O`zbekiston respublikasi oliy va o`rta maxsus ta‟lim vazirligi nizomiy nomidagi


Download 276.65 Kb.
Pdf просмотр
Sana10.01.2019
Hajmi276.65 Kb.

O`ZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY VA O`RTA MAXSUS 

 

TA‟LIM VAZIRLIGI 



 

NIZOMIY NOMIDAGI 

 

TOSHKENT DAVLAT PEDAGOGIKA UNIVERSITETI 

 

 

 

 

 

 

 

 

Ro`yxatga olindi:                                                                           “Tasdiqlayman” 



№__________________                                               Nizomiy nomidagi TDPU  

 “___” _______   2014- yil                                             rektori______________ 

                                                                                   “_____” ________2014- yil  

 

 



 

Umumiy tilshunoslik

 

 

 



ishchi  o`quv fan dasturi 

 

 



Bilim sohasi:               100000 – Gumanitar soha 

Ta‟lim sohasi:             110000 – Pedagogika 

 

Bakalavriat  



yo`nalishi:                  5111400 – Xorijiy tillar va adabiyoti 

                                                    (ingliz, nemis tillari va adabiyoti)  

      

 

 



                                        TOSHKENT – 2014    

 

        Kafedra nomi: ”Umumiy tilshunoslik” 

 


 

Tuzuvchilar:   

Ibrohim 


Yo`ldoshev– 

“Umumiy  tilshunoslik”  kafedrasi  professori,    

filologiya fanlari doktori. 

        Muhamedova  Saodat  -  Toshkent  davlat  pedagogika  universiteti  professori,  

filologiya fanlari doktori. 

O`lmas Sharipova – “Umumiy tilshunoslik” kafedrasi  dotsenti,                 

filologiya fanlari nomzodi. 

 

Taqrizchilar:  

        Saparniyozova Muyassar - Toshkent davlat pedagogika universiteti   dotsenti,  

filologiya fanlari nomzodi. 

       Shayxova Karima – Toshkent Bank kolleji “Tillar” kafedrasi mudiri 

 

           



Ushbu  ishchi  o`quv  dasturi  O`zbekiston  standartlashtirish,  metrologiya  va 

sertifikatlashtirish  agentligidan  (“O`zstandart”  Agentligi)  30.01.2013-yilda  3339 

raqam  bilan  ro`yxatdan  o`tgan  5111400  –  Xorijiy  tillar  va  adabiyoti    ta‟lim 

yo`nalishining DTS hamda O`zbekiston Respublikasi Oliy va o`rta maxsus ta‟lim 

vazirligining    2011-yil  17.11  dagi  467-sonli  buyrug„i  bilan  tasdiqlangan  va 

BD5111400- 3.04. raqam bilan ro`yxatga olingan Umumiy tilshunoslik o`quv fan 

dasturi asosida ishlab chiqildi.  

 

 



      Ishchi  o`quv  fan  dasturi  Nizomiy  nomidagi  Toshkent  davlat  pedagogika 

universiteti Ilmiy kengashida ko`rib chiqilgan va tasdiqlangan.  

     2014 - yil “__” _______ dagi __ -sonli majlis bayoni  

                                                                      



Kirish 

 

Yetuk mutaxassislarni, ayniqsa, yosh avlod tarbiyachilarini tayyorlashda til ilmi 

muhim ahamiyat kasb etadi, zero til – o`qituvchining eng asosiy quroli sanaladi. Ushbu 

dastur “Ta‟lim to`g`risida”gi 

Qonun va O`zbekiston Respublikasi Prezidentining 

2012 yil 10 dekabrdagi “Chet tillarni o`rganish tizimini yanada takomillashtirish 

chora-tadbirlari to`g‟risida”gi PQ-1875-sonli qarorida belgilangan vazifalarni 

hisobga olgan holda tuzilgan bo`lib, o`quv rejada mavjud “Tilshunoslikka kirish” 

va “Umumiy tilshunoslik” kurslarini o`z ichiga oladi.  

1.1.O`quv fanining maqsad va vazifalari 

Umumiy tilshunoslik  fanining asosiy maqsadi tilshunoslik fani, uning 

bo`limlari, o`rganish ob‟ekti, boshqa fanlar bilan aloqasi haqida ma‟lumot berish, 

talabalarni tilshunoslik fanining asosiy tushunchalari, kategoriyalari haqidagi bilimlar 

bilan qurollantirish, talabalarda olingan bilimlarni amalda qo`llay olish malakasini 

shakllantirish kabi vazifalarni hal etishni taqozo qiladi. 

Ushbu fanning vazifalari til va jamiyat, til tizimi va tuzilishi, uning sathlari, 

birliklari va ularning namoyon bo`lish qonuniyatlari, tilshunoslik fanining boshqa 

fanlar bilan aloqasi, dunyo tillarining klassifikatsiyasi  haqida nazariy bilimlar 

berishdan iboratdir. 



1.2. Fan bo`yicha talabalarning  bilim, ko`nikma va malakasiga 

qo`yiladigan talablar 

Til nazariyasi o`quv fanini o`zlashtirish jarayonida amalga oshiriladigan 

masalalar doirasida bakalavr: 

-

 



tilning paydo bo`lishi haqidagi farazlar; 

-

 



  til sathlari va tilshunoslik bo`limlari; 

-

 



  dunyo tillari va ularning tasnifi; 

-

 



  tilshunoslik tarixi va tilshunos olimlar; 

-

 



  tilshunoslik metodlari; 

-

 



til nazariyasi va tilshunoslik tarixi to`g‟risida keng bilimni egallay olish; 

-

 



 O`zbekiston va xorijiy davlatlarda nashr qilingan ilmiy adabiyotlar bilan 

ishlash; 

-

 

o`rganilayotgan chet tilidan ona tilisi xususiyatlarini ajrata olish; 



-

 

tilshunos olimlar ta‟limotlarini tahlil qila olish; 



-

 

turli tillarni oila va guruhlarga tasniflay olish; 



-

 

zamonaviy tilshunoslik masalalarini tushuna olish malakasiga ega 



bo`lishi

-

 



chet tili o`rganish amaliyotida nazariy bilimlarni qo`llash; 

-

 



tilshunoslik bo`yicha ilmiy izlanishlarga kasbiy nuqtai nazardan qarash; 

-

 



dunyo tilshunosligida ro`y berayotgan jarayonlarni o`zaro bog‟liqlik 

nuqtai-nazaridan tahlil qilish; 

-

 

tillardagi umumiy va xususiy belgilar haqidagi tushunchalarni amaliyotda 



qo`llash ko`nikmasiga ega bo`lishi zarur. 

