O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi


Download 445 b.
Sana23.02.2018
Hajmi445 b.



O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY VA O‘RTA MAXSUS TA’LIM VAZIRLIGI

  • O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY VA O‘RTA MAXSUS TA’LIM VAZIRLIGI

  • Nizomiy nomidagi TDPU

  • 5141100 – O‘zbek tili va adabiyoti bakalavr ta’lim yo‘nalishi IV kurs 401-guruh talabasi Sobirova Shalola Ilxomovnaning “Dars tahlili – bo‘lajak o‘qituvchilarning kasbiy ko‘nikma va malakalarini shakllantirish hamda rivojlantirish omili” mavzusida yozilgan

  • BITIRUV MALAKAVIY ISHI uchun tayyorlagan taqdimoti





II BOB. DARS TAHLILI O‘QITUVCHI MAHORATINING KO‘RSATKICHI..40

  • II BOB. DARS TAHLILI O‘QITUVCHI MAHORATINING KO‘RSATKICHI..40

  • 2.1. Dars rejasida mashg‘ulot maqsadi va vazifalarining aks etishi………………………….40

  • 2.2. Dars rejasi va vaqt taqsimoti……………………..47



III BOB. MASHG‘ULOT TURI VA DARS TAHLILI………………………………...….55

  • III BOB. MASHG‘ULOT TURI VA DARS TAHLILI………………………………...….55

  • 3.1. Dars tahlilining mashg‘ulot turi bilan aloqadorligi…………………….…..55

  • 3.2. Dars tahlili andozasi va takomillashtirish yo‘llari……………..…60

  • XULOSA………………………………..….77

  • FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI………………………………….80

  • BMIda foydalanilgan so‘zlarning o‘zbekcha-inglizcha lug‘ati…………….84

  •  



Ta’lim-tarbiya – ong mahsuli, lekin ayni vaqtda ong darajasi va uning rivojini ham belgilaydigan omildir. Binobarin, ta’lim-tarbiya tizimini o‘zgartirmasdan turib ongni o‘zgartirib bo‘lmaydi. Ongni, tafakkurni o‘zgartirmasdan turib esa biz ko‘zlagan maqsad – ozod va obod jamiyatni barpo etib bo‘lmaydi.

  • Ta’lim-tarbiya – ong mahsuli, lekin ayni vaqtda ong darajasi va uning rivojini ham belgilaydigan omildir. Binobarin, ta’lim-tarbiya tizimini o‘zgartirmasdan turib ongni o‘zgartirib bo‘lmaydi. Ongni, tafakkurni o‘zgartirmasdan turib esa biz ko‘zlagan maqsad – ozod va obod jamiyatni barpo etib bo‘lmaydi.

  • I. A. Karimov



Haqiqiy pedagog o‘quvchini shunchaki o‘qitmaydi, o‘qishga o‘rgatadi, o‘qishni uning eng asosiy ehtiyojiga aylantiradi. Aql o‘rgatish oson, lekin aqlli odamni tarbiyalash qiyin. Shuning uchunmi, hamma ham bu sohani tanlashga jur’at etavermaydi.

  • Haqiqiy pedagog o‘quvchini shunchaki o‘qitmaydi, o‘qishga o‘rgatadi, o‘qishni uning eng asosiy ehtiyojiga aylantiradi. Aql o‘rgatish oson, lekin aqlli odamni tarbiyalash qiyin. Shuning uchunmi, hamma ham bu sohani tanlashga jur’at etavermaydi.



Ko‘p eshitamiz: “O‘qituvchi bo‘lish osonmas!” Modomiki, kimdir pedagoglik yo‘lini ixtiyor etibdimi, bu yo‘lning og‘ir yukini zimmasiga olib, mas’uliyatini his qilishi shart. Ilmiy-metodik adabiyotlar, tadqiqot ishlarida aynan ana shunday qiyin vazifani zimmasiga olgan o‘qituvchining darsga tayyorlanishi, bu bosqichda qanday ishlarni amalga oshirishi, tajribali o‘qituvchilarning darslarini kuzatishi, ayniqsa, dars tahlili, uning metodikasi masalasiga juda kam e’tibor qaratilgan. Darsning samarali bo‘lishi esa maqsadning aniq qo‘yilishiga bog‘liq.

