O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus talim vaziRLİGİ


Download 0.86 Mb.

bet2/15
Sana10.01.2019
Hajmi0.86 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   15

Fan amal qiladigan qonuniyatlar

O’zbekistonda demokratik jamiyat qurish nazariyasi va 

amaliёti

 fanida amal qiladigan qonuniyatlarini bilishda qO’yidagi tomonlari O’z oldiga h’isobga olish 

kerak..  Birinchidan,  O’zbekistonda demokratik jamiyat qurish nazariyasi va amaliёti fani dunёda 

etiborga olingan umumiy konuniyatlarini h’isobga oladi.  



İkkinchidan,  O’zbekistonning O’ziga xos xususiyatlari bilan    bog’liq O’zgasha, O’z oldiga  

qonuniyatlarga tayanadi. 

 Masalan: «O’zbekistonda demokratik jamiyat qurilishining O’ziga xos va mos rivojlanish 

qonuni» ёki «Demokratik jamiyat qurilishida milliy mentalitet xususiyatlari xususiyatlarin h’isobga olish 

qonuni», «Demokratik jamiyat qurilishining milliy-manaviy qadriyatlar bilan bog’liqligi konuni», 

«O’zbekistonda demokratik jamiyat qurilishining O’ziga xos xususiyatlarining O’zbekiston davlatchiligi 

tarixi, milliy-manaviy merosi, ijtimoiy-siёsiy h’aёti bilan bog’liqligi konuni» h’am boshqalar. 

Bizga malum, bu konuniyatlar juda h’am kO’p qirraligi, murakkabligi h’am nozikligi bilan O’z 

oldiga etiborni talab qiladi. Shu O’rinda, bir gina demokratik  qarashlar bilan milliy qadriyatlar 

O’rtasidagi munasabot masalasiga tO’qtasak. Demokratiyaning tirchengligi O’ning h’ar xil sharoitlarga 

moslasib keta olishi h’am milliy xususiyatlarni inkor kilmasligi, milliylik bilan uyg’unlasa olishi bilan 

belgilanadi.  Asosan, bag’rikenglikni qadrlaydigan demokratiya milliy xususiyatlarga h’am O’z 

bag’rikengligin kO’rsata oladi. Shu sababdan biz yangi demokratik rivojlanish yO’lin tanglaganimizda 

h’am O’z milliyligimizdan voz kechish evaziga demokratik  qarashlarni O’zlashtirishni maqsad etib 

qO’ymaganmiz. Boshqacha aytganda, ming yillik tarixiy tomirlarga ega davlatchilik negizlarin og’darib 

toshlash evaziga yangi qadriyatlarga ishonch bizning amalimiz emas. Sababi, bizning yO’qoltadigan 

narsamiz –mustah’kam manaviy tomirlarimiz, ne-ne surginli asrlar tO’ponlaridan bizni millat sifatida 

omon-esan olib O’tgan O’lmas qadriyatlarimiz bor. Demokratiyaning bO’lsa biz shu gO’zzal tarixga ega 

manaviyatimiz novchasiga singdirish imkoniyati borligi uchun h’am tanglaganmiz. Shu sababli 

,demokratiya darajasin milliy xususiyatlaridan chekinish bilan O’lshab otirgan ayrim odamlarning fikriga 

qO’shilib bO’lmaydi. O’zlarining diniy aqidaparastik va terrorizmga qarshi kurashib otırgan, dunёviy 

demokratik   tuzumning tarafdorlari deb kO’rsatib otirgan geypara xalqaro tashkilotlar h’am fondlar, chet 

el  bazi vakillari xalqning milliy qadriyatlari, urf-odatlari, O’y-fikrlari, adobi, or-namusin h’isobga olmay, 

bu qadriyatlarni G’arb demokratiyasiga qarshi qO’yib, O’zlarin  inson h’uquqlarin h’imoyachilari etib 

kO’rsatmoqchi bO’ladi. Bunday h’olatni ayrim millatlar h’am xalqlarning demokratiyaga bO’lgan 

ishonichin sO’ndirishga intilish deb h’isoblasak bO’ladi. 