 


Fanning o`quv rejadagi boshqa fanlar bilan o`zaro bog’liqligi va uslubiy 

jihatdan uzviyligi 

Til nazariyasi fani ikki qismdan iborat bo`lib, “Tilshunoslikka kirish” kursi quyi 

bosqichlarda, “Umumiy tilshunoslik” kursi esa barcha filologik fanlarning 

yakunlovchi qismi sifatida bitiruvchi bosqich talabalariga o`tiladi. Dastur bo`yicha 

o`tiladigan “Tilshunoslikka kirish” kursida talabalar o`z mutaxassisligi bo`yicha 

boshlang‟ich bilim olish bilan birga kelgusida o`tiladigan nazariy va amaliy fanlar 

bilan bog‟liq tushuncha va terminlar bilan tanishadilar. Ushbu fanni o`zlashtirish 

o`quv rejasidagi fonetika, grammatika, leksikologiya, stilistika va tipologiya 

fanlarini o`rganishga talabani bevosita tayyorlaydi. 

“Umumiy tilshunoslik” kursi esa bitiruvchi talabalarning nazariy bilimlarini 

mustahkamlash barobarida bo`lajak mutaxassislarni kasbiy faoliyatga tayyorlovchi 

maktab vazifasini o`taydi. 

  

Fanni o`qitishdagi zamonaviy axborot va pedagogik texnologiyalar 

 

Til nazariyasi fanini o`qitishda quyidagi pedagogik texnologiyalardan 



foydalaniladi:  

-

 



ma‟ruza matnlari, asosiy va qo`shimcha adabiyotlarning elektron 

variantlaridan mustaqil foydalanish imkoniyati yaratiladi; 

-

 

dasturdagi mavzular zamonaviy texnologiya asosida “SLIDE” 



ko`rinishida jihozlanadi; 

-

 



informatsiyani avtomatik tarzda tahlil qilish, o`zgartirish va to`ldirish 

metodi joriy qilinadi;       

-

 

ta‟lim jarayoni oldindan loyihalanadi va auditoriyada talabalar bilan qayta 



ishlab chiqiladi; 

-

 



tizimli yondashuv asosida talabalarning o`qish-bilish faoliyatini 

tasvirlaydigan ta‟lim jarayonining loyihasi tuzib chiqiladi; 

-

 

ta‟lim maqsadi real, aniq diagnostik bo`lishiga erishiladi va talabaning 



bilim, o`zlashtirish sifati ob‟ektiv baholanadi; 

-

 



ta‟lim jarayonining tuzilishi va mazmuni yaxlitligi, o`zaro bog‟liq va 

o`zaro munosabatda bo`lishiga erishiladi; 

-

 

Umumiy tilshunoslik  fanining barcha qismlari, tushunchalar apparati 



bazaviy tamoyillarini o`qitishda ta‟lim shakllarini optimallashtirishga erishiladi; 

-

 



ta‟lim jarayonida texnik vositalar (kompyuter, internet) va inson 

salohiyatining o`zaro ta‟siri hisobga olinadi. 

 

 

 

Fanning   ta’limdagi  o`rni 

          “

Umumiy  tilshunoslik   

”  fani  bo`lajak  chet  tili  va  adabiyoti  o`qituvchilarini  

tilshunoslikning  umumiy  nazariy  asoslari  bilan  tanishtiradi,  talabalarga  tilshunoslikning 

bo`limlari  bo`yicha  keyingi  bosqichlarda  o`rganiladigan  ixtisoslik  fanlari  bo`yicha 



dastlabki  ma‟lumotlarni  beradi.        Bo`lajak      chet  tili  va    adabiyoti    o`qituvchilarini 

tayyorlashda bu fanning ahamiyati katta



1.4. Fanning hajmi 

№ 

Mashg‘ulot turi 

Ajratilgan soat  

Semestr 

Nazariy (ma‟ruza) 



20                                                                                         



Amaliy mashg„ulotlar 



Laboratoriya mashg„uloti 





Seminar 

18   


Kurs ishi 





Mustaqil ish 

46 


Jami 



                84   



 



II. Asosiy qism  

2.1. Nazariy mashg‘ulotlar  mavzulari,  mazmuni va ularga ajratilgan 

 soatlar 

  

 

Mavzular 

mazmuni 

Mashg‘ulotlar maqsadi 

Ajr. 

soat 

1. 


           

Tilshunoslikning 

fan sistemasida tutgan o`rni. 

 

Tilshunoslik fan sifatida. Nazariy 



tilshunoslik. Amaliy tilshunoslik. 

Tilshunoslikning boshqa fanlar bilan 

aloqasi.  

 

2.  Til – asosiy aloqa vositasi. 



 

Verbal va noverbal muloqot. Til 

tabiati. Til mohiyati. Til vazifasi. Til 

va nutq. 

3.  Tilning kelib chiqishi. 



 

Tilning kelib chiqishi haqidagi 

farazlar. Kishilik jamiyati va til 

haqidagi nazariyalar.  

 



4.  Til va jamiyat. 

 

Til va ijtimoiy tafakkur. Til va 

madaniyat. V. fon Gumbolьdt va 

lingvomadaniyatshunoslik. Sepir-

Uorfning lingvistik nisbiylik 

nazariyasi. Tilning ijtimoiy 

tabaqalanishi. Sotsiolingvistika. 

