O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi


Download 122.48 Kb.
Pdf просмотр
bet1/3
Sana13.10.2018
Hajmi122.48 Kb.
  1   2   3

O’ZBEKISTON  RESPUBLIKASI  OLIY  VA  O’RTA  MAXSUS  TA’LIM VAZIRLIGI 

 

NIZOMIY  NOMIDAGI  TOSHKENT  DAVLAT  PEDAGOGIKA UNIVERSITETI 

 

 

Ro’yxatga olindi:                                                               “Tasdiqlayman”   



O’quv ishlari bo’yicha prorektor 

№____________                                                          _______ D. U. Ergashev 

“_____” ________2014- yil                                           “____” _______2014- yil 

 

 



Texnologik mashinalarning termodinamika asoslari  

fanining  ishchi o`quv  dasturi 

 

 

 



 

Bilim sohasi:               

100000-Gumanitar soha 

Ta`lim sohasi: 

140000-Pedagogika  

 

 



   Ta`lim yo’nalishi:             5111000-Kasb ta`limi 

                            (5320300-Texnoligik mashinalar va jihozlar) 

 

 

 



 

 

Toshkent – 2014 

 

 



 

Fanning ishchi o’quv dasturi o’quv, ishchi o’quv reja va o’quv dasturiga muvofiq ishlab chiqildi. 

PDF created with pdfFactory Pro trial version 

www.pdffactory.com



 

2

 



 

Tuzuvchi:          Nizomiy  nomidagi  TDPU  Umumtexnika  fanlari  kafedrasi  katta 

o’qituvchisi t.f.n. N.X.Mirzakabilov 

                      

  

Taqrizchilar:   O’zbekiston Milliy universiteti  

                            fizika-matematika fanlari nomzodi, dotsent Zakirov A.X. 

                            Kasb ta`limi metodikasi kafedrasining  dotsenti, 

                            pedagogika fanlari nomzodi   Boltaboev S.A. 

 

 



 

Ushbu  ishchi  o`quv  fan  dasturi  O’zbekiston  standartlashtirish,  metrologiya  va 

sertifikatlashtirish  agentligidan  (“O’zstandart”  Agentligi)  2013  yil  30  yanvarda  2689:2013- 

raqami  bilan ro’yxatdan o’tgan 5111000-Kasb ta`limi                            (5320300-Texnoligik 

mashinalar va jihozlar)ta’lim yo’nalishining DTS hamda O’zbekiston Respublikasi Oliy va o’rta 

maxsus  ta’lim  vazirligining  2012  yil  14  martdagi  107-sonli  buyrug’i  bilan  tasdiqlangan  va  BD-

5111000-3.19.  raqam  bilan  ro`yxatga  olingan  “Texnologik  mashinalarning  termodinamika 

asoslari” o`quv fan dasturi asosida ishlab chiqildi. 

 

 

Fanning  ishchi o’quv dasturi “Umumtexnika  fanlari” kafedrasining 2014 yil 18  iyundagi  



№15–  son  yig`ilishida  muhokamadan  o’tgan  va  fakultet  kengashida  muhokama  qilish  uchun 

tavsiya etilgan. 



Kafedra mudiri:  

__________   

S.Y.Axmadaliev  

Fanning  ishchi  o’quv  dasturi  “Kasb  ta`limi”  fakultet  kengashida  muhokama  etilgan  va 

foydalanishga tavsiya qilingan (2014 yil 20  iyundagi №9-sonli bayonnoma). 

Fakultet kengashi raisi:  

__________   

YA.U.Ismadiyarov 

 

  Kelishildi: O’quv uslubiy boshqarma boshlig`i    __________  F.Piroxunova 

Ishchi o`quv  fan dasturi Nizomiy  nomidagi Toshkent davlat pedagogika universiteti kengashida 

ko’rib chiqilgan va tasdiqlangan.  

 

 



2014- yil “__” _______ dagi __ -sonli majlis bayoni  

   


PDF created with pdfFactory Pro trial version 

www.pdffactory.com



 

3

I.