  • Ko‘p eshitamiz: “O‘qituvchi bo‘lish osonmas!” Modomiki, kimdir pedagoglik yo‘lini ixtiyor etibdimi, bu yo‘lning og‘ir yukini zimmasiga olib, mas’uliyatini his qilishi shart. Ilmiy-metodik adabiyotlar, tadqiqot ishlarida aynan ana shunday qiyin vazifani zimmasiga olgan o‘qituvchining darsga tayyorlanishi, bu bosqichda qanday ishlarni amalga oshirishi, tajribali o‘qituvchilarning darslarini kuzatishi, ayniqsa, dars tahlili, uning metodikasi masalasiga juda kam e’tibor qaratilgan. Darsning samarali bo‘lishi esa maqsadning aniq qo‘yilishiga bog‘liq.



Amaldagi pedagogika, metodika darsliklari va qo‘llanmalarida dars tahlili va uning metodikasi alohida mavzu sifatida tadqiq qilinmagan. Shunga ko‘ra, dars tahliliga bo‘lgan yondashuvlar sayoz bo‘lib, ilmiy va o‘quv-metodik talablarga to‘liq javob bera olmaydi. Bu o‘rinda shu narsani alohida qayd etish lozimki, dars tahlili va uning metodikasi qandaydir bir andozali narsa-hodisa emas. U o‘qituvchining izlanuvchanligi va ijodkorligiga qo‘yilgan ilmiy talabga ko‘ra doimo o‘zgarib, takomillashib boradi.

  • Amaldagi pedagogika, metodika darsliklari va qo‘llanmalarida dars tahlili va uning metodikasi alohida mavzu sifatida tadqiq qilinmagan. Shunga ko‘ra, dars tahliliga bo‘lgan yondashuvlar sayoz bo‘lib, ilmiy va o‘quv-metodik talablarga to‘liq javob bera olmaydi. Bu o‘rinda shu narsani alohida qayd etish lozimki, dars tahlili va uning metodikasi qandaydir bir andozali narsa-hodisa emas. U o‘qituvchining izlanuvchanligi va ijodkorligiga qo‘yilgan ilmiy talabga ko‘ra doimo o‘zgarib, takomillashib boradi.





Darslarni tahlil qilish masalasi umumiy pedagogika va metodika sohasidagi darslik va o‘quv qo‘llanmalarda, ayrim maqolalarda muhokama obyekti qilib olinganligini ko‘rish mumkin. Shuningdek, J. O. Tolipova, G. M. Umarova, Ozoda Vahobova, Ravshan Ishmuhamedov, Islom Zokirov, N. A. Moreva, N. Yo‘ldosheva va boshqalar tomonidan bu muammo haqida ayrim fikrlar bayon qilingan.

  • Darslarni tahlil qilish masalasi umumiy pedagogika va metodika sohasidagi darslik va o‘quv qo‘llanmalarda, ayrim maqolalarda muhokama obyekti qilib olinganligini ko‘rish mumkin. Shuningdek, J. O. Tolipova, G. M. Umarova, Ozoda Vahobova, Ravshan Ishmuhamedov, Islom Zokirov, N. A. Moreva, N. Yo‘ldosheva va boshqalar tomonidan bu muammo haqida ayrim fikrlar bayon qilingan.



Tadqiqot Nizomiy nomidagi TDPU O‘zbek tili va adabiyoti fakulteti “O‘zbek tili va adabiyoti o‘qitish metodikasi” kafedrasining “2013–2014-yillarga mo‘ljallangan BMI mavzulari banki” istiqbol rejasi asosida amalga oshirildi.

  • Tadqiqot Nizomiy nomidagi TDPU O‘zbek tili va adabiyoti fakulteti “O‘zbek tili va adabiyoti o‘qitish metodikasi” kafedrasining “2013–2014-yillarga mo‘ljallangan BMI mavzulari banki” istiqbol rejasi asosida amalga oshirildi.





Dars tahlili haqidagi nazariy-metodik hujjatlar tahlilini o‘rganish;

  • Dars tahlili haqidagi nazariy-metodik hujjatlar tahlilini o‘rganish;

  • Dars va uning tahlili tushunchasini tadqiq qilish;

  • Dars tahliliga qo‘yiladigan asosiy talablarni o‘rganish;

  • Dars rejasida mashg‘ulot maqsadi va vazifalarining aks etishini tadqiq qilish;



Dars tahlilining mashg‘ulot turi bilan aloqadorligini o‘rganish;

  • Dars tahlilining mashg‘ulot turi bilan aloqadorligini o‘rganish;

  • Dars tahlilining o‘qituvchi mahoratini baholashdagi asosiy ko‘rsatkichi ekanligiga e’tibor qaratishdan iborat.



