O`zbekstan Respublikasi Xaliq bilimlendiriw ministrligi A`jiniyaz atindag`i No`kis ma`mleketlik pedagogikaliq instituti


Download 481.57 Kb.
Pdf ko'rish
bet1/6
Sana26.05.2018
Hajmi481.57 Kb.
  1   2   3   4   5   6

O`zbekstan Respublikasi Xaliq bilimlendiriw ministrligi 

 

A`jiniyaz atindag`i No`kis ma`mleketlik pedagogikaliq instituti 

 

 

 

Pedagogika fakul`teti 

 

 

Pedagogika ha’m psixologiya kafedrasi 

 

 

 

 

Assistent oqitiwshi Ibraymova A. 

 

 



 

 

 

«SALISTIRIW  PEDAGOGIKASI »  

pa`ni boyinsha oqiw metodikaliq kompleksi 

(bakalavriat basqishi talabalari ushin) 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

NO`KIS - 2012 

MAZMUNI  

 

1- lektsiya. 

Salistiriw pedagogikasi pa`ninin` predmeti, maqseti ham waziypalari 

1.1 



1.2 

1.3 


Salistiriw pedogogikasi pa`ninin` mazmuni.  

Salistiriw pedagogikasi pa`ninin` a`hmiyetli mashqalalari. 

Pedagogaliq salistiriw pa`ninin` metodologik tiykarlari 

 



2- lektsiya. 



Pedagogikaliq  salistiriw pa`ninin`  rawajlaniw basishlari. 

 

 

2.1 



2.2 

2.3 


 

Pedagogikaliq salistiriw pa`ni rawajlaniwinin` birinshi da`wiri 

XIX  a`sirdin`  aqirlarinda  salistirmali  pedagogikanin  teoriyaliq  negizleri 

ha`m praktikaliq waziypalari 

Pedagogikaliq  salistiriw  pa’ni  rawajlaniwinin’  ekinshi  ha’m  u’shinshi 

da`wirleri 

 

 

3- lektsiya. 



Salistiriw    pedagogikasi  pa`ninin`  rawajlaniwinda  xaliq  araliq 

sho`lkemler ha`m olardin` xizmeti  

 

3.1 


3.2 

3.3 


 

YuNESKOnin` bilimlendiriw du`zimindegi jumis barisi.  

BMShnin` bilimlendiriw, pa`n, ma`deniyat ma`selelerin rawajlandiriwg`a 

qosqan u`lesleri.   

Xaliq araliq sho`lkemlerdin` o`z-ara qatnasi. 

 

 



4- lektsiya. 

Ja`ha`n ma`mleketleri ta`lim rawajlaniwinin` ayirim ma`seleleri 

 

 

1.1 



1.2 

1.3 


Ta`lim-ta`rbiyada na`tijeli reformalardi a`melge asiriw jollari. 

Oqiw da`stu`rleri, arnawli kurslar, ka`sipke bag`darlaw mashqalalari. 

Arnawli mektepler, intali balalar menen islesiw. 

 

5- lektsiya. 



Evropa  ma`mleketlerinde  ta`lim-ta`rbiya  ma`selelerinin`  alip  bariliwi 

ha`m salistirmali analiz 

 

 

1.1 



1.2 

1.3 


Germaniyada ta`lim-ta`rbiya protsesslerinin` o`zine ta`n o`zgeshelikleri. 

Frantsiyada ta`lim siyasatinin` alip bariliwi 

Angliya ta`lim dizimi  

 

 



6- lektsiya. 

Aziya ma'mleketlerinde ta'llim-tarbiyanin' o'zine ta'n o'zgeshelikleri. 

 

 

1.1 



1.2 

 

Yaponiya ta’lim dizimi. 



Niderlandiyanin’ ta’lim dizimi. 

 

 



7- lektsiya. 

Rawajlang’an ma’mleketlerde ta’lim-ta’rbiya dizimi va salistirmali 

analiz.  

 

 



1.1 

1.2 


1.3 

 

AQSh va O’zbekistan ta’lim diziminin’ salistirmali analizi. 



Avstraliya  ma`mleketinde  bilimlendiriw  diziminin`  d6zilisi  ha`m  onin` 

o`zine ta`n ta`repleri. 

 

 

 



8- lektsiya. 

Orayliq  Aziya  ma`mleketlerinde  ta`lim-ta`rbiyanin`  o`zine  ta`n 

o`zgeshelikleri 

 

 



1.1 

1.2 


1.3 

 

Ta`limninn` du`zilisi ha`m onin` o`zine ta`n ta`repleri. 



Qazaqstan, Tu`rkmenstan, Tajikstan ta`lim sistemasi. 

O`zbekstan Respublikasi xaliq bilimlendiriw sistemasi. 

 

 

 



 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1.Tema. Salistiriw pedagogikasi pa`ninin` predmeti, maqseti ham waziypalari 

 

REJE 

1. Salistiriwli pedogogikasi pa`ninin` mazmuni.  

2 Salistiriw pedagogikasi pa`ninin` a`hmiyetli mashqalalari. 

3. Pedagogaliq salistiriw pa`ninin` metodologik tiykarlari. 

           

 

 

Tayanish tu`sinikler: 

 

Salistiriw pedogogika, onin’ a`hmiyeti, pa`ninin` metodologik tiykarlari, izertlew 



metodlari, tariyxiy metod, statistik metod, antropologiyaliq metod, sotsiologiyaliq metod, 

salistirmali metod, xarakterlewshi metod, analitikaliq metodlar olardin’ a’hmiyeti. 

