O`zbekiston Respublikasi Xalq ta`lim vazirligi Ajiniyoz nomidagi Nukus davlat pedagogika instituti


Download 342.83 Kb.

bet3/5
Sana15.11.2017
Hajmi342.83 Kb.
1   2   3   4   5

 

3. Ma`muriy huquqbuzorlik va majmuriy javobgorlik. 

 

Ma`muriy normalarning buzilishi natijasida ma`muriy huquqbuzorlik kelib chiqadi. 



 

Ma`muriy  huquqbuzorlik  deganda  qonun  hujjatlariga  binoan  ma`muriy  javobgarlikga 

tortish  nazarda  tutilgan,  shaxsga  fuqaroning  huquqlari  va  erkinliklariga  mulkchilikga,  davlat  va 

jamoat tartibga, tabiiy muhitga tajovuz qiluvchi g`ayrihuquqiy, qasddan eki ehtietsizlik oqibatida 

sodir etilgan harakat eki harakatsizlik tushiniladi. 

 

Huquqbuzorlikning  barcha  hususiyatlari  hisobga  olinib  uni  amaldagi  qonunlarga  binoan 



jinoiy  javobgorlikga  tortishi  mumkin  emas,  deb  hisoblangan  taqdirda,  bu  huquqbuzorlikka 

nisbatan ma`muriy javobgorlik amalga oshiriladi. 

 

Ma`muriy huquqbuzorlik uch xil alomatini o`z ichiga qamrab oladi. 



1.aybdorlik 

2. g`ayriqonuniy harakat eki harakatsizlik. 

3. javobgorlikka tortish. 

 

Ma`muriy  qonunchilik  tomonidan  taqiqlangan  harakat  eki  harakatsizlik  g`ayriqonuniy 



g`ayrihuquqiy huquqbuzorlik deb hisoblanadi. 

 

Aybdorlik qasddan eki ehtietsizlik natijasida yuzagakelishi mumkin. 



 

Ma`muriy huquqbuzorlik sodir etgan yuridik salohiyatli shaxslar 16 eshga to`lgan paytdan 

boshlab ma`muriy javobgarlikka tortiladi. 

 

Ma`muriy 



huquqbuzorlikning 

ob`ekti-ijtimoiy 

munosabatlar 

(umumiy 


ob`ekt) 

hisoblanadi. Turdosh ob`ekti-davlat eki jamoat tartibi, mulk, fuqarolarning huquq va erkinliklari, 

boshqaruv yuzasidan belgilangan tartibdir. Har qaysi ma`muriy huquqbuzorlik bevosita o`zining 

ob`ektiga  ega.  Masalan,  jamoat  joylarda  uyatli  so`zlar  bilan  so`kinish,  fuqarolarga  shilqimlik 

qilish  hamda  jamoat  tartibini  va  fuqarolarning  osoyishtaligini  buzish-ma`muriy  bezorilikning 

bevosita ob`ektidir. 



 

 

 



PAGE   15  

15

 



Ma`muriy huquqbuzorlikning ob`ektiv tomoni-g`ayriqonuniy harakat eki harakatsizliklar, 

jumladan,  jamoat  joylarida  spirtli  ichimliklar  ichish  eki  mast  holda  yurish  taqiqlanadi,  ana  shu 

g`ayriqonuniy harakatlar majburiy huquqbuzorliklarning ob`ekti bo`lib hisoblanadi. 

 

Ma`muriy  huquqbuzorlikning  sub`ektiv  tomoni-bu  huquqbuzorning  aybi  va  nima  uchun 



huquqbuzorlik  sodir  etgani,  nima  maqsadda  sodir  etgani,  harakatga  ruhiy  qarashi,  qasddan  eki 

ehtietsizlik natijasida sodir etganligi kabilarni qamrab oladi. 

 

Ma`muriy  javobgorlik  aybdorga  nisbatan  ma`muriy  huquq  normalarida  ko`zda  tutilgan 



doirada jazo qo`llashdir. 

 

Ma`muriy  javobgorlik  yuridik  javobgorlikning  bir  turi  bo`lishi  bilan  birga  o`ziga  xos 



quydagi xususiyatlarga ega. 