Dars tahlili va uning ilmiy-metodik asoslari.

  • Dars tahlili va uning ilmiy-metodik asoslari.

  • Tadqiqotning predmeti.

  • Ona tili va adabiyot darslarini tahlil qilishga oid me’yoriy hujjatlar va tahlil jarayonini tadqiq qilish.



Ishda O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti I. A. Karimovning ma’naviyat, ma’rifat, milliy va umumbashariy qadriyatlar to‘g‘risidagi fikr-mulohazalari, milliy til va adabiyotning rivojlanish tarixi, taraqqiy etish yo‘llari haqidagi qarashlari hamda dars tahliliga oid qilingan tadqiqotlar metodologik asos bo‘lib xizmat qildi. Shuningdek, qiyosiy-tarixiy, tavsiflash, analiz va sintez, mantiqiylik kabi metodlar asosida tahlillar olib borildi.

  • Ishda O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti I. A. Karimovning ma’naviyat, ma’rifat, milliy va umumbashariy qadriyatlar to‘g‘risidagi fikr-mulohazalari, milliy til va adabiyotning rivojlanish tarixi, taraqqiy etish yo‘llari haqidagi qarashlari hamda dars tahliliga oid qilingan tadqiqotlar metodologik asos bo‘lib xizmat qildi. Shuningdek, qiyosiy-tarixiy, tavsiflash, analiz va sintez, mantiqiylik kabi metodlar asosida tahlillar olib borildi.



Ona tili va dabiyot darslariga oid dars tahlillari birinchi marta maxsus ilmiy muammo sifatida tahlilga tortildi;

  • Ona tili va dabiyot darslariga oid dars tahlillari birinchi marta maxsus ilmiy muammo sifatida tahlilga tortildi;

  • Dars tahlili o‘qituvchining umumiy pedagogik faoliyatiga real va haqqoniy baho berish vositasi ekanligi isbotlab berildi;

  • Dars tahlilining o‘qituvchi va o‘quvchi faoliyatidagi yutuq va kamchiliklari haqidagi ko‘zgu vazifasini ado etishi aniqlandi;



Dars tahlilining kuzatish oldidagi maqsad va vazifalarga ko‘ra xilma-xil turlarga bo‘linishi amaliy jihatdan ko‘rsatib berildi;

  • Dars tahlilining kuzatish oldidagi maqsad va vazifalarga ko‘ra xilma-xil turlarga bo‘linishi amaliy jihatdan ko‘rsatib berildi;

  • Dars tahlilidagi ayrim yuzakilik va shaklbozlikning amaliy zararlari tahlil qilindi va ulardan qutulishning real yo‘l-yo‘riqlari ko‘rsatib berildi;

  • Ona tili va adabiyot darslari tahlilining namunaviy andozasi ishlab chiqildi va amalda foydalanish uchun tavsiya etildi.





BMI Nizomiy nomidagi TDPU O‘zbek tili va adabiyoti fakultetining “O‘zbek tili va adabiyoti o‘qitish metodikasi” kafedrasi qo‘shma yig‘ilishida muhokama qilinib, himoyaga tavsiya qilingan. Tadqiqot natijalari bo‘yicha Yunus Rajabiy nomidagi Toshkent davlat pedagogika kollejining pedagogik kengashida ma’ruza qilindi va ochiq darslar o‘tkazildi, ular keng qamrovda tahlil qilindi ( darslar tahlili ilova qilinadi).

  • BMI Nizomiy nomidagi TDPU O‘zbek tili va adabiyoti fakultetining “O‘zbek tili va adabiyoti o‘qitish metodikasi” kafedrasi qo‘shma yig‘ilishida muhokama qilinib, himoyaga tavsiya qilingan. Tadqiqot natijalari bo‘yicha Yunus Rajabiy nomidagi Toshkent davlat pedagogika kollejining pedagogik kengashida ma’ruza qilindi va ochiq darslar o‘tkazildi, ular keng qamrovda tahlil qilindi ( darslar tahlili ilova qilinadi).











Darsning tiplari quyidagilar:

  • Darsning tiplari quyidagilar:

  • 1. Yangi bilim beruvchi va bilimlarni dastlabki mustahkamlovchi dars.