 

Salistiriw  pedogogika,  pedogogika  ha`m  basqa  da  pa`nlerde  qollanilatug`in  izertlew 



metodlarinan  paydalanadi.  Burjua  salistirmali  pedagogikasinda  izertlew  metodlari  ha`m 

pedagogikaliq  ha`diyselerdi  taliqlawg`a  jaqinlasiw  tek  g`ana  bir  tiykarg`a  iye  emes,  olar 

sotsiyal-ekonikaliq  rawajlaniw  tiykarlarinin`  ob`ektivlesiwi.  Demek  xaliq  bilimlendiriw 

sistemasinda,  ta`lim-ta`rbiya  teoriyasi  ha`m  praktikasinin`  rawajlaniwin  analizden  qaldiriw 

maqsetin ko`zde tutadi. Ko`pshilik burjua komporativshilarinda  qanday da bir metod (tariyxiy 

statistik, antropologik, sotsiologik, salistirmali x.t.b.) yamasa izertlenip atirg`an pedagogikaliq 

ob`ekttin` bir ta`repin analiz qiliw birinshi plang`a shig`adi.  Burjua salistirmali pedagogikasi 

wa`killerinin` ko`pshiligi (G.Noa ha`m M.Ekstayn. AKSh) birinshi plang`a mug`darliq analiz 

metodin  qoyadi.  Mug`dar  ko`rsetkishlerin  analiz  kiliw  tiykarinda  burjua  ideologlari  izertlew 

ta`repinen  ta`lim-ta`rbiya  ma`selelerin.  Ko`z-qaras  ma`seleleri.  Tariyxiy  ha`m  milliy 

ta`replerin  esapqa  almay  turip,  ko`rsetkishlerdi  salistiriw  joli  menen  sotsialistik  ha`m 

rawajlanip atirg`an ma`mleketlerde bilimlendiwdin ahwalin jasiriwg`a urinadi.  

Xarakterlew  metodi  bir  qatar  ma`mleketlerdegi  keyingi  analiz.  Salistiriw ha`m  juwmaq 

shig`ariw  ushin  za`rur  bolg`an  xabardi  jiynawg`a  ja`rdem  beretug`in  turli  pedogogikaliq 

ha`diyselerdin` sirqi belgilerin xarakterlewde. Bul metod juda` aniqliq ha`m ob`ektivlikti talap 

etedi.  Xarakterlew  metodi  xaliq  bilimlendiriwin  basqariw  ha`m  qarji  menen  ta`miyinlew, 

oqiw-ta`rbiya  orinlarinan  tipi  ha`m  strukturasi,  turli  tip  da`rejedegi  oqiw  orinlarinin`  oqiw 

plani  ha`m  programmalari  oqitiwshilardi  tayarlaw  ha`m  olardin`  materialliq  jag`dayi, 

mektepten  tisqari  ta`rbiya  sistemasi,  balalar  ha`m  jaslar  sho`lkemleri  iskerligin  ha`m 

basqalardi analiz qiliwda kollaniladi.  

Statistik metod  xarakterlew metodi menen baylanisli. Ol statistik xabarlar beriw menen 

sheklenbeydi.  Ba`lkim  bilimlendiriw  sistemasina  ha`m  to`mendegishe  pedogogikaliq 

ha`diyselerge  tiyisli  sanlar  ha`m  mag`liwmatlardi  analizlew  ha`m  bahalawdi  na`zerde  tutadi. 

Ta`lim  da`rejesi  boyinsha  oqiw  orinlarinan  sani,  oqiwshilardin`  sani,  tiyisli  jastag`i  balalar 

ha`m  jas  o`spirimlerdin`  oqiwg`a  tartiliwi,  oqitiw  basqishlari  boyinsha  oqiwshilardin`  qalip 

bariwi, klaslardin` ortasha toliqlig`i oqiwshilardin` sotsiyal sostavi, ma`mleket ha`m jeke oqiw 

orinlari  ha`m  olardag`i  oqiwshilar  sani  mektep  jasindag`i  balalardin`  mektepten  tisqari 

sho`lkemlerge tartiliwi.  

Izertlewdin  tariyxiy  metodi    salistirmali  pedagogikada  barliq  pedagogikaliq 

xa`diyselerge qarap qollaniliwi mu`mkin milliy bilimlendiriw sistemasinan payda boliwi ha`m 

rawajlaniwi.  Bilimlendiriw ha`m ma`deniyattin` rawajlaniwindag`i tiykari urp-a`detler. Xaliq 

bilimlendiriwinin`  duzilisi  ha`m  onin`  belgili  tariyxiy  da`wirde  o`zgeriwi  ma`mlekette 

ma`mlekettin;  mektep  siyasatina,  mektep  ha`m  dinnin  o`zara  muna`siybetine  xarakteristika. 

Bilimlerdiriwdin 

rawajlaniwindag`i 

tendentsiyalar 

en` 

kerekli 


problemalar 

ha`m 


tendentsiyalardi  aniqlaw;  teoriyalar  ha`m  bilimdendiriwdin  ayirim  problemalarin  izertlew 

x.t.b.  Xa`r  qanday  pedagogikaliq  problemag`a  tiyisli  juwmaqlar  onin`  genezisi  ha`m 

rawajlaniw  belgilerinin  analizine  tiykarlang`anda  g`ana  ilimiy  xarakter  aliwi  mumkin. 


Tariyxiy  metod  analizlenip  atirg`an  pedagogikaliq  ha`diysenin  ha`zirgi  jag`dayin  anag`urlim 

teren` tu`siniwge ja`rdem beredi.  



Sotsiologik  metodlar  izertlewdin`  basqa  metodlari  menen  baylanisli  menen  baylanisli. 

Ol  xaliq  bilimlendiriw  sistemalarinin`  sotsial  xarakterin  bahalaydi,  ta`lim-ta`rbiya  maqsetleri 

ha`m waziypalarin, mazmun ha`m metodlarin ja`miyettin` sinfiy strukturasi ta`repinen analiz 

qiliw,  mekteptin`  ekonomikaliq  ha`m  siyasiy  talaplarinin`  sa`ykesligin  bahalaw  ha`m  t.b. 

na`zerde tutadi. 

