O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi toshkent farmatsevtika instituti


Download 5.01 Kb.
Pdf просмотр
bet1/25
Sana08.07.2018
Hajmi5.01 Kb.
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   25

O‘ZBEKISTON  RESPUBLIKASI 
OLIY VA O‘RTA MAXSUS TA’LIM VAZIRLIGI 
 
 
TOSHKENT FARMATSEVTIKA INSTITUTI 
 
 
 
“Immunobiologik preparatlar texnologiyasi” 
                           fani bo„yicha 
 
O„ Q U V –U S L U B I Y    M A J M U A 
 
  
 
                                              
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Toshkent -2016   

 

Mazkur o‘quv-uslubiy majmua Oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligining 2016 yil 6 
aprelidagi 137-sonli buyrug‘i bilan tasdiqlangan o‘quv reja va dastur asosida 
tayyorlandi. 
O‗quv-uslubiy  majmua  fanning    o‗quv  dasturi,  o‗quv-ishchi  dasturiva  o‗quv  rejasiga 
muvofiq ishlab chiqildi.   
 
 
Tuzuvchi 
 
 
 
Tashmuxamedova SH.S.
 
 
Toshkent farmatsevtika instituti 
Biotexnologiya kafedrasi prof, 
biologiya fanlari doktori 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Taqrizchilar:   
 
 
 
Almatov K.T.  
O‘zMU odam va xayvonlar fiziologiyasi 
kafedrasi professori, 
biologiya fanlari doktori 
 
 
Abzalov A.A.  -     
Toshkent farmatsevtika instituti 
Ekologiya va mikrobiologiya  kafedrasi 
dotsenti,professor 
 
 
Fanning  o‗quv-uslubiy majmuasi ―Biotexnologiya‖  kafedrasining  201_  yil  ―___‖  
______  dagi  ―___‖  -  son  yig‗ilishida muhokamadan  o‗tgan  va  fakultet  kengashida  
muhokama  qilish  uchun  tavsiya etilgan. 
 
Kafedra mudiri: __________   Ismailova M.G. 
 
Fanning  o‗quv-uslubiy majmuasi Toshkent farmatsevtika instituti Soha-uslubiy kengashida 
201_  yil  ―___‖  ______  dagi  ―___‖  -  son  yig‗ilishida muhokamadan  o‗tgan  va  fakultet  
kengashida  muhokama  qilish  uchun  tavsiya etilgan. 
 
Soha-uslubiy kengashi raisi: __________  Xaydarov V.R. 
 
 
Fannning o‗quv-uslubiy majmuasi ―Sanoat farmatsiyasi‖ fakultet kengashida 
muhokama etilgan va foydalanishga tavsiya qilingan. (2016 yil ―__‖ __ dagi ―__‖sonli 
bayonnoma). 
Fakultet kengashi raisi:_____________ Ilhomov H.SH. 
 
 
Kelishildi: Markaziy uslubiy kengash raisi, f.f.n._____________ Aliev S.U. 
 
 

 

                               
MUNDARIJA 
 
 
 
I. Ishchi dastur………………………………………………………..................5 
 
 
II. 
Sillabus…..
………………………………………………………....................23 
 
 
III. Modulni o‗qitishda foydalaniladigan intrefaol ta‘lim    metodlar…………25 
 
 
IV.
 
Nazariy materiallar ……………………………………………………....35 
 
  
V.  Amaliy mashg‗ulot materiallari.....................................................................39 
VI.Keyslar anki……………………………………………………………….121 
 
 
VII.Mustaqil ta‘lim 
mavzulari…………….…………………………………..129 
 
 
VIII.Glossariy……………………………………………………..…………...13

 
 
 
X.  Adabiyotlar         
ro‗yxati…………………………..…………………………...........................132 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 