  • 2. Bilimlarni umumlashtiruvchi – takrorlash darsi.

  • 3. Ko‘nikma va malakalarni shakllantiruvchi mustahkamlovchi dars.

  • 4. Bilimlarni tekshirish-nazorat darsi.

  • 5. Aralashgan dars.

  • 6. Ekskursiya darsi.

  • 7. O‘quv ustaxonalari va maktab tajriba yer maydonida olib boriladigan amaliy mashg‘ulotlar.





a) fan dasturi, mavzu, maqsad va rejalashtirish bilan tanishish;

  • a) fan dasturi, mavzu, maqsad va rejalashtirish bilan tanishish;

  • b) fan bo‘yicha darslik va metodik adabiyotlarni o‘rganish;

  • d) o‘qituvchi bilan dars maqsadi, asosiy standart talablar (bilim, ko‘nikma, tushuncha, malakalar) haqida suhbatlashish;

  • e) tahlil qilinayotgan sinf tarkibini tahlil qilish;

  • f) darsga kirish va tahlil qilishdan maqsad tajriba o‘rganish ekanligini bayon qilish va boshqalar.



Dars tahlilining quyidagi tarkibiy qismlari mavjud:

  • Dars tahlilining quyidagi tarkibiy qismlari mavjud:

  • 1. Tashkiliy tahlil.

  • 2. Ilmiy tahlil.

  • 3. Didaktik (ta’limiy) tahlil.

  • 4. Metodik tahlil.

  • 5. Metodologik tahlil.

  • 6. Psixologik tahlil.

  • 7. Pedagogik tahlil.

  • 8. O‘z faoliyatini o‘zi tahlil etish va boshqalar.



Bir soatlik dars loyihasini yangi pedagogik texnologiyalar tatbig‘i asosida tayyorlagan o‘qituvchi hech qachon yutqazmaydi. Kasb faoliyatida uchrashi mumkin bo‘lgan muammoli vaziyatlarni yengib o‘ta oladi. O‘qituvchi shunchaki yuklama bajarish bilan cheklanmaydi. Uning ijodkorlik faoliyati moddiy va ma’naviy jihatdan rag‘batlantirilib, pedagogik mahorati takomillashib boradi.

  • Bir soatlik dars loyihasini yangi pedagogik texnologiyalar tatbig‘i asosida tayyorlagan o‘qituvchi hech qachon yutqazmaydi. Kasb faoliyatida uchrashi mumkin bo‘lgan muammoli vaziyatlarni yengib o‘ta oladi. O‘qituvchi shunchaki yuklama bajarish bilan cheklanmaydi. Uning ijodkorlik faoliyati moddiy va ma’naviy jihatdan rag‘batlantirilib, pedagogik mahorati takomillashib boradi.

  • Demak, dars konspektini tuzishayotganda yuqoridagilarning barchasiga amal qilgan bo‘lg‘usi o‘qituvchilar hamisha o‘quvchilarining sevimli ustoziga aylanishadi.

  •  

  •  

  •  

  •  

  •  

  •  

  •  

  •  

  •  

  •  

  •  

  •  

  •  

  •  

  •  

  •  

  •  

  •  

  •  

  •  





darsning tashkiliy qismi;

  • darsning tashkiliy qismi;

  • o‘tilgan mavzuni mustahkamlash va takrorlash;

  • yangi mavzu bayoni;

  • mustahkamlash, umumlashtirish;

  • o‘quvchilarning bilimini baholash;



Ta’limning quyi bosqichlari, xususan, maktablar uchun Xalq ta’limi vazirligi tomonidan maxsus “Dars kuzatish” daftari ishlab chiqilgan. To‘g‘ri, malakali, mahoratli pedagogda ochiq yoki oddiy darslarni kuzatish va tahil qilishda hech qanday qolip, yo‘riqnomalarga ehtiyoj bo‘lmaydi. Ammo, tajribasiz yosh o‘qituvchi bir soatlik darsda vaqtdan unumli foydalanishi, tahlilni to‘g‘ri olib borishi uchun maxsus reja – dastur bilan qurollangan bo‘lsa, ish samaradorligi yanada oshishi tabiiy.

