Няниннивииник и н и н м н н в Й


Download 9.36 Mb.
Pdf просмотр
bet12/27
Sana15.12.2019
Hajmi9.36 Mb.
1   ...   8   9   10   11   12   13   14   15   ...   27

24/r3VC 
'
so chilis h 
0
Кп ;+ Ъп1;
X -P
Reley tenglamasidan quyidagilar kelib chiqadi:
•  Sochilgan  numing  intensivligi  zarrachalar  soniga  (zolning 
konsentratsiyasiga)  to ‘g ‘ri  proporsional:  JSOChiiish~ v ,  bu  esa  nur 
sochilishining  kattaligi  b o ‘yicha  dispers  fazaning  konsentratsiyasini 
aniqlash imkonini  beradi;
•  Sochilgan  nur  intensivligi  zarrachaning  hajmiga  to ‘g ‘ri 
proporsional
J s o c h i i i s h ~ V  
Sferik  zarrachalar  uchun 
V
= 4 / 3  
m- ' .  Bu  esa  dispers 
faza zarrachasining o ‘lchamini  aniqlash  imkonini  beradi.
J_
Л4
qancha qisqa bo ‘lsa,  sochilish shuncha katta  b o iad i.
• Jsochiiish~n|-n0.  Bundan  sindirish  ko‘rsatkichlari  orasidagi  farq 
qancha katta b o ‘Isa, num ing sinishi  shuncha katta b o ia d i.
Ultramikroskopiya.  Ultramikroskopiya  metodi  kolloid  zarra- 
chadan  y o ru g iik   nurining  sochilishiga  asoslangan.  Ultramikroskop 
yordamida  zarrachaning  o ich am ini  hisoblash  uchun  aniq  vaqt 
oralig id a  kuchli  suyultirilgan zolning m a iu tn  hajmidagi  zarrachalar 
soni  topiladi.  M a iu m  hajmdagi  dispers faza zarrachalari massasi
m=C-V
Bitta zarrachaning massasi:
Jsochiiish-— ,  demak  tushayotgan  nurning  to iq in   uzunligi

т 
C V
т„  = — = -----
п 
п
ga  teng  boMadi.  Bu  yerda  n-ultram ikroskopda  ko‘rinadigan 
dispers  faza zarrachalarining soni.
U holda bitta dispers faza zarrachasining hajmi:
m„ 
C V

n P
 -dispers  faza zarrachasining zichligi; 
Shar shaklidagi  zarracha uchun:
Vn  = 4 / 3 -Л--Г3
Kub  shaklidagi  zarracha uchun:
V  = / 3
r о 
'
U  holda bitta sharsimon  zarrachaning o ‘rtacha radiusi
r J
  W
.  r -  
\  4 ■
 л  ■
 n ■ p
Kubik zairacha qirrasining uzunligi
/ =
C V  
n ■
 p
1-masala. 
Kumush 
gidrolizini 
ultramikroskop  yordamida 
tekshirilib  k o ‘rilganda  hajmda  10  ta  zarracha  borligi  aniqlangan. 
K o‘rish  maydoni  yuzasi  4,5-10"8  m2  ni  ,  nur  taranii  chuqurligi  81 O'6 
m  ga  teng.  Zarrachani  shar  shaklida  deb  hisoblang.  Ularning 
o ‘rtacha  radiusini  aniqlang.  Zolning  massa  konsentratsiyasi  3 1 0 '5 
kg/m 3  ni,  kumushning zichligi  10,5-103  kg/m3  ni tashkil  etadi.
Yechish:
V = S h= 4,5-1 O'8-8-10'б=3,6-10"13m3

C V
3  3 -1 0 “5  ■ 3 ,6 -1 0 '
1 4- Я- - И- Р 
V 4 -3,14• 10-10,5-10
2-masala.  Quyidagi  tajriba natijalari berilgan:
=  2,9  10
Konsentratsiyasi,  C%
0,8
0,4
0,1

Qatlamning qalinligi,  110  ,  m
2,5
2,5
5,0
0 ‘tgan  nur  foizi,  %
1,3
9
30
163

Yutilish koeffitsiyenti (s)  ni  aniqlang. 
Yechish:
2,3(lgJ0- l g J )
£ =
C l  
<"»
J o - 100%  deb,  zolning  har  bir  konsentratsiyasi  uchun  e  ni 
hisoblaymiz:

