O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus talim vaziRLİGİ


Download 0.86 Mb.

bet1/15
Sana10.01.2019
Hajmi0.86 Mb.
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   15

 

 

 

 

 

 

 

 

O’ZBEKİSTON RESPUBLİKASİ OLİY VA O’RTA MAXSUS  

TALİM VAZİRLİGİ 

 

 

BERDAQ NOMİDAGİ QORAQALPOQ DAVLAT  

UNİVERSİTETİ 

 

 

GUMANİTAR FAKULTETİ 

 

 

İJTİMOİY FANLAR KAFEDRASİ 

 

«Tasdiqlayman»______ 

İjtimoiy fanlar kafedrasi 

mudiri f.i.d.A.Berdimuratova 

 

 

«O’zbekistonda demokratik jamiyat qurish nazariyasi  

va amaliёti» fanidan maruzalar matni 

 

 

Tayёrlagan:                              dots.M.Yakubov 

                                                A.Orazbaev. 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

NUKUS    2008 

 

 

 

 Haqiqatan h’am demokratiya-faqat nazariya ёki siёsiy jaraёngina bO’lib qolmay,shu bilan 

birga xalqning turmush tarzi va uning butun ruh’iyati, ananalari, 

madaniyati,psixologiyasining xususiyatlari h’amdir…Demokratiya jamiyatning 

qadriyatiga,h’ar bir insonning boyligiga aylanmog’i kerak.Bu esa bir zumda bO’ladigan 

ish emas

                                   İ.A.Karimov. 

 

 

1-mavzu: O’zbekistonda demokratik jamiyat qurish nazariyasi va  amaliёti fanining 

predmeti, maqsadi va vazifalari Demokratik jamiyat tO’g’risida dastlabki qarashlar 

va O’ning rivojlanish bosqichlari. 

Reja: 

 

 



Reja: 

 

1. «O’zbekistonda demokratik jamiyat qurish nazariyasi va amaliёti» fanining predmeti, obekti va 



tadqiqot metodlari.Maqsadi va vazifalari 

2. «O’zbekistonda demokratik jamiyat qurish nazariyasi va amaliёti» fanining  tushunchalari va 

qonuniyatlari. Fanin O’rganishning ah’amiyati. 

3. O’zbekiston zaminidagi adolatli  jamiyat tO’g’risidagi dastlabki -qarashlar. 

4. IX-XII va XIY-XY asrlardagi O’rta Osiё mutafakkirlarining-qarashlaridagi mamlakatni 

boshqarish adolatli jamiyat qurish tO’g’risidagi g’oyalar. 

5. XYI-XIX asrlardagi mamlakat va jamiyat qurilishining ijtimoiy siёsiy h’olati. Jadidchilik. 

6. Milliy mustaqillik va demokratik  O’zgarishlar sari  yO’l tutishi.

 

 



 

Adabiёtlar 

 

1.Uzbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi. T., «O’zbekiston», 2003. 

2.Qaraqalpaqstan Respublikasının’ Konstitutsiyası. No’kis, «Qarakalpaqstan», 1993. 

3. Karimov İ.A. O’zbekiston kelajagi buyuk davlat. Tom I-T., «O’zbekiston», 1996, 104-108, 

123-131 betlar. 

4.Karimov  İ.A. Hozirgi davrda demokratik isloh’atlarni chuqurlashtirishning dolzarf vazifalari. 

Tom-5-T., «O’zbekiston», 1997, 104-114, 116-131 betler. 

5.O’zbekiston XXI asr bO’sag’asida: h’avsizlikka tah’did, barqarorlik shartlari va taraqqiёt 

kafolatlari . Tom 6-T., «O’zbekiston», 1997, 31-40, 125-135, 149-162 betlar. 

6.Karimov İ.A. O’zbekiston XXI-asrga intilmoqda-T.: «O’zbekiston» 2000 6-8-12, 14-15, 16-20, 

21-26, 28-38 47-48 betlar. 

7. Karimov İ.A.  O’zbekistonda demokratik O’zgarishlarni yanada chuqirlashtirish va fuqoralik 

jamiyati asoslarini shakllantirishning asosiy yO’nalishlari. T.: «O’zbekiston», 2002. 