 

Bu  davlat  majburlovi  bo`lib,  davlat  faoliyatida  har  xil  sohalarda  sodir  etilgan  ma`muriy 



huquqbuzorliklar  uchun  qo`llanadi,  bu  jovobgorlikka  davlat  qonunlari  va  qarorlari  asosida  va 

vakolatli  organlar,  mansabdor  shaxslar  tomonidan  aybdor  shaxslar  tortiladi,  ma`muriy 

javobgorlikka  tortilganlar  sudlangan  hisoblanmaydi,  enggil  jazo  beriladi  va  jazo  muddati  qisqa 

belgilanadi,  ish  intizomini  buzganlik  uchun  intizomiy  javobgorlikga  boshliq,  rao`bor  tomonidan 

tortiladi,  ma`muriy  javobgorlikka  esa  davlat  tomonidan  vakolatli  organlar  (mansobdor  shaxslar) 

tortiladi,  moddiy  javobgorlikka  moddiy  zarar  etkazilgandagina  qo`llanadi,  ma`muriy 

javobgorlikka moddiy zarar etkazilmagan bo`lsa ham tortish mumkin. 

 

Ma`muriy  jazo  ma`muriy  huquqbuzorni  qonunlarga  rioya  tishi,  turmush  qoidalarini 



hurmat  qilish  ruhida  tarbiyalash  hamda  shu    huquqbuzorning  uzi  tomonidan  ham  yangi 

huquqbuzorlik harakatlari sodir etilishining oldini olish maqsadida qo`llaniladi. 

 

Ma`muriy huquqbuzorlik harakatlari uchun qo`ydagi ma`muriy jazo choralari qo`llaniladi, 



jarima  solish,  ma`muriy  huquqbuzorlikning  sodir  tilishiga  sabab  bo`lgan  eki  bevosita  ashe 

bo`lgan buyumni haq to`lash sharti bilan olib qo`yish, ma`muriy huquqbuzorlik harakatini sodir 

etish  quroli  hisoblangan  eki  bevosita  ashe  bo`lgan  buyumni  musodara  qilish,  muayyan  fuqaroni 

unga berilgan maxsus huquqdan mahrum qilish, ma`muriy qamoqqa olish. 

 

Ma`muriy  jazo  muddatlari  qo`ydagicha  hisoblanadi,  ma`muriy  qamoq  muddati  sutkalar 



bilan, maxsus huquqdan mahrum qilish esa-yillar aylar eki kunlar bilan hisoblanadi. 

 

Ma`muriy jazo huquqbuzorlik qilingan kundan boshlab ikki oydan kechiktirmay berilishi 



mumkin, huquqbuzorlik harakatini aniqlash uzoq davom etgan holda shunday aniqlangan kundan 

boshlab  ikki  oydan  kechiktirmay  berilishi  mumkin.  Jinoyat  ishi  to`xtatilgan  bo`lsa-yu,  lekin 

huquqbuzorning  harakatlarida  ma`muriy  huquqni  buzish  alomatlari  mavjud  bo`lsa,  bu  holda 

ma`muriy jazo chorasi jinoyat ishi qo`zg`atishdan yuz kechish eki uni to`xtatish tug`risida qaror 

qabul qilingan kundan boshlab bir oydan kechiktirmay qo`llanishi mumkin. 

 

4.Ma`muriy protsess. 

 

Ma`muriy huquqbuzorlik tug`risidagi ishlarni quydagi organlar kurib chiqadi. 



1. tuman (shahar) sudining ma`muriy ishlar bo`yicha sud`yasi. 

2. shaharcha, qishloq va ovul fuqarolarning o`zini-o`zi boshqarish organlari qoshidagi ma`muriy 

komissiyalar. 

3.  voyaga  etmaganlar  ishlari  bilan  shug`ullanuvchi  tuman  (shahar)  shaharlardagi  tuman 

komissiyalari. 