2,3(lg J 0  - lg ./)  
2,3(lg 100  lg 1,3) 
2 2 I q 3
C l
 
0 ,8 -2 ,5 -1 0
2 ,3 (lg J 0 - l g J )  
2 ,3 ( l g l0 0 - lg 9 )
С - /  
0 ,4 -2 ,5 -1 0
-3
■2,4  10
з

2,3(lg J n  -  lg J )  
2,3(lg 100 — lg 30) 
2 1 1 Q 3 
С -I
 
0 ,1 -5 -l o l
164

VI.  DISPERS  SISTEMALARNING MOLEKULYAR -  
KINETIK XOSSALARI
•Broun  harakati
Molekulyan-kinetik xossalari
O s m o s
•Diffuziya 
Z f 4 ,   f 
•Osmos
yajini o‘U:rt?.iadi 
memUnna
•Sedimentatsiya
ущ
f.
tuzning past 
/  kansentratsiysli  eritmas?
tiizniug yuqoii
kansentratsiyali
eritmasi
suv oqiniiraiitt yo'nalidu
snv  zarracha
у
-Tgf" 
0 е 
©  о
88
о 
4
м

8
^  в
88
в
Molekulyar-  kinetik  nazariya
  modda  zarrachalarining  o ‘z- 
o'zicha harakat qilish  qonunlarini  o ‘rganadi.
Chin  eritmalarning  b a’zi  xossalari  erigan  modda  tabiati  qanday 
boiish idan   qat’iy  nazar,  eritmaning  hajm  yoki  massa  birligida 
vb o ‘lgan  zarrachalar  (rnolekula  va  ionlar)  miqdoriga  bo g ‘liq  b o ‘ladi. 
Bu  xossalar  eritmalarning 
kolligativ  xossalari
  deyiladi.  Ular 
jum lasiga  eritmalarda  b o ia d ig an   diffuziya  va  osmos  hodisalari, 
eritmada  toza  erituvchi  b u g ‘  bosimining  kamayish,  muzlash 
temperaturasining pasayish  va qaynash temperaturasining k o ‘tarilish 
hodisalari kiradi.
Kolloid  sistemalarni  tekshirish  natijasida  ularda  ham  kolligativ 
xossalar mavjud ekanligi isbotlanadi.
Kolloid  sistemalaming  molekulyar-kinetik  xossalaridan  eng 
muhimlari 
qatoriga 
kolloid  zarrachalaming  diffuziyalanishi, 
Broun  harakati,  kolloid  eritmalarning  osmotik  bosimi  va 
sedimentatsiya hodisalari kiradi.
165

6.1.  Diffuziya
Diffuz.iya-\ssiq\ik
  harakati  ta ’sirida  sistemadagi  molekula,  ion 
yoki  kolloid  zarrrachalar  konsentratsiyalarining  tengla^huviga  olib 
keluvchi  o ‘z-o‘zicha boradigan jarayon.
Diffuziya  qaytmas  jarayondir.  Diffuziya  sxematik  tarzda 
quyidagi  rasmda  keltirilgan:
Kolloid sistemaning quyi  qismida  konsentratsiya  (Ci)  yuqori
Diffuziya  konsentratsiya  yuqori  b o ‘lgan  sohadan  konsentratsiya 
past  boMgan  soha  tomon  boradi.  Bu  jarayon  C i=C
2
  boMguncha 
davom  etadi.
Kolloid  eritmalardagi  zarrachalaming  hajmi  va  massasi  chin 
eritmalardagi  zarrachalar  massasidan  bir  necha  marta  katta 
boMganligi  uchun  kolloid  eritmadagi  zarrachalaming  issiqlik 
harakati  tezligi  va  demak,  diffuziya  tezligi  ham  kichik  boMadi. 
Kolloid  eritmalardagi  diffuziya  tezligi  zarracha  radiusiga  teskari 
proporsionaldir.
Diffuziya  tezligi  Fik  aniqlagan qonuniyatlarga  bo‘ysunadi.
Fikning  l-qonuniga  muvofiq,  eritmaning  bir-biridan  dx  oraliqda 
turgan  ikki  joyi  o ‘rtasidagi  konsentratsiyalar  ayirmasi  dc  boMsa, 
eritmaning  katta  konsentratsiyali  joyidan  kichik  konsentratsiyali 
joyiga  S  yuza orqali  dr sekundda  oMadigan  modda miqdori  (mol)  dQ 
ni  quyidagi  tenglama bilan hisoblab topish  mumkin:
ya’ni,  Ci>C2
166