 

Kirish 

Texnologik mashinalarning termodinamik asoslari fani issiqlik mashinalari, apparatlari va 

qurilmalari  yordamida  issiqliq  hosil  qilish,  uni  boshqa  turdagi  energiyaga  aylantirib  berish, 

taqsimlash, uzatish  usullarini nazariy va amaliy jihatdan o’rgatuvchi fandir. 



1.1 Fanning maqsadi va vazifalari 

  Fanni  o’qitishdan  maqsad  –  bo’lajak  kasb  ta`limi  o’qituvchilarida  issiqlik  va  sovutish 

mashinalari, qurilma va uskunalari qo’llaniladigan texnikaning hamma tarmoqlarida va ularni ish 

jarayonlarida  termodinamika  qonun-qoidalariga  rioya  qilish  va  ularga  mos  turli  masalalarning 

yechimlariga oid bilim, ko’nikma va malakasini shakllantirishdir. 

Fanning  vazifasi  –  mashina  va  mexanizmlar  detallari  harakati  vaqtida  ularning  sirpanish 

nuqtalari  orasida  sodir  bo’ladigan  ishqalanish  natijasida  paydo  bo’luvchi  issiqlik,  sovutish 

mashinalari  ishlashi  jaryonida  sodir  bo’luvchi  xodisalar,  issiqlikni  hisoblashda,  ichki  yonuv 

dvigatellarida yonish jarayonini to’g`ri rostlash, ulardagi ortiqcha issiqlikni tashqariga chiqarish, 

sovutish  qurilmalarining  termodinamik  siklllarini  o’rganish  va  shu  bilan  bir  qatorda  nazariyani 

tajribada sinash, tajriba natijalarini esa umumlashtirish haqida talabalarga bilim berishdir. 

1.2 Fanni o’zlashtirishga ko’yiladigan talablar. 

«Texnologik  mashinalarning  termodinamika  asoslari»  fanini  o’zlashtirish  jarayonida 

amalga oshiriladigan masalalar doirasida bakalavr:  

-  Materiya  va  energiya;  moddaning  fizikaviy  holati;  ideal  gaz;  asosiy  holat  parametrlari; 

ideal gaz – asosiy tushunchalar; ideal gaz qonunlari. Mendeleyev tenglamasi; aralashmalar; toza 

moddalar  va  ularning  aralashmalari;  gaz  aralashmasidagi  hajmiy  ulushlar;  Dalton  qonuni; 

issiqlik  sig`imi;  asosiy  tushunchalar;  izoxor  va  izobar  issiqlik  sig`imi;  Mayer  formulasi; 

aralashmalarning issiqlik sig`imi; solishtirma issiqlik sig`imiga oid bilimlarni bilishi kerak.  

-  Termodinamika  birinchi  qonuni;  ichki  energiya;  Joul  qonuni;  pv-diagramma;  issiqlik; 

hajm  va  bosim  o’zgarishida  bajarilgan  ish;  entalpiya;  termodinamik  jarayonlar  haqida  umumiy 

tushuncha;  izoxor,  izobar,  izotermik,  adiabat  va  politrop  jarayonlar;  gaz  harakati  vaqtidagi 

holatining  o’zgarishi;  gazlarning  aralashishida    termodinamikaning  birinchi  qonuni; 

termodinamikaning 2-qonuni; asosiy tushunchalar; aylanma jarayonlarga oid  texnik masalalarni 

yechish ko’nikmalariga ega bo’lishi kerak.  