8. Karimov İ.A. Bizning bosh maqsadimiz-jamiyatni demokratlashtirish va yangilash, 

mamlakatni modernizatsiya va isloh’ etishdir. T., O’zbekiston 2005. 

9. Karimov İ.A. El-yurtga h’alol, vijdonon xizmat qilish-h’ar bir rah’barning muqaddas burchi. 

Andijon viloyat xalq deputatlari Kengashining navbatdan tashqari sessiyasida sO’zlagan nutq. 

«Halq sO’zi», 2004 yil 26 may. 



10.Karimov  İ.A. Qonun va adolat ustuvorligi faoliyatimiz mezoni bO’lsin. Surxondarё viloyat 

xalq deputatlari qengashining navbatdan tashqari sessiyasida sO’zlagan nutq., 2004 2 iyun. 

11. Azizxujaev A.A. Davlatchilik va manaviyat-T.: Akademiya 1997. 

12. O’zbekistonda demokratik jamiyat qurish nazariyasi va amaliёti. Darslik-T., «NavrO’z 

nashriёti», 2005 yil 3-41 b. 

 

«O’zbekistonda demokratik jamiyat qurish nazariyasi va amaliёti» fanining predmeti, 



obekti va tadqiqot metodlari. 

O’zbekistonda demokratik jamiyat  qurish  nazariyasi va amaliёti 

 fanin O’rganish, 

mamlakat h’aёtida keng kO’lamli isloh’atlarni amalga oshirish bilan bog’liq qonuniyatlarni bilish h’am 

O’rganishda, demokratiya rivojlanish yO’lida «O’zbek modelin» engizishda katta ah’amiyatga ega. Bu 

demokratiyaning milliy va umum bashariy tamoyillarini  aniq tushunish, ijtimoiy h’aёtni O’ning bilan 

bog’liq olib borishga O’rgatadi. Mamlakatimizda demokratiyaning qaror topib borishi, O’zbekistonning 

dunё h’amjamiyatshiligida O’zining abroyli O’rniga ega bO’lishida ёshlarda demokrtik ong va fikrlashni 

shakllantirish, milliy-manaviy merosni qadrlash, vatanparvarlik tO’yg’ularini mustah’kamlashda ёrdam 

beradi. Mamlakatda erkin demokratik fuqarolik jamiyatni qurish nazariyasi va amaliёti bilan chukur 

tonishtiradi. Usha maqsadni amalga oshirishda xizmat qiladi. 

O’zbekistonda demokratik jamiyat  qurish  nazariyasi va amaliёti

 fanin O’rganishning 

O’ziga xos zaruriyat h’am sabablari bor. 

Birinchidan,  bugungi kunda dunёda demokratiya, demokratik jamiyat tO’g’risida belgili ilmiy 

kontseptsiyalar ishlab chiqilgan. Ularda demokratik jamiyatning kO’rinishi, asoslari, yashash va 

rivojlanishning umumiy etiborga olingan  qonuniyatlari h’am da O’ning h’ar bir mamlakat, xalqning 

milliy-manaviy xususiyatlari bilan bog’liq tomonlari borgan sari keng kO’lamda O’z kO’rinishin 

topmaqda.  

Bugungi ku’nda dunёning 160dan ortiq mamlakatlarida demokratik tuzumlar umum insoniy 

h’am milliy qadriyat sifatida qaror topgani etiborga olinmaqda. Hozirgi davrda, demokratiya  inson 

turmush tarzining eng qulayli rivojlanish ekanin derlik h’amma maqul kO’rishi h’am O’ning dunёviy 

kO’lamga ega bO’lganligi demokratiyani fan sifatida O’rganishni taqoza qilayapti. 