Analitik  metodlarg`a  analiz,  sintez,  uliwmalastiriw,  induktsiya,  deduktsiya  siyaqli 

logikaliq  metodlar  kiredi.  Salistirmali  pedagogikada  analiz,  sintez,  uliwmalastiriw  siyaqli 

logikaliq  protsessler  ko`birek  a`hmiyetke  iye.  Barliq  pedagogikaliq  ha`diyselerdi  izertlewde 

tariyxiy,  xarakterlew,  statistik  ha`m  sotsiologik  metodlar  ja`rdeminde  ha`m  olar  tiykarinda 

analiz  ha`m  sintezdiq  qollaniliwi  uliwma  baha  beriw  ha`m  salistirmali  analiz  ushin  za`ru`r 

bolg`an  uliwmaliqlar  shig`ariwg`a  sharayat  jaratadi.  Atap  aytqanda,  rawajlaniw  da`rejesi 

shama  menen  bir  tur  bolg`an  ma`mleketler  gruppasindag`i  xaliq  bilimlendiriw  sistemasinin` 

tiykarg`i  belgilerin  siyasiy  ha`m  sotsial-siyasiy  ba`sekelesiw,  pedagogikaliq  teoriyalarg`a 

sotsial-siyasiy xarakteristika beriw ha`m olardin` ta`lim-ta`rbiya sistemasina ta`sirin bahalaw, 

xaliq  bilimlendiriw  sistemasi  du`zilisine  negiz  bolatug`in  tiykarg`i  printsiplerdi  belgilew; 

ta`limnin`  mazmunin  ha`m  onin`  pa`n-texnik  rawajlaniwinin`  ha`zirgi  zaman  da`rejesi 

tialaplarina sa`ykes keliwin uliwma bahalaw, ta`lim-ta`rbiyanin` sotsial-siyasiy ta`repten qalay 

qaratilg`anlig`i  ha`m  ma`mleket  siyasatin  analiz  qiliw;  ma`mleketler  gruppasinda 

bilimlendiriw rawajlaniwinin` tiykarg`i tendentsiyalarin aniqlaw ha`m t.b. 

Salistirilip  atirg`an  mag`liwmatlardi  salistiriw;  tu`rli  sotsial  quramg`a  iye  bolg`an 

ma`mleketlerdegi  pedagogikaliq  ha`diyselerdi  qarama-qarsi  qoyiw  ha`m  salistirmali  metod 

ja`rdemigje  xaliq  bilimlendiriw  sistemasinin`  sotsial-ekonomikaliq  du`zim  belgilegen  quram 

printsiplerin  ayriqsha  ma`mleketler  ha`m  ma`mleketler  gruppasinda  bilimlendiriw 

rawajlaniwinin` uliwma qag`iydalari, tendentsiyalari ha`m milliy belgileri aniqlanadi. 

Mektep ha`m bilimlendiriwdin` awhali haqqindag`i mug`dar ha`m sapa mag`liwmatlarin 

salistiriw  ushin  uliwma  su`wret  (znamenatel`) 

  salistiriw  ko`rsetkishleri  boliwi  kerek. 



Salistiriwda  to`mendegiler  esapqa  alinadi:  sotsial-ekonomikaliq  du`zim,  ta`lim-ta`rbiya 

tarawandag`i tariyxiy u`rp-a`detler, ma`mleket pa`n-texnika ha`m ma`deniyatinin` rawajlaniw 

da`rejesi,  pedagogikaliq  teoriyalar  ha`m  olardin`  ta`lim-ta`rbiya  praktikasinda  sa`wleleniwi. 

Salistiriw  metodi  ko`binese  pedagogikada  ken`  qollanilatug`in  eksperiment  ornindi 

paydalaniladi. 

Izertlew  metodlari  analiz  qilip  atirg`an  materialdin`  waziypasi  ha`m  mazmunina 

baylanisli  bolip,  birgelikte  qollaniliwi  mu`mkin  ha`m  sha`rt.  Pedagogikaliq  ha`diyseler, 

ma`seleler,  metiod  ha`m  ko`rsetkishler  klassifikatsiyasi  bolsa  sha`rtli,  ele  jeterli  da`rejede 

emes ha`m tag`ida islep shig`iwdi talap etedi. 

 

Bekkemlew ushin sorawlar 

1. Saliltiriw pedagogika pa`ni neni u`yretedi

?

 



2. Saliltiriw pedagogika pa`ninin` maqseti ha`m waziypalari

?

 



3. Saliltiriw pedagogika pa’ninin’izertlew metodlari qanday

?

 



 

A`debiyatlar 

1. I.A.Karimov. Barkamol avlod - O`zbekiston tarraqqiyotining poydevori.  

2. I.A.Karimov. O`zbekiston kelajagi buyuk davlat. T.: O`zbekiston, 1992. 

3. I.A.Karimov. O`zbekiston XXI asrga intilmoqda. 

4. Jahon mamlakatlari tarixi. 

 

 



2. Tema.Pedagogikaliq salistiriw pa`ninin` rawajlaniw basqishlari. 

 

R E J E 



1. Pedagogikaliq salistiriw pa’ni rawajlaniwinin’ birinshi da’wiri 

2.  XIX  a’sirdin’  aqirlarinda  salistirmali  pedagogikanin’  teoriyaliq  negizleri  ha`m 

praktikaliq waziypalari 

3. Pedagogikaliq salistiriw pa’ni rawajlaniwinin’ ekinshi ha’m u’shinshi da’wirleri 

 

 

Tayanish tu`sinikler: 

Pedagogikaliq  salistiriw  pa’ninin’  rawajlaniw  tariyxi,  onin’  da’wirleri,  teoriyaliq  ha’m 

praktikaliq  waziypalari, rawajlaniwdin’ 3 tiykarg’i basqishi 

 

Pedagogika  pa’ninin’  ha’zirgi  zaman  sistemasinda  uliwma  pedagogika,  mektepke 



shekemgi  pedagogika,  mektep  pedagogikasi,  sudro-,  tiflo-,  oligofrenopedagogikalar  ;  jeke 

metodikalar, pedagogika tariyxi siyaqli tarawlar payda boldi. Ha’zirgi waqitta pedagogikanin’ 

jan’a tarawlari: balalar ha’m o’spirimler xa’reketi pedagogikasi, u’lkenlerdi ta’rbiyalaw ha’m 

oqitiw  teoriyasi;  joqari  mektep  pedagogikasi  h.t.b.  rawajlanbaqta.  Pedagogika  pa’nleri 

sistemasindag’i  jan’a  tarawlarg’a  salistirmali  pedagogika  da  kiredi.  Salistirmali 

pedagogikanin’  tiykarg’i  basqishlari.  Izertlewdin’  salistirmali  metodi  barliq  pa’nlerde, 

solardan,  pedagogikada  da  ken’  qollaniladi.  Jaslar  ta’lim-ta’rbiyasinin’  salistirmali 

xarakteristikasin tu’rli ma’mleketlerde—Ya. A. Komenskiy, I. G. Gerder, I. P. Brikman, F. A. 

