O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus talim vaziRLİGİ


Download 144.98 Kb.

bet1/3
Sana22.03.2017
Hajmi144.98 Kb.
  1   2   3

 

1

 



O’ZBEKİSTON RESPUBLİKASİ 

 

  

OLİY VA O’RTA MAXSUS TALİM VAZİRLİGİ 

 

 

 

BEDAQ NOMİDAGİ QORAQALPOQ DAVLAT 

UNİVERSİTETİ

 

 

Sport fanlari kafedrasi 

 

 

Futbol fanidan maruzalar matni 

 

 

 

 

 

 

Tuzgan:                                          İ.İ.Najimov 

 

 

 

 

 

 

N ukus-2008/2009  

 

 

2

FUTBOL O’YNİNİNG MAZMUNİ VA RİVOJLANİSh BOSQİChLARİ 



 

Futbolning rivojlanishi, futbolni takomillashtirish, futbolning tarixiy 

axamiyati, futbol tug’risida farmoyishlar, sport mashq jaraёni. 

1. Futbol «oёqtO’pi» degan manodagi inglizcha sO’z bO’lib, Frantsiya, 

İspaniya, Rossiyada shu nom saqlanib qolgan. Nemislarda u «fusbol», vengerlarda 

«laburagosh»,  İtalyanlarda «kalchio», Yugoslavlarda «nagomet», Amerika 

«sokker» deyiladi. Futbolning xaq, ommasini jismoniy rivojlantirishning, uning 

salomatligini mustaxkamlashning eng ommabop, vositasidir. Bu katttlarga xam

O’smirlarga xam, bolalarga h’am birdek maqul bO’lgan chinakam O’yin. 

Futbol chinakam atletik O’yin. U tezkorlik, chaqqonlik. Kuchlilik va 

sakrovchanlikni rivojlantirishga ёrdam beradi. Futbolchi O’yin paytida xaddan 

tashqari kO’p ish bajaradi. Bu esa odamning funktsional imkoniyatlari darajasini 

oshirishga, manoviy, irodaviy xislatlarini tarbiyalashga ёrdam beradi.Futbol 

O’yining negizida O’yinchilarni umumiy maqsad 2alabaga intilish birlashtirib 

turgan jamoalardan ikkitasining kurashi ёtadi g’alabani qO’lga kiritishga intilish 

futbolchilarni jamao bO’lib xarakat qilishga, bir biriga O’z aro ёrdam berishga 

O’rgatadi, dO’stlik, O’rtoqlik tO’yqularini tarbiyalaydi. Futbol O’ynash umumiy 

jismoniy taёrgarlik kurashida yaxshi vosita bO’lib xizmat qila oladi. YO’nalishini 

O’zgartirib xilma xil yugurush sakrashning turli xillari, struktura jixatidan turlicha 

gavda xarakatlari, tO’pni tepish, tO’xtatib olish va olib yurish, maksimal tezlikda 

xarkat qilish, irodaviy xislatlarning, taktik taffakurining kamol topishi kabilar-

futbolni xar qanday ixtisosdagi sportchiga zarur bO’lgan kO’pgina mO’xim 

xislatlarni O’stiradigan sport O’yini dep xisoblash imkoniyatini beradi. 

2.  Xozirgi zamon futbolining «ajdodi» bundan ikii ming yil avval qadimgi 

Sharq xaliqlari va antik Dune davlatlari Gretsiya va Rimda malum bO’lgan 

«Garponon» (usha payitda futbol shunday atalar edi) O’yini O’ynagan qadimgi 

Gretsiya O’smirlari maydon O’rtasidan turib tO’pni raqiblar tomoniga 

O’tkazishga, Goy Bliy Tsezarning rimlik legionerlari tO’pni xar qanday usul va 

priёmlarni qullagan xolda ustunlar orasiga kirgizishga xarakat qilganlar. O’rta 



 