İkkinchidan, O’zbekistonda barpo etilaёtgan demokratik jamiyat – O’ning O’ziga xos 

xususiyatlarin aniqlash, O’rganish zarurligi h’am ushbu qonuniyat bilan bog’liq. İjtimoiy-gumanitar h’am 

ijtimoiy-siёsiy fanlar qatorida O’ning maxsus fan sifatida O’qitilishi dunёdagi demokratik O’zgarishlar 

bilan bog’liq umumiy qonuniy asoslarga ega bO’lganligi sababli O’ni h’isobga olish zarur. Har bir 

mustaqil mamlakat, O’zining  rivojlanish yO’lini h’am barpo etaёtgan  jamiyatin bilishga, O’ning 

qonuniyatlarin aniqlab olishga O’z oldiga zaruriyatni talab qiladi. Usha  qarashdan, h’ozirgi vaqtda  

ijtimoiy-siёsiy fanlar tizimida h’uquqiy demokratik mamlakat h’am fuqarolik jamiyat asoslarin 

shakllantirishga tO’g’ridan-tO’g’ri tegishli bO’lgan masalalarni ilmiy tomandan aniq bir voqea sifatida

tO’liq O’rganuvchi fan shakllanmagan. Fikrimizcha, 

O’zbekistonda demokratik jamiyat  qurish  

nazariyasi va amaliёti

 fani  usha jaraёnni tO’liq qamrab olish imkaniyatiga ega. Sababi, bu fan eng 

avval dunё tsivilizatsiyasining tarixiy tajribalariga asoslangan h’olda, mamlakatimizning O’ziga xos 

xususiyatlaridan kelib chiqib, adolatli demokratik mamlakat  h’am ochiq fuqarolik jamiyatin qurishning 

faqat gina nazariy masalalarin O’rganib quymay, balkim O’ning amaliy tomonlarin O’rganadi. Bu fanni 

urganishning yana bir zarurligi, Sharq va G’arb tsivilizatsiyalari tutasqan ma’kanda tariyxta birinchi 

martaba umumiy diqqat etiborga olingan demokratiya tamoyillari milliy qadriyatlar bilan 

takomillashmoqda. Jamiyatimizdagi bu jaraёnni atrof-muh’itimizda bO’lib otirgan ijtimiy voqealar va 

ular O’rtasidagi O’z-aro bog’liklarni aniq borligimiz bilan tig’iz O’rganish, talqin etish zarur. Bu 

zaruriyat mamlakatimiz prezidenti İ.A.Karimovning  «Asosiy maqsadimiz – ijtimiy  yO’naltirilgan 

barqaror bozor iqtisodiёtiga, ochiq sirtqi siёsatga ega bO’lgan kuchli demokratik h’uquqiy mamlakatni 

h’am fuqarolik jamiyatni qurishdan iborat»

1

 deb belgilagan umumiy strategik vazifani amalga oshirish 



bilan bog’liq. Bu vazifa 

O’zbekistonda demokratik jamiyat qurish nazariyasi va amaliёti

 fanin 

                                                 



1

 Каримов И.А. Ўзбекистон XXI аср бўсағасида: хавфсизликка тахдид, барқарорлик шартлари ва тараққиет 

кафолатлари. –Т.:Ўзбекистон, 1997, 3 бет. 


O’rganishni zarur etib qO’ygan uchinshi asosiy sabablardan biri  bO’ladi. Bizga malumki, O’tgan XX 

asrning sO’ngi uch yilligida dunё xaritasida, yangi mustaqil mamlakatlarning paydo bO’lganligi bilan 

xarakterlanadi. «O’lar h’ozirgi til bilan aytganda, ijtimoiyistik O’tmishga ega bO’lgan, O’z siёsiy 

mustaqilligin tinch yO’l bilan qO’lga kiritgan davlatlar. Bu davlatlar mustaqil rivojlanish va ijtimoiy 

munasabotlarni yangilash yO’liga qadam tashladi»

2

. Shunday mustaqil rivojlanish yO’liga qadam 



qO’ygan mamlakatlar turli mintaqalarda joylashgan bO’lib ular Markaziy Evropaning (5), Baltiq bO’yi 

mamlakatlarining (3), Bolgariya va Ruminiya, G’arb-Sharq Evropa mamlakatlarining (5) mustaqil 

dO’stlik ittifoqidagi mamlakatlarning G’arb bO’limidan (4) Kavkaz arti mamlakatlaridan (3) h’am 

Markaziy Osiё mamlakatlaridan (5) mamlakatni O’z ichiga oladi.

3

 Ana shu mustaqil rivojlanish yO’lin 



tanglagan va dunёdagi boshqa mamlakatlar arosida O’z statusin mustah’kamlashga intilaёtgan tenglar 

arosida teng bO’lishga, dunё arenasida O’ziga xos abroyli O’ringa ega bO’lishga h’arakat qilaёtgan 

mamlakatlarning biri O’zbekiston Respublikasi. 

Mustaqillik O’zbekiston xalqi h’aёtida yangi tarixiy davrni boshlab beradi. Bu davrning 

mazmuni O’zbekistonda demokratik jamiyat qurishning «O’zbek modeli» bilan tig’iz bog’liq. Hozirgi 

vaziyatda, yangi mustaqil mamlakatlar qatorida O’zbkiston Respublikasi oldinda turgan umumiy vazifani 

qO’yidagilarda kO’rish mumkin: O’ning mazmun-moh’iyati h’am asosiy tamoyillari O’zbekiston 

Respublikasi Konstitutsiyasining 1 moddasida ifodalangan bO’lib, «O’zbekiston suveren demokratik 

respublika. Davlatning «O’zbekiston Respublikasi» h’am «O’zbekiston» degan atamalari bir manoni 

anglatadi»

4

 deyilgan. Prezident İ.A.Karimov asarlarida biz barpo etaёtgan demokratik jamiyatning boshqa 



jamiyatlardan farqi O’ziga xosligi va takrorlanmasligi ilmiy-nazariy tomondan asoslanib berilgan. Bu 

mamlakatlar oldida samarasiz,  yO’qqa chiqqan tarixiy tajribaning qayg’uli oxibatlari qisqa davr ichida 

bartaraf qilish siyaqli umumiy vazifa turganligi bilan bog’liq. Bu O’ni h’ar tomonlama O’rganishni 

taqoza etadi. Shunki, u mamlakatlar oldida turgan maqsad h’am vazifalarning umumiy tomonlarin 

ochishga, O’tmishdan ijtimoiy-siёsiy, iqtisodiy va madaniy h’aёtdan qolgan illatlardn ozod bO’lish 

yO’llarin kO’rishga ёrdam beradi h’am da zamonaviy bozor iqtisodiёtiga ega bO’lgan, odamlarga 

munasib h’aёt kechirishni taminlay oladigan,  insonning h’uquq va erkinliklarin h’imoya qiladigan 

h’aqiqiy demokratik jamiyat qurishday qiyin masalani echimin topish bilan bog’liq umumiy zarurlikni 

ifoda etadi.. O’zbekiston h’am ana shunday mamlakatlar qatorida kirganligi sababli mamlakatimizda 

demokratik jamiyat qurish nazariyasi h’am amaliёti masalalarin O’rganishga O’z oldiga etibor bera 

boshladi. Demokratik rivojlanish yO’lida mustah’kam qadam bilan rivojlanishga nimalar h’isobidan 

erishish mumkinligin bilish uchun h’am shuni fan sifatida O’rganish O’z oldiga ah’amiyat kasb etadi. 

«İjtimoiyistik» degan umumiy nomga ega bO’lgan totalitar tuzum tugagannan sO’ng dunёning 

polyuslarga bO’linishi bartaraf etildi. Ammo, dunёdagi ijtimoiy emirilishlar jaraёnlarin O’rganish 

demokratik asoslarda qaror topmasdan h’am mustah’kamlamasdan yangi mustaqil mamlakatlarning 

xavfsizligi va barqaror rivojlanishiga erishib bO’lmasligin kO’rsatib turibdi. 

O’zbekistonda demokratik jamiyat qurish 

 dunёda etiborga olingan demokratik tamoyil h’am 

qadriyatlarga tayanch bilan birga, O’ning O’ziga xos xususiyatlarining milliy-madaniy merosi, 

qadriyatlari h’am milliy davlatchilik dasturlariga tayangan h’olda yangi jamiyat qurish vazifalarin 

echimin topish bilan bog’liq. 

«O’zbekistonda demokratik jamiyat  qurish  nazariyasi va amaliёti» fanining 

maqsadi va vazifalari. Mustaqil

lik qO’lga kiritilmaganda, O’zbekiston O’z rivojlanish yO’lin O’zi 

tanglay olmas edi. Mustaqillikning qO’lgaa kiritilishi O’zbekiston oldida masuliyatli vazifani qO’ydi. 

Shunda O’zbekiston qanday davlat quradi degan savolga dunё h’amjamiyatida O’z oldiga etibor bilan 

qaradi. O’zbekistonning kelajagi va insonlarning tag’diri h’am, ularning qanday turmush tarziga ega 

bO’lishi,  milliy-manaviy merosga munasabot, umumbashariy demokratik tamoyillarning uyg’unligin 

taminlash siyaqli tomonlari davlatchilik qurilishining qanday asosda amalga oshirilishi bilan tO’g’ridan-

tO’g’ri bog’liq edi. 

                                                 

2

 Ўша жойда. 



3

 ЮНИСЕФ. Ижтимоий мониторинг. 2003 йил, 2 бет 

4

 Ўзбекистон Республикасы Конституцияси – Т.;Ўзбекистон 2003, 4 бет. 



«Mustaqillik O’zbekiston xalqi h’aёtida yangi tarixiy davrni boshlab berdi. O’z 

mustaqilligin, erkin qO’lga kiritgan h’ar bir xalq O’z rivojlanish yO’lin izlaydi, yangi jamiyat qurishda 

O’z modelin ishlab chiqishga h’arakat qiladi.»

1

 



O’zbekiston h’am O’zining milliy davlatchilik negizlariga xos bO’lgan siёsiy, ijtimoiy-iqtisodiy, 

manaviy kamolat h’am rivojlanish yO’lin belgilab oldi. Mamlakatning oldida tO’rgan maqsadni belgilar 

ekan,  İ.A.Karimov shunday deydi: «Biz quraёtgan jamiyat O’zbekiston xalqining munasib turmush 

tarzin, h’uquqlari va erkinliklarin kafolatlashi, milliy qadriyatlarimiz h’am madaniyatimiz qayta 

tiklanishin; insonning manaviy-marifiy barkamalligin taminlash kerak».

2

 Bu gap u ёki bu mamlakatga 



xos bO’lgan demokratiya kO’rinishidan model olish tO’g’risida emas ekanligin h’isobga olish 

ah’amiyatli. Asosiy maqsad - O’zbekistonda O’ziga xos va mos bO’lgan demokratik jamiyat qurish 



nazariyasi va amaliёtin O’rganish asosida demokratik taraqqiёt yO’lida rivojlanaёtgan boshqa 

jamiyatlardan farqli tomonlarin h’am da umumiy yaqin tomonlarin aniqlashga qaratilgan. 

O’zbekistonda demokratik jamiyat qurish nazariyasi va amaliёti

 fani mustaqillik sababli 

shakllangan ijtimoiy-siёsiy fanlar tizimidan O’ziga xos O’rin olaёtganligining asosiy sabablaridan biri 

h’am shunda. Bu zaruriyat mustaqil mamlakatimiz misolida demokratik jamiyat qurish jaraёnida qO’lga 

kiritilgan yutuqlar, ayrim h’aёtiy darslarning ilmiy talqin qilinishin taqoza etmoqda. Mamlakatimizda 

demokratik jaraёnlarning moh’iyatin bilish, unga bunёdkorlik ёndashuv uchun demokratiyaning milliy va 

umuminsoniy qadriyat sifatida shakllanish bosqichlarin chuqur O’rganish zarur. Bu strategik vazifani 

faqat gina shu fan bajaradi. 

O’zbekistonda demokratik jamiyat qurish nazariyasi va amaliёti fani

 

O’z oldiga bir necha vazifalarni O’z oldiga qO’ygan. Bu kO’proq mamlakatda demokratik, fuqarolik 



jamiyat qurishning O’ziga xos umumiy etiborga olingan qonunlarni bilish, nazariy xulosalar 

umumiylashtirishdan iborat. Ayniqsa, fuqarUlarda demokratik jamiyat talablariga javob beradigan dunёga  

qarash, fikrlar h’ar xilligi, erkinlikni qadrlash, inson qadr-qimbati,abroyi h’am or-nomisin h’urmat qilish 

bilan bog’liq qadriyatlarni shakllantirish asosiy vazifalardan.  Bu vazifalar fuqarUlarimizni mamlakatda 

ozod h’am obod Vatan, erkin h’am paravon h’aёt qurish, demokratik qadriyatlarni h’urmat etish orqali 

O’larni bunёdkorlik ishlariga yO’naltirishda aniq kO’rinadi. Bu uchun u turli uslublardan foydalanadi. Bu 

dunё fanlari foydalanib kelaёtgan tajriba, nisbatan talqin, empirik-sotsiologik h’am ilm-fanning boshqa 

zamonaviy vositalaridan. 

Demak, jamiyatimizda sodir bO’laёtgan demokratik O’zgarishlarni talqin etishda, O’larni 

mantiqiy asoslab, ёshlar ongiga dunёviy mamlakat tamoyillarini singdirib borish siyaqli vazifalar O’ni 

O’qitilishin taqoza etmoqda. 

Fanning predmeti h’am obekti

O’zbekistonda demokratik jamiyat qurish nazariyasi va 

amaliёti fa

nining predmeti mamlakatda demokratik jamiyatning shakllanishi, fuqarolik jamiyati qurilishi, 

qaror topishi h’am amal qilinishining dunёda tan olingan umum-insoniy tamoyillari h’am da milliy 

tamoyillari tayanadi. Hozirgi vaziyatda,O’ning mamlakatimizga xos h’am mos xususiyatlardan kelib 

chiqqan h’olda erkin, demokratik, adolatli fuqarolik jamiyatin qurish yO’llari h’am qonuniyatlarin 

O’rganish, bu fanning predmeti h’am obektin paydo etadi. 

Shunday-aq, O’zbekiston ijtimoiy h’aёtining barcha soh’alari fanning obekti h’isoblanadi. 

O’zbekistonda demokratik jamiyat qurish nazariyasi va amaliёti

 bir tomondan, demokratik jamiyat 

tO’g’risidagi bar  qarashlarga, nazariyalarga h’amda mamlakatimizning tarixiy merosi bilan bog’liq 

mutafakkirlarning g’oyalarin h’isobga alsa, ikkinchidan, mustaqillik yillarida demokratik jamiyat 

qurilishi tO’g’risidagi ah’amiyatli kontseptual g’oyalar h’am qarashlarning ishlab chiqilishi, O’nda 

O’zbekistonning O’ziga xos rivojlanish yO’li xususiyatlariga tayanadi. Uchinshidan, bu soh’ada 

mustaqillik yillarida erishilaёtgan yutuqlarni demokratik jamiyat qurish tajribasi yutuqlarga tayanib 

O’rganadi. O’zbekistonning dunё h’amjamiyatchiligida tutgan O’rni, O’z aro manfaatdar h’amkorlik 

asoslarin ishlab chiqish h’am rivojlandirish konuniyatlarini bilishda ah’amiyatli O’rin tutadi. 

Mamlakatimizda demokratik jamiyat qurilishi ijtimoiy h’aёtimizning qanday da bir soh’asi bilan 

chegaralanib qolmaydi, balkim O’ning barcha soh’alarida O’zgarishlarning negizlarin O’z ichiga aladi 

h’am O’rganadi. Bunda mamlakat ijtimoiy-iqtisodiy h’aёtida demokratlashuvida h’am siёsiy h’aёtining 

                                                 

1

 Каримов И.А. Ўзбекистон келажаги буюк давлат. – Т.: Ўзбекистон, 1992, 35 бет. 



2

 Сол жерде 



erkinlashtirilishi, mamlakat suvereniteti, xalq h’okimiyatchiligi, O’ning manbasi, fuqaro - jamiyat - 

mamlakat munasabotlari asosiy negiz h’isoblanadi. Mamlakatda Konstitutsiya h’am qonunning 

ustuvorligi, inson h’am fuqarUlarning asosiy h’uquqlari, erkinliklari h’am da burchlari bilan bog’liq  

umumiy qag’idalar h’am demokratik tamoyillar, jamiyat h’am shaxs munasabotlari, jamoat birlashmalari, 

oila, mamlakat h’okimiyatining tashkil etilishi bilan bog’liq soh’alar demokratik jamiyat qurish nazariyasi 

h’am amaliёti fanining O’rganadigan soh’alari h’isoblanadi.. Bu tushunchalarning ayrim tomonlarin 

boshqa ijtimoiy-siёsiy fanlar h’am O’rganadi. Masalan, ong muammosin barcha ijtimoiy fanlar 

O’rganadiganligi bizga malum. Lekin falsafa ongini insonga xos xususiyat sifatida, O’ni jamiyat 

rivojlanishida axamiyatli omil sifatida O’rgansa, sotsiologiya jamiyatdagi belgili guruh’ ёki ijtimoiy 

qatlamning ongi,O’ning O’ziga xos xususiyatlarini O’rganadi. Huquqshunoslik h’uquqiy ongini 

O’rgansa, 

O’zbekistonda demokratik jamiyat qurish nazariyasi va amaliёti

 fani ongining demokratik 

qalbin, ёki demokratik ongining O’ziga xos tomonlarin, yaning qadriyatlarin, shakllantirish asoslari h’am 

da jaraёnin umuminsoniy demokratik qonuniyatlarining ah’amiyatli omili sifatida O’rganadi. 

«Demokratiya» yunoncha sO’z bO’lib,tarjimada «xalq h’okimiyati» (demos – xalq, krotos - 

h’okimiyat) manosini bildiradi. Demokratiya deb yuqori h’okimiyat tO’g’ridan-tO’g’ri xalqqa tegishli 

bO’lgan h’am xalqning arzu-umidlari bilan amalga oshadigan mamlakat h’am jamiyatga aytiladi. Albatta 

«demokratiya» nomining qanday talqin etilishi  emas, balkim O’ning qanshama real,h’aqiqiyligi, 

yashashga qobiliyatligi ah’amiyatli. «Degan bilan, -deb takidlaydi İ.A.Karimov, biz O’z xoqishimizdagi 

demokratiyaga qanday mazmun bermaylik, agar u h’aёtimizning h’ar bir soniyasiga singib ketmasa, 

h’aёtimizning ajralmas bO’limiga aylanmasa, h’amma chaqiriqlar h’am tariflar ya mazmunsiz boqirig’-

chaqiriqlar ёki h’ech narsani anglatmaydigan sO’z O’yini bO’lib qala beradi»

5

.   



Demokratiyaning vazifasi – fuqarolarning h’uquqlari tan olinadigan h’am h’imoya qilinadigan, 

O’larning burchlariga bO’ysinadigan h’am bajaradigan jamiyatni qurishdan iborat. Lekin shu vaqtgacha 

h’ech qaysi davlat bunga tO’liq erishmagan, faqat gina O’nga h’arakat qilib kiyatir. Demokratik 

boshqarish jaraёnida siёsiy h’aёtda ishtirok etish faqat gina fuqarolarning ah’amiyatli siёsiy faoliyat 

belgisi bO’lib gina qolmasdan, bu O’larning h’uquqlari, balkim burchi ekanligin onglash katta 

ah’amiyatga ega.Shu tomonlarin da h’isobga olish ah’amiyatli. 

Demak, birinchidan, demokratik jamiyat davlatchilik soh’asida h’ar bir mamlakat va xalqning 

demokratiyada umumiy etiborga olingan qadriyatlari h’am tamoyillari h’isobga olinadigan, milliy 

madaniy merosni xususiyatlariga tayanadigan, fuqarolarning h’uquqlari tan olinadigan h’am h’imoya 

qilinadigan boshkarishda fuqarolar faol ishtirok etadigan jamiyat bO’lib h’isoblanadi.  

İkkinchidan, umumiy tarzda demokratiya deganda, h’ammaning manfaatlari yO’lida 

kO’pchilikning h’okimiyati h’am ozchilikning erkin h’urmat qilish tushuniladi. 

Uchinshidan, O’ni talqin qilganda demokratiya xalqning O’z erkinligi h’am mustaqilligiga 

qarashlari h’am, h’ar bir shaxsning manfaatlari h’am h’uquqlarin cheklashlar, shunday h’arakatlardan 

h’imoyalash h’am, fuqarolarning O’zidan-O’zi boshqarish omili ekanligida belgilanadi.

6

 



«O’zbekistonda demokratik jamiyat  qurish  nazariyasi va amaliёti» fanining asosiy 

tushunchalari h’am qonuniyatlari.

 

O’zbekistonda demokratik jamiyat qurish nazariyasi va 

amaliёti

 fani bilan bog’liq  tushunchalar h’am bor. O’ning shakllanishi kadimgi dunёga borib taqaladi. 

Demokratiya g’oyasi  dunёning eng rivojlangan mamlakatlarida asosiy h’am etakchi tamoyiliga 

aylanguncha ijtimoiy  rivojlanishning turli bosqichlarida murakkab, qarama-qarshiliklar, ayrim Osiёda 

qayg’uli O’zgarishlarga uchragan.Bugungi kuni demokratik qadriyatlarning asosiy tushunchalarin tO’liq  

O’zlashtirib olish jamiyatni demokratlashtirishning ah’amiyatli sharti bO’lib qolmaqda. Ularni 

O’rganishda qO’yidagi uch tomonni h’isobga olish zarur: 

ijtimoiy gumanitar fanlarda qO’llaniladigan umumiy tushunchalar. Masalan: jamiyat, 

tsivilizatsiya,erkinlik, h’uquq, konun, madaniyat, taraqqiёt, demokratiya; 

                                                 

5

 Кармиов И.А. Ўзбекистон XXI аср бўсағасида: хавфсизликка тахдид, барқарорлик шартлари ва тараққиёт 



кафолатлари. 6-том. – Т.Ўзбекистон,1998, 180 бет 

6

 Каримов И.А. Ўзбекистон XXI аср бўсағасида:хавфсизликка тахдид, барқарорлик шартлари ва тараққиёт 



кафолатлари. 6 том,- Т.Ўзбекистон,1998, 180 бет. 

ijtimoiy-siёsiy fanlarda qO’llaniladigan tushunchalar bilan yaqin bO’lgan  tushunchalar: h’uquqiy 

mamlakat,yakka mulk, fuqarolik jamiyati, siёsat, siёsiy h’okimiyat, siёsiy tashkilotlar, siёsiy tizim, siёsiy 

rejim,siёsiy plyuralizm, siёsiy ong,siёsiy madaniyat va.h’okoza. 

O’zbekistonda demokratik jamiyat qurish nazariyasi va amaliёti fanin O’rganadigan tayanch 

tushunchalar: «O’zbekistonning O’ziga xos va mos rivojlanish yO’li», erkinlik, mustaqillik, demokratiya, 

qonun ustuvorligi, «demokratik davlatchilik», «demokratik jamiyat», «demokratiya», «demokratik 

jamiyat tO’g’risidagi qarashlar», «demokratik jamiyatning milliy  manaviy negizlari», «milliy manaviy 

qadriyatlar». O’zbekiston iqtisodiy h’aёtning erkin demokratlashuvi, ijtimoiy h’aёt h’am demokratiya, 

siёsiy h’aёtning demokratik tamoyillari, «demokratik qadriyatlar», «O’zbekistonda fuqarolik jamiyat 

qurilishi», «Ozod va obod Vatan, erkin h’am paravon h’aёt», «O’zbekiston va dunё h’amjamiyatchiligi», 

«Milliy davlatchilik h’am demokratiya», va.h’akoza. 

O’zbekistonda demokratik jamiyat qurish nazariyasi va amaliёtin

 O’rganish jaraёnida yana 

qO’yidagi tushunchalar: «liberal demokratiya», «demokratiya va bozor iqtisodiёti», «demokratiya 

sharoitida inson h’uquqlari va erkinligi»,  «demokratiya va millatlar aro munasabotlar», «mamlakatni 

demokratik boshqarish», «demokratiyaning asosiy elementlari» kO’proq ishlatilishi tabiiy. Bu 

tushunchalarining h’ar birining O’ziga xos manosi h’am mazmuni bor. 



Do'stlaringiz bilan baham:
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   15


Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2017
ma'muriyatiga murojaat qiling