Xekt, E.G. Fisher, D. Grisom x.t. b. miynetlerinde ushiratamiz. 

Salistirmali metod (Salistirilip atirgan magliumatlardi salistiriu; turli sotsial quramga iye 

bolg’an  ma’mleketlerdegi  pedagogikaliq  ha’diyselerdi  qarama-  qarsi  qoyiw  ha’m  salistirmali 

metod  jerdeminde  xalik  bilimlendiriu  sistemasinin  sotsial-ekonomikalik  duzim  belgilegen 

kuram  printsiplerin,  ayriqsha  ma’mleketler  ha’m  ma’mleketler  gruppasinda  bilimlendiriu 

rawajlaniwinin’ 

uliwma 

qagiydalari, 



tendentsiyalari 

xem 


milliy 

belgileri 

aniqlanadi.)jerdeminde okitiw ha’m ta’rbiyalaudin biz ushin edetke aylanip kalgan forma xem 

metodlarinin negizgi kediri xem netiyjeliligi aniklanadi. 

Biraq  bilimlendiriw  sistemalari  yaki  olardin  rawajlaniw  dewirlerin  salistiriw  salistirmali 

pedagogika  bola  almaydi,  elbette.  Salistirmali  pedagogikanin’  sotsial  maqsetlerin  (ha`zirgi 

basqishtag`i  ta`rbiya  ha`m  ta`limnin`  pedagogika  teoriyasi  ha`m  a`meliyatin    uliwma  sotsial-

ekonikaliq  ukladqa  yie  bolg`an  ma`mleketler  toparina  say  konkeret  tarixiy,  ekonomikaliq 

ha`m  sotsialliq-siyasiy  sharayat  penen  baylanisli  uyrenedi.  Salistirmali  pedagogika  tarbiya 

ha`m  ta`lim  protsessinin`  jan`a  nizamlarin  ashpaydi,  biraq  pedagogika  pa`nleri  arttirg`an 

ta`jriybelerden 

paydalanip, 

ma`mleketler 

gruppasi 

tiykarinda 

ha`zirgi 

dun`yada 

bilimlendiriwdin` 

rawajlaniwinin` 

en` 


a`hmiyetli 

problemalarin, 

nizamlarin 

ha`m 


tendentsiyalarin  uyrenedi.),  praktikaliq  waziypalarin  Salistirma  pedagogikanin`  waziypalari 

(salistirma  pedagogika  izertlewlerinin`  waziypalari  ha`m  bag`dari  ja`miyettegi  hukimran 

klaslardin`ma`pi  menen  belgilenedi.  Salistirma  pedagogikanin`  waziypalari  to`mendegishe, 

xaliqlar  ma`deniy  birge  islesiwin  ken`eytiriw  ha`m  o`z  milliy  bilimlendiriwsistemalarin 

bekkemlew  imkaniyatlarinan  paydalaniw.  o`z  ma`mleketinde  xaliq  bilimlendiriwin 

bekkemlew  imkaniyatlarinan  paydalaniw,  o`z  ma`mleketinde  xaliq  bilimlendiriwin  

planlastiriw  ha`m  aldinan  belgilewdi  bekkemlew  maqsetinde  ha`zirgi  dun`yadag`i 

pedagogikaliq ha`diyselerdi uyreniw ha`m olardin` rawajlagiw tendentsiyalarin aniqlaw.), 

 O’z  problemalari  hf’m  izertlew  metodlarin  (analiz  metodin,  Xarakterleu  metodi, 

salistiriw  ha’m  juwmaq  shig’ariw,  statistik  metod,  ha’diyselerge  tiyisli  sanlar  ha’m 

mag’liwmatlardi  analizlew  ha’m  baxalaw.)  belgilep  aliu  gana  oni  pedagogikanin’  g’a’rezsiz 

tarawina aylandiradi. 



Tu’rli ma’mleketlerdin’ ekonomikaliq, siyasiy ha’m ma’deniy baylanislarinin rawajlaniwi 

o’sip  kiyatirg’an  keleshek  a’wladti  oqitiw  ha’mm  ta’rbiyalawdin’  qoyiliwi  menen  o’zara 

tanisiwg’a,  oqitiwdin’  forma  metodlarin,  pu’tkil  ta’lim  sistemasin  ozgertiwge  imkan  beredi. 

Dunyadagi  turli  ma’mleketlerdegi  xaliq  bilimlendiriw  awhalin  terenirek  uyreniw  ha’m 

salistirmali  metodtin  paydalaniwg’a  ob`ektiv  talap  bilimlendiriu  sistemasinda  ozgeris  jasaudi 

talap  qilg’an  sotsial-  ekonomikaliq  xem  siyasiy  jilisiwlar  da’wirinde  anik  kozge  taslanadi. 

Aldingi  eski  jergilikli  ha’m  birlik  ornina,  o’zinde  islep  shig’aratugin  onimler  esabina  jasaw 

ornina  milletlerdin  bir-biri  menen  xer  terepleme  baylanisi  payda  bolmaqta.  Bunday  baylanis 

materialliq  o’mirgede,  ruwxiy  o’mirgede  teppe-ten’  baylinisli.  Ayrim  milletlerdin`  ruwxiy 

iskerligi  uliwma  boylig`ina  aylanbaqta.  Tariyxiy  materialimiz  pritsiplerine  tiykarlanip 

salistirmali pedagogika rawajlaniwdin` to`mendegi da`wirlerin  ko`rsetiw mu`mkin.  

1-da`wir batistag`i 18-a`sir aqiri 1917-jil  

2-da`wir 1917-1945 jil 

3-da`wir 1945-jildin`  ha`zirgi ku`nge shekem  bolg`an da`wir  

 

Bekkemlew ushin sorawlar 

1. Salistiriw pedagogikasi pa`ninin’ rawajlaniw tariyxi

?