3

asrlarda O’yin keng tus oldi. Bunda kO’cha va qishloqlar maydon O’rnida xizmat 



qilardi. Musobaqalar kun urtasida boshlanar edi va qarang’u tushguncha davom 

etardi. TO’pni butun shaxar bO’ylab malum bir joygacha surib kelishga erishgan 

«komanda» g’olib xisoblanardi. O’yin tartibsiz bir uri yigitka uxshar, kO’p 

xollarda qon tO’kar, mushtlashishgacha borib etardi. Shu sababdan va «jin uyin» 

sifatida ingliz qirollari futbolni kO’p marta taqiqlaganlar. Bu taqiq 200 yil amalda 

bO’ldi. 


19 asr urtalariga kelib, sport metodi jismoniy tarbiyaning eng maqbul metodi 

dep topilib, sport xamda sport O’yinlari jismoniy rivojlanishning samarali vositasi 

bO’lib qolgandan keyin futbol tarixida Yangi bosqich boshlandi. 

Oёqda tO’p O’ynash birinchi galda ingliz kollejlari xamda universitetlarida 

ёyiladi. 19 – asrning ikkinchi yarimidan futbol O’yinida ochiq oydin ikki yunalish 

tarkib topadi. Ulardan birini London xamda Kembrij kollejlari qullab quvvatlar 

edi.Bular 1863 yili futbol assotsiatsiyasi tuzadilar va yumoloq tO’pni faqat oёqda 

O’ynashi rasm qilishga qaror qiladilar. 1848 yili Kembrij futbol klubi birinchi bor 

yagona O’yin qoyidalarini joriy qiladi va bu qoidalarni nashr etishga qaror qilinadi. 

Afsuski, ular bosmadan chiqmay yO’qolib ketadi. Bizgacha etib kelgan qoidalar 

1863 yili 8 dekabrda elon qilinadi.Bu qoida 13 banddan iboratdir.Xozir biz bilgan 

futbol anna shunday paydo bO’lgan. 1863 yilgi qoidalar Xozirgi qoidalardan farq 

qilgan. 1871 yili golkiper ( darvozobon) Larga 38lda O’ynash ruxsat beriladi. 

Burchakdan tO’pni kiritish 1873 yilda kiritldi. 1875 yili ustunlarni birlashtirib 

turgan arqon erdan 2,44 m balandlikda ёtkizilgan tO’singa almashtirildi. 1882 yili 

4 ta mustaqil futbol ittifoqi Angliya, Shotlandiya, Uels va İrlandiya futbol 

ittifoqlari birlashdilar. Futbol maydonida h’akam birinchi marta 1880-1881 

yillarda ishtiroq etadigan bO’ldi. 1891 yili xakam maydonga ikkita ёrdamchisi 

bilan tushadigan bO’ldi. Xalqaro miqiёsidagi dastlabki futbol O’yini 1873 yili 

Angliya va Shotlandiya futbol jamoalari O’rtasida bO’lgan edi. Futbol 1875 yilda 

Gollandiyada O’ynala boshlandi, 1882 yildan Shveytsariyada, 1890 yildan 

Chexiyada, 1894 yildan Avstriada, 1897 yildan Rossiyada O’ynala boshladi. 



 

4

1904 yili Xalqaro futbol assotsiatsiyasi (FİFA) tuziladi.Xozir uning sostavida 



190 ga yaqin mamlakat bor. 1954 yildan beri Evropa ittifoqi-UEFA xam ishlab 

turibdi. O’nga 50 ga yaqin mamlakat azo bO’lib kirgan.1930 yildan beri xar tO’rt 

yilda jaxon chempionati, 1958 yildan beri esa Evropa chempionati O’tkazilib 

kelinmoqda.1908 yili futbol Olimpiya O’yinlari dasturiga kiritildi. UEFA 

raxbarligida quidagi kubok O’yinlari O’tkazilib turadi: 

Evropa chempionlari kubogi (1956 yidldan beri) 

Kubok egalari kubogi (1961 yildan beri) 

Bular endilikda UEFA kubogi dep yuritiladi. 