4.  ichki  ishlar  organlari  (militsiya)  davlat  nazaroti  va  vakolatni  boshqa  organlar  (mansabdor 

shaxslar) 

 

Ma`muriy  huquqbuzorlik  to`g`risidagi  ishlarni  ko`rib  chiqishda  vakolatli  organlarning 



(mansabdor  shaxslarning)  vakolati  chegaralab  qo`yilgan.  Masalan,  agar  O`zbekiston 

Respublikasining  qonun  aktlarida  boshqacha  holat  ko`zda  tutilmagan  bo`lsa,  voyaga  etmaganlar 

ishi  bilan  shug`ullanuvchi  komissiyalar  voyaga  etmaganlarning  ma`muriy  huquqbuzorlik 

qilganliklari  to`g`risidagi  ishlarni  tuman  (shahar)  sudlari  (sud`yalari)  esa  o`zlariga  tegishli 

ma`muriy  huquqbuzorlik  ishlarini  O`zbekiston  Respublikasining  Ma`muriy  javobgorlik 

to`g`risidagi  Kodeksida  va  boshqa  qonunlarga  muvafiq  ko`rib  chiqadi.  Ichki  ishlar  organlari, 

davlat  nazorati  organlari  va  boshqa  vakolatli  organlar  ham  qonun  aktlari  bilan  o`z  ihtieriga 

berilgan ma`muriy huquqbuzorlik to`g`risidagi ishlarni qarab chiqadi. 



 

 

 



PAGE   16  

16

 



Ma`muriy huquqbuzarlik to`g`risidagi ishlar qo`ədagilar tomonidan ko`rib chiqildi. 

 

1. Shahar, qishloq, ovul miqesida faoliyat ko`rsatetgan ma`muriy komissiyalar. 



 

2. Voyaga etmaganlar ishi bilan shug`ullanuvchi komissiyalar. 

 

3. Ma`muriy ishlar bo`yicha sud`yalar. 



4. Ichki ishlar organlari. 

 

5 .Davlat eng`inga qarshi nazorat organlari. 



 

6. Temuryo`l transport organlari. 

 

7. Havo yo`llari organlari. 



 

8 Suv transporti organlari. 

 

9.Kichik hajmdagi kemalar, davlat nazorati organlari. 



 

10.Bojxona organlari. 

 

11.  Shahar  va  shaharlararo  passajir  avtomobil`  transporti  hamda  elektrotransport 



organlari. 

 

12. Mehnat bo`yicha huquqiy va texnik inspektorlar. 



 

13. Sanoatda va konchilikda ishlarni bexator olib borilishiga nozarat qilish organlari. 

 

14. O`zbekiston Respublikasining Mudofa Vazirligi organlari. 



 

15. Davlat sanitariya nazorati amalga oshiruvchi organlar va muassasalar. 

 

16.  Mudofa,  vazirligi,  Ichki  ishlar  vazirligi  va  Milliy  xavsizlik  xizmati  organlarining 



sanitariya nazoratini amalga oshiruvchi tibbiy xizmati. 

 

17. Davlat veterinariya nazorati organlari. 



 

18. O`zbekiston Respublikasi Tabiatni muhafoza qilish davlat qo`mitasining organlari. 

 

19. Alohi vazirligining inspektsiya organlari. 



 

20.  Davlat  qishloq  xo`jalligidagi  mashinalar  va  qurilmalarning  texnik  holatini  nazorat 

qiluvchi bosh davlat inspektsiyasi organlari. 

 

21. Davlat soliq organlari. 



 

22. Istiqbolni belgilash statistika davlat komiteti organlari. 

 

23. 


Standartizitsaya, 

metrologiya 

va 

sertifikatlashtirish 



organlari. 

Ma`muriy 

huquqbuzorlik bo`yicha ish yuritishini birinchi bosqichi ish kuzatishdir. Bunda avvalo baennoma 

tuziladi. 

 

Ma`muriy  huquqbuzorlik  to`g`risidagi  ishlarni  har  jihatdan  to`la  va  adolatli  hal  etish 



uchun  huquqbuzor  ma`muriy  yo`l  bilan  ushlab  turilishi  mumkin.  O`zbekiston  Respublikasi 

qonunlariga muvafiq qo`ydagi organlar (mansabdor yo`l bilan ushlab turishga haqli) 

 

1. Ichki ishlar organlari. 



 

2. Chegara qo`shinlari. 

 

3.  Qo`riqlanaetgan  ob`ekt  joylashgan  erdagi  harbiy  soqchilikning  katta  mansabdor 



shaxslari. 

 

4. Harbiy avtomobil nazoratining mansabdor shaxslari. 



 

5. Militsiya xodimlari va harbiy patrul`. 



 

Tekshirish savollari. 

1. Ma`muriy huquq qanday munosabatlarni tartibga soladi. 

2. Ma`muriy huquq qanday huquq sohalari bilan bog`lik. 

3. Ma`muriy huquqning manbalariga nimalar kiradi. 

4. Davlat boshqaruvi deganda nimani tushinasiz. 

5. Bozor munosabatlarini shakllashtirishda davlat boshqaruvi qanday o`zgaradi. 

6. Ma`muriy huquqiy normalar deganda nimalar tushiniladi. 

7. Ma`muriy huquqiy munosabatlarning mazmunini aytib bering. 

8. Ma`muriy huquqiy munosabatlarni sub`ektlariga nimalar kiradi. 

9. Davlat xizmatchisi deganda nimani tushinasiz. 

10. Davlat boshqaruv organlari qanday turlarga bo`linadi. 

11. Davlat boshqaruv hujjatlarini aytib bering. 

12. Boshqaruv hujjatlarining talablari buzilganda qanday oqibatlar kelib chiqadi. 

13. Ma`muriy huquqbuzorlik qanday kelib chiqadi. 



 

 

 



PAGE   17  

17

14. Ma`muriy huquqbuzorlik turlarini aytib bering. 



15. Ma`muriy javobgorlik nima. 

16. Ma`muriy javobgorlikni enggillashtiruvchi va og`irlashtiruvchi holatlarni ayting. 

17. Ma`muriy jazo deganda nimani tushinasiz. 

18, Ma`muriy huquqbuzorlik bo`yicha qanday ish yuritiladi. 

19. Ma`muriy huquqbuzorlik to`g`risidagi ishni yuritishda kimlar qatnashadi. 

20. Ma`muriy jaraenda chiqarilgan qarorlar qanday turlarga bo`linadi. 



 

Adabietlar. 

1. I.A.Karimov. «O`zbekiston holakati buyuk davlat» T. «O`zbekiston», 1992. 

2.I.A.Karimov. «O`zbekistonning o`z istiqlol va taraqqiet yo`li»T. «O`zbekiston», 1992. 

3. I.A.Karimov. «O`zbekiston bozor munosabatlariga o`tishining o`ziga xos yo`li «O`zbekiston» 

1993. 

4.  I.A.Karimov.»O`zbekiston  XXI  asr  bo`sag`asida  xavsizlikka  tahdid,  barqorarlik  shartlari  va 



taraqqiet kafolatlari». «O`zbekiston». 1997. 

5. O`zbekiston Respublikasining Ma`muriy javobgorlik tug`risidagi Kodeksi T. «Adolat» 1999. 

6. O`zbekiston Respublikasining Bojxona tug`risidagi Kodeksi. T. 1998. 

7. O`zbekiston Respublikasi Soliq tug`risidagi Kodeksi .1999. 

8. O`zbekiston Respublikasi Jinoyat tug`risidagi Kodeksi. T.1998. 

9. O`zbekistonning Yangi qonunlari .T. «Adolat», 6-22-sonlari. 

10. R.X.Almov. «Ma`muriy huquq». Darslik .T.1995. 

11.  R.X.  Almov,  L.I.Solol`eva  i  dr.  «Adminstrativnoe  pravo  Respubliki  Uzbekiston».  T. 

«Adolat», 1999. 

 

 

 

 

 


 

 

 



PAGE   18  

18

Ma`ruza - 3. Fuqarolik huquqi asoslari. 



 

Reja. 

1. Fuqarolik huquqining predmeti va usuli. 

2. Fuqarolik-huquqiy munosabati tushunchasi va turlarga bo`linishi. 

3. Yuridik shaxslar fuqarolik-huquqiy munosabatlarning sub`ektlari sifatida. 

4. Fuqarolik huquqida bitimlar tushunchasi, ularning turlari va shakllari. 

 

1. Fuqarolik huquqining predmeti va usuli. 

 

Fuqarolik  huquqi  -  huquqning  asosiy  tarmoqlaridan  biri  bo`lib,  u  huquqiy  munosabatlar 



sub`ektlari  o`rtasida  tenglik,  hoxish-iroda  muxtoriyligi  (avtonom)  va  mulkiy  mustaqilliq 

asoslarida  yuzaga  keladigan  mulkiy  munosabatlar  hamda  ular  bilan  bog`liq  shaxsiy  nomulkiy 

munosabatlarni tartibga soladi. 

 

Fuqarolik huquqi me`ierlari  bilan boshqariladigan ijtiomiy munosabatlar qo`yidagilardan 



ibarat: 

 

1.  Mulkning  aniq  shaxslarga  tegishliligi  eki  mulkning  bir  shaxsdan  boshqasiga  o`tishi, 



exud ishlarni bajarish, xizmat ko`rsatish va boshqa harakatlar bilan bog`liq mulkiy munosabatlar. 

 

2.  Nomulkiy  xarakterge  ega  bo`lgan  mulk,  qiymat,  ekvivalent  bilan  bog`liq  bo`lmagan 



shaxslardan  boshqa  shaxslarga  «o`tkazib  va  berib  bo`lmaydigan»  shaxsiy  huquqiy 

munosabatlardan iborat. 

 

1.  Yuqoridagi  holatlarga  ko`ra  mulkiy  muenosabatlar  o`zi  ham  ikki  guruhga 

bo`linadi: 

 

- mulkiy munosabatlar (asheviy huquqlar)ga, 



 

- majburiyatli munosabatlar (shartnomalar asosida). 

 

Mulkiy munosabatlar mulk egasi tomonilan boshqa shaxslar ishtirokisiz mustaqil ravishda 



amalga oshiriladi. 

 

Majburiyatli munosabatlar kamida ikki shaxs ishtirok tgan joydagina yuzaga keladi.  



 

2. Shaxsiy nomulkiy munosabatlar qo`yidagilarga bo`linadi: 

 

a)  bevosita  mulkiy  munosabatlar  bilan  boqliq  shaxsiy  nomulkiy  munosabatlar  (masalan, 



muallifning sanaat asariga egalik huquqi), 

 

b)  mulkiy  munosabatlar  bilan  bevosita  bog`lanmagan,  lekin  baribir  mulkiy  oqibatlarni 



keltirib  chiqarishi  mumkin  bo`lgan  shaxsiy  nomulkiy  munosabatlar  (qadr-qimmati,  shanini  erga 

urish va boshqa). 

 

Fuqarolik  huquqining  boshqaruv  usuli  -  fuqarolik  huquqi  tamoyiliga  asoslangan 

hamda  davlat  tomonidan  belgilangan  mulkiy  va  u  bilan  bog`liq  shaxsiy  nomulkiy 

munosabatlarga tasir ko`rsatish usullari yig`indisidan iborat. 

 

Fuqarolik-huquqiy  munosabat  -  ishtirokchilari  sub`ektiv  huquq  va  majburiyatlar 

sohiblari  bo`lgan  hamda  fuqarolik  huquqi  meierlari  bilan  tarti`bga  solinadigan  ijtimoiy 

munosabatlardir. 

 

Fuqarolik-huquqiy  munosabat  tarkibi:  a)  huquqiy  munosabat  ishtirokchilari  sub`ektiv 

huquq  va  majburiyatlardan,  b)  huquqiy  munosabat  ob`ektlaridan,  v)  huquqiy  munosabat 

sub`ektlaridan iborat. 

 

Sub`ektiv huquqlar - bu  fuqarolik-huquqiy munosabati sub`ektining ijozat berilgan xatti-



harakati mezoni bo`lib, fuqarolik-huquqiy munosabati sub`ektlari uning doirasida o`zlariga berib 

qo`yilgan huquqlar ko`lamidan foydalanishning potentsial imkoniyatlariga ega bo`ladilar. 

 

Sub`ektiv  majburiyatlar  -  bu  fuqarolik-huquqiy  munosabati  sub`ektining  tegishli  xatti-



harakatlari mezonidir. 

 

Fuqarolik-huquqiy  munosabatlar  ob`ektlari  -  bular  mazkur  huquqiy  munosabatlar 

vujudga  kelishiga  sabab  bo`lgan,  ushbu  huquqiy  munosabatlar  sub`ektlarining  huquq  va 

majburiya`lari  yo`naltirilgan  narsalardir  eki  harakat  nimaga  qaratilgan  bo`lsa,  hamda  nimalar 

asosida vujudga kelgan bo`lsa, bu munosabatlar ob`ekt deb ataladi. 

 

Fuqarolik-huquqiy munosabatlar ob`ektlarini ikki guruhga ajratish mumkin: 



 

 

 



PAGE   19  

19

 



1.  Nomulkiy  ob`ektlar  -  bular  ijodiy  faoliyat  natijalari,  axborotlar,  shuningdek,  shaxsiy 

nomulkiy nematlar. 

 

2. Mulkiy ob`ektlar - bular konkret ashelar, pullar, qimmatli qog`ozlar, ishlar, xizmatlar, 

shuningdek mulkiy huquq va majburiyatlar. 



 

Fuqarolik-huquqiy  munosabatlar  sub`ektlari  -  huquqiy  munosabatda  qatnashuvchi 

shaxslardir. Qo`yidagilar fuqarolik-huquqiy munosabatlar sub`ektlari bo`lishlari mumkin: 

 

- jismoniy shaxslar, 



 

- yuridik shaxslar, 

 

- o`z organlari va mahalliy o`zini-o`zi boshqarish organlari timsolida davlat. 



 

Jsimoniy shaxslarga O`zbekiston Respublikasi fuqarolari, boshqa davlatlarning fuqarolari, 

shuningdek fuqaroligi bo`lmagan shaxslar kiradi. 

 

Fuqarolik  huquqiy  munosabati  sub`ekti  bo`lish  uchun  huquqiy  ob`ektlilikka  ega  bo`lish 



kerak. Uning mazmuni huquqiy laeg`ati va muomala laeqati tushunchalari orqali ochiladi. 

 

Fuqarolik-huquqiy  laeqati  -  bu  fuqarolik  huquq  va  majburiyatlarga  ega  bo`lish 

laeqatidir.  Fuqaroning  huquq  laeqati  u  tug`ilgan  paytdan  vujudga  keladi  va  vafot  etishi  bilan 

tugaydi. 



 

Fuqaroliu  muomala  laeqati  -  bu  fuqaroning  o`z  harakatlari  bilan  fuqarolik  huquqlarini 

egallash  va  amalga  oshirish,  o`zi  uchun  fuqarolik  majburiyatlarini  yaratish  va  ularni  bajarish 

laeqatidir. Muomala laeqati balog`at eshiga to`lgandan keyin,  ya`ni o`n sakkiz eshga to`lgandan 

keyin to`la hajmda vujudga keladi.    

 

O`zbekiston  Respublikasi  Fuqarolik  kodeksi  muomala  laeqatining  bir  qancha  turlarini 



belgilaydi: 

 

1. to`la hajmdagi muomala laeqati, 



 

2. balog`at eshiga etmaganlar muomala laeqati, 

 

3. kichik eshdagi bolalar laeqati. 



 

To`la  hajmdagi  muomala  laeqati  hech  qanday  cheklashlarsiz  barcha  bitimlarni  amalga 

oshirishni ko`zda to`tadi. U o`n sakkiz eshdan boshalanadi. Biroq, shu eshga etmasdan oldin ham 

qonun to`la muomala laeqatiga ega deb elon qilishga o`am yo`l qo`yadi. Buni emansipatsiya deb 

atashadi. Emansipatsiya 16 eshdan boshlanadi. 

 

O`zbekiston Respublikasi FKning  39-moddasiga ko`ra, «o`z mulkida, xo`jalik yuritishda 



eki  operativ  boshqaruvda  alohida  mol-mulkka  ega  bo`lgan  hamda  o`z  majburiyatlari  yuzaisdan 

ushbu  mol-mulk  bilan  javob  beradigan,  o`z  nomidan  mulkiy  eki  shaxsiy  nomulkiy  huquqlarga 

ega  bo`la  oladigan  va  ularni  amalga  oshira  oladigan,  majburiyatlarni  bajara  oladigan,  sudda 

davogar va javobgar bo`la oladigan tashkilot yuridik shaxs hisoblanadi». 



 

Yuridik  shax`snig  huquq  laeqati  u  tashkil  topgan  paytdan  boshlanib,  yuridik  shaxsni 

tugatish tamomlangan paytdan to`xtaladi. 

 

Yuridik  shaxs  faoliyati    -  uning  muassislari  va  ishtirokchilarining  ongli  irodali 



harakatlaridan  iborat.  Muassislar  -  yuridik  shaxsni  tashkil  tish  to`g`risida  qaror  qabul  qilgan 

shaxslar.  Ishtirokchilar  -  muassislarni  ham  qo`shgan  holda  yuridik  shaxs  tarkibiga  kiruvchi 

barcha shaxslar. 

 

O`zbekiston  Respublikasi  Fuqarolik  kodeksida  barcha  yuridik  shaxslar  tijorat  va 



notijorat yuridik shaxslarga bo`linadi. 

 

Yuridik shaxslarni tashkil etish usullari: 

 

1. Farmoyish berish usuli, 

 

2. Ruxsat etish usuli, 

 

3. Meieriy - uchrashuv usuli. 

 

Yuridik shaxs faoliyatining to`xtatilishi uni qayta tashkil etish eki tugatish natijasida ro`y 



beradi.  Bu  holat  ixtieriy  ravishda  ham,  shuningdek  majburiy  asosda  ham,  ya`ni  sud  qarori  bilan 

amalga oshirilishi mumkin. 



 

Yuridik shaxsni qayta tashkil etish qo`yidagi shakllarda amalga oshirilishi mumkin: 

 

1. Ikki eki undan ortiq yuridik shaxsning qo`shilishi. 



 

2. Qo`shib olish. 

 

3. Bo`linish. 



 

 

 



PAGE   20  

20

 



4. Ajralib chiqish. 

 

5. Bir shakldan ikkinchi shaklga aylantirish. 



 

Yuridik shaxsni tugatish - bu  yuridik shaxs faoliyatini uning huquq va majburiyatlarini 

fuqarolik  huquqiy  munosabatlarning  boshqa  sub`ektlariga  o`tkazmagan  holda  to`xtatishi 

harakatlaridir. 

 

O`zbekiston  Respublikasi  Fuqarolik  kodeksining  101-moddasiga  muvofiq  fuqarolar  va 



yuridik  shaxslarning  huquq  va  burchlarini  belgilash,  o`zgartirish  eki  bekor  qilishga  qaratilgan 

harakalar bitimlar deb tan olinadi. 



 

Fuqarolik-huquqiy bitimlarning turlari: 

 

1. Bir taraflama, ikki taraflama va ko`p taraflama bitimlar. 

 

2. To`lovli va to`lovsiz bitimlar. 

 

3. Real va konsensual bitimlar. 

 

4. Shartli va shartsiz bitimlar. 

 

5. Muddatsiz va muddatli bitimlarga bo`linadi. 

 

Og`zaki bitimlar shaxs hoxish-irodasini og`zaki  fiodalash  yo`li bilan tuziladi. Fuqarolik 

kodeksining  106-moddasiga  muvofiq,  «qonun  hujjatlarida  eki  taraflarning  kelishuvida  ezma 

shakl belgilab qo`yilmagan, jumladan u tuzilaetgan vaqtning o`zidaeq bajariladigan bitim og`zaki 

tuzilishi mumkin». 

 

Bitimning  ezma  shakli  ezma  shaklda  tuziladi  va  agar  ish  muomalasi  odatlaridan 

boshqacha tartib kelib chiqmasa, taraflar eki ularning vakillari imzolashi kerak. 

 

Notarial  tasdiqlangan  bitimlar  ushbu  Fuqarolik  kodeksning  107-moddasiga  mos 

keladigan  hujjatda  notarius  eki  bunday  notarial  harakatni  amalga  oshirish  huquqiga  ega  bo`lgan 

boshqa  mansabdor  shaxs  tomonidan  tasdiqlovchi  ustxat  ezib  qo`yish  yo`li  bilan  amalga 

oshiriladi. 




Do'stlaringiz bilan baham:
1   2   3   4   5


Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2017
ma'muriyatiga murojaat qiling