-  Issiqlik  dvigateli  va  sovutish  mashinalarining  karno  sikli;  izolyatsiyalangan  sistemaning 

entropiyasi  va  ish  bajara  olish  qobilyati;  eksergiya;  kompression  mashinalar;  kompression 

mashinalardagi  asosiy  jarayonlar;  kompression  mashinalarning  energiyaviy  va  hajmiy 

yo’qotuvlari;  drossellash;  Joul-Tomson  effekti;  haqiqiy  gazning    adiabatik      kengayishi;  bug`-

kuch qurilmalarining termodinamik sikllari;  Karno sikli; Renkin sikli;  bug`-kuch qurilmalarning 

murakkablashgan  sikllari;  bug`-gaz  sikli;  sovutish  qurilmalarining  sikllari;  Karnoning  teskari 

sikli;  havo  va  bug`  kompression  sovutish  qurilmalarining  sikllari;  bug`-ejektor  va  absorbsion 

sovutish qurilmalarining sikllari; issiqlik nasoslari sikllari; gazlarni suyultirish; Pikta usuli; Klod 

usuli;  Linda  usuliga  oid  bilimlardan  murakkab  texnik  masalalarni  yechishda  foydalana  olish 

malakalariga ega bo’lishlari kerak. 



 

1.3 Fanning boshqa fanlar bilan bogliqligi. 

PDF created with pdfFactory Pro trial version 

www.pdffactory.com


 

4

Mazkur  fan  pedagogika,  psixologiya,  kasb  ta’limi  metodikasi,  fizika,  matematika,  sanoat 



elektronikasi, avtomatlashtirish asoslari, axborot texnologiyasi, chizmachilik, kasb ta’limi praktikumi 

va boshqa fanlar bilan uzviy bog’liqdir. 



 

1.4. Fanning hajmi. 

№ 

Mashg’ulot turi 

Ajratilgan soat 

Semestr  

Nazariy (ma`ruza)   



36 



Amaliy mashg’ulot  

24 


Laboratoriya mashg’ulot 



16 



Kurs ishi 



Mustaqil ta’lim 

44 



 



jami 

120 

 

 



II. Asosiy qism 

2.1. Nazariy mashg’ulotlarning mavzulari, maqsadi va ularga ajratilgan soat 

 

t\r 

 

Mavzular maqsadi 

 

Mashg’ulotlar maqsadi 

Ajra 

tilgan  

soat 

1.

 



  Materiya 

va 


energiya; 

moddaning  fizikaviy  holati;  ideal 

gaz;  asosiy  holat  parametrlari;  ideal 

gaz  –  asosiy  tushunchalar;  ideal  gaz 

qonunlari.  

Termodinamikaga  oid  nazariy  bilimga 

ega 

bo’lish, 



ulardan 

amaliyotda 

foydalanish yo`llarini o`rganish. 

 2 


2.

 

Mendeleyev 



tenglamasi; 

aralashmalar;  toza  moddalar  va 

ularning 

aralashmalari; 

gaz 

aralashmasidagi hajmiy ulushlar;  



Molekulyar 

fizikadan 

olingan 

ma`lumotlarni  takrorlash  va  ulardan 

texnologik  mashinalarda  foydalanishni 

o`rganish. 

3.

 



Dalton  qonuni;  issiqlik  sig`imi; 

asosiy tushunchalar; izoxor va izobar 

issiqlik sig`imi;  

Termodinamikaga  oid  nazariy  bilimga 

ega 

bo’lish, 



ulardan 

amaliyotda 

foydalanish yo`llarini o`rganish. 

4.



 

Mayer 


formulasi; 

aralashmalarning  issiqlik  sig`imi; 

solishtirma 

issiqlik 

sig`imi; 

termodinamika  birinchi  qonunining 

Termodinamikaga  oid  nazariy  bilimga 

ega 


bo’lish, 

ulardan 


amaliyotda 

foydalanish yo`llarini o`rganish. 

PDF created with pdfFactory Pro trial version 



www.pdffactory.com

 

5

matematik ifodasi; ichki energiya;  



5.

 

Joul qonuni; pv-diagramma; issiqlik; 



hajm 

va 


bosim 

o’zgarishida 

bajarilgan ish; entalpiya; 

 



6.

 

Termodinamik  jarayonlar  haqida 



umumiy  tushincha;  izoxor,  izobar, 

izotermik, 

adiabat 

va 


politrop 

jarayonlar;  

 

Bir  fazali  transformatorlarning  tuzilishi 



va 

ishlash 


prinsipi 

hamda 


transformatorlarning 

ish 


rejimlari 

haqidagi nazariy bilimlarni egallash 

7.

 



Gaz  harakati  vaqtidagi  holatining 

o’zgarishi;  gazlarning  aralashishida  

termodinamikaning birinchi qonuni;  

Molekulyar  fizika  va  termodinamikaga 

oid  olingan  ma`lumotlarni  takrorlash  va 

ulardan 


texnologik 

mashinalarda 

foydalanishni o`rganish 

8.



 

Termodinamikaning 

2-qonuni; 

asosiy 


tushunchalar; 

aylanma 


jarayonlar;  

Molekulyar 

fizikadan 

olingan 


ma`lumotlarni  takrorlash  va  ulardan 

texnologik  mashinalarda  foydalanishni 

o`rganish 

9.



 

Issqlik 


dvigateli 

va 


sovutish 

mashinalarining Karno sikli;  

Molekulyar 

fizikadan 

olingan 

ma`lumotlarni  takrorlash  va  ulardan 

texnologik  mashinalarda  foydalanishni 

o`rganish 

10.


 

izolyasiyalangan 

sistemaning 

entropiyasi  va  ish  bajara  olish 

qobilyati; eksergiya;  

Molekulyar 

fizikadan 

olingan 


ma`lumotlarni  takrorlash  va  ulardan 

texnologik  mashinalarda  foydalanishni 

o`rganish 

11.



 

Kompression 

mashinalar; 

kompression  mashinalardagi  asosiy 

jarayonlar; 

kompression 

mashinalarning 

energiyaviy 

va 

hajmiy yo’qotuvlari;  



Termodinamikaga  oid  nazariy  bilimga 

ega 


bo’lish, 

ulardan 


amaliyotda 

foydalanish yo`llarini o`rganish. 

12.


 

Drossellash;  Joul-Tomson  effekti; 

haqiqiy 

gazning 


 

adiabatik   

kengayishi; 

bug`-kuch 

qurilmalarining 

termodinamik 

sikllari;  

Termodinamikaga  oid  nazariy  bilimga 

ega 

bo’lish, 



ulardan 

amaliyotda 

foydalanish yo`llarini o`rganish. 

13.



 

Karno    sikli;  Renkin  sikli;    bug`-

kuch 

qurilmalarning 



murakkablashgan  sikllari;  bug`-gaz 

sikli; 


sovutish 

qurilmalarining 

sikllari;  

Termodinamikaga oid nazariy bilimga 

ega bo’lish, ulardan amaliyotda 

foydalanish yo`llarini o`rganish. 

PDF created with pdfFactory Pro trial version 



www.pdffactory.com

 

6

14.



 

Karnoning  teskari  sikli;  havo  va 

bug` 

kompression 



sovutish 

qurilmalarining sikllari;  

Termodinamikaga  oid  nazariy  bilimga 

ega 


bo’lish, 

ulardan 


amaliyotda 

foydalanish yo`llarini o`rganish. 

15.


 

Bug`-ejektor  va  absorbsion  sovutish 

qurilmalarining sikllari;  

Termodinamikaga  oid  nazariy  bilimga 

ega 

bo’lish, 



ulardan 

amaliyotda 

foydalanish yo`llarini o`rganish. 

16.



 

Issiqlik nasoslari sikllari; gazlarni 

suyultirish;  

Termodinamikaga  oid  nazariy  bilimga 

ega 

bo’lish, 



ulardan 

amaliyotda 

foydalanish yo`llarini o`rganish. 

17.



 

Pikta usuli; Klod usuli; Linda usuli 

Fanga  oid  nazariy  bilimga  ega  bo’lish, 

ulardan 


amaliyotda 

foydalanish 

yo`llarini o`rganish. 