 

3. O’zbekistonda futbolning rivojlanish bosqichlari 

Zamonaviy futbol Turkistonda asrimizning boshida paydo bO’ldi. Futbol 

Farg’onada 1911 yilda aka-uka Martinyuk, Rajabov, Grenkolar tashabbusi bilan 

birinchi futbol komandasi tuzildi. «O’zbekiston fizkulturachisi» rO’znomasining 

ёzishicha kiyinchilik bilan 12 sO’m yig’ildi va Mokva savdo dO’konidan tO’p 

sotib olindi. Undan keyin reykalardan darvoza yasashda va uni cherkov maydonida 

O’rnatishdi. Undan keyin futbol O’yini boshlandi. Toshkentda ilk futbol jamoalari 

1912 yilda gimnaziya O’quvchilari orasida tuzildi. 1913 yildan boshlab futbol 

Samarqandda, Andijonda va №O’qonda keng tarqala boshladi. 1918 yildan keyin 

Toshkentda «Olimpiya» va «Spartak» futbol klublari qayta tiklandi. Shu yili 

Toshkentda shaxarlararo musobaqa O’tkazildi. 1924 yilda futbolchilar 

tomoshobinlarga qulay bO’lgan yashil maydonli «KSİ» futbol maydonni tashkil 

qilishdi va bu erda Sirdarё viloyatining olimpiadasi O’tkazildi. Futbol 

musobaqasida TsSKS, Muravey, Deprezıvnik, SKS, Fortuna, kenvaytsı jamoalari 

ishtirok etishdi.1924 yildagi olimpiada fizkulturachilarning katta bayramiga 

aylanib ketdi.Bu musobaqada Toshkent, Sirdarё, Samarqand viloyatlarining 

jamoalari qatnashdi.1928 yili O’zbek futbolchilari Bilan bir qator uchrashuvlar 

O’tkazildi. 

Bularning eng qiziqarlisi Toshkentning «Kor» jamaosining Rossiya jamaosi 

Bilan bO’lgan uchrashuv edi.Bu O’yinda futbolchilarimiz 3:1 h’isobida 2alaba 



 

5

qozonishdi.1935 yildan boshlab Toshkentda ёshlar O’rtasida ?zbekiston 



birinchiligi O’tkazila boshladi. 

1943 yilning qiyin sharoitida O’rto Osiё respublikalari va Qozog’istonning 

spartakiyadasi O’tkazildi. O’zbek futbolchilari birinchi O’rinni egallashdi. 

Futbol bO’icha O’zbekiston jamoalari Sobik İttifoq chempionlari: 

1937 yil - «Spartak» (Toshkent) 

1938 yil - «Spartak» (Toshkent) 

1939 yil - «Spartak» (Toshkent) 

1948 yil - «Dinamo» (Toshkent) 

1951 yil - «Polyarnaya zvezda» (Toshkent) 

1952 yil - «Dinamo» (Toshkent) 

1953 yil - «Ёshlar terma jamoasi» (Toshkent) 

1954 yil - «Dinamo» (Toshkent) 

1955 yil - «ODO» (Toshkent) 

1946 yilda baxorgi Toshkent birinchiligida 119 ta jamoa ishtiroq etishdi. 76 ta 

kattalar, 35 O’spirinlar va 8 ta bolalar jamoalari. 

1948 yili ODO jamoasi O’rto Osiё zonasida birinchi O’rinni egalladi.1960 yili 

Sobiq  İttifoq yangi tizimini ishlab chiqdi.Mamlakat chempionatida 22 ta jamoa 

ishtiroq eta boshladi. Bular ichida «Paxtokaor» xam bor edi. 