Bilingvizm va diglossiya. 

 

 

 



5. 


Fonetika 

 

Nutq tovushlari tilning tabiiy 



materiali sifatida. Nutq tovushlarining 

akustikasi va artikulyatsiyasi. Nutq 

tovushlarining tasnifi. Vokalizm va 

konsonantizm.Unli tovushlarning 

tasnifi. Nutqning fonetik bo`linishi: 

jumla (fraza), takt, bug‟in, tovush. 

Enklitika va enkliza hodisasi. 

Proklitika va prokliza hodisasi. Bo`g‟in 

va uning turlari. Intonatsiyaning 

vazifasi. Urg‟u va uning turlari. Nutq 

tovushlarining o`zgarishi. Reduktsiya. 

Nutq tovushlarining pozitsion va 

kombinator o`zgarishlari. Fonema 

tushunchasi va uning tovushdan farqi. 

6. 


Yozuv. 

 

 Yozuv haqida umumiy tushuncha. 

Yozuvning rivojlanish bosqichlari. 

Alfavit. Grafika. Orfografiya. 

Yozuvning maxsus turlari.  

7.  Leksikologiya 



 

 

So`z leksikologiyaning o`rganish 



ob‟ekti sifatida. So`z va leksema. 

Leksik ma‟no va uning turlari. Leksik 

ma‟noning kengayishi va torayishi. 

So`zlarning ma‟no munosabatiga 

ko`ra turlari. Ko`p ma‟nolilik. 

Metafora. Metonimiya. Sinekdoxa. 

Omonimiya. Sinonimlar. Antonimlar. 

Tabu va evfemizmlar. Etimologiya va 

“xalq” etimologiyasi. So`z yasash. 

Terminologiya. Idiomalar. 

Frazeologiya. Tilning lug‟at tarkibi..  



8.  Leksikografiya.

 

 

 



Tilning lug`at tarkibi. Lug`atchilik  va 

lug`atchilik tarixi. Lug`at turlari: 

Izohli va tarjima lug`atlari 

9.  Grammatika 



Morfologiya. 

Sintaksis.



 

 

 

Grammatika.  Morfologiya.  Morfema 



va  uning  turlari.  Tilning  grammatik 

usullari.  Affiksatsiya.  Agglyutinatsiya 

va  fuziya.  So`zning  morfologik  va 

etimologik 

tarkibi. 

Tovush 


almashishlari  va  ichki  fleksiya.  Takror 

(reduplikatsiya). 

So`z 

qo`shilishi. 



Gapda  so`z  tartibi.  Urg‟u  ko`chirish. 

Yordamchi 

so`zlar. 

Ohang. 


Suppletivizm.  Tillarning  sintetik  va 

analitik 

qurilishi. 

Grammatik 

kategoriyalar. 

So`z 


turkumlari. 

Sintaksis.  Tilning  sintaktik  birliklari. 

Sodda  gap  tarkibida  sintagmalar.  Gap. 

Gap  turlari.  Gap  bo`laklari.  So`z 

birikmalari  va  ularning  bog‟lanish 

usullari. Gapning aktual bo`linishi.  

10  Tillar tasnifi. 



 

Tillarning genealogik tasnifi. 

Tillarning tipologik (morfologik) 

tasnifi. Lingvistik tipologiya. 

 

 

 



Jami 

 

20s. 



 

2.2. Seminar mashg‘ulotlari mavzulari, mazmuni va ularga ajratilgan 

soatlar 

№ 

Seminar mashg‘ulotlari 

mavzusi va mazmuni 

Seminar mashg‘ulotlari maqsadi 

Ajr. 

soat 

1. 


Tilshunoslik fani haqida 

 

Tilshunoslik fani haqida muloqot yuritish. Nazariy 

va amaliy tilshunoslik muammolarini o`rganish. 

 

2. 



Tilshunoslikni zamonaviy 

       Tilshunoslikni zamonaviy yo`nalishlari  bilan 

 


yo`nalishlari  bilan 

birgalikda lingvistika va 

boshqa fanlar sintezida 

dunyoga kelgan fanlarning 

vazifasini o`rganish. 

 

birgalikda lingvistika va boshqa fanlar sintezida 

dunyoga kelgan fanlarning vazifasini o`rganish. 

 

 

 



3. 


Yozuv  tarixi  shajarasini 

tuzish.  

 

 Yozuvning rivojlanish bosqichlarini jadval asosida 



o`rganish. Dunyo tillari alfavitining sistemasini 

tuzish. Grafik va orfografik qonun-qoidalar bilan 

tanishish. Yozuvning maxsus turlariga misollar 

keltirish. 

4.  Leksikologiya 



 

 

So`z leksikologiyaning o`rganish ob‟ekti sifatida. 



So`z va leksema. Leksik ma‟no va uning turlari. 

Leksik ma‟noning kengayishi va torayishi. 

So`zlarning ma‟no munosabatiga ko`ra turlari. 

Ko`p ma‟nolilik. Metafora. Metonimiya. 

Sinekdoxa. Omonimiya. Sinonimlar. Antonimlar. 

Tabu va evfemizmlar. Etimologiya va “xalq” 

etimologiyasi. So`z yasash. Terminologiya. 

Idiomalar. Frazeologiya. Tilning lug‟at tarkibi..  

 

 

 



5. 


Til – asosiy aloqa vositasi. 

 

Verbal va noverbal muloqot. Til tabiati. Til 



mohiyati. Til vazifasi. Til va nutq. 

 

 



 

 

 



 

6. 



Til va tafakkur. 

 

Til va tafakkur munosabati. Til va tafakkur 

lingvistik muammo sifatida. Til tafakkur quroli va 

vositasi. Psixolingvistika.  



 

 

 



 

 



7. 

Grammatika 

 

 

   Grammatika. Morfologiya. Morfema va uning 



turlari. Tilning grammatik usullari. Affiksatsiya. 

Agglyutinatsiya va fuziya. So`zning morfologik va 

etimologik tarkibi. Tovush almashishlari va ichki 

fleksiya. Takror (reduplikatsiya). So`z qo`shilishi. 

Gapda so`z tartibi. Urg‟u ko`chirish. Yordamchi 



so`zlar. Ohang. Suppletivizm. Tillarning sintetik va 

analitik qurilishi. Grammatik kategoriyalar. So`z 

turkumlari. Sintaksis. Tilning sintaktik birliklari. 

Sodda gap tarkibida sintagmalar. Gap. Gap turlari. 

Gap bo`laklari. So`z birikmalari va ularning 

bog‟lanish usullari. Gapning aktual bo`linishi.  



 

8. 


Tilning kelib chiqishi  

Tilning kelib chiqishi tarixi va gipotezalari haqida 

ma‟lumot to`plash. 

 

 

 



 

9. 



Tillarning tasnifi  

 

   Tillarning genealogik tasnifining ilk g‟oyalari 

bilan tanishish. Dunyo tillarning genealogik 

shajarasini tahlil qilish. Morfologik tasnif asosida 

mashqlar bajarish. Tillarni hududiy va funktsional 

tipologiya asosida jadvalga joylashtirish 

 

Jami



 

 

18 s. 



 

             

 2.4. Kurs ishi (loyihasi) tarkibi, ularga qo`yiladigan talablar 

    

O`quv rejasida mazkur fandan kurs ishi yozish rejalashtirilmagan. 



 

2.5. Mustaqil ishlar mavzulari, mazmuni  va ularga ajratilgan soatlar 

  Talabaga mustaqil ishni tayyorlashda muayyan fanning xususiyatlarini hisobga 

olgan holda quyidagi shakllardan foydalanish tavsiya etiladi: 

- darslik va o`quv qo`llanmalarning boblari va mavzularini o`rganish. Bunday 

ish natijalari seminar, kollokviumlarda hamda referatlar va individual berilgan 

topshiriqlar orqali tekshiriladi; 

- tarqatma materiallar bo`yicha ma‟ruza qismlarini o`zlashtirish. Bunda o`qituvchi 

asosiy materialning bayon qilinishiga alohida ahamiyat berishi lozim bo`ladi. Bunday 

ish natijalari reyting nazoratining muvofiq bosqichlarida tekshiriladi; 

- o`qitish va nazorat qilishning avtomatlashtirilgan tizimlari bilan ishlash. Bu 

usul ma‟ruza mashg‟ulotlari hamda seminar mashg‟ulotlarga tayyorgarlik ko`rish 

jarayonida qo`llanishi mumkin; 



- fanning boblari va mavzulari ustida ishlash. Bu maxsus va ilmiy adabiyot 

(monografiya, maqolalar), referatlar, kurs ishlari, bitiruv malakaviy ishlarini bajarish 

chog‟ida amalga oshiriladi. Uning natijalari ham reyting nazoratida aks etadi; 

- til nazariyasi fanining qoidalarini mustahkamlash bo`yicha manbalarni 

o`rganish, ularni tahlil qilish. Bu ish barcha semestr davomida bajariladi va reyting 

tizimida baholanadi; 

- fanlar bo`yicha adabiyotlarni o`rganish va tahlil qilish, qo`shimcha adabiyotlar 

ustida ishlash hamda ularni o`rganish. Bu ish ham barcha semestr davomida amalga 

oshiriladi va reyting tizimida baholanadi; 

- talabalarning ilmiy-tadqiqot ishlarini bajarish bilan bog‟lik holda fanning 

muayyan boblari va mavzularini chuqur o`rganish; 

- avtomatlashtirilgan o`rgatuvchi, nazorat qiluvchi tizimlar bilan ishlash. Bu 

ma‟ruza mashg‟ulotlari doirasida ham, seminar mashg‟ulotlariga tayyorgarlik 

doirasida ham olib boriladi; 

- masofaviy ta‟lim yordamida talaba ma‟ruza va seminar mashg‟ulotlari uchun 

qo`shimcha ma‟lumotlar bilan ta‟minlanadi, shuningdek, talaba tomonidan bajarilgan 

individual topshiriqlarni baholash amalga oshirilishi mumkin. 

 

Tavsiya etilayotgan mustaqil ishlarning mavzulari. 

1.  Til aloqalari: bilingvizm va diglossiya. 

2.

 

Til aloqalari: interferentsiya. 



3.

 

Ingliz tili va Hind-Evropa oilasi. 



4.

 

Lingvistik tadqiqot metodlari. 



5.

 

Tilshunoslikda zamonaviy yo`nalishlar. 



6.

 

Grammatikadagi tarixiy o`zgarishlar (ingliz, nemis, ispan, frantsuz, rus 



tillari). 

7.

 



Fikr ifodalashning verbal va noverbal vositalari. 

8.

 



Kommunikativ tilshunoslik. Matn va uning turlari. 

9.

 



Yozuv taraqqiyoti bosqichlari. 

10.


 

Dunyodagi alfavit turlari. 

11.

 

Lingvistik tipologiya bo`yicha nazariyalar. 



12.

 

So`z – lingvistik belgi sifatida. 



13.

 

Til kontseptosferasini o`rganish.  



14. Dunyo tillarida sintaksisning o`ziga xos xususiyatlari. 

15. Aralash tillar: pijin va kreol tillar. 

16. Til - eng muhim aloqa vositasi. 


17. Sotsiolingvistika masalalari. 

18. Tillarning hududiy bo`linishi. Areal tasnif. 

19. Qiyosiy-tarixiy metod va tillarning genealogik tasnifi. 

20. Turli tizimli tillarda so`z yasalishi. 

 

2.6. Fanni o`qitish jarayonini tashkil etish va o`tkazish bo`yicha 

tavsiyalar 

     


       “Umumiy  tilshunoslik    ”  fanining  boshqa  fanlar  bilan  aloqasi.  Ayni  fanni            

o`qitishda talabalarning hozirgi o`zbek adabiy tili, falsafa, mantiq, informatika kabi 

fanlardan egallagan bilimlariga tayaniladi. 

    Fanni o`qitishda “Fikrlar hujumi”, “Zigzag”, “Birgalikda o`qiymiz”, 

“FSMU”  va boshqa zamonaviy pedagogik metodlardan foydalanish nazarda 

tutilgan. Shuningdek, texnik vositalar va axborot texnologiyalaridan foydalanish 

ham           ta‟lim samaradorligiga ijobiy ta‟sir ko`rsatadi. 

2.7. Taqvim - mavzuiy reja 

Umumiy tilshunoslik  (1-semestr) 

1. 


           

Tilshunosliknin 

fan sistemasida 

tutgan o`rni. 

 



 

Ma‟ruza 


Mazkur mavzu  

O`zbek tili, 

Mantiq, Nutq 

madaniyati 

fanlari bilan 

o`zaro 


aloqadorlikda 

o`rganiladi 

 

 

 



Ko`r  

gazmali 


ma‟ruza 

Tushunti


rish 

 

 

O`quv       

qo`llanma, 

kompyuter 

proyektor 



Nurmo

nov A.     

O`zbek 


tilshuno

sligi 


tarixi. -

T.:            

O`zbeki

s-ton,  


2002.  

Rasulov 

R. 

Umumi


tilshuno


slik.          

- T., 


TDPU, 

2010. 


 

Internetdagi 

“Teoriya 

yazыkozna-niya” 

sayti va               

qo`shimcha 

adabiyotlar  bilan 

ishlash. 

Konspekt  yozish 



Til – asosiy 



aloqa vositasi. 

 



 

Ma‟ruza 

Mazkur mavzu  

O`zbek tili, 

Mantiq, Nutq 

madaniyati 

fanlari bilan 

o`zaro 

aloqadorlikda 



 

 

Ko`r  



gazmali 

O`quv       

qo`llanma, 

kompyuter 

proyektor 

Nurmo-

nov A.     

O`zbek 


tilshuno

sligi 


Internetdagi 

“Teoriya 

yazыkozna-niya” 

sayti va               

qo`shimcha 

adabiyotlar  bilan 

ishlash. 


o`rganiladi 

 

ma‟ruza 



Tushunti

rish 


 

 

tarixi. -

T.:            

O`zbeki


ston,  

2002.  


Rasulov 

R. 

Umumi


tilshuno


slik.          

- T., 


TDPU, 

2010. 


 

Konspekt  yozish 



Tilning kelib 

chiqishi. 

 



 

Ma‟ruza 

Mazkur mavzu  

O`zbek tili, 

Mantiq, Nutq 

madaniyati 

fanlari bilan 

o`zaro 

aloqadorlikda 



o`rganiladi 

 

 



 

Ko`r  


gazmali 

ma‟ruza 


Tushunti

rish 


 

 

O`quv       

qo`llanma,

kompyuter 

proyektor, 

tarqatma 

material 

Nurmo-

nov A.     

O`zbek 


tilshuno

sligi 


tarixi. -

T.:            

O`zbeki

ston,  


2002.  

Rasulov 

R. 

Umumi


tilshuno


slik.          

- T., 


TDPU, 

2010. 


 

Internetdagi 

“Teoriya 

yazыkozna-niya” 

sayti va               

qo`shimcha 

adabiyotlar  bilan 

ishlash. 

Konspekt  yozish 



Til va jamiyat. 



 



 

Ma‟ruza 

Mazkur mavzu  

O`zbek tili, 

Mantiq, Nutq 

madaniyati 

fanlari bilan 

o`zaro 

aloqadorlikda 



o`rganiladi 

 

 



 

Ko`r  


gazmali 

ma‟ruza 


Tushunti

rish 


 

 

O`quv       

qo`llanma,, 

kompyuter 

proyektor, 

tarqatma 

material 

 

Nurmo-

nov A.     

O`zbek 


tilshuno

sligi 


tarixi. -

T.:            

O`zbeki

s-ton,  


2002.  

Rasulov 

R. 

Internetdagi 

“Teoriya 

yazыkozna-niya” 

sayti va               

qo`shimcha 

adabiyotlar  bilan 

ishlash. 

Konspekt  yozish 


Umumi

tilshuno



slik.          

- T., 


TDPU, 

2010. 


 



Fonetik



 



 

Ma‟ruza 


Mazkur mavzu  

O`zbek tili, 

Mantiq, Nutq 

madaniyati 

fanlari bilan 

o`zaro 


aloqadorlikda 

o`rganiladi 

 

 

 



Ko`r  

gazmali 


ma‟ruza 

Tushunti


rish 

 

 

O`quv       

qo`llanma,  

kompyuter 

proyektor 

 

 

Rasulov 



R. 

Umumi


tilshuno


slik.           

- T., 


TDPU, 

2010. 


 

Internetdagi 

“Teoriya 

yazыkozna-niya” 

sayti va               

qo`shimcha 

adabiyotlar  bilan 

ishlash. 

Konspekt  yozish 



Yozuv. 



 



 

Ma‟ruza 

Mazkur mavzu  

O`zbek tili, 

Mantiq, Nutq 

madaniyati 

fanlari bilan 

o`zaro 

aloqadorlikda 



o`rganiladi 

 

 



 

Ko`r  


gazmali 

ma‟ruza 


Tushunti

rish 


 

 

O`quv       

qo`llanma,  

kompyuter 

proyektor 

  

Rasulov 

R. 

Umumi


tilshuno


slik.           

- T., 


TDPU, 

2010. 


 

Internetdagi 

“Teoriya 

yazыkozna-niya” 

sayti va               

qo`shimcha 

adabiyotlar  bilan 

ishlash. 

Konspekt  yozish 

 



Leksikologiya 

 

 



 

 

Ma‟ruza 


 

Mazkur mavzu  

O`zbek tili, 

Mantiq, Nutq 

madaniyati 

fanlari bilan 

o`zaro 

aloqadorlikda 



o`rganiladi 

 

 



 

 

Ko`r  



gazmali 

ma‟ruza 


Tushunti

rish 


 

 

 



O`quv       

qo`llanma, 

kompyuter 

proyektor 



 

  

Rasulov 

R. 

Umumi


tilshuno


slik.           

- T., 


TDPU, 

2010. 



 

Internetdagi 

“Teoriya 

yazыkozna-niya” 

sayti va               

qo`shimcha 

adabiyotlar  bilan 

ishlash. 

Konspekt  yozish 

 


 

 

Leksikografiya. 



 

 



 

Ma‟ruza 


 

Mazkur mavzu  

O`zbek tili, 

Mantiq, Nutq 

madaniyati 

fanlari bilan 

o`zaro 

aloqadorlikda 



o`rganiladi 

 

 



 

 

Ko`r  



gazmali 

ma‟ruza 


Tushunti

rish 


 

 

 



 

 

 

O`quv       

qo`llanma,  

kompyuter 

proyektor 

tarqatma 

material 



 

  

Rasulov 

R. 

Umumi


tilshuno


slik.           

- T., 


TDPU, 

2010. 



 

Internetdagi 

“Teoriya 

yazыkozna-niya” 

sayti va               

qo`shimcha 

adabiyotlar  bilan 

ishlash. 

Konspekt  yozish 

 



 

Grammatika 

Morfologiya. 

Sintaksis. 

 



 

Ma‟ruza 

Mazkur mavzu  

O`zbek tili, 

Mantiq, Nutq 

madaniyati 

fanlari bilan 

o`zaro 

aloqadorlikda 



o`rganiladi 

 

 



 

Ko`r  


gazmali 

ma‟ruza 


Tushunti

rish 


 

 

O`quv       

qo`llanma, 

kompyuter 

proyektor 

tarqatma 

material 

  Rasulov 

R. 

Umumiy 


tilshunoslik

.           - T., 

TDPU, 

2010. 


 

Internetdagi 

“Teoriya 

yazыkozna-niya” 

sayti va               

qo`shimcha 

adabiyotlar  bilan 

ishlash. 

Konspekt  yozish 

10 


Tillar tasnifi. 

 



 

Ma‟ruza 

Mazkur mavzu  

O`zbek tili, 

Mantiq, Nutq 

madaniyati 

fanlari bilan 

o`zaro 

aloqadorlikda 



Mu-no-

za-ra, 


suh-bat, 

tez-kor 


so 

O`quv       

qo`llanma,, 

kompyuter 

proyektor 

  

 Rasulov 



R. 

Umumiy 


tilshunoslik

.           - T., 

TDPU, 

Internetdagi 



“Teoriya 

yazыkozna-niya” 

sayti va               

qo`shimcha 

adabiyotlar  bilan 

ishlash. 



o`rganiladi 

 

rov 



2010. 

 

Konspekt  yozish 

11 

Tilshunoslik 

fani haqida  



4ball 

Seminar 

Mazkur mavzu  

O`zbek tili, 

Mantiq, Nutq 

madaniyati 

fanlari bilan 

o`zaro 

aloqadorlikda 



o`rganiladi 

 

Mu-no-



za-ra, 

suh-bat, 

tez-kor 

so 


rov 

O`quv       

qo`llanma, 

darslik, 

kompyuter 

proyektor 

tarqatma 

material,ek

spert 

topshiriqlar



i 

  

 Rasulov 



R. 

Umumiy 


tilshunoslik

.           - T., 

TDPU, 

2010. 


 

Internetdagi 

“Teoriya 

yazыkozna-niya” 

sayti va               

qo`shimcha 

adabiyotlar  bilan 

ishlash. 

Konspekt  yozish 

12 


Tilshunoslikni 

zamonaviy 

yo`nalishlari  

bilan birgalikda 

lingvistika va 

boshqa fanlar 

sintezida 

dunyoga kelgan 

fanlarning 

vazifasini 

o`rganish. 

 



4ball 

Seminar 

Mazkur mavzu  

O`zbek tili, 

Mantiq, Nutq 

madaniyati 

fanlari bilan 

o`zaro 

aloqadorlikda 



o`rganiladi 

 

Mu-no-



za-ra, 

suh-bat, 

tez-kor 

so 


rov 

O`quv       

qo`llanma,  

kompyuter 

proyektor 

tarqatma 

material,ek

spert 


topshiriqlar

i 



  

 Rasulov 



R. 

Umumiy 


tilshunoslik

.           - T., 

TDPU, 

2010. 


 

Internetdagi 

“Teoriya 

yazыkozna-niya” 

sayti va               

qo`shimcha 

adabiyotlar  bilan 

ishlash. 

Konspekt  yozish 

13 


Yozuv tarixi 

shajarasini 

tuzish.  

 



4ball 

Seminar 


Mazkur mavzu  

O`zbek tili, 

Mantiq, Nutq 

madaniyati 

fanlari bilan 

o`zaro 


aloqadorlikda 

o`rganiladi 

 

Mu-no-


za-ra, 

suh-bat, 

tez-kor 

so 


rov 

O`quv       

qo`llanma,  

kompyuter 

proyektor 

tarqatma 

material,ek

spert 


topshiriqlar

i 



  

 Rasulov 



R. 

Umumiy 


tilshunoslik

.           - T., 

TDPU, 

2010. 


 

Internetdagi 

“Teoriya 

yazыkozna-niya” 

sayti va               

qo`shimcha 

adabiyotlar  bilan 

ishlash. 

Konspekt  yozish 

14 


Leksikologiya 

 

 



4ball 

Seminar 


Mazkur mavzu  

O`zbek tili, 

Mantiq, Nutq 

madaniyati 

fanlari bilan 

o`zaro 


aloqadorlikda 

o`rganiladi 

 

Mu-no-


za-ra, 

suh-bat, 

tez-kor 

so 


rov 

O`quv       

qo`llanma,, 

kompyuter 

proyektor 

tarqatma 

material,ek

spert 


topshiriqlar

i 



  

 Rasulov 



R. 

Umumiy 


tilshunoslik

.           - T., 

TDPU, 

2010. 


 

Internetdagi 

“Teoriya 

yazыkozna-niya” 

sayti va               

qo`shimcha 

adabiyotlar  bilan 

ishlash. 

Konspekt  yozish 


15 

Til – asosiy 

aloqa vositasi. 

 



4ball 

Seminar 


Mazkur mavzu  

O`zbek tili, 

Mantiq, Nutq 

madaniyati 

fanlari bilan 

o`zaro 


aloqadorlikda 

o`rganiladi 

 

Mu-no-


za-ra, 

suh-bat, 

tez-kor 

so 


rov 

O`quv       

qo`llanma, 

kompyuter 

proyektor 

tarqatma 

material,ek

spert 


topshiriqlar

i 



  

 Rasulov 



R. 

Umumiy 


tilshunoslik

.           - T., 

TDPU, 

2010. 


 

Internetdagi 

“Teoriya 

yazыkozna-niya” 

sayti va               

qo`shimcha 

adabiyotlar  bilan 

ishlash. 

Konspekt  yozish 

16 


Til va tafakkur. 

 



4ball 

Seminar 

Mazkur mavzu  

O`zbek tili, 

Mantiq, Nutq 

madaniyati 

fanlari bilan 

o`zaro 

aloqadorlikda 



o`rganiladi 

 

Mu-no-



za-ra, 

suh-bat, 

tez-kor 

so 


rov 

O`quv       

qo`llanma,  

kompyuter 

proyektor 

tarqatma 

material,ek

spert 


topshiriqlar

i 

 

 Rasulov 



R. 

Umumiy 


tilshunoslik

.           - T., 

TDPU, 

2010. 


 

Internetdagi 

“Teoriya 

yazыkozna-niya” 

sayti va               

qo`shimcha 

adabiyotlar  bilan 

ishlash. 

Konspekt  yozish 

17 


Grammatika 

 

 



4ball 

Seminar 


Mazkur mavzu  

O`zbek tili, 

Mantiq, Nutq 

madaniyati 

fanlari bilan 

o`zaro 


aloqadorlikda 

o`rganiladi 

 

Mu-no-


za-ra, 

suh-bat, 

tez-kor 

so 


rov 

O`quv       

qo`llanma, 

kompyuter 

proyektor 

tarqatma 

material,ek

spert 


topshiriqlar

i 



 

Rasulov R. 

Umumiy 


tilshunoslik.           

- T., TDPU, 

2010. 

Internetdagi 

“Teoriya 

yazыkozna-niya” 

sayti va               

qo`shimcha 

adabiyotlar  bilan 

ishlash. 

Konspekt  yozish 

18 


Tilning kelib 

chiqishi  



6ball 

Seminar 

Mazkur mavzu  

O`zbek tili, 

Mantiq, Nutq 

madaniyati 

fanlari bilan 

o`zaro 

aloqadorlikda 



o`rganiladi 

 

Mu-no-



za-ra, 

suh-bat, 

tez-kor 

so 


rov 

O`quv       

qo`llanma,  

kompyuter 

proyektor 

tarqatma 

material,ek

spert 


topshiriqlar

i 

 

 Rasulov 



R. 

Umumiy 


tilshunoslik

.           - T., 

TDPU, 

2010. 


 

Internetdagi 

“Teoriya 

yazыkozna-niya” 

sayti va               

qo`shimcha 

adabiyotlar  bilan 

ishlash. 

Konspekt  yozish 

19 


Tillarning 

tasnifi  

 



6ball 

Seminar 

Mazkur mavzu  

O`zbek tili, 

Mantiq, Nutq 

madaniyati 

fanlari bilan 

o`zaro 

aloqadorlikda 



o`rganiladi 

 

Mu-no-



za-ra, 

suh-bat, 

tez-kor 

so 


rov 

O`quv       

qo`llanma,, 

kompyuter 

proyektor 

tarqatma 

material,ek

spert 


topshiriqlar

i 

  

 Rasulov 



R. 

Umumiy 


tilshunoslik

.           - T., 

TDPU, 

2010. 


 

Internetdagi 

“Teoriya 

yazыkozna-niya” 

sayti va               

qo`shimcha 

adabiyotlar  bilan 

ishlash. 

Konspekt  yozish 

 

 


 

2.8. Didaktik vositalar 

        - jihozlar va uskunalar, moslamalar: elektron doska-Hitachi, LCD-monitor, 

elektron  ko`rsatgich (ukazka). 

       - video-audio uskunalar: video va audiomagnitofon, mikrofon, kolonkalar

  - kompyuter va multimediali vositalar: kompyuter, Dell tipidagi proyektor, 

DVD-diskovod, Web-kamera, video-ko`z (glazok). 



 

2.9. Baholash mezonlari 

Yuqori baholash bali (YuB) – 100 ball. Saralash bali (SB) – 55 ball. Joriy 

va oraliq nazoratlarga 70 ball beriladi, yakuniy nazoratga  30 ball beriladi. 

Talabaning fan bo „yicha o „zlashtirish ko „rsatkichini nazorat qilishda 

quyidagi namunaviy mezonlar tavsiya etiladi: 

a) 86-100 ball uchun talabaning bilim darajasi quyidagilarga javob berishi 

lozim: 

tillarning tasnifi,   tilshunoslik muammolari haqida xulosa va qaror qabul 



qilish; 

tilning nazariy masalalari doirasida ijodiy fikrlay olish; 

til va nutq hodisalari haqida mustaqil mushohada yurita olish; 

tilshunoslik bo „limlaridan olgan bilimlarini amalda qo „llay olish; 

grammatika mohiyatini tushunish; 

lingvistika turlarini bilish, aytib berish; 

jahon tillari xaritasi haqida tasavvurga ega bo „lish. 