Jami:____36____2.2._Amaliy_mashg’ulotlarning_mavzulari,_maqsadi_va_ularga_ajratilgan_soat__№'>  Jami: 



 

36 

 

2.2. Amaliy mashg’ulotlarning mavzulari, maqsadi va ularga ajratilgan soat 

№ 

Amaliy  mashg’ulotlari 

mavzusi 

Amaliy mashg’ulotlari maqsadi 

Ajra-

tilgan 

soat 

1. 


 

Suv  va  suv  bugining  holat 

parametrlarini aniqlash. 

Termodinamikaga oid nazariy bilimga ega 

bo’lish, ulardan amaliyotda foydalanish 

yo`llarini o`rganish. 

2. 


Okib  chikish  tezligi  va  massaviy 

sarfni aniqlash. 

Termodinamikaga oid nazariy bilimga ega 

bo’lish, ulardan amaliyotda foydalanish 

yo`llarini o`rganish. 

3. 



Atomli uskunaning 

termodinamik siklini o’rganish 

Molekulyar fizikadan olingan ma`lumotlarni 

takrorlash va ulardan texnologik mashinalarda 

foydalanishni o`rganish 

4. 



Bug gaz uskunalar sikllarini 

o’rganish 

Fizika  asoslariga oid bilimlardan foydalanish. 

5. 



Ichki  enuv  dvigatellar  sikllarini 

o’rganish  

Talabalarda 

texnologik 

mashinalardan 

foydalanishda 

asosiy 

termodinamikani 



qonunlariga  doir  masalalarni  yecha  olish 

ko’nikma va malakalarini shakllantirish 

6. 


Gaz  turbina  uskunalar  sikllarini 

o’rganish 

Molekulyar  fizika  va  termodinamikaga  oid 

olingan  ma`lumotlarni  takrorlash  va  ulardan 

texnologik 

mashinalarda 

foydalanishni 

o`rganish 

PDF created with pdfFactory Pro trial version 



www.pdffactory.com

 

7

7. 



Sikllarni takkoslashni o’rganish. 

Termodinamikaga  oid  nazariy  bilimga  ega 

bo’lish, 

ulardan 


amaliyotda 

foydalanish 

yo`llarini o`rganish. 

8. 



Covutish  uskunalar    sikllarini 

o’rganish  

Texnik  vositalarni  loyyxalashda  bilimlardan 

foydalanish kunikmalariga ega bulish 

9.  


Bug ejektorli sovutish uskunasini 

o’rganish 

Issiklik 

texnikasida 

bug 

kurilmalaridan 



foydalanish. 

 



Jami: 

24 

 

 

2.3. Laboratoriya mashg’ulotlarning mavzulari, maqsadi va ularga ajratilgan soat 

№ 

Mashg`ulotlari mavzusi 

Mashg`ulotlari maqsadi 

Ajra-

tilgan 

soat 

1.

 



Haroratni o’lchash 

Asosiy termodinamik parametrlardan 

hisoblangan harorat to’g’risidagi talabalar 

bilimlarini oshirish, ularning haroratini 

o’lchashning asosiy uslublari va turli xil 

termometrlarning xususiyatlari bilan 

tanishtirish. 

2.



 

Termodinamikaning birinchi 

qonunini tajribada o’rganish 

Talabalarning ichki energiya,issiqlik, ish va 

termodinamikaning birinchi qonuni bo’yicha 

bilimlarini mustahkamlash. Tajriba 

yordamida  termodinamikaning birinchi 

qonunining fizik mohiyatini ochish 

3.

 



Havoning adiabatik ko’rsatkichini 

tajribada aniqlash 

Talabalarni termodinamik jarayonlar 

bilan yaqindan tanishtirish va havoning 

adiabatic ko’rsatkichini aniqlash  

4.



 

Havoning izobarik issiqlik 

sig’imini aniqlfsh 

Talabalarning issiqlik sig’imi to’g’risidagi 

tushunchalarini boyitish, ularni havoning 

izobarik issiqlik sig’imini aniqlash uskunasi 

va unda o’lchash uslubi bilan tanishtirish 

5.



 

Havoning erkin harakati paytida 

issiqlikning atrof muhitga 

tarqalishini o’rganish 

Talabalarning nurlanish va konveksiya yo’li 

bilan issiqlik almashish nazariyasi 

to’g’risidagi tushunchalarni boyitish. Tajriba 

yo’li bilan konvektiv(

α

k

) va radiatsion (



α

r



issiqlik beruvchanlik koyffisientlarini 

aniqlash va issiqlik beruvchanlik 

koyffisientlarinining harorat bosimiga 

α

=f(



t) bog’liqligini o’rganish 

PDF created with pdfFactory Pro trial version 



www.pdffactory.com

 

8

  Jami: 



 

16 

2.4


 

Mustaqil  ta`lim.  Mustaqil  ta`limdagi  o’quv  jarayoni  shakllarida  talabalarning  mustaqil 

ta`lim  olishi  ham  kiradi.  Ta`lim  jarayonida  foydalanilgan  va  keng  tarqalgan  o’qitishning 

individual  texnologiyasi  dasturlashtirilgan  o’qitish  texnoloiyalaridir,  mustaqil  ta`lim  olishda 

talabalarning  kitob  bilan  ishlash,  illyustratsiya,  elektron  darsliklar  bilan  ishlash  va  boshqa  

o’qitish metodlaridan foydalanishga o’rgatishdan iborat 

 Mustaqil ta’limning mavzulari 

1. 


Asosiy termodinamikaviy holat  parametrlari 

2. 


Temodinamikaning birinchi qonuni 

3. 


Asosiy termodinamikaviy prosesslar 

4. 


Termodinamikaning ikkinchi  qonuni 

5. 


Suv bug`i 

6. 


Gaz va bug`larning oqib chiqishi va drossellanishi 

7. 


Kompressorlar 

8. 


Ichki yonuv dvigatellari sikllari 

9.. 


Bug` - kuch  qurilmalari  sikllari 

10.  Gaz  turbina  qurilmalari  sikllari 

11.  Issiqlik o’tkazuvchanlik 

12.  Konvektiv issiqlik almashinuvi 

13.  Nuriy issiqlik almashinuvi 

14.  Issiqlik uzatish 

15.  Issiqlik almashinuv apparatlari 

 

2.5. Fanni o’qitish jarayonini tashkil etish va o’tkazish bo’yicha tavsiyalar.  

Oliy  ta`limdagi  o’quv  jarayoni  shakillariga  ma`ruza,  amaliy  mashg`ulotlar,  laboratoriya 

mashg`ulotlari,  o’quv  anjumanlari,  maslahatlar,  ekskursiya,  ekspeditqiya,  o’qv  ishlab  chiqarish 

amaliyoti, kurs va bitiruv malakaviy ishlari, talabalarning mustaqil taxsili kiradi. Ta`lim jarayonida 

foydalaniladigan  va  keng  tarqalgan  pedagogik  texnologiyalar:  muammoli  o’qitish,  o’qitishning 

tabaqalashtirilgan  va  individual texnologiyasi, dasturlashtirilgan o’qitish texnologiyasi, kompyuter, 

axborot  texnologiyasi,  mualliflik  texnologiyasidar;  o’qitish  metodlari:  bayon  qilish,  suxbat, 

ma`ruza,  munozara,  kitob  bilan  ishlash,  namoyish  qilish,  illyustratsiya,  video  namoish  metodi, 

mantiqiy laboratoriya metodi, amaliy metod va boshqalar 

2.6 Taqvim mavzuiy reja. 

PDF created with pdfFactory Pro trial version 

www.pdffactory.com


 

9

№ 



Mavzu 

A

jr

a

ti

lg

a

n

 s

o

a



M

a

sh

g

`u

lo



tu

ri

o

`t

il

a

d

ig

a

n

 

M

a

sh

g

`u

lo



tu

ri

  

F

a

n



Do'stlaringiz bilan baham:
  1   2   3


Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2019
ma'muriyatiga murojaat qiling