 

2. Rayajlaniw basqishlari boyinsha uliwma tu’sinik



?

 

 3.Salistirmali pedagogikanin’ sotsial maqsetleri ha’m waziypalari qanday



?

 

 



A`debiyatlar 

1. I.A.Karimov. Barkamol avlod - O`zbekiston tarrakkietining poydevori.  

2. I.A.Karimov. O`zbekiston kelajagi buyuk davlat. T.: O`zbekiston, 1992. 

3. I.A.Karimov. O`zbekiston XXI asrga intilmoqda. 

4. Jahon mamlakatlari tarixi. 

 

3. Tema. Salistiriw  pedagogikasi pa`ninin` rawajlaniwinda xaliq araliq sho`lkemler 



ha`m olardin` xizmeti.    

Joba: 

1. YuNESKOnin` bilimlendiriw du`zimindegi jumis barisi. 

2.  BMShnin`  bilimlendiriw,  pa`n,  ma`deniyat  ma`selelerin  rawajlandiriwg`a  qosqan 

u`lesleri. 

3. Xaliq araliq sho`lkemlerdin` o`z-ara qatnasi. 

 

 



Tayanish tu`sinikler: 

Xaliq  araliq  sho`lkemler  ha`m  olardin`  salistiriw    pedagogikasi  pa`ninin` 

rawajlaniwindag’I  orni,  YuNESKO,  BMSh,  xaliqaraliq  miynet  sho`lkeminin’  bilimlendiriw 

du`zimindegi jumis barisi, sho’lkemler araliq qatnaslar 

 

Oqitiwdi rawajlandiriwg`a ko`meklesiwshi xaliqaraliq sho`lkemler 

Bul  sho`lkem  Birlesken  Milletler  Sho`lkeminin`  bilimlendiriw,  pa`n,  ma`deniyat 

ma`selelerin 

rawajlandiriwg`a 

qa`niygelestirilgen 

sho`lkem 

bolip, 

ol 


1946-jilda 

sho`lkemlestirilgen.  1992-jilg`i  mag`liwmatlarg`a  qarag`anda  bul  xaliq  ara  sho`lkemge 

du`n`yanin` 171 ma`mleketi, solardan O`zbekstan da ag`za blip esaplanadi. Bul sho`lkemnin` 

ma`kan jayi Frantsiyanin` bas qalasi Parij qalasinda bolip onin` joqari basqariw organi 

 Bas 


direktor  bolip  esaplanadi.  Bul  xaliq  araliq  sho`lkemge  ag`za  bolg`an  ma`mleketlerdin` 

wa`killeri  2  jilda  1  ma`rte  o`zlerinin`  Bas  konferentsiyalarina  toplanadi.  Bul  jiynalista  olar 

YuNESKOnin` keyingi 2 jilliq da`stu`rin qabillaydi. Bul da`stu`rdi a`melge asiriw ushin og`an 

ag`za bolg`an ma`mleketler qarjina byudjet ajiratadi. 

YuNESKO  jumisi  xaliq  araliq  birlik,  tinishliqti  saqlaw  ma`seleleri  tiykarg`i  orindi 

iyeleydi. YuNESKOnin` jumisi ju`da` ko`p ha`m ha`r qiyli. Hesh bolmasa onin` bilimlendiriw 



boyinsha ha`reketine na`zer taslayiq. Bul jumislar ju`da` ko`p bag`darlarda alip bariladi ha`m 

bul  bag`darlar  bir  birinen  a`hmiyetli.  Bul  rawajlanip  atirg`an  ma`mleketlerde  sawatsiqliqti 

tamamlaw,  du`n`ya  bilimlendiriwi  rawajlaniwindag`i  tendentsiyalardi  analiz  qiliw  ha`m  oni 

ken`  tarqatiw,  ol  yamasa  bul  ma`mlekette  bilimlendiriw  boyinsha  alip  barilatug`in  siyasatti 

ha`m  ekonomikaliq  ha`m  ruwxiyliq  jaqtan  xoshametlew  ha`m  t.b.  YuNESKO  mazmunli 

bilimlendiriwinin`  ha`mme  ushin  birdey  mu`mkinshilik  jaratiwin  ta`miyinlew,  onin` 

u`zliksizligin  qarar  taptiriw,  bilimlendiriwdi  ha`m  onin`  formasin  keleshek  rawajlaniwi 

basqishlarinan kelip shig`adi. Oqitiwshi kadrlar tayarlaw, olardi teoriyaliq metodikaliq sanasin 

ha`mme waqit asirip bariw, du`n`yanin` ayirim ma`mleketlerinde mashqala bolip esaplang`an 

hayal-qizlardin`  erler  menen  ten`  bilim  aliw  huqiqlarin  ta`miyinlew,  ekologiyaliq 

bilimlendiriwdi  jolg`a  qoyiw,  sabaqliq  ha`m  da`stu`rlerdi  rawajlandiriw,  ma`mleketler 

ortasinda bilimlendiriw boyinsha birlikta barliq ilajlar menen rawajlandiriw ha`m ju`da` ko`p 

basqa  ma`selelerdi  sheshedi.  Bul  qayirqomliq  ha`reketinin`  ha`mmesi  jaslarg`a  du`n`ya 

talaplari  ruwxinda  bilim  beriw,  olardi  xaliqara  birlik,  o`z-ara  isenim,  dosliq  ruwxinda 

ta`rbiyalawg`a qaratilg`an. Pa`n ha`m texnologiyani rawajlandiriw boyinsha YuNEKSKO bir 

qatar ma`mleketler ara da`stu`rdi a`melge asirdi. Bul tiykarinan ekologiyaliq ortaliqti jaqsilaw, 

ortaliqti qorg`aw menen baylanisli. 

Ha`zirgi  du`n`yada  milletler  ha`m  xaliqlardin`  ma`deniy,  tariyxiy  miyraslarin, 

esteliklerin  asirap  abaylaw,  keleshek  a`wladlar  ushin  saqlaw,  remontlaw  jumislari  u`lken 

a`hmiyetli.  Bul  ma`selede  YuNESKO  tiykarg`i  orindi  iyeleydi.  Onin`  qatarina  du`n`ya 

tariyxiy  esteliklerinin`  maqtanishi  esaplang`an  Ulli  Qitay  diywali,  London  Taueri, 

Klimanjarodag`i milliy park ha`m basqa min`lap ob`ektler kiredi. 