dQ =-D S — dx
dx
bu 
yerda 
—  
cheksiz 
kichik 
diffuziya 
y o ‘li 
(dx) 
da 
dx
konsentratsiyaning  kamayishi  b o ‘lib,  u 
konsentratsiya  gradiyenti 
deyiladi.
• dQ-diffuziyalanuvchi  moddaning miqdori;
• D-diffuziya  koeffitsiyenti;
•  S-diffuziya borayotgan yuza;
• dx-diffuziyaning davom  etish  vaqti.
Statsionar diffuziya uchun  Fikning  1-qonuni  bajariladi:

_ d Q   \ 
dc
ldif-------------- =  
~ L '
-----
d r  S 
dx
Idir-diffuzion  oqim.
Suvda  turli  zarrachalar  uchun  diffuziya  koeffitsiyenti  farq
Zarracha
Diffuziya koeffitsiyenti  D,  m  /sek
Ionlar
~1(T8
Molekulalar
~10"9
Kolloid zarrachalar
~ 1 0 ,0- 1 0 '13
Fizik  mohiyati:
  D-diffuziya  koeffitsiyenti  bo‘lib,  gradiyent 
birga  teng  bo‘lganda vaqt birligida  (1  sek)  yuza  birligi  (Ism 2)  orqali 
?  o ‘tgan  modda miqdorini  ko‘rsatadi. 
d c
Y a’ni  — = -1 ,S = 1 ,t= 1   bo‘lganda D=Q  b o ia d i. 
dx
т-diffuziyaning davom etish vaqti.
Diffuziya  jarayonida  konsentratsiya  o'zgargan  sari  uning 
dc
gradiyenti  —   ham  o ‘zgaradi.  U  holda  konsentratsiyaning  vaqt 
dx
bo'yicha 
o ‘zgarishi 
Fikning 
II 
qonuni 
asosida 
topiladi 

d c
( —  
Ф c o n s t
): 
d x
167

dc 
j j ^ c 
d r  
dx
2
Diffuziyaning o ‘lchov  birligi  m2/'sek dir.
Agar  kimyoviy  potensial  gradiyenti  (grad  ц)  b o ‘ls'a,  diffuziya 
ro ‘y beradi:
d /л
grad  (A=- —— 
dx
Suyultirilgan  eritmalar uchun:  (x=(j.0+RTlnC
d/л 
R T   dc
dx 
с  '  dx
bu yerda  ——  - zarrachalaming  I  moliga ta ’sir etuvchi kuch. 
dx
Diffuziya koeffitsiyenti  uchun  Eynshteyn tomonidan  1908-yilda 
shar shaklidagi zarrachaga tegishli  quyidagi  formula chiqarilgan:
RT 

R  
k " ' r   * *
D = — ■--------- ;  к в = ~ _“  bundan  D = _ i----- ;  6nrri-Stoksnmg
(з-п-Г'Г) 
N д 
Ьл  гц
ishqalanish  koeffitsiyenti.
Bu  yerda  R=8,314;  T-absolyut  temperatura;  N A= 6 ,0 2 i0 23; 
tj

qovushqoqlik koeffitsiyenti,  r-zarracha radiusi;  k в = l,3 8 i0 " 2,  .
D  ni  aniqlash  uchun  g ‘ovak  disk  va  erkin  diffuziya  usulidan 
foydalaniladi.
Yuqoridagi  formuladan  muhit  temperaturasining  k o ‘tarilishi 
bilan  diffuziya  tezligining  ortishi,  muhit  qovushqoqligining  ortishi 
bilan  diffuziya  tezligining  kamayishi  k o ‘rinib  turibdi.  Zarracha 
radiusi  va  muhitning  qovushqoqligi  m a’lum  b o ‘lsa,  bu  formula 
yordamida  diffuziya  tezligini  hisoblab  chiqarish  mumkin  va 
aksincha  diffuziya  tezligi  m a iu m   b o ‘lsa,  kolloid  zarrachalaming 
radiusini  hisoblab  topish  mumkin.  Bu  usul  - 
zarracha  radiusini 
aniqlashning  diffuzion  usuli
  deyiladi.  Hozirgi  vaqtda  kolloid 
zarrachalaming  radiuslarini  topish  uchun  diffuzion  metoddan  keng 
foydalaniladi.  Zarrachalaming hajmini hisoblab topgandan  so ‘ng uni 
zarrachalaming  zichligiga  va  Avogadro  soniga  k o ‘paytirib,  kolloid 
zarrachaning molekulyar massasini  aniqlash mumkin:
168