Bu tO’g’risida O’zbekiston Respublikasi Prezidenti İslam Karimov Andijan shah’rida bO’lgan 

qayg’ili voqealar munasaboti bilan 2005 yil 14 may kuni Tashkentte mamlakatimiz h’am chet el bosma 

sO’z vakillari bilan bO’lg’an uchrashuvida shunday deb belgiladi: 

«Ayrim mamlakatlarning Markaziy Osiё xududida demokratiyani majburlab O’rnatishga 

urinishdan uchinshi kuch foydalanib qolishi mumkin.bu kuch- islom dinin niqob etib olgan vaxshiy 


niyatli radikal aqimlar. Xalqining 80 foizi musulmonlardan iborat xududimizda yuqoridagi siyaqli sharoit 

turli diniy aqiydaparastlar h’am ekstremistik  kuchlar uchun qO’l kelishi mumkin». 

«İnson h’uquqlari h’imoya qilishi bilan chuqullanuvchi geypara chet el tashkilotlari h’am 

demokratiya masalasida bir qancha oldiga ilgarilab ketgan ayrim mamlakatlar O’zbekistonda «Xizbut-

tah’rir» misolida O’z maqsadlariga tinch yO’l bilan erishini gO’zlagan biygunoh’ mO’min-musulmonlar 

quvdolanmoqda, deb h’ozirgi vaqtgacha kO’z-ёshlarin tO’kmoqda». Andijanda bO’lgan qayg’uli 

voqealar bO’lsa ular h’imoya qilaёtgan «qO’y og’zidan shO’p olmagan» odamlarning h’aqiqiy, aytish 

mumkin, vaxshiy kO’rinishin fosh etdi. 

O’zin inson h’uquqlarining xolis h’imoya qiluvchisi deb tonishtirish chet el tashkilotlarining 

ayrimlarining «Mah’alla h’ukumatning quvdolavchi idorasiga aylanib qoldi» degan fikrlari qanchama 

asosli? Agar er-xotin  O’rtasida tushunmaslik kelib chiqib, majorali masalalar kO’tarilganda, ularning 

sudga emas, mah’allaga  murajat etishlari inson h’uquqlarining buzilishi emish. 

Bizda maxalla instituti kecha paydo bO’lgan emas. Tilakga qarshi, sovet davrida bu tizim 

jamiyat boshqarishidan umumiy ajratib qO’yilgan edi. Mah’allani  maydo-chuyda masalalar uchun, 

misoli h’ar qiyli sovet idorasi talab qilishi mumkin bO’lgan malumotnoma ёzib berish punktiga 

aylantirdi. Buning natijasida tariximizda umumiy uchramagan tiri etimlarning kO’payishi, odamlar 

arosida miyri-oxibatning ketishi «sen menga tigma men senga tegmayman» degan  qarashning keng 

tarkalishi bilan O’zin kO’rsatdi. 

Bugin biz milliy demokratiya, turmush tarzimizga tO’g’ri kelmaydigan, mana shu illatni bartaraf 

etish maqsadida ekanbiz, bu niyatimizdan da kir qidiraёtgan, O’ni O’z manfaatiga say, tar qarashlardan 

kelib chiqib bah’olashga urinaёtgan «inson h’uquqlari h’imoyachilarin» tushunmaymiz. Oxiri, qaysi bir 

G’arb mamlakati bir jinsiy nih’oqlarga ruxsat berishni O’ziga maqul kO’rsa  boshqa bir «madaniyatli 

millat» vakillari bO’lsa demokratiyani dukanda yalong’ash h’olida ёpirilib kirib qO’liga ilingan zotni olib 

ketib O’zining nafsini qandirishdan iborat deb tushunsa, biz O’larning ishiga h’alal bermasligimiz, 

bizning bu borada umumiy fikrga ega emasligimizni anglatmaydi. Kun aro takrorlanib turadigan bu 

voqealar tO’g’risida birov bizning fikrimizni sorab atirgani h’am yO’q. Nega endi insonparvarlik ruO’xi 

bilan sO’g’orilgan  O’z qadriyatlarimizni qayta tiklash yO’lida qilinib atirgan h’arakatlarimiz 

boshqalarning uyqusin qochirish tiyis. Oxiri, O’z fikrimizni birovga zO’rlab engizish niyatidan 

uzoqligimiz h’am bizning demokratiyani chuqur anglaganimizning belgisi . 

Oilaviy majoralarning echimin topishda mah’alla ёrdamiga tayanch «inson h’uquqlarining 

buzilishi»da talqin etaёtganlar O’zbekiston respublikasi konstitutsiyasining 64-66 moddalarini qalay 

tushunar ekan ? 

Eslatib O’tamiz bu moddalarning biri «ota-onalar O’z farzandlarin voyaga etguzganga qadar 

boqish va tarbiyalashga majbur» ekanligin qatang belgilasa, yana biri «voyaga etgan, meh’natga jaroh’li 

farzandlar O’z ota-onalari tO’g’risida g’amxurliq qilishi majbur» ekanligin uqtiradi. Shuningdek h’ar bir 

xalq, mamlakat demokratiyani O’ziga xos h’olda amalga oshiradi.Agar shunday bO’lmasa, u 

rivojlanishga xizmat qilmaydi. Demokratiyani majburiy kiritilgan «sovet» kO’rinishi bunga aniq misol. 

Bu qonuniyatni etiborga olmay demokratik rivojlanish qonuniga qaychi h’odisa bO’lib ziyanli ijtimoiy-

siёsiy, manaviy oxibatlarni keltirib chiqaradi.  

«O’zbekistonning yangi mustaqil davlatchiligi qiyin sharoitlarda shakllanmoqda. Hozir biz bu 

yillar davomida milliy davlatchilikni tirnoq qO’yilganligin ishonch bilan ayta olamiz. Eski adminstrativ-

buyruqpozlik tizimi h’am unga mos bO’lgan h’okimiyat h’am boshqarish organlari bartaraf etildi. Siёsiy 

h’am iqtisodiy boshqarishni da tartibga solishning kO’p gina tuzilmalari h’am organlari tugadi. O’lar 

adminstrtiv-buyruqpozlik tizimining markazlashgan, rejalashtirish-bO’lishtirish iqtisodiёtining ustuvorlari 

edi. Ular demokratik qadriyatlar h’am tamoyillarga asos solgan yangi davlatchilikning qaror topishi h’am 

erkin bozor iqtisodiёtining tirnog’in yaratish yO’lida asosiy tO’siq bO’lib keldi.  

1992 yilning 8 dekabrida O’zbekiston respublikasi Konstitutsiyasining qabul qilinishi mamlakat 

h’aёtida katta siёsiy voqea, yangi O’zbekistonni qaror toptirish jaraёnida ah’amiyatli qadam bO’ldi. 

O’zining Asosiy qonunida mamlakat tizimi tamoyillarin, fuqarolarning h’uquq va erkinliklarin jamiyatni 

rivojlantirishning iqtisodiy negizlari va strategik yO’nalishlarin mustah’kamlamagan mamlakat h’aqiqiy 

suveren bO’lmaydi. Konstitutsiya suveren davlatimizning qonunchilikni negizin shakllantirishning asosiy  

tirnag’i mustaqil davlatchiligimizning asosiy toshi bO’ldi. 



Konstitutsiyaga muvofiq, mamlakat h’okimiyati organlarining oldingi totalitar tuzumdan 

umumiy farq qiladigan, h’okimiyatlarining, ёki qonun chiqaruvchi, ijro etuvchi h’am sud 

h’okimiyatlarining bO’linishi tamoyiliga asoslangan tizimi yaratildi. O’larning h’ar birining faoliyatida 

h’uquqiy asosda totalitarizm va avtoritarizmni tan olmaydigan h’aqiqiy demokratik normalar h’am yO’l 

yoriqlar qaror toptirildi. 