1962 yil Sobiq ittifoq birinchiligida 6-O’rinni egalladi. Mustaqillikka 

erishgandan sO’ng kO’p ijobiy ishlar amalga oshirilib kelinmoqda.Yani sportimiz 

orqali yaxshi sportchilarimiz avvalambor, O’zbek sportini O’zbekistonni butun 

dunёga tanitib kelmoqda desok mubolaqa bO’lmaydi. Yurtboshimiz İ.A.Karimov 

boshchiligida futbol sport O’yinining turi xam rivojlanib kelmoqda desak xato 

qilmaymiz. 

1993 yil 18-martda O’zbekistonda ommaviy va professional futbolni yanada 

rivojlantirish, uning moddiy bazasini mustaxkamlash, futbolchilarning yangi 

avlodini taёrlash va tarbiyalash, vatanimiz futbolini xalqaro nufuzini oshirish 

maqsadida Vazirlar Maxkamasining qarori chiqdi. Qarordan keyin anchagina sport 

maktablari, yani futbol maktablari, yani futbol maktablari tashkil qilindi.Jumladan, 


 

6

qishloq maktablarida stadaonlarning qurilishlari, futbol uchun mablag’ ajratilishi, 



futbol tO’plarini taёrlash, musobaqalarni kO’proq O’tkazilishlari fikrimiz 

davomidir. Yana bir quvonarli tomoni shundaki, 1991 yil Yaponiyada bO’lib 

O’tgan 12 Osiё O’yinlarida qatnashib, Osiё chempioni bO’lganligi bizni juda 

quvontirgan edi. Shundan sO’ng O’zbek futboli Osiё kitasida xam tanila boshladi. 

1996 yil 17-yanvarda Vazirlar Maxkamasida yanada futbolni rivojlantirish 

tug’risida qaror qabul qilindi.Bu qarorda asosan futbolni klub asosida rivojlantirish 

tO’g’risida takliflar kiritildi. 1996 yilda kamida  500 mingta rezina tO’plarini 

taёrlanishini taminlash, ikki oy muddatda futbol jamoalari trenerlarini taёrlash 

bO’yicha maxsus kurslar tashkil etish yO’lga qO’yildi. 

Shu bilan birga 1998 yil  6 iyulda Vazirlar Maxkamasining raisi İ.A Karimov 

qaror qabul qildi. Bu qarorning asl moxiyati shundan iborat edi, O’zbekistonda 

futbolni rivojlantirish fondi faoliyatini yaxshilash va uni qO’llab quvvatlash chora 

tadbirlari tO’g’risida.  

Xozirgi kunni oladigan bO’lsak, qoniqarli darajada bajarilib kelinmoqda. 

Masalan, yana bir quvonorli tomoni shundaki,ёshlar O’rtasida jaxon 

chempionatining final bosqichiga ёshlar terma jamoamiz yO’l oldi. Yani jaxonning 

kuchli 24 jamoasi orasiga qushildi. Bu final bosqichi BAA da bO’lib O’tadi. 

Osiё chempionlari ligasi musobaqasida xam yurtimiz sharafini «Paxtakor» 

jamoasi ximoya qilmoqda.Saralash baxslarida omadli O’tgan «Paxtakor» jamoasi 

guruxi baxslarni davomettiradi. 

Kelajakda futbolimiz O’zbeksitonning kuch qudiratini namoyish qiladi, 

yurtimiz shuxratiga–shuxrat kO’shadi.Yani jaxon futbolini yuqori pag’onalaridan 

joy egallashi bejiz emas.  

Bizning bolalarimiz xam Braziliya, Angliya, İtaliya,  İspaniya, Turkiya ёki 

Argentina bolalari singari dunёga tanila boradi. Futbol sog’lom avlodni 

tarbiyalashda, xalqning ruxini kutarishga, ёshlarni tarbiyalashga xizmat qilishi 

lozim.  