Shunday  qilib,  diffuziya  hodisasi  kolloid  zarrachalariiiug 
o ‘lchamlarini  va  molekulyar  massasini  aniqlashda  katta 
a h a m iy a tg a  
ega.
1927-yilda  ingliz  botanigi  R.Broun  gul  changining 
s u v d a  
muallaq  (ya’ni  to ‘xtovsiz  va  tartibsiz)  yurgan 
z a r r a c h a la r i n i  
mikroskop  orqali  kuzatdi.  Broun 
b u  
hodisani  xilma-xil 
m o d d a ia r d a  
kuzatib,  bu  tartibsiz  harakat  moddaning  tabiatiga  bog‘liq 
b o ‘lm ay, 
temperaturaga,  suyuqlikka  aralashgan 
z a r r a c h a n i n g  
oich am ig a 
va 
suyuqlikning  qovushqoqligiga  bog‘liq  ekanligini  topdi.  Broun 
harakatining  sababi  uzoq  vaqtgacha  aniqlanmay  keldi.  0 ‘tgan 
asrning 
ikkinchi 
yarmida 
gazlar 
kinetik 
nazariyasin*ng 
muvaffaqqiyatlari  asosidagina  Broun  harakati  sababini 
a n iq la sh  
mumkin  b o id i.  Bu  nazariyaga 
m u v o f i q ,  
suyuqlik 
m o le k u la la r i 
doimo  harakatda  b o ia d i,  ular  suyuqlikka  tushirilgan  zarrachaga 
kelib  uriladi  va  uni  bir tomondan  ikkinchi  toinonga  siljitadi. 
D c iu a k , 
Broun  harakati  suyuqlik  molekulalarininji  issiqlik 
h a r a k a t i d u n  
kelib chiqadi.
Kolloid  zarrachalarining  harakat  yo‘li  doimo  o ‘zgarib  turadi, 
ularning o ‘tgan  yo‘lini  chizib borish juda 
q iy in .
Perren  zarrachaning  turgan  joyi 
m a ’h im  
vaqt  ichida  qancha 
o ‘zgarishini  aniqlashni  taklif  qildi.  Kollo'd  zarracha  уо‘1'п‘пё 
m a'lum   vaqt  ichida o ‘zgarishi  zarrachaning siljishi  deyiladi.
6.2.  Broun  harakati
Zarrachaning  Broun  harakati  sxemasi.
169

Zarrachaning siljishi  Broun  harakatining qanchalik sust yoki  tez 
bo‘layotganligi  haqida  fikr yuritishga imkon  beradi.
Tajribalarning  ko‘rsatishicha, 
Broun 
harakati  moddaning 
tabiatiga 
mullaqo 
bog'liq 
boMmay, 

hatorat, 
muhitning 
qovushqoqligi  va  zarrachalar  oMchamiga  qarab  o ‘zgaradi.  Dispers 
faza  zarrachalari  erituvchi  molekulalarining  tartibsiz  kelib  urilishi 
tufayli  ham  o 'z   harakat  y o ‘nalishini  o'zgartiradi.  Nisbatan  mayda 
zarrachalarga  har  tarafdan  kelib  urilishlar  soni  odatda  bir  xil 
boMmaydi,  shuning  uchun  zarrachalar  murakkab  trayektoriya 
boLyicha  harakat  qiladi.  0 ‘lchami juda  yuqori  bo‘lgan  zarrachalarda 
Broun  harakati  kuzatilmaydi.
Broun  harakatining  dastlabki  miqdoriy  nazariyasi  1905-yilda 
Eynshteyn  va  1906-yilda  Smoluxovskiy  (bir-biridan  bexabar) 
tomonidan yaratildi. 
.
Eynshteyn  Broun  harakatiga  gaz  qoniinlarini  tadbiq  etib, 
zarrachaning  Дт  vaqt  ichida  o ‘rtacha  silfrshining  kvadrat  qiymatini 
aniqlash  fonnulasini  topdi:
A
x
2= 2 D -A
t
Bunda  D-erigan  moddaning  diffuziya  koeffitsiyenti  b o iib ,  u 
quyidagi  formula bilan  ifodalanadi:
R t
  __ 1_
^   /V,  6 
Jt  tj -r
Agar bu  formulani  Ax2  2D  A
t
 ga  qo‘ysak,
,  1 
RT
Ax  = - —— ------ At