Tashkillashtirilgan ijro etuvchi h’okimiyat organlari tizimlari oldinglaridan tupdan farq qiladi. 

O’lar rejelash-bO’lishtirish vazifalaridan ozod bO’lib, iqtisodiy siёsatni muvofiqlashtirish h’am tartipga 

solish rolin bajarmoqda. KO’plab vazirliklar O’rniga bozor sharoitiga mos bO’lgan xO’jaliq 

birlashmalari, uyumlari, kontsernlar, korporatsiyalar, xolding kompaniyalar tashkil etildi. 

Mah’alliy mamlakat h’okimiyatlari organlarining yangi tizimi paydo qilindi. O’ning asosan 

h’akimchilik instituti quraydi. O’nda O’rinlardagi bajaruvchi h’okimiyat bilan vakillik h’okimiyati 

rah’barining vazifalari birlashtirilgan. 

Mah’alliy h’okimiyat organlarining barqaror tizimin fuqarUlarning mah’alliy O’zin-O’zi 

boshqarish organlarisiz kO’z oldimizga keltira olmaymiz. Bu organlarning asosan fuqarUlar jiyinlari - 

mah’allalar quraydi. O’lar xalqning tarixiy urf-odat, dasturlari h’am ruO’xiyatin h’isobga olish asosida 

tuzilgan.O’zin-O’zi boshqarishning ah’amiyatli ijtimoiy organi bO’lgan mah’allaning ah’amiyati 

barh’ama yuqori bO’lgan. 

Mah’alla odamlar O’rtasidagi munasabotlarda yaqin qO’shnichilikni, xurmat h’am 

insonparvarlikni tarbiyalashda ah’amiyatli rol O’ynaydi. U fuqarolarning ijtimoiy manfaatlarin h’imoya 

qiladi,  xalqning mutaj qatlomlariga aniq ёrdam kO’rsatadi.  

Gap shunda, mah’alla iqtisodiy, demokratik  O’zgarishlarni yuzaga chiqarishda amaliy madat 

bO’lishi zarur.  

Konstitutsiyaga muvofiq yangi demokratik saylov tizimi asosida O’zbekiston tarixida birinchi 

martaba respublika parlamenti – Oliy Majlis h’am da vakillik h’okimiyatining maxalliy organlariga  

kO’ppartiyaviylik asosida erkin saylov O’tkazildi. Natijada mamlakat h’okimiyatining Oliy Majlis h’am 

xalq deputatlari mah’alliy kengashlardan iborat qonun chiqaruvchi tarmog’i paydo qilindi. U samarali 

ishlab turibdi 

Xuquqiy isloh’otlar borasida aniq maqsadga qaratilgan kuchlar natijasida asosiysi qonunning 

qag’iydalari negizida respublika sud tizimi mustaqil va boshqa tarmoqlarga bog’liq bO’lmagan  

h’okimiyat sifatida qaror toptirildi. Sud h’okimiyatining yangi tuzilmalari tuzildi. Sudning xuquq doirasi 

kengaydi. 

Jamiyatni demokratik rivojlantirishning strategik maqsadlari h’am qag’idalariga muvofiq 

h’uquqni h’imoya qiluvchi organlar,  milliy xavfsizlik organlarining kO’p tomondan yangi bO’lgan tizimi 

barpo etildi. Milliy Armiya – O’zbekiston qurolli kuchlarining qurilishi milliy davlatchilikni qaror 

toptirish yO’lidagi juda ah’amiyatli yutuq bO’ldi. 

Tashqi munasabotlarni taminlaydigan institutsional tuzilmalar: sirtqi ishlar vazirligi, vazirlar 

mah’kamasi ёnidagi sirtqi  iqtisodiy munasabotlar agentligi, sirtqi iqtisodiy faoliyat milliy banki h’am da 

boshqa mutaxassislashtirilgan butin bosh tarmog’i paydo bO’ldi. 

O’zbekiston tarixida dastlabki ret  joriyalangan Respublika Prezidentlik instituti yangi 

O’zbekiston mamlakat h’okimiyati organlari tizimida markaziy O’rinni egallaydi.  U siёsiy tuzumning 

O’zagi bO’lib qaldi. Mamlakat h’okimiyatining qurilishida O’zbekiston Respublikasining prezidenti 

O’zbekiston Respublikasida mamlakat h’am ijro etuvchi  h’okimiyati rah’bari bO’lib h’isoblanadi. 

Bu h’okimiyat jamiyatdagi  barqarorlikning  h’am O’zbekistonning isloh’atlar yO’lidan yutuqli 

olga borishining kafolatli bO’lgan h’olda, yangi O’zbek davlatchiligi joyining asosiy tayanchiga aylanib 

qaldi. 

Konstitutsiyaning qabul qilinishi O’tgan yillar davomidagi qonunchilik faoliyati  h’uquqiy 



mamlakatni shakllantirishning barcha fuqarolar konun oldida tengligini qonunning ustuvorligin 

kafolatlaydigan mustah’kam negizlarin yaratish imkoniyatin  berdi. 

Shuningdek, mamlakatning manosi butkillay tupdan O’zgardi. Mamlakat dastlabki bosqichda 

jamiyatni yangilashning eng faol kuchiga aylandi, isloh’atlarning  bosh initsiatori, yO’naltiruvchisi, 

ijtimoiy h’aёtdagi yangi g’oyalarning amalga oshiruvchisi bO’lib qaldi. 


Yangi O’zbek davlatchiligin qaror toptirishning birinchi bosqichidagi vazifalar bajarilishi 

O’zbekistonning xalqaro abruy etiborining ortishi h’am mustah’kam,dunё h’amjamiyatchiligi kO’plab 

mamlakatlar bilan dO’stlik h’am h’amkorlik munasabotlarin O’rnatishda h’am rivojlantirishda O’z 

kO’rinishin topdi. O’zbekiston mustaqil, suveren mamlakat sifatida eng abruyli xalqaro tashkilotlarning 

azosi bO’ldi. 

Hozirgi vaqtda  demokratik siёsiy tuzumning eng ah’amiyatli subekti bO’lmish davlatchilikni 

isloh’ etishda yangi vazifalar turibdi. Bu, oldi bilan,h’ozirgi bosqichda siёsiy institutlarning h’am 

nodavlat ijtimoiy tashkilotlarning h’ar xilligi h’am da ularning roli mustah’kamlanishi, shuningdek, 

xalqning siёsiy faoliyati oshishi asosida jamiyat h’aёtin yanada demokratlashtirish, modernizatsiyalash, 

yangilash vazifalari ah’amiyatli h’am aktual bO’lib qolganligi bilan tasvirlanadi. 

Yangi sharoitda mamlakat h’okimiyati h’am boshqarish organlarining juda ah’amiyatli vazifasi 

siёsiy partiyalar, davlatchilik ijtimoiy strukturalar, fuqarolik jamiyatining endi gina  barpo etilaёtgan h’ar 

xil institutlari bilan ishlash h’am h’amkorlikning yangidan-yangi omillarin tadqiq etishdan iborat. 

Butkil, mamlakat h’okimiyati organlari ishining samaradorligin saqlab qolgan h’olda h’okimiyat 

vakilliklarin markaz iqtiyaridan ozod etish, bu vakilliklarning bir bO’lagin markazdan mintaqalarga, 

mah’alliy h’okimiyat h’am O’zin-O’zi boshqarish organlariga olib berish yO’llarin izlab topish 

zaruriyatiga aylanib bormaqda. 

O’z navbatida, davlat h’okimiyatining mah’alliy organlari yangi sharoitlarida O’z h’okimiyat 

vakilliklari h’amda vazifalarining bir qismini fuqarolarning mah’alliy O’zin-O’zi boshqarish organlariga 

topshirish yO’li bilan O’larning rolin kuchaytish h’am abruy etiborini mustah’kamlash imkoniyatlarin 

belgilab olmaqda. 