Soni  aytip  o`tiwimiz  tiyis,  1993-jildan  baslap  O`zbekstannin`  Samarqand,  Buxara, 

Xiywa,  Qoqan,  Tashkent  ha`m  basqa  jaylardag`i  ko`plegen  tariyxiy  estelikler  solar  qatarina 

kiredi.  Ha`r  jili  bul  qatarg`a  jan`a  tariyxiy  estelikler  kiritilip  bariladi.  YuNESKO  ha`reketi 

quramina  ja`ne  xaliq  awizeki  do`retpesi,  fol`klor,  aytisiwlar,  o`len`ler,  xaliq  namalari, 

laparlardi saqlaw da kiredi. A`debiyat  boyinsha YuNESKOnin` roli a`sirese salmaqli. Ja`ha`n 

a`debiyati, onin` shax do`retpeleri, a`debiy miyras, a`sirese ol ta`repten qa`dirlenip toplanadi 

ha`m  du`n`yanin`  tu`rli  tillerine  awdarma  qilinip,  baspadan  shig`ariladi  ha`m  tarqatiladi. 

Sonin` menen birge YuNESKO axborot qatnaslarin rawajlandiriwg`a, du`n`ya xalqin waqiya 

ha`m  ha`diyselerden  xabardar  qiliw  ma`selelerine  de  aktiv  qatnasadi,  onin`  rawajlaniwina 

ko`meklesedi.  1992-jil  2-martta  O`zbekstan  Birlesken  milletler  sho`lkemine  ag`za  bolip 

qabillandi.  BMShnin`  ba`rshe  sho`lkemlerine  ag`za  bolip  kire  aliw  haqiqina  iye  boldi.  Sol 

sebepli  Respublikamiz  1993-jil  26-oktyabr`den  baslap  YuNESKOg`a  ag`za  bolip  kirdi. 

Joqaridag`i sa`nelerden ko`rinip turipti, O`zbekstan YuNESKOg`a ag`za bolg`anina 12 jildan 

ko`birek  waqit  o`tti.  Biraq  sol  waqit  ishinde  ko`p  isler  qilip  u`lgerdi.  1993-jilda 

YuNESKOnin`  ko`zge  ko`ringen  ekspertleri  jurtimizg`a  kelip,  Samarqand,  Buxara 

qalalarinin`  tariyxiy  esteliklerin  barip  ko`rdi  ha`m  u`yrendi.  Olarda  bul  qaladag`i  tariyxiy 

estelikler u`lken qizig`iwshiliq qaldirdi. Na`tiyje sol boldi xalqimizdin` bul o`shpes estelikleri 

qayta  tiklenip,  remontlaw  programmasi  du`zildi  ha`m  bul  programmani  1995-jil  baslarinan 

a`melge  asiriwg`a  kiritiletug`in  boldi.  1994-jildin`  aprel`  ayinda  YuNESKOnin`  ba`rshe 

bo`limlerinin`  wa`killeri  Tashkentke  keldi.  Bunnan  go`zlengen  maqset  Orayliq  Aziya 

Respublikalarinda  YuNESKOnin`  waziypalarin  aniqlap  aliwdan  ibarat  boldi.  Sol  jildin` 

oktyabr`  ayinda  Samarqand  qalasinda  Orayliq  Aziya  respublikalarin  u`yreniw  institutin 

sho`lkemlestiriwge  qarar  qilindi.  YuNESKO  ha`reketi  menen  Frantsiyanin`  Parij  qalasinda 

Samarqandli  alim  Muhammad  Tarag`ay  Ulug`bektin`  600  jilliq  yubileyi  bolip  o`tti. 

YuNESKO  sonday  is  ko`rsetip  bir  waqitta  du`n`ya  ekonomikaliq,  ma`deniya  ha`m  ruwxiy 

rawajlaniwinda  u`lken  orin  tutqan  G`Ulli  Jipek  jolG`in  kompleks  u`yreniw  da`stu`rin 

qabilladi.  Bul  da`stu`rdin`  maqseti  Shig`is  penen  Batis  ortasindag`i  bul  qurg`aqliqtag`i  ha`m 

ten`izdegi sawda jolinin` a`hmiyetin aniqlawdan ibarat. 

Endigi waqitta bul u`lken izertlewler to`rt tiykarg`i bag`darda alip barilmaqta: 


1. Jipek joli ma`mleketlerine kiriwshi xaliqlardin` tili ha`m jaziwin u`yreniw. 

2.  Ka`rwansaraylar  ornin  aniqlaw  ha`m  olardi  qayta  tiklewden  pochta  baylanislarin 

jolg`a qoyiw. 

3. Kosmik arxeologiyani qayta janlandiriw. 

4. Du`n`ya tu`ristler sho`lkemi penen birlikte jipek joli boylap turistik bag`darlardi ashiw 

ha`m oni ha`reketke keltiriwden ibarat. 

Ha`zirgi  ku`nde  respublikada  YuNESKO  jumislari  boyinsha  O`zbekstan  Respublikasi 

milliy  komissiyasi  sho`lkemlestirildi.  Bul  komissiya  quramina  alimlar,  belgili  ma`deniyat 

kisileri  menen  bir  qatarda  bilimlendiriw  mekemelerinin`  de  wa`killeri  kirgizildi.  Yunisef: 

1946-jildin` 1-dekabrinde BMSh Bas Assambleyasinin` birinshi sessiyasinda-aq bir dawistan 

Yunisef  BMShnin`  Favkulodta  Balalar  Fondi  ati  menen  sho`lkemlestirildi.  Yunisef 

sho`lkemlestirilgen  da`slepki  jillarda  onin`  hariji  uristan  qatti  ja`birlengen  Evropa  ha`m 

Qitaydag`i  balalarg`a  aziq,  da`ri-da`rmaq  ushin  sarp  etile  basladi.  1950-jil  dekabr`de  BMSh 