 

tilshunoslikning nazariy masalalariga oid  xulosa va qaror qabul qilish; 



tilshunoslik metodlarini qo`llash borasida ijodiy fikrlay olish; 

jahon tilshunosligining tarixiy taraqqiyot bosqichlari, tilshunoslik maktablari 

haqida mustaqil mushohada yurita olish; 

tilshunoslikdan olgan bilimlarini amalda qo`llay olish; 

tilshunoslik metodlari mohiyatini tushunish; 

tilshunoslik tarixida asosiy maktablar, ularning yirik vakillarini bilish, aytib 

berish; 


tilshunoslikning dolzarb muammolari haqida tasavvurga ega bo „lish. 

b) 71-85 ball uchun talabaning bilim darajasi quyidagilarga javob berishi lozim: 

til hodisalari haqida mustaqil mushohada yurita olish; 

tilshunoslik bo „limlaridan olgan bilimlarini amalda qo „llay olish; 

 grammatika mohiyatini tushunish; 

lingvistika turlarini bilish, aytib berish; 

jahon tillari xaritasi haqida tasavvurga ega bo „lish. 

jahon tilshunosligining tarixiy taraqqiyot bosqichlari, tilshunoslik maktablari 

haqida mustaqil mushohada yurita olish; 

tilshunoslikdan olgan bilimlarini amalda qo „llay olish; 

tilshunoslik metodlari mohiyatini tushunish; 

tilshunoslik tarixida asosiy maktablar, ularning yirik vakillarini bilish, aytib 

berish; 

tilshunoslikning dolzarb muammolari haqida tasavvurga ega bo „lish. 

v) 55-70 ball uchun talabaning bilim darajasi quyidagilarga javob berishi lozim: 

grammatika mohiyatini tushunish; 

lingvistika turlarini bilish, aytib berish; 

tilshunoslikning dolzarb muammolari haqida tasavvurga ega bo`lish. 

 

g) quyidagi hollarda talabaning bilim darajasi 0-54 ball bilan baholanishi mumkin: 



tilshunoslik fanining predmeti, maqsadi, mazmuni haqida aniq tasavvurga ega bo 

„lmaslik; 

tilshunoslik bo „limlarini bilmaslik. 

 

tilshunoslik muammolari haqida aniq tasavvurga ega bo`lmaslik; 



tilshunoslik tarixi, metodlarini bilmaslik.     

 

 



 

 

Reyting jadvali 

Maksimal ball – 100 b.                                          Saralash ball – 55 b. 

JN (joriy nazorat) – max. 40 b.                             86-100 ball – “5” baho. 

ON (oraliq nazorat) – max. 30 b.                          71-85 ball – “4” baho. 

YN (yakuniy nazorat) – max. 30 b.                       55-70 ball – “3” baho. 

                                                                               0-54 ball – “2”  baho 

 

 

 



Nazorat 

turi  


 

 

Nazorat 



Shakllari 

 

Har bir 



nazorat uchun 

belgilangan 

maksimal ball  

 

 



Nazorat 

soni 


 

Nazorat 


shakllari 

bo`yicha 

belgilangan 

maksimal ball 

Joriy nazorat 

1. Og‟zaki  

20 



20 



2. Test 

20 


20 


Jami: 

40 


40 


Oraliq  

nazorat 


1. Yozma ish 

30 


30 


Jami: 

30 


30 


Yakuniy 

nazorat 


1. Yozma ish 

30 


30 


Jami: 

100 


100 


 

 

 

 

 

 

 

III. O`quv-uslubiy adabiyotlar va elektron ta’lim resurslari  ro`yxati 

Asosiy darslik va o`quv qo`llanmalar 

 

 

 



Qo`shimcha adabiyotlar 

 1. Rasulov R. O`zbek tili fe‟llarining ma‟no tuzilishi. -Toshkent,  TDPU,  2005. 

 2. Mirtojiyev M., Muhamedova S. O`zbek tilida so`z valentliklari.-T., 2011. 

 3. Sharipova Yumush fe‟llarining ma‟no valentliklari.-T., 2012. 



Elektron ta’lim resurslari 

1. www. tdpu. uz 

2. www. pedagog. uz 

3. www. Ziyonet. uz 

4. www. edu. uz 

5. tdpu-INTRANET. Ped 

        6. www. Nutq. intal. uz 

№ 

 

Muallif 

Adabiyot nomi 

Nashr yili 

Adabiyotning 

ARM dagi 

shifri   

Adabiyotning   

ARM dagi 

inventar 

raqami 

1.  Karimov 

I.A.  

Yuksak 


ma‟naviyat – 

yengilmas  kuch. 

Toshkent: 

Ma‟naviyat, 

2008. 

 

87.717 



K-21 

U-6890/5 

2.  Nurmonov 

A.  


O`zbek 

tilshunosligi 

tarixi. 

Toshkent: 

O`zbekiston,  

2002. 


81.633.1 

N-87 


U-5959/3 

3.  Rasulov 

R.  

Umumiy 


tilshunoslik  

(Tilshunoslik 

tarixi. 1-qism).                               

Toshkent,  

TDPU, 

2005. 


81.633.1 

R-25 


U-6578/1 

4.  Rasulov 

R. 

Umumiy 


tilshunoslik 

(Tilshunoslikning 

nazariy 

masalalari. 2-

qism). 

Toshkent, 



TDPU, 

2006. 


81.633.1 

R-25 


U/R-69 

5.  Rasulov 

R.  

Umumiy 


tilshunoslik 

(OTM uchun 

darslik) 

Toshkent, 

TDPU, 

2010. 


81.633.1 

R-25 


U-7436 

 



Do'stlaringiz bilan baham:


Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2019
ma'muriyatiga murojaat qiling