrostatik potensial Puasson 

tenglamalari, yechimi. Zaryadlar 

sistemasining hajm bo’yicha taqsim 

lanishi, ularning katta maso fadagi 

potensiali haqida bilim va ko’nikmalarga 

ega bo’ladilar. 

 

 



5.

 



 

Tinchlikdagi   zaryadlar   sistemasi   

energiyasi.    Elektrostatik maydon 

energiyasining zichligi. Zaryadlar sis 

temasining dipol va kvadrupol 

momentlari. 

Tajribalar tinchlikdagi zaryadlar sistemasi   

energiyasi. Elektrosta tik maydon 

energiyasining zichligi. Zaryadlar 

sistemasining dipol va kvadrupol 

momentlari haqida bilim va 

ko’nikmalarga ega bo’ladilar. 

 

 



6.

 




Do'stlaringiz bilan baham:
  1   2   3   4


Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2019
ma'muriyatiga murojaat qiling