İsloh’atlarning dastlabki bosqichida mamlakatning faol roli asosiy vakilliklar mamlakatning 

h’am eng oldi bilan, ijro etuvchi h’okimiyatning  iqtiyarida bO’limin talab etadi. Demokratik 

O’zgarishlarning h’ozirgi bosqichi siёsiy, iqtisodiy h’am ijtimoiy rivojlanishining uzoq vaqtga 

mO’ljallangan strategiyasin ishlab chiqishni talab qilmoqda.Bunda mamlakatning roli demokratik 

rivojlanishning asosiy  maqsadi –fuqarolik jamiyatin qurish maqsadiga asoslangan h’olda tubdan 

O’zgarishi zarur.  Biz bunda kuchli markaziy davlat h’okimiyat, O’zining kuch-qudratin asosiy, umumiy 

milliy vazifalarga, masalan, mudofa, mamlakat xavfsizligi va fuqarolar xavfsizligi, tashqi siёsat, valyuta-

moliya h’am da soliq tuzumlarin shakllantirish, qonunlar qabul etish h’am rivojlanishning boshqa 

strategik vazifalariga  mamlakat ijtimoiy qurilish tuzumin qurish nazarda tutilgan. Boshqa masalalarning 

echimin topishda bO’lsa asta-sekin markazdan O’rinlarga, mamlakat h’okimiyati organlaridan jamoat 

tashkilotlariga,fuqarolarning O’zin-O’zi boshqarish organlariga bosqichma-bosqich topshirish 

ah’amiyatli. 

Bu davlatchilikni shakllantirish va rivojlantirish soh’asidagi strategik vazifamiz. U biz tanglab 

olgan jamiyatni demokratik rivojlantirish yO’liga  asoslanadi.

7

 



Hozirgi vaziyatda,- deb belgilaydi Prezident İ.Karimov, - Bizning asosiy uzoq muddatli xam 

strategik vazifamiz  avvalgiday qoladi – bu demokratik mamlakat, fuqarolik jamiyatin qurish jaraёnlari 

h’am bozor isloh’atlarin yanada chuqurlashtirish,odamlar ongida demokratik qadriyatlarni 

mustah’kamlash yO’lidan qaytmay , izchillik va qattiylik bilan borishdur. 

Mamlakatimizni rivojlantirish strategiyasi tO’g’risida aytganda  da takidlashimiz kerak, 

«boshqariladigan iqtisodiёt»  ёki «boshqariladigan demokratiya» deb nomlanadigan modellar bizga 

umumiy tO’g’ri kelmaydi.

8

   



Demokratiya tamoyillarin qaror toptirish uzoq va murakkab jaraёn. Ayniqsa,bu uzoq vaqt 

totalitar tuzum ostida yashagan h’am h’ali O’ning illatlaridan tO’liq qutila olmagan bizning 

jamiyatimizda yanada  murakkabroq , qiyinroq kechishi qonuniy bO’ladi. 

O’zbekistonda demokratik jamiyat  qurishning umumiy jah’on maqullagan 

qonuniyatlari h’am O’ning O’ziga xos rivojlanish yO’lining bor ekanligi. O’

zbekistonda 

                                                 

7

 Каримов И.А. Узбекистон XXI аср бусагасида: хавфсизликка тахдид, барқарорлик шартлари ва тараққиет 



кафолатлари.- Т.:Ўзбекистон, 1997, 154-160 бетлар. 

8

 Каримов И.А.Бизнинг бош мақсадимиз – жамийетти деомкратластырыў ҳəм жаңалаў, мəмлекетти модернизация ҳəм 



реформалаў. –Т.:Ўзбекистон, 2005, 34 бет. 

demokratik jamiyat qurishda ikki ah’amiyatli tomonga O’z oldiga etiborr bilan ёndashmoqda. O’ning 

birinchisi, demokratik jamiyat qurishning dunёda maqullagan tamoyillarni tan olish

İkkinchisi,  demokratiyaning milliy madaniy meros bilan bog’liq milliy xususiyatlarga 

tayanchdan iborat. Bu ikki yO’nalish bir-biri bilan bog’liq, h’aqiqiy demokratik jamiyat qurishni O’larsiz 

kO’z oldimizga keltira olmaymiz.  Amaliy h’aёtda bu ah’amiyatli qonuniyatning buzilish h’olatlari turli 

xalqlar h’aёt tarzi h’am O’larning milliy manfaatlarga zid bO’lgan  ijtimoiy-siёsiy, manaviy oxibatlarni 

keltirib chiqargan.  Umumiy maqullangan tamoyillarga tayanmay,bu mamlakatni dunёviy demokratik 

jamiyat qurishdan yiroqlashtirgan bO’lsa, milliy-manaviy xususiyatlarni h’isobga olmasdan demokratik 

jamiyat qurish yO’li bO’lsa h’aqiqiy demokratiya talablariga zid h’olat h’isoblanadi. Bu O’ziga xos va 

mos rivojlanish yO’li demokratik jamiyat qurish qonuniyatiga tO’g’ri kelmaydi. 

Mustaqillik yillarida respublikada demokratik jamiyat qurilishining institutlashib boraёtganligi. 

Ёki: 


- mamlakatda demokratik institutlarning shakllanishi; 

- kO’ppartiyaviylikga O’tilishi; 

- h’okimiyat tarmoqlarining mustah’kamligi; 

- jamoatchilik nazoratining oshib borishi demokratik jamiyatga xos tomonlar ekanligin O’z 

h’olinda belgilab O’tish zarur. 

Umumiy jamiyatda demokratiya qay darajada ekanligin belgilovchi kemida uch kriteriya 

bor.bular: 

 -xalqning qarorlar qabul qilish jaraёnlaridan qanchama xabardor ekanligi

- h’ukumat qarorlarining xalq tomonidan qanchama nazorat qilinishi; 

- oddiy fuqarolar mamlakatni boshqarishda qanchama ishtirok etishi bilan bog’liq. 

O’zbekistondagi demokratik jaraёnlarni ana shu kriteriyalar asosida talqin etish shart. O’nga 

kO’ra bugungi kuni 100 jamoatchilik tashkilotlar; 5 siёsiy partiya; 2 ijtimoiy h’arakat;  3000 nodavlat, 

norasmiy tashkilotlari, fuqarolarning O’zin-O’zi boshqarish organlari h’am kasaba ittifoq tashkilotlari 

tizimi tomanidan 28 yO’nalishda jamoatchilik nazoratin amalga oshirish imkoniyati kO’zda tO’tilgan. 

Agar Birinchi chaqiriq O’zbekiston Respublikasi Oliy Majlisiga bO’lgan saylovda 2 siёsiy partiya h’am 

h’okimiyat  vakillik organlaridan 700 dan ortiq nomzod ishtirok etgan bO’lsa, İkkinchi chaqiriq 

O’zbekiston Respublikasi Oliy Majlisiga bO’lgan saylovda 47 subekt – 5 siёsiy partiya, h’okimiyat  

vakillik organi h’am saylovchilarning faol guruh’laridan jami 1010 nomzod qatnashdi. Bu soh’ada yana 

demokratik O’zgarishlar amalga oshirilmoqda. Mamlakatda ikki palatali parlamentga O’tilishi bu jaraёndi 

yana da chuqurlashtiradi. 

2004 yil 26 dekabrdagi saylov h’am 2005 yil 9 yanvardagi takror ovoz berish natijalariga kO’ra, 

O’zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasining barcha – 120 deputati saylandi h’am 

ruyxatga olindi. 

Saylovlarda 489 deputatlikga nomzod, siёsiy partiyalardan – 435 odam h’am saylovchilarning 

faol guruh’laridan mustaqil nomzodlar  - 54 odam ishtirok etdi. Saylovlarda fuqarolar faol qatnashdi. 

2004 yili  26 dekabrdagi asosiy saylovda 12197159  (85,1 %) saylovchi, O’tgan yili 9 yanvarida bO’lsa 

5400000 dan ortiq Odam ёki takroriy ovoz berishda ishtirok etish h’uquqiga ega saylovchilarning derlik 

80 foizi qatnashdi. Saylovlar natijasida O’zbekiston Liberal-demokratik partiyasi saylovchilarining eng 

kO’p ovoziga ega bO’ldi ,bu partiyadan deputatlarning 34,2 foizi saylandi. Shuningdek, Fidokorlar 

partiyasining 18 azosi, «Milliy tiklanish» partiyasining 11 azosi, «Adolat» partiyasining 10 azosi 

saylandi. 

Saylovlar Qonunchilik palatasidagi O’rinlar uchun siёsiy partiyalar O’rtasidagi keskin raqobat 

kurashi O’rtasida O’tdi. Okruglarning derlik 77 foizinda bir deputatlik mandati uchun 4 nomzodtan 6 

nomzodga nomzodlar kurash olib bordi. Masalan, 55 saylov okrugida bir deputatlik mandati uchun tO’rt 

nomzodtan, 32 okrugda beshta, 5 okrugda olti nomzod kurash olib bordi. Bundan tashqari, 5 saylov 

okrugida bir deputatlik mandati uchun 2 dan , 23 okrugda 3 dan nomzod baxslashdi. Partiyalar 

qonunchilikni kO’zda tutilgan saylov oldi ugid-nasih’at ishlarin olib  borish imkoniyatlaridan tO’liq 

foydalandi.»

9

 

                                                 



9

 «Халқ сўзи», 2005 йил, 14 январ 



Jamiyat siёsiy  soh’asini demokratlashtirish borasida qO’yidagi ah’amiyatli masalalarga O’z 

oldiga etibor berilmoqda. 

Birinchi.  mamlakatimiz siёsiy h’aёtining barcha soh’alarin, mamlakat h’am jamiyat qurilishi 

erkinlashtirish. Bu jaraёnda, oldi bilan, fuqarUlarning siёsiy, iqtisodiy faoliyatin kuchaytish va insonning 

O’z qobiliyatin tO’liq yuzaga chiqarishi uchun tegishli shart-sharoit yaratish. 

İkkinchi.  mamlakatimiz siёsiy h’aёtida h’aqiqiy manodagi kO’ppartiyaviylik qaror toptirish 

zaruriyati, h’ar bir partiya belgili ijtimoiy qatlamga tayangan h’olda, ana shu toyfa manfaatlarining 

h’imoyachisi sifatida O’zining aniq h’am h’arakat ananaga ega bO’lishi kerakligi. O’nda h’ar qaysi 

partiyaning maqsad va vazifalari, jamiyat rivojlanishining borasidagi qarshi takliflari O’z kO’rinishi 

topishi. 

Uchinshi. Nodavlat tuzulmalar, h’ukumatga qarashli bO’lmagan h’am jamoat tashkilotlarining, 

fuqarolarining O’zin-O’zi boshqarish organlarining faoliyatin yana da mustah’kamlash va rivojlantirish. 

TO’rtinchi. Jamiyatda fikrlar h’ar xilligi h’am qarashlarning rangba-rangligi, O’larni erkin 

ifodalash sharoitin taminlash. 

Beshinchi.  İnson h’uquqlari va erkinliklarining, odamlarimiz ongida demokratik qadriyatlarni 

yanada mustah’kamlash va rivojlantirish. O’z h’aq-h’uquqin toniydigan, O’z kuchi h’am qobiliyatligiga 

tayanib yashaydigan, atrofida bO’laёtgan voqea-h’odisalarga erkin munasabatda bO’ladigan, shuningdek, 

O’z shaxsiy manfaatlarin mamlakat va xalqaro manfaatlari bilan uyg’un olib borish uchun barcha zarur 

shart-sharoitlarni yaratish darkor.

10

 




Do'stlaringiz bilan baham:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   15


Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2017
ma'muriyatiga murojaat qiling