Shuning Bilan birgalikda mamlakatimizda, qishloq maktablarida 

futbolimizning rivojlanishi biroz sustroq. Sababi, futbol maydonlarining 


 

7

murabbiylarini, mutaxasislarini etishmasligi, mashg’ulotlarning kam olib 



borishlaridir. Buni bartaraf qilish uchun biz birinchi navbatda kadrlar taёrlashga 

asosiy etiborni qaratishimiz lozim. Kuchli mutaxasisi bO’lgandan keyin, 

mashg’ulotlar xam yaxshi olib boriladi.Mashg’ulotlardan sO’nggi natijalar xam 

yaxshilanib boriladi. Maktab O’quvchilari  O’rtasida futbolda tanlash yO’naltirish 

ishlariga katta etibor berish zarur. 

 

4. Talabalar bilimini mustaxkamlash savollari: 

1. Futbol uyini qaysi O’yinnan kelib chiqqan? 

2. Birinchi futbol O’yining qoidalari  qaysi  O’yindan kelib chiqqan? 

3.Bizgacha etib kelgan qoidalar qaysi yili elon qilingan va u qoidalar necha 

banddan iborat? 

4. Nechanchi yili Xalqaro va Evropa futbol ittifoqlari tuzildi? 

5. O’zbekistonda futbol nechanchi yili va qaerda birinchi bor taraqqiy etgan 

edi? 


6. Futbol bO’yicha birinchi O’rto Osiё spartakiyadasi qaerda bO’lib O’tkan? 

7. Mustaqillikdan keyin futbolni rivojlantirish tu2risidagi qarorning asl 

moxiyati nimadan iborat? 

 

Adabiёtlar: 

 

R.Akramov. «Ёsh futbolchilarni tanlab olish». Toshkent. 1983 y. 

Yu.N.Lopachev. « Keling tO’p tepamiz».Toshkent 1988 y. 

P.N Kazakov.  «Futbol».1981 y. 

Sport rO’znomasi. «O’zbek futboli» maqolasi.1998 y.10.12. 

 

 



 

 

 



 

8

 



 

2-3 Lektsiya. 



FUTBOL O’YİNİ TEXNİKASİ 

Reja: 

1.  Futbol texnikasining klassifikatsiyasi 

a) Xarakatlanish texnikasi, 

b) Maydon O’yinchisining texnikasi

v) Darvozobon O’yini texnikasi. 



2. Xujum taktikasi 

Z. Ximoya taktikasi 

Tayanch iboralar: 

- Malakka, kO’nikma, jismoniy rivojlanish, xarakat amallari. 

- Himoya, h’ujum. 

- Darvozabonning O’yini, tO’pni ushlab olish, tashlab berish, O’rib yuborish. 

- O’yinni tasnifi, qoidalar, O’yinchilar, jamoalar munosabati. 

1. QO’yilgan maqsadga erishmoq uchun O’yinda xilma xil tarzda 37shib turib 

qullonadigan maxsus usullar tO’plami futbol texnikasini tashkil etadi. 

Texnik usullar - bu futbol O’yinni vuvjudga keltirish vositasidir. Yuksak sport 

natijalariga erishish kO’p jixatdan futbolchining anna shu xilma xil vositalarini 

qanchalik tO’liq bO’lishga, raqib jamoa O’yinlarini qarshilik kursataёtgan, 

kupincha esa charchoq orta boraёtgan sharoitda O’yin faoliyatidagi turli xolatlarda 

ularni qanchalik moxirlik Bilan, samarali qullanishiga bog’lik.Futbol texntkasini 

yaxshi bilish futbolning xar tomonlama taёrgarlik kO’rish va garmonik kamol 

topishidagi ajralmas qismidir.Uyin taraqqiёtining 100 yildan ortiq tarixi 

mobaynida futbol texnikasida muayan O’zgarishlar bO’ldi. 

Xozirgi futboldagi texnik usullar uyin xarakatlari tezligi va aniqligini oshirish 

uchun kuchdan etarlicha tejab foydalanish imkonini beradigan,biomexanika nuqtai 

nazaridan maqbul xarakat sistemasi Bilan xarakterlanadi. Tez va ishnchli, soda va 

samarali bO’lsin. 



 

9

Futbol texnikasining qullanishiga 3O’yiladigan xozirgi kundagi tabal anna 



shundan iborat. 

Futbol texnikasining klasiffikatsiyasi texnik usullarni umumiy spetsifik 

belgilariga qarab guruxlarga bO’lishdan iborat. 

O’yin faoliyati xarakteriga qarab futbol texnikasida ikkita yirik bO’lim 

ajiratiladi, maydon O’yinchisi texnikasida va darvozabon texnikasi.Xar qaysi 

bO’lim egasi 3O’yidagi xarakatlanish texnikasi va tO’pni boshqarish texnikasi 

bO’limlariga bO’linadi. 



Xarakatlanish texnikasi quidagi usullar guruxini O’z ichiga oladi,yugirish , 

sakrash, tuxtash, burilish.Uyin vaqtida xarakatlanish texnikasi usullaridan xilma xil 

tarzda foydalaniladi.Xarkatlanish texnikasining usullari maydon O’yinchilari va 

darvozobanlarning tO’pni boshqarish sanati Bilan chambarchas bog’lik. 



Yugurush. Futboldagi asosiy xarakatlanish vositasidir. Futbolda yugurushning 

3yidagi usullari qullaniladi: oddiy yugurush, tisarilib yugurush, chalishtirma 

qadam toshlab yugurish. 

Sakrash. Tuxtash va bO’rilish usullarining bazilarini ijro etishda sakrashdan 

foydalaniladi.Sakrashning ikki xil usuli bor: bir oёqda tepsinib sakrash va ikki 

oёqda depsinib sakrash. 

Burilish. Burilish ёrdamida futbolchilar tezlikni minimal kamaytirib, yugurush 

yO’nalishini O’zgartiladilar.Burilish shuningdek, zarba berish, tO’pni tO’xtatish, 

tO’pni olib yurish va oldingi xarakatlarning ayrim usullarini bajarish texnikasi 

tarkibiga xam kiradi.Burilishning quyidagi usullaridan foydalaniladi: xatlab utib 

burilish, sakrab burilish, tayanch oёqda burilish. Uyin sharoitiga qarab ёn 

tomonlarga va orqaga burilish mumkin. 



Maydon O’yinchisining texnikasi ikkita kichik bO’limdan iborat. Bulardan 

biri xarakatlanish texnikasi bO’lsa, ikkinchisi tO’pni boshqarish texnikasidir. 

TO’pni boshqarish texnikasiga quyidagi usullar guruxi kiradi: zarba berish, 

tO’pni tuxtatish , tO’pni olib yurish, aldash xarakatlari, tO’pni olib quyish. Bundan 

tashqari spetsifik priёm-ёn chiziqning narigi ё2idan tO’pni tashlab berish xam 


 

10

tO’pni boshqarish texnikasiga kiradi.Uyin vaqtida qaysi usul qancha miqdorda ijro 



etilishi futbolchilarning uyindagi funktsiyalariga bog’lik. 

TO’pga zarba berish futbol O’ynashning asosiy vositasi xisoblanadi. TO’pga 

oёq bilan va kala bilan turli usullarda zarba beriladi: 

TO’pga oёq bilan zarba berish oёq kaftining ikki tomoni bilan, oёq uchi Bilan, 

tovon bilan zarba beriladi. Zarbalar xarakatsiz tO’rgan tO’pga, shuningdaek, 

tO’pga turgan joydan xarakat vaqtida, sakrab turib, burilib, ikkila turib beriladi. 

TO’pga kala bilan zarba berish, bu texnik usul uyindagi muxim vosita 

xisoblanadi. TO’pga kala quyish uyin jaraёnida yakunlovchi zarba berishda xam, 

sherkilariga tO’p oshirishda xam qullaniladi. Peshona bilan zarba beri shva 

shuning variantlari bu usullardagi eng kO’p foydalaniladigan usullardir. Ammoy 

uyin vaziyatlari juda kO’pdir, shuning uchun xam uning variantlarini ishlatish 

imkoniyati bO’lmaydigan paytlar xam uchrab turadi. 

Kala bilan tO’pga zarba berish tayёrlov, ishchi va yakunlovchi fazalarnir O’z 

ichiga oladi. Peshona bilan zarba berish va sakrab zarba berish va xokazo. 



TO’pni tO’xtatish. TO’pni qabul qilish va egallash vositasi bO’lib xizmat 

qiladi. TO’pni tO’xtatish, termini bazida «TO’pni moslash». TO’pni qabul qilish 

dep yuritiladigan manoda tushunuladi.Shuning uchun tO’pi tO’xtatish usullarini 

kO’rib chiqaёtkanda futbolchi tO’pni butunlay tO’xtabi olmay, balki uni keyingi 

xarakatlarni bajarish uchun moslab olishini nazarda tutamiz. TO’pni oёq bilan, 

gavda va kall Bilan tuxtatiladi. 



TO’pni olib yurishda O’yinchi xar xil joyga kuchib yurishi mumkin. Bunda 

tO’p doim O’yinchi nazoratida bO’ladi. TO’p olib yurishda yugurib, bazan yurib 

tO’pga turli xil zarba beriladi. TO’p olib yurishning bazi usullari mustaqil 

axamiyatga ega bO’lmay, O’yinda O’z xolicha kamdan kam qullaniladi. Tupni olib 

yurish asosan oёq yuzining O’rtasi bilan, oёq yuzining tashqi qismi bilan, oёq 

kaftining ichki tomoni bilan, oёq uchi va kala bilan olib yuriladi. 



Aldash xarakatlari (fintlar). Futbol texnikasining raqib bilan bevosita 

yakkama yakka kurashda bajariladigan usullar guruxlari aldash xarakatlarini 

tashkil qiladi. Aldamchi xarakatlar raqib qarshiligini engish va O’yinni davom 


 

11

ettirish uchun qulay sharoit yaratish maqsadida ishlatiladi. Futbol texnikasida 



aldash xarakatlarining quyidagi asosiy usullari kO’zga toshlanadi: 

- qocha turib aldash, 

-zarba berib aldash 

-tO’pni txtatib aldash. 

«Fint» italyancha «flnta» sO’zidan olingan bO’lib «mug’ombirlik» degan 

manoni bildiradi. 

TO’pni olib quyish  asosan raqib tO’pni olib ketaёtkanida  ёki qabul qilib 

olishda undan tO’pni olib quyishga xarkat qilinadi. TO’lasada olib 3O’yivchining 

O’zi ёki uning sherigi tO’pni egallab oladi. Chalasida esa, tO’p malum masofaga 

tepib yuboriladi ёki  ёn chiziqdan chiqarib yuboriladi. Murakkab O’yin 

vaziyatlarida tO’pni olib qO’yish maqsadida tashlanib, olib quyish sirpanib olib 

qO’yish degan murakkab usullar qullaniladi. 



TO’pni tashlash - maydon O’yinchilari qO’lda bajaliradigan yagona usuldir. 

TO’p tashlash xarakatining sturkturasi kO’p jixatdan futbol qoyidalarining talabiga 

qarab belgilanadi va unchalik murakkab xisodlanilmaydi. Tupni tashlashda O’ni 

keng ёzilgan barmoqlar ёn tamonlaridan qamrab turadigan qilib, bosh barmoqlari 

qariyb bir biriga tegadigan darajada qO’lga olinadi. 

Darvozobon O’yin texikasi. Darvozobonning O’yin texnikasi maydon 

O’yinchisining O’yin texnikasidan tubdan farq qiladi. Bu darvozobonga  qoyidaga 

binoan jariyma maydoni ichida qO’l bilan tO’p O’ynashga ruxsat eitlgani bilan 

bog’likdir. 

QO’yidagi usullar guruxi darvozobonning O’yin texnikaisga kiradi: tO’pni ilib 

olish, qaytarish, O’tkazib yuborish, tashlab berish. O’yinda sheriklar va raqib 

jamoasi O’yinchilarning qaerda turganiga qarab darvozobon xarakatining xilma xil 

usul va turlari qullaniladi. 



TO’pni ilib olish. Darvozabon O’yin texnikasining asosiy vositasidir. Bu 

kupincha ikki qullab bajariladi. TO’pning yO’nalishiga qarab, tezligiga, 

traektorisiga qarab, uni pastdan, yuqoridan, ёndan ilib olinadi. Darvozabondan 

anchagina naridan uchib kelaёtgan tO’plar asosan ёiqila turib olinadi. 



 

12

TO’pni qaytarib yuborish. TO’pni ilib olish mumkin bO’lmaganda, raqib 

O’yinchilari xalakit bergan xollarda, tO’p juda qattiq tepilganda, tO’p qaytarib 

yuboriladi. Darvozabonning darvozaga ketaёtgan tO’p yulini tO’sishdagi, 

tO’g’ridan uzatilgan va yuqoridan uzatib tushirilgan tO’plarni olib qolishdagi 

xarakatlari tO’pni qaytarib yuborishga kiradi. TO’p bir qullab va ikki qO’llab 

qaytarib yuboriladi. TO’pni ikki qO’llab qaytarish ishonchliroqdir, chunki bunda 

tO’sib qoluvchi satx kattaroq bO’ladi. TO’g’idan g’izillatib uzatilgan va yuqoridan 

uzatib tushirilgan tO’plarni tO’sib qolaёtgan darvozobon raqib O’yinchilari Bilan 

kurashda tO’pni ancha nariga qaytarib yuborishi kerak. Buning uchun tO’pni u bir 

ёki ikala qulini musht qilib urib yuborishi kerak. MO’shti Bilan tO’p qaytarishning 

ikki xil varianti bor: elkadan boshlab urish va ortidan boshlab urish. TO’pning 

qO’ldan sirg’anib ketishiga yO’l qO’ymaslik uchun barcha xollarda tO’pga 

mushtning O’rta qismi bilan zarba berish kerak. 



TO’pni tepdan oshirib yuborish. Darvozaga uchub kelaёtgan tO’pni yuqori 

tO’sin ustidan O’tqazib yuborishga tepadan oshirib yuboish deyiladi. Qattiq va 

baland traetoriyada uchub kelaёtgan tO’p tepadan oshirib yuboriladi.Tepadan 

oshirib yuborilish xam bir ёki ikki qO’llab bajariladi. TO’pning uchish yunalishi 

va darvozabondan ungacha bO’lgan masofa qanchaligini xisobga olgan xolda tO’p 

keraklicha jilgandan keyin joyida turib,sakrab va xarakatlana turib tepadan oshirib 

yuboriladi. 

TO’pni tashlab berish. Xozirgi futbolda darvozabonlar tO’pni kO’pincha 

tashlab beradilar, chunki tepgandan kO’ra aniqroq yO’naltirib berish 

mumkin.Tashlash mosafosiga kelganda esa, jismoniy va yaxshi texnikaga ega 

bO’lgan darvozabon tO’pni anchagina mosafoga tashlab bera oladi. Bu texnik usul 

asosan bir qullab va ikki qullab bajariladi. 

TO’pni bir qO’llab toshlab berish yuqoridan, ёndan va pastdan bajariladi. 

TO’pni ikkki qullab tashlash esa yuqoridan, bosh ortidan boshlab bajariladi. Yurib 

ёki yugurib borib tO’p berish qoidada qatiy chegaralangan bO’ladi. 




Do'stlaringiz bilan baham:
  1   2   3


Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2017
ma'muriyatiga murojaat qiling