  • Ta’limning quyi bosqichlari, xususan, maktablar uchun Xalq ta’limi vazirligi tomonidan maxsus “Dars kuzatish” daftari ishlab chiqilgan. To‘g‘ri, malakali, mahoratli pedagogda ochiq yoki oddiy darslarni kuzatish va tahil qilishda hech qanday qolip, yo‘riqnomalarga ehtiyoj bo‘lmaydi. Ammo, tajribasiz yosh o‘qituvchi bir soatlik darsda vaqtdan unumli foydalanishi, tahlilni to‘g‘ri olib borishi uchun maxsus reja – dastur bilan qurollangan bo‘lsa, ish samaradorligi yanada oshishi tabiiy.



o‘qituvchining dars rejasini, mavzusini bayon qilgan-qilmaganligi;

  • o‘qituvchining dars rejasini, mavzusini bayon qilgan-qilmaganligi;

  • darsdan oldin fikriy mashg‘ulot o‘tkazgan-o‘tkazmaganligi;

  • darsni o‘tish uchun ijodiy, ishchi muhitini yaratib olgan-olmaganligi;

  • o‘quvchilari bilan umumiy til muhitini ulgurgan-ulgurmaganligi kuzatiladi, baholanadi;



sinfda ijodiy, ishchi muhitini yarata olishi;

  • sinfda ijodiy, ishchi muhitini yarata olishi;

  • sinf bilan bevosita muloqot darajasi;

  • o‘z o‘quvchilarini yaqindan bilishi;

  • dars bayonida o‘quvchilarning yosh va psixologik xususiyatlarini nazarda tutishi;

  • nutqning namunali va ta’sirchanligi;

  • nutqda xayrixohlik, yoqimlilik ohanglarining mavjudligi;

  • o‘quvchilarning bilish faoiyatini boshqara olishi;

  • o‘qituvchida yumor hissining mavjudigi, o‘quvchilarni hurmat qilishi va boshqalar.



1. Dars tahlili pedagogik faoliyatning tarkibiy bo‘lagi, bu faoliyat haqida obyektiv ma’lumotlarni to‘plash va baholash imkonini beradigan xolis bir jarayondir.

  • 1. Dars tahlili pedagogik faoliyatning tarkibiy bo‘lagi, bu faoliyat haqida obyektiv ma’lumotlarni to‘plash va baholash imkonini beradigan xolis bir jarayondir.

  • 2. Mazkur jarayon garchi bir o‘quv soati davomida amalga oshirilsa-da, amalda butun pedagogik faoliyat haqidagi to‘liq ma’lumotlarning ixchamlashtirilgan shakli tarzida namoyon bo‘ladi.

  • 3. Dars tahlilining shakl va usullari nihoyatda xilma-xil. Ular kuzatishning maqsad va vazifalaridan kelib chiqqan holda tanlanadi.



4. Har bir darsning o‘z o‘lchov birlaiklarini ideallashtirish, universal bir hodisa sifatida talqin qilish o‘rinli bo‘lmaydi. Yani, har bir dars alohida bir asardir, shuning uchun ham ularning har biriga alohida yondashuv kerak bo‘ladi.

  • 4. Har bir darsning o‘z o‘lchov birlaiklarini ideallashtirish, universal bir hodisa sifatida talqin qilish o‘rinli bo‘lmaydi. Yani, har bir dars alohida bir asardir, shuning uchun ham ularning har biriga alohida yondashuv kerak bo‘ladi.

  • 5. Dars tahlili o‘qituvchining ham, o‘quvchining ham butun faoliyatini nihoyatda yorqin va tiniq oyna kabi ko‘rsatib beradigan omildir.



Adabiyot – literature

  • Adabiyot – literature

  • Adabiyot to‘garagi – literary circle

  • Adabiyot o‘qituvchisi – literature teacher

  • Adib, yozuvchi – writer

  • Adabiyotshunos – speicialist in literature, literary critic

  • Adabiyotshunoslik – literary criticism

  • Adiba – (lady) writer, authoress



Amaliyot – practice

  • Amaliyot – practice

  • Amaliy – practical, applied

  • Amaliy ish – practical work

  • Amaliyot – 1) activities; 2) occupation.

  • An’anaviy – traditional

  • An’anaviylik – tradional nature

  • Aqliy faoliyat – mental activities

  • Aql-zehn – mind, intelligence

  • Asosiy – main, chief, principal, fundamental

  • Axborot – report, information







Do'stlaringiz bilan baham:


Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2019
ma'muriyatiga murojaat qiling