Bas Assambleyasi Yunisef wa`kalatin da`nede ken`eytirdi. Onin` qarjilari rawajlanip atirg`an 

ma`mleketlerdegi san sanaqsiz balalar ushin sarplana basladi. 1953-jildin` oktyabrinen BMSh 

Bas  Assambleyasi  Yunisefti  o`zinin`  diniy  organina  aylandirildi.  Endi  ol  Birlesken  Milletler 

Sho`lkeminin`  balalar  fondina  aylandirildi.  Biraq  onin`  kepillikleri  ha`m  waziypalari 

toliqlig`insha  saqlap  qalindi.  1960-jillardan  baslap  YuNISEF  balalar  ma`pin  global 

qorg`awshi  organg`a  aylandi.  1965-jilda  YuNISEFtin`  Nobel`  siylig`ina  iye  boliwi  xaliqara 

balalar turmisinda u`lken qayirqomliq bolip payda bolg`anin toliq da`lilledi. Ha`zirgi da`wirde 

de  YuNISEF  balalap  ma`pin  qorg`awg`a,  olardi  saw  salamat,  oqimisli  bolip  o`siwlerine 

ko`meklesiw,  balalar  o`limshiliginin`  aldin  aliw,  qirg`in  keltiriwshi  ha`m  basqa  qa`wipli 

keselliklerden qorg`aw, analiq ha`m balaliqti qorg`aw, hesh bolmasa qizlar ha`m ul balalarg`a 

biypul baslawish mag`liwmat beriw, olar tinishlig`in ta`miyinlew jumislarina tiykarg`i itibardi 

qaratpaqta.  O`zbekstan  Respublikasi  o`z  g`a`rezsizligine  iye  bolg`annan  son`  qayirqomliq 

sho`lkemi  bizin`  ma`mleketimizde  de  o`zinin`  insaniyliq  ha`reketin  baslap  jiberdi.  Onin` 

respublikamizdag`i  ha`reketinin`  tiykarg`i  bag`darlari  analiq  ha`m  balaliqti  qorg`aw,  olarg`a 

kerekli  meditsinaliq  ja`rdemdi  ko`rsetiwdi,  toliq  bilimlendiriw,  turmis  sharayatin  jaqsilaw, 

sotsialliq qorg`awdan ibarat edi. Sonin` menen birge  YuNISEF  respublikamizda analar ha`m 

balalar  keselliklerinin`  aldin  aliw,  olardi  100%  immunizatsiya  qiliw  balalardi  sheshek,  ash 

terleme,  difteriya,  poliomieit,  ko`k  jo`tel,  qutiriw  siyaqli  keselliklerden  qorg`aniw  siyaqli 

a`meliy jumislardi alip barmaqta. Sol maqsetlerde mine eki jildan beri O`zbekstanli balalarg`a 

vaktsinalar keltirilmekte. 

Mine  sol  da`stu`rge  tiykarinan  da`ri  da`rmaqlar,  meditsinaliq  instrumentler  ha`m  basqa 

za`ru`r  zatlap  alip  kelinbekte,  tu`sindiriw  jumislari  alip  barilmaqta,  tu`rli  plakatlar, 

ko`tsepeler, qollanbalar baspadan shig`arilmaqta. YuNISEF bilimlendiriwdi a`melge asiriwg`a 

ko`meklesiwde de aktiv qatnaspaqta. A`sirese bul sho`lkem mektepke shekemgi ta`rbiya ha`m 

baslawish  ta`limge  ko`birek  bag`darlang`an.  A`lbette,  YuNISEFtin`  bilimlendiriw  boyinsh 

da`stu`rinde  ko`zde  tutilg`an  bir  qatar  jumislarda  plan  basqishinda  turipti.  1990-jilda 

du`n`yanin` 71 ma`mleketi basliqlarinin` joqari da`rejedegi tariyxiy ushirasiwi bolip o`tti. Bul 

ushirasiwda  balalap  ma`pin  qorg`aw  ma`selesi  de  ko`rip  shig`ildi.  Balalar  den  sawlig`in 

ta`miyinlew,  olarg`a  bilim  beriw,  olar  huqiqlarin  qorg`aw,  toq  ha`m  tinish  balaliqti 

ta`miyinlew  boyinsha  2000  jilg`a  arnalg`an  27  aniq  maqsetti  ko`zlewshi  qarar  qabillanadi. 

Ha`zirge  shekem  bul  qarardi  153  ma`mlekette  maqullandi.  Bizin`  respublikamizda  bul 

xaliqaraliq  hu`jjetti  a`melge  asiriw  boyinsha  G`Milliy  ha`reket  da`stu`riG`n  a`melge  asiriw 

boyinsha G`Milliy ha`reketG` islep shig`iwg`a kirisilgen. 

MOT (X.M.Sh) 

Insan  huqiqlarin  hu`rmetlew,  oladin`  miynet  turmis  jag`dayin  jaqsilaw  menen 

ta`miyinlewdi  jolg`a  qoyiw,  miynetkeshlerdin`  ja`miyet  talaplarina  say  ka`sip  penen 

ta`miyinlew,  olardin`  ka`siplik  ta`jiriybesin  asiriw,  ekonomikaliq  jag`daydi  jaqsilaw  siyaqli 

sotsial  a`dillikti  a`melge  asiriwshi  xaliqaraliq  sho`lkem  MOT  (xaliqaraliq  miynet  sho`lkemi) 


birinshi ja`ha`n urisinan keyin sho`lkemlestirilgen edi.Onin` sho`lkemlesiwine birinshi ja`ha`n 

urisi  na`tiyjesinde  ju`zege  kelgen  sotsial-ekonomikaliq  halat  sebep  boldi.  Birinshi  da`ha`nde 

bolg`an  ba`rshe  sotsial-ekonomikaliq  siyasatlar  ja`ha`nde  payda  etiwi  ko`zde  tutilg`an  edi. 