Nлл  r -т]
kelib  chiqadi.  Bu  tenglama 
Eynshteyn
  -  
Smoluxovskiy
  tenglamasi 
deyiladi.
Tenglamadagi  N  dan  boshqa  barcha  kattaliklami  tajribadan 
topish  va  ulardan  foydalanib,  Avogadro  soni  N  ni  hisoblab  chiqarish 
mumkin.  Perren  bu  formuladan  foydalanib,  mastika  va  gummigut 
suspenziyalari  bilan  o ‘tkaziladigan  tajribalarning  natijalari  asosida 
Avagadro  soni  6,85 •  1023  ga  teng  b o lish in i  topdi.  Fletcher  yog‘ 
zarrachalari  bilan  o ‘tkazilgan  6000  ta  tajribasi  asosida  Avogadro
170

soni  6,03 *1023  ekanligini  topdi,  ya'ni  hozirgi  zamonda  qabul 
qilingan  songa  (6,024*  1023)  juda  yaqin  natija  oldi.  Bu  hoi  Broun 
harakatining tabiati to ‘g ‘ri izohlab berilganligini yaqqol  k o ‘rsatdi.
Broun 
harakatining 
ochilishi 
atom 
va 
molekulalarning 
haqiqatda mavjudligini tasdiqlovchi  faktdir.
Broun harakatini yanada batafsil  va  chuqur tekshirish  natijasida 
fluktuatsiyalar  nazariyasi  yaratildi. 
Fluktuatsiya
  deganda,  ayni 
sistemaning mikroobyektlaridagi zichlik, konsentratsiya yoki boshqa 
param etrlaming  o ‘rtacha  muvozanat  qiymatlaridan  chetga  chiqish 
hodisasi  tushuniladi.  0 ‘rtacha  qiymatdan  chetga  chiqishning  sababi 
shundaki,  zarrachalaming  betartib  harakati  natijasida  sistemaning 
mikro  hajmiga  kelib  qoladigan  zarrachalar  soni  b a ’zan  k o ‘p,  b a ’zan 
esa kam b o ‘lishi  mumkin.
Shunday  qilib,  fluktuatsiya  diffuziyaga  qarama-qarshi  jarayon 
b o iib ,  har  ikkala  jarayon  ham  zarrachalar  issiqlik  harakatining 
oqibatidir.
Diffuziya  o ‘z-o‘zicha  sodir b o ‘ladigan jarayon  ekanligi  sababli, 
termodinamikaning  ikkinchi  qonuniga muvofiq,  qaytmas holda sodir 
b o ‘ladi,  fluktuatsiyalarning  borligi  esa,  temiodinamikaning  ikkinchi 
qonuni  statistik  xarakterga  ega  ekanligini,  ya’ni  bu  qonun  alohida 
zarracha  (yoki  oz  sondagi  zarrachalar)  uchun  q o ‘llanila  olmasligini 
ko‘rsatadi.
6.3.  O sm otik bosim
Agar  eritma  bilan  erituvchi  orasiga  erituvchi  molekulalarini 
o ‘tkazadigan  ammo  erigan  modda  molekulalarini  o ‘tkazmaydigan 
yarim  o ‘tkazgich  parda  (membrana)  q o ‘yilsa,  u  vaqtda  diffuziya  bir 
tomonlama b o ‘ladi.
Erituvchining  yarim  o ‘tkazgich  parda  orqali  o ‘z-o‘zicha  o'tish 
jarayoni 
osmos
  deyiladi.  Osmosni  yuzaga  keltiradigan  kuchning 
yarim o ‘tkazgich parda  sathiga nisbati 
osmotik bosim
  deyiladi.
171

й  K onsentrlangan  J 
enttna 
s
Y a rim   o'tk a ^gich ....f
membrana
Tajribaning 
» 
Tajribaning
boshida 
oxirida
Rasm.  Osmotik bosimning ta’sirini  ko‘rsatuvchi  tajriba
Osmotik  bosim  osmos  hodisasirii  to ‘xtatish  uchun  y a’ni 
erituvchining  molekulalarini  membranadan  o ‘tkazmaslik  uchun 
eritmaga berilishi  kerak b o ‘lgan tashqi bosimga'tetig boMadi:
n=p-g-h
Kolloid  eritmalarning  hajm  birligida  zarrachalari  soni  kam 
b o ‘lganligi  uchun ularning osmotik bosimi juda kichik b o ‘ladi.
Chin 
eritmalar  uchun 
osmotik  bosim 
ft=cRT 
formula 
yordamida,  kolloid  sistemalar  uchun 
7t=vkB-T 
formula  bilan 
ifodalanadi,  bu yerda
m
v = ‘
s -Ф
m ■ V
v-qismiy  konsentratsiya,  mj-dispers  fazaning  massasi,  m- 
kolloid zarrachaning massasi.
Osmotik  bosimlari 
n\
  va 
n2
  boMgan  ikkita  sistema uchun  bir xil 
temperaturada quyidagi  ifodalarni  yozish mumkin:
RT 
RT
7ii=V]---- ;  7t2^V2------  u  holda  birinchi  tenglamani  ikkinchisiga

N
Л\
 
v,
boMib,  — - —   ni  hosil  qilamiz.  Tenglamadan  k o ‘rinib  turibdiki,
ЯГ,

r  г
dispers 
sistemalarning 
osmotik 
bosimi 
faqatgina 
qismiy
172

konsentratsiyaga 
bog‘liq 
bo‘lib, 
zarrachaning 
tabiatigu 
va 
o ‘lchamiga bog‘liq emas.
6.4.  Sedimentatsiya
Kolloid  zarrachalam ing  og‘irlik  kuchi  ta ’siri  ostida  eritma 
tagiga  cho‘kishi 
sedimentatsiya
  deyiladi.  Sedimentatsiya  tufayli 
kolloid  eritmaning  konsentratsiyasi  o ‘zgaradi.  Ammo  eritmada 
Broun 
harakatining 
mavjudligi 
sedimentatsiyaga 
qarshilik 
k o ‘rsatadi.  Kolloid  zarrachaning  o ‘lchami  qancha  kichik  b o ‘lsa, 
Broun harakatining ta ’siri  shuncha katta b o ‘ladi.  Shu  sababli  kolloid 
eritmalarda 
sedimentatsiya 
nihoyatda 
sust 
b o ‘ladi. 
Kolloid 
zarrachalarga  markazdan  qochuvchi  kuch  ta ’sir  ettirish  bilan 
sedimentatsiyani kuchaytirish mumkin.
Sedimentatsiya  -  suspenziya,  emulsiya,  aerozollar  uchun 
xarakterli xossadir.
Maydalangan  holatda  kolloid  zarrachalarga  ta ’sir  etuvchi 
kuchlam i qarab chiqamiz:
1)  O g‘irlik k u ch i-F g=mg=Tj  p  g va
2)  Arximed  kuchi - F a=i)-p0 g
Bu  yerda  p  -dispers  fazaning  zichligi,  p0  -   dispers  muhitning 
zichligi.
Sedimentatsiyani chaqiruvchi  kuch:
FSed=Fg-Fa=u  (p-po)g  yoki  Fsed=m rasbiy-g.  Bu  yerda  mn,sb,y=u  (p- 
po)-  nisbiy  massa.  Fsed  va  ishqalanish  kuchi  tenglashgan  m a’lum 
vaqtda zarrachalar bir tekis harakatlana boshlaydilar:
Fsed 

is[it|  t f sed"67iri|
USed -  sedimentatsiya tezligi.
Fsed=mnisbiy-g  va  Fsed=Used-67irn  tenglamalami  tenglashtirib 
sedimentatsiya tezligini ifodalaymiz:

з

,
( P - P o ) g  
r 2 ( n - n   Ur 
U sed=  т «ивий  '  =   3_______________ __ 
\ P  
Po ) S
6m~r) 
Ьягг] 

tj
Agar  zarrachaning  zichligi  suyuqlikning  zichligidan  kichik 
b o ‘lsa  (masalan;  moyning  suvdagi  emulsiyasi)  u  holda  (p-p„)  <  (•  va
173

Usai^' 0 boMadi  hamda zarracha cho‘kmasdan suzib yuradi.  Aksincha 
boMganda esa  zarrachalar cho‘kadi.
Yuqoridagi 
tcnglamadan  ko‘rinib 
turibdiki, 
zarrachaning 
cho'kish  tc/ligi  ularning  tabiatiga  bogMiq  boMmasdan,,zarrachaning 
oMcharniga,  zarracha  va  muhitning  zichligiga  va  muhitning 
qovushqoqligiga bogMiq.
Agar  cho‘kish  tezligini  tajribada  aniqlash  mumkin  boMsa,  u 
holda zarrachalaming radiusi
formula  yordamida  osongina  topiladi.  Shunday  qilib,  r|,  g,  p,  p
0
  lar 
sistcmani  xarakterlaydi,  ammo  disperslikka  bogMiq  emas.  U  holda 
yuqoridagi  tenglamani 
• 
_
ko‘rinishida yozish mumkin  boMadi. 
-
5
*
Bu  tenglama  Stoks  qonuni  bajarilganda,  ‘aynan  quyidagi 
hollarda to ‘g ‘ri  boMadi:
• Zarrachalar shar shaklida boMganda;
• Zarrachalar  doimiy  tezlikda,  bir-biriga  bogMiq  boMmagan 
holda  laminar harakat qilganda;
Odatda,  chin  eritmalarning  osmotik  bosimini  oMchashda 
devorlari  yarim  oMkazuvchi  pardadan  iborat  boMgan  idishga  eritma 
solinib,  idish toza erituvchiga masalan,  suvga botiriladi.
Yarim  oMkazgich  pardaning  bir  tomonida  eritma,  ikkinchi 
tomonida  toza  erituvchi  boMadi,  lekin  kolloid  eritmaning  osmotik 
bosimini  oMchashda oMkazgich parda  (membrana)  ning bir tomonida 
bir 
yoki 
bir 
necha 
elektrolit 
eritmasi 
boMadi. 
Elektrolit 
membrananing ikkala tomoniga tarqala oladi.  Shuning uchun  kolloid 
eritmaning 
osmotik 
bosimi 
faqat 
kolloid 
zarrachalar 
konsentratsiyasigagina  emas,  balki  elektrolitning  ikki  tomoniga 
qanday  taqsimlanganligiga  ham  bogMiq.  Agar  elektrolit  ikkala 
tomonga  birdek  taqsimlansa,  kolloid  eritmaning  osmotik  bosimi
Каталог: Elektron%20adabiyotlar -> 24%20Кимё%20фанлар
24%20Кимё%20фанлар -> Toshkent kimyo-texnologiyainstituti sh. P. Nurullayev, A. J. Xoliqov, J. S. Qayumov analitik, fizikaviy va kolloid kimyo
24%20Кимё%20фанлар -> A. F. Maxsumov kimyo fanlari doktori, professor
24%20Кимё%20фанлар -> Iqtisod-moliya
24%20Кимё%20фанлар -> Moddalakning kimyoviy texnologiyasi
24%20Кимё%20фанлар -> 24. Bog'lovchi moddalarning kimyoviy texnologiyasi. Otaqo'ziyev T.A, Otaqo'ziyev E.T.pdf [Alyuminatlar]
24%20Кимё%20фанлар -> E. N. Lutfullayev, Z. N. Normurodov
24%20Кимё%20фанлар -> Kimyoviy texnologiya. Kattayev N.pdf [Angren oltin boyitish fabrikasi]
24%20Кимё%20фанлар -> S. M. Turobjonov, T. T. Tursunov, K. M. Adilova
24%20Кимё%20фанлар -> K. A. Ciiolponov, S. N. Am inov anorganik kimyo
24%20Кимё%20фанлар -> E. O. O r I p o V, A. O. N a s r u L l a y e V bioorganik kimyo


Do'stlaringiz bilan baham:
1   ...   8   9   10   11   12   13   14   15   ...   27


Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2019
ma'muriyatiga murojaat qiling