I.ISHCHI DASTUR 
Kirish 
2015  yilning  5-dekabr  kuni  Ozbekiston  Respublikasi  Prezidenti  I.A.Karimov  Ozbekiston 
Respublikasi  Konstitutsiyasi  kabul  kilinganining  23-yilligiga  bagishlangan  tantanali 
marosimdagi  maruzasida  rivojlanishning  «ozbek  modeli»  davlatimizning  shakllanishida 
mustahkam poydevor bolib xizmat qilayotgani haqida gapirib otdi. Bunga dalil sifatida, keyingi 
11 yilda, jumladan, joriy 2015-yilda yalpi ichki mahsulotning osish suratlari barqaror ravishda 
8 foizdan yuqori bolib kelayotgani, davlatning tashqi qarzi esa yalpi ichki mahsulotga nisbatan 
18,5 foizdan oshmayotgani takidlab otildi. 
Mamlakatimizda  amalga  oshirilayotgan  keng  kolamli  ozgarishlarning  hal  qiluvchi  omili 
sifatida  odamlarimizning  ongu  tafakkurida  roy  berayotgan  tub  ozgarishlar,  ularning  yon-
atrofdagi  voqealarga  munosabati,  daxldorlik  xissi,  siyosiy  faolligi  va  fuqarolik  pozitsiyasi 
tobora osib borayotganini aytib otildi: 
«SHu  borada,  xech  shubhasiz,  oz  vaqtida,  yani  bundan  18-yil  oldin  Kadrlar  tayyorlash  va 
shuningdek,  Maktab  talimini  rivojlantirish  umummilliy  dasturlarini  qabul  qilganimiz  talim-
tarbiya sohasida eski kolip va asoratlardan xoli bolgan, bugun ozgalarning xavasini tortayotgan 
yangi  tizimni  hayotimizga  tadbiq  etganimiz  haqiqatan  ham  tarixiy  bir  voqea  boldi,  desak, 
adashmagan bolamiz. 
Buning natijasida mustaqil va yangicha fikrlaydigan, zamon talabiga javob beradigan 
avlodni  shakllantirishga  erishdik,  Vatanimizning  ertangi  kunini,  taqdirini  oz  qoliga  olishga 
qodir  bolgan  farzandlarimiz  bugun  minbarga  chiqmoqda.»  [1-6].  Ushbu  sozlar  Oliy  talim 
tizimida,  xususan,  Respublikamiz  dorixonalari  va  farmatsevtik  korxonalari  uchun  kadrlar 
tayyorlayotgan  professor-oqituvchilar  uchun  dasturamal  bolib  xizmat  qilmoqda.  So‗nggi  50 
yil  mobaynida  biotexnologiya  taraqqiyoti  yuksak  darajaga  chiqdi.  Biotexnologiya  rivojining 
hozirgi  bosqichini  revolyusion  deb  atash  mumkin.  Oxirgi  yillarda  nuklein  kislotalar 
strukturasi  va  funksiyasi,  DNK  restriksiyasi  fermentlari,  ularning  hujayradagi  ahamiyati  gen 
muxandisligi  usullari  orqali  aniqlandi,  gibridomalar  va  monoklonal  antitelolar  olindi, 
biotexnologik  jarayonlarga  kompyuter  texnologiyalari  tadbiq  etila  boshlandi.  Insoniyatni 
tashvishga solib turgan eng yirik muammolar, jumladan, oziq-ovqat, energetika, atrof-muhitni 
muhofaza  qilish,  sog‗liqni  saqlash  kabilarni  xal  etishda  biotexnologiya  o‗zining  salmoqli 
xissasini  qo‗shib  kelmoqda.    Biotexnologiyaning  ulkan  yutuqlari  jamiyatning  ijtimoiy, 
iqtisodiy taraqqiyoti uchun tezkor va samarali xizmat qilmoqda.   
O‗zbekistonda  ta‘lim  tizimining  rivojlanishi  sababli  o‗quv  tizimiga  anchagina 
o‗zgartirishlar  kirgizildi,  jumladan  O‗quv  jarayoniga  chet  el  olimlarining  ilmiy  izlanishlari 
natijalari kiritilib, ular aks ettirilgan adabiyotlardan foydalanildi.   
 Bu talabalarning o‗z navbatida  chet  el adabiyotlari  bilan tanishish imkonini  beradi. 
SHuni  xisobga  olgan  xolda  ―Biotexnologiya‖  faniga  xam  ma‘lum  yangi  mavzular  kiritildi. 
Bunda  Farmatsevtika  soxasi  rivojlanayotgan  ayni  payitda  biotexnologik  preparatlarning 
bozori rivojlanib borayotganini ko‗rish mumkin.      
Ushbu  dastur  immunobiologik  preparatlar  texnologiyasi  fanining  predmeti,  tarixi, 
maqsadi  va vazifalarini va  shu bilan birga  fanning tadqiqot uslublari,  asosiy ob‘ekti-antigen 
va antitanalar,  immunobiologik faol moddalar ning xususiyatlari, funksiyalari, yuqori va quyi 
molekulali  moddalar, zamonaviy  vaksinalar haqidagi tushunchalarni o‗z ichiga oladi.  Ushbu 
fan  biotexnologiya  va  farmatsevtika  sohasidagi  fanlar  bilan  o‗zaro  bog‗liqligini  va  hozirgi 
zamon analitik biotexnologiyasining asosiy metodologik aspektlarini, zamonaviy tezkor test –

 

sistemalarni tahlil  qilish usullarini o‗rgatadi. SHu bilan birga  qishloq xo‗jaligi,  farmatsevtika 
va tibbiyotdagi muammolarni echishda ushbu fanning o‗rni va rolini, shuningdek fan bo‗yicha 
mutaxassis tayyorlashdagi ba‘zi masalalarni qamraydi.  
                                       O„qitish maqsadi va vazifalari 
Fanni  o‗qitishdan  maqsad  -  talabalarga  antigen,  gapten  va  antitanalar  o‗rtasida 
bo‗ladigan  asosiy  biospetsifik  va  kimyoviy  jarayonlar  haqida  hozirgi  zamon  ta‘limotini 
berishdir.  Xususan  biospetsifik,  immunologik  jarayonlarni  borishi  va  antigen,  antitana 
o‗rtasida  bo‗ladigan  munosabatlarning  asosiy  qonuniyatlari  mexanizmlarini  o‗rganishdan 
iborat.  Talabalarni  inson  va  o‗simlik    organizmlarida  bo‗ladigan  turli  mikroorganizmlar, 
toksik  moddalar,  viruslarni  sezgirlik  darajasi  yuqori  bo‗lgan  immunoenzim  tahlilining 
gomogen  va  geterogen  usulari  yordamida  aniqlash  umumiy  qonuniyatlari  bilan  tanishtirish, 
immunologik  jarayonlarning  molekulyar  asosini  o‗rganishiga  yordam  berish.  SHuningdek, 
hozirgi 
zamon 
immunobiotexnologiyasining 
metodologik 
aspektlarini 
yoritishga 
qaratilgandir. Izlanishlarning har xil turlari, xususan  liposoma va immunoliposomalar asosida 
boradigan  o‗ta  sezgir  usularni  paydo  bo‗lishi  immunobiotexnologiya  fanining  yuksalishini 
belgilovchi zarur omillar ekanligi haqida chuqurroq ma‘lumot berishdan iboratdir. 
Fan bo„yicha tinglovchilarning bilimi, ko„nikmasi, malakasi va kompetensiyalariga 
qo„yiladigan talablar 
―Immunobiologik  preparatlar  texnologiyasi‖  o‗quv  fanini  o‗zlashtirish  jarayonida 
amalga oshiriladigan masalalar doirasida magistr: 
-  immunobiologik  preparatlar  texnologisyai  fanining  asoslarini  mukammal  bilishlari,  inson 
organizmida kechadigan ba‘zi immunologik jarayonlarni borishi va bu jarayonlar o‗zaro o‗ta 
spetsifiklik  qonuniyatlari  asosida  kechishi,  uning  kimyoviy  mexanizmlari  haqidi  bilishi 
kerak; 
-  talaba    antigen,  antitana  va  gaptenlar  haqida  va  ularning  strukturalari,  ya‘ni  fazoviy 
tuzilishlari,  faol  markazlari  va  guruhlarining  joylashishi  haqida  bilishi  va  ularni  o‗rganishda 
qo‗llaniladigan  analitik  biotexnologiya  yo‗nalishiga  oid  bo‗lgan  zamonaviy  tadqiqot 
uslublarini bilishi va ulardan foydalana olish ko‘nikmalariga ega bo‘lishi kerak. 
-  talaba  immunoenzim  tahlillarini  o‗rganishida  laboratoriyada  tajribalar  quyish;  antigen  va 
antitanalarni zardobdan ajratib olish, antigen, anti- tanalarning serologik faolliklarini aniqlash, 
turli  diffuzion  testlarni  o‗tkazish,  antigen  va  antitanalar  asosida  immunosorbentlar  sintez 
qilish,  biologik  sorbentlarni  olish  va  ularni  immunoenzim  tahlilining  geterogen  usularida 
qo‗llash,  turli  biologik  faol  moddalarni  qattiq  tashuvchiga  immobillash,  immobillashning 
kimyoviy  va  fizikaviy  usullarini  bilishi,  kon‘yugatlar  sintez  qilishi  va  ularning  katalitik, 
serologik  faolliklarini aniqlashni  bilishi, fermentlar sinflari va immunoenzim tahlilida nishon 
sifatida  qo‗llaniladigan  fermentlarni  o‗ziga  xos  xususiyatlarini  va  faolliklarini  aniqlay 
olishlari  va  buning  uchun  turli  tajribalar  qo‗yish  va  olingan  natijalarni  hisoblash,  aniqlash; 
immunoenzim tahlilida bo‗ladigan  nospetsifik reaksiyalarni bartaraf qilish yo‗llarini aniqlash 
va buning uchun turli ingibirlovchi moddalarni ta‘sir mexanizmlarini  o‗rganish malakalariga 
ega bo‘lish kerak. 
            Fanni o„qitishni tashkil etish va o„tkazish bo„yicha tavsiyalar 
―Immunobiologik preparatlar texnologisyai‖ fani ma‘ruzalari va amaliy mashg‗ulotlari 
dialog,  muloqot  hamkorlik  va  o‗zaro  o‗rganishga  asoslangan  frontal,  kollektiv  va  kichik 
guruhlar shaklida olib borish mumkin.  
Fanni  o‗qitish  davrida    pedagogik  jarayonni  jadallashtirish  maqsadida  zamonaviy 

 

pedagogik  texnologiyalar,  axborot  vositalari,  kompyuter,  internet  tizimidan  keng  foydalanish 
ko‗zda  tutilgan.  O‗quv  jarayoni  muammoli  ma‘ruzalar  o‗qish,  darslarni  savol-javob  tarzida 
qiziqarli  tashkil  qilish,  ilg‗or  pedagogik  texnologiyalardan  va  multimedia  vositalaridan 
foydalanish,  tinglovchilarni  undaydigan,  o‗ylantiradigan  muammolarni  ular  oldiga  qo‗yish, 
talabchanlik, tinglovchi-lar bilan individual ishlash, erkin muloqot yuritishga, ilmiy izlanishga 
jalb  qilish  asosida  olib  boriladi.  Darsni  o‗tkazish  bo‗yicha  quyidagi  asosiy  kontseptual 
yondoshuvlardan  foydalaniladi:shaxsga  yo‗naltirilgan  ta‘lim,  tizimli  yondoshuv,  faoliyatga 
yo‗naltirilgan  yondoshuv,  dialogik  yondoshuv,  hamkorlikdagi  ta‘limni  tashkil  etish, 
muammoli ta‘lim, kompyuter va axborot texnologiyalarini o‗quv jarayonida qo‗llash, o‗qitish 
usullari va texnikasi (ma‘ruza (kirish, mavzuga oid, vizuallash), muammoli ta‘lim, keys-stadi 
va loyihalash usullari, amaliy ishlar).  
O‗qitish  vositalari:  o‗qitishning  an‘anaviy  shakllari  (darslik,  ma‘ruza  matni)  bilan  bir 
qatorda – kompyuter va axborot texnologiyalari. 
Kommunikatsiya  usullari:  tinglovchilar  bilan  operativ  teskari  aloqaga  asoslangan 
bevosita o‗zaro munosabatlar. 
Teskari aloqa usullari va  vositalari: kuzatish, blits-so‗rov, joriy va yakunlovchi  nazorat 
natijalarini tahlili asosida o‗qitish diagnostikasi.  
Boshqarish  usullari  va  vositalari:  o‗quv  mashg‗uloti  bosqichlarini  belgilab  beruvchi 
texnologik  karta  ko‗rinishidagi  o‗quv  mashg‗ulotlarini  rejalashtirish,  qo‗yilgan  maqsadga 
erishishda  o‗qituvchi  va  tinglovchining  birgalikdagi  harakati,  nafaqat  auditoriya 
mashg‗ulotlari, balki auditoriyadan tashqari mustaqil ishlarning nazorati.  
Monitoring  va  baholash:  amaliy  mashg‗ulotlarda  ham  butun  kurs  davomida  ham 
o‗qitishning natijalarini rejali tarzda kuzatib borish. 
  
Fanning o„quv rejadagi boshqa fanlar bilan bog„liqligi va uzviyligi 
 
Immunobiologik  preparatlar  texnologiyasi  fani  asosiy  mutaxasislik  fanlaridan 
hisoblanib, o‗quv jarayonidagi, anorganik va analitik kimyo, organik kimyo va  umumkasbiy  
mikrobiologiya,  bioximiya,  molekulyar  biotexnologiya,  biotexnologiyaning  zamonaviy 
tadqiqot  uslublari  kabi  fanlar  bilan  uzviy  bog‗langan  holda  magistrlarning  kasbiy  
tayyorgarlik darajasini orttirishga xizmat qiladi. 
                                Fanning ishlab chiqarishdagi o„rni  
Fanni  o‗zlashtirish  orqali  magistrlar  bugungi  kunda  tug‗ilayotgan  muammolarni 
aniqlash,  ularni  tahlil  etish  va  baholashga  doir  kasbiy  kompetentlikka  ega  bo‗ladilar.  SHu 
bilan  birga  fanning  Respublikamizda    kishloq  xo‗jaligi  sohasida  va  shu  bilan  birga 
farmatsevtika, tibbiyot sohasidagi bir qator muammolarni echishda ushbu fanning tutgan o‗rni 
nihoyatda katta ekanligini, ishlab chiqarish texnologik tizimining ajralmas bo‗g‗ini ekanligini 
anglaydilar. 
 
 
 
                           
 
 
 
 
 
 

 

 
 
                                
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 
10 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 
11 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 
12 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 
13 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 
14 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 
15 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 
16 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 
17 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 
18 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 
19 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 
20 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 
21 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 
22 
                                II.  Sillabus 
                          « Immunobiologik preparatlar texnologiyasi »  fanining 
2016/2017 o‟quv yili uchun mo‟ljallangan 
SILLABUSI 
 
Fanning qisqacha tavsifi 
OTMning nomi va 
joylashgan manzili: 
Toshkent farmasevtika instituti 
 Mirobod tumani Oybek 
ko‘chasi, 45 
Kafedra: 
 Biotexnologiya 
―Sanoat farmasiya‖ 
fakulteti tarkibida 
Ta‟lim sohasi va 
yo‟nalishi: 
510000 – Sog‘likni 
saqlash 
ta‘lim sohasi 
5А510602 –― Immunobiologik va mikrobiologik 
preparatlar texnologiyasi‖ ta‘lim  yo‗nalishi
  
Fanni (kursni) olib 
boradigan o‟qituvchi 
to‟g‟risida ma‟lumot:  
 Toshmuxamedova 
SHoxista Sobirovna 
 
 
e-mail: 
Toshmuxamedova. 
@umail.uz 
  
 
Dars vaqti va joyi: 
2-bino  96- auditoriya 
 
Kursning 
davomiyligi: 
02.09.2015-14.04.2016 
Individual grafik 
asosida ishlash vaqti:  
dushanba, seshanba, chorshanba, payshanba, juma va shanba kunlari  8 
30 
dan
 
-15 
00
 gacha 
Fanga ajratilgan  
soatlar 
Auditoriya soatlari 
Mustaqil 
ta‟lim: 
 86 
Ma‟ruza: 
40 
Amaliyo

1
20  
Fanning boshqa 
fanlar bilan bog‟liqligi 
(prerekvizitlari): 
 ―Mikrobiologiya ‖, ―
Biotexnologiya asoslari
‖, ―Molekulyar biologiya   ‖     
Fanning mazmuni 
Fanning 
dolzarbligi va 
qisqacha mazmuni: 
Fanni  o‟qitishdan  maqsad  – 
      biotexnologik  usulda  olinadigan  dori 
vostitalarining texnologiyasini o‗rganish.  
Fanning  vazifasi  –  Magistratura 
talabalarga
  Immunobiologik  va  mikrobiologik 
preparatlar texnologiyasi
   bilan ishlash shuningdek, ushbu ob‘ektlar bilan ishlash 
davomida  biotexnologik  usullardan  oqilona  foydalanish,  gen  muxandisligi, 
fermentlar  muxandisligi    nazariy  bilimlari  yordamida  farmatsevtika  sanoati 
uchun kerakli biologik faol substansiyalarni tabiiy, ekologik toza xolda korxona 
miqyosida ishlab chiqarishni o‗rgatishdan iborat.  
 
Talabalar uchun 
talablar 
 
-  o‘qituvchiga  va  guruhdoshlarga  nisbatan  hurmat  bilan  munosabatda 
bo‘lish; 
- institut ichki tartib - intizom qoidalariga rioya qilish; 
- uyali telefonni dars davomida o‘chirish; 
-  berilgan  uy  vazifasi  va  mustaqil  ish  topshiriqlarini  o‘z  vaqtida  va  sifatli 
bajarish; 
- ko‘chirmachilik (plagiat) qat‘iyan man etiladi; 
-  darslarga  qatnashish  majburiy  hisoblanadi,  dars  qoldirilgan  holatda 
qoldirilgan darslar qayta o‘zlashtirilishi shart;  

 
23 
-  darslarga oldindan tayyorlanib kelish va faol ishtirok etish; 
-  talaba o‘qituvchidan so‘ng, dars xonasiga - mashg‘ulotga  kiritilmaydi; 
- talaba reyting ballidan norozi bo‘lsa  e‘lon qilingan vaqtdan boshlab 1 kun 
mobaynida apellyasiya komissiyasiga murojat qilishi mumkin  



Do'stlaringiz bilan baham:
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   25


Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2019
ma'muriyatiga murojaat qiling