Aradan 25 jil o`tkennen keyin ShMShnin` Filadel`fiya konferentsiyasinda onin` maqseti ha`m 

waziypalari  ken`eytirildi,  du`n`yanin`  rawajlang`an,  rawajlanip  atirg`an  ma`mleketleri 

ortasinda  xaliqti  miynet  ha`m  miynetke  tayarlaw  boyinsha  ken`  birligin  jolg`a  qoyiw 

ma`seleleri  en`  a`hmiyetli  ma`sele  dep  qabillandi.  1946-jildan  XMSh  BMShnin`  birinshi 

qa`niygelestirilgen  mekemege  aylandirildi.  1969-jilda  onin`  ha`reketi  Nobel`  siylig`i  menen 

siyliqlawg`a ilayiq dep tabildi, og`an 1993-jil onin` esabi menen 168 ma`mleket ag`za boldi. 

Ol ha`zir to`mendegi waziypalardi bejermekte: 

1. Miynetkeshlerdin` is sharayatin ha`m turmisin jaqsilaw, jumisqa jaylasa aliwin asiriw; 

2. Xaliqara miynet normativlerin ja`riyalaw, onin` qollaniwin baqlap bariw; 

3.  Ken`  ko`lemde  xaliqara  texnik  texnologik  birlikti  jolg`a  qoyiw,  bul  tarawda 

ma`mleketler  ortasinda,  atkiv  birlikti  ha`m  onin`  bul  siyasatti  na`tiyjeli  a`melge  asiriwin  jol 

qoyiw; 

4. Professional tayarliqti o`ner-texnika ta`limi, uliwma izertlewler, baspalar tarawinda is 



ko`rsetiw ha`m t.b. 

Bunnan  tisqari  XMSh  qaramag`inda  Jeneva  qalasinda  sotsial  miynet  boyinsha 

izertlewler  alip  bariwsha  xaliqaraliq  institut  islep  turipti.  XMSh  o`zinin`  qu`diretli  oqiw 

orayina  iye.  Bul  oqiw  orayi  Italiyanin`  Turin  qalasinda  bolip  jilina  170  ma`mleketten  60 

min`g`i jaqin kisiler miynetke tayarlaw, ta`lim, sho`lkemlestiriw siyaqli en` zamanago`y ha`m 

a`hmiyetli  tarawlarda  oqitiladi.  XMShnin`  joqari  organi  ha`r  jili  o`tkeriletug`in  xaliqaraliq 

konferentsiya.  Onda  miynetti  sho`lkemlestiriw,  onin`  xaliqara  huqiqiy  tiykarlarin 

rawajlandriw,  miynet  ta`limin  a`melge  asiriw  ha`m  basqa  a`hmiyetli  ma`seleler  ko`rip 

shig`iladi.  Konferentsiya  isine  ma`muriy  ken`es  basshiliq  etedi.  Bul  ken`es  quramina  28 

hu`kimet,  14  miynetkeshler,  14  jumis  penen  ta`miynlewshiler  wa`killeri  bar.  Og`an  ha`mme 

waqit  basshiliqti  xaliqara  miynet  byurosi  a`melge  asiradi.  Byurog`a  bolsa  Bas  direktor 

basshiliq  qiladi.  Bul  lawadimda  bel`giyaliq  Mishel`  Xansein  islemekte.  O`zbekstan 

Respublikasi  XMShge  1992-jil  13-iyul`da  ag`za  bolg`an.  O`z-ara  qatnaslar  jaqsi 

rawajlanbaqta.  Bul  birlik  O`zbekstan  puqaralari  o`zin-o`zi  jumis  penen  ta`miyinlep,  b) 

ma`mleket  bo`listiriwi,  jumis  penen  ta`miyinlew,  ka`siplerge  oqitiw  ma`selelerinde  shet 

ellerde ta`jiriybe asiriw; v) xaliqtin` kem ta`miyinlengen bo`legin sotsial qorg`aw; g) ka`siplik 

ta`limdi jolg`a qoyiw bag`darlari rawajlanbaqta. 

Respublika  isshi  ku`shlerin  xaliqaraliq  ta`rtipke  alip  shig`iw,  ka`siplik  ta`limdi 

rawajlandiriwg`a arnalg`an bir qatar seminar ken`esler XMSh Respublika xaliq bilimlendiriwi 

ha`m  miynet  wa`zirlikleri  menen  birlikten  o`tkeriledi.  XMSh  menen  birliktin`  jan`a  basqish 

ha`m bag`darlarda rawajlandiriw ilajlari islenbekte. 


Каталог: lektions -> pedagogika%20ham%20psixologiya -> Salistiriw%20Ped
Salistiriw%20Ped -> O`zbekiston respublikasi xalq ta’limi vazirligi ajiniyoz nomidagi Nukus davlat pedagogika instituti
lektions -> O`zbekistan Respublikasi Xalk Bilimlendiriu minstrligi Ajiniyaz atindag`i Nokis mamletlik pedagogikalik institut
pedagogika%20ham%20psixologiya -> O`zbekiston Respublikasi xalq ta`limi vazirligi Ajiniyoz nomidagi Nukus davlat pedagogika instituti
pedagogika%20ham%20psixologiya -> O`zbekiston respublikasi xalq ta’limi vazirligi ajiniyoz nomidagi Nukus davlat pedagogika instituti
pedagogika%20ham%20psixologiya -> O’zbekiston respublikasi xalq ta`limi vazirligi
pedagogika%20ham%20psixologiya -> O`zbekstan Respublikasi Xaliq bilimlendiriw ministrligi A`jiniyaz atindag`i No`kis ma`mleketlik pedagogikaliq instituti
pedagogika%20ham%20psixologiya -> O`zbekiston respublikasi xalq ta’limi vazirligi ajiniyoz nomidagi Nukus davlat pedagogika instituti
pedagogika%20ham%20psixologiya -> O`zbekiston Respublikasi xalq ta`limi vazirligi Ajiniyoz nomidagi Nukus davlat pedagogika instituti
pedagogika%20ham%20psixologiya -> O`zbekiston respublikasi xalq ta’limi vazirligi ajiniyoz nomidagi Nukus davlat pedagogika instituti
pedagogika%20ham%20psixologiya -> Xalq pеdagogikasi


Do'stlaringiz bilan baham:
  1   2   3   4   5   6


Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling