Pediatriyada hamshiralik ishi


Download 1.48 Mb.
Pdf просмотр
bet12/34
Sana15.12.2019
Hajmi1.48 Mb.
1   ...   8   9   10   11   12   13   14   15   ...   34
s
i
h
c
e
k
r
i
k

O
B
X
0
0
0
0
2
—
0
0
0
5
1
B
X
0
0
0
0
0
8
—
0
0
0
0
0
6
5
4
—
0
3
i
h
s
i
h
c
e
k
r
i
k

o
m
i
r
a
Y
)
i
s
a
j
a
r
a
d
I
I
I
(
B
X
0
0
0
5
2
—
0
0
0
0
2
B
X
0
0
0
0
0
0
1
0
6
—
5
4
!
g
n
i
t
u
t
a
d
d
o
Y
!
g
n
i
t
u
t
a
d
d
o
Y
!
g
n
i
t
u
t
a
d
d
o
Y
!
g
n
i
t
u
t
a
d
d
o
Y
!
g
n
i
t
u
t
a
d
d
o
Y
.
q
if
o
v
u
m
a
g
d
a
s
q
a
m
h
s
i
h
c
i
a
g
r
i
b
n
a
li
b
t
a
q
v
o
i
n
i
n
i
m
a
ti
v
D

111
Raxitda (avjiga chiqqan davridan tashqari) kompleks davo tar-
kibiy qismiga albatta uqalash va gimnastikani qo‘shish maqsadga
muvofiq hisoblanadi. Hamshira bu muolajalarni o‘zi o‘tkazishi va
onaga  ushbu  muolajalarni  mustaqil  bajarishni  o‘rgatib  qo‘yishi
lozim, chunki uqalash va gimnastika ta’sirida ko‘pgina tizim va
a’zolar faoliyati yaxshilanadi, bemorning umumiy ahvoliga ijobiy
o‘zgarishlar  qo‘shiladi  va  motor  funksiyalar  asliga  kelib,  tezroq
rivojlanishiga zamin yaratiladi.
Raxit profilaktikasi nospetsifik va spetsifik, bularning har biri
o‘z navbatida tug‘uruqdan oldingi va tug‘uruqdan keyingi profilaktik
chora-tadbirlardan iborat.
Tug‘uruqdan  oldingi  nospetsefik  profilaktik  chora-tadbirlar
homilador ayol uchun eng yaxshi sharoitlar yaratib berish (ovqat-
ni bekam-ko‘st, xilma-xil qilib, vitaminlar bilan boyitish, vaqtida
mehnat qilib, vaqtida dam olib turish, gigiyena qoidalariga rioya
etish, ochiq havoda ko‘p yurish va boshq.) yo‘li bilan antenatal
davrdayoq amalga oshirib borilishi kerak.
Moddiy-maishiy jihatdan noqulay sharoitlarda yashaydigan, ochiq
havo  va  oftobdan  kam  bahramand  bo‘lib,  kam  harakat  qiladigan,
tez-tez bo‘yida bo‘lib turadigan ayollarda va giðovitaminoz D alomatlari
(tishlar kariyesi, suyaklar osteoporozi va boshq.) bor barcha homi-
lador ayollarda albatta spetsifik antenatal profilaktika o‘tkaziladi. Bu-
ning uchun nospetsifik chora-tadbirlar bilan birga homiladorlikning
oxirgi 2 oyida D vitamini yoki baliq moyi ichib turish, 15—17 ta
ultrabinafsha nur seanslari olish va boshqalar amalga oshiriladi.
Tug‘uruqdan  keyin  quyidagi  asosiy  nospetsifik  profilaktik
chora-tadbirlar amalga oshirilishi kerak: 1) bolani ko‘krak berib
to‘g‘ri emizib boqib borish va sabzavot yoki meva pyurelarini vaqtida
berib turishga o‘tish; 2) bolani parvarish qilgan mahalda gigiyena
qoidalariga va bolaning yoshiga to‘g‘ri keladigan kun tartibiga rioya
qilib,  bolani  ochiq  havoda  uzoq  olib  yurish;  3)  chiniqtiradigan
muolajalarni qo‘llash (havo, yorug‘lik-havo vannalari va boshq.);
4) massaj va gimnastikadan keng foydalanish; 5) bolani infeksion
kasalliklardan mumkin qadar asrab, ehtiyot qilish.
Umumiy profilaktik chora-tadbirlar bilan bir qatorda D vitamini
bilan spetsifik raxit profilaktikasi o‘tkaziladi: oy-kuni yetib tug‘ilgan
bolalarga hayotining birinchi oyidan boshlab, chala tug‘ilgan bolalarga
1—2 haftalik bo‘lgan vaqtidan boshlab shu vitamin berib boriladi.
Raxit profilaktikasi uchun D vitaminining moydagi eritmasi qo‘l-
laniladi, bu eritma har xil konsentratsiyada chiqariladi. Bolaning D

112
vitaminiga bo‘lgan eng kam, ya’ni minimal sutkalik ehtiyoji 500 XB
ni  tashkil  etadi,  biroq  yilning  kuz-qish  hamda  bahor  fasllarida,
quyosh  nurlari  kam  bo‘ladigan  mahallarda,  ayniqsa,  shimoliy
tumanlardagi bolalarda sutkalik dozani 1000—2000 XB gacha, chala
tug‘ilgan bolalarda esa 3000 XB gacha oshirish tavsiya etiladi.
Unutmang!  D
2
 vitamini (ergokalsiferol) 2 xil — moydagi va spirtdagi
eritmalar ko‘rinishida, quyidagi konsentratsiyalarda chiqariladi:
Raxit  profilaktikasi  uchun  D  vitaminining  konsentratsiyasi
kamroq bo‘ladigan moydagi eritmasidan foydalanilgani ma’qul.
D vitaminining moydagi eritmasi bo‘lmagan, bolaning ichi suri-
ladigan hollarda, spirtdagi eritmasidan foydalaniladi.
Profilaktik vositalardan kutilgan natija olish uchun ularni juda
diqqat bilan va muntazam ravishda ishlatib borish, raxitning og‘ir
shakllari  boshlanishi  ehtimoli  bo‘lgan  bolalarda  (chala  tug‘ilgan,
noqulay turmush sharoitlarida yashaydigan, sun’iy usul bilan boqib
kelinayotgan, yilning kech kuzi va qish fasllarida tug‘ilgan bolalarda)
kasallikning profilaktikasida, ayniqsa, sabr-toqat talab etiladi.
8.2.  Spazmofiliya
Spazmofiliya  go‘dak bolalar uchun xarakterli kasallik bo‘lib,
faqat hayotining dastlabki ikki yilini yashab kelayotgan bolalarda
uchraydi.  Aksariyat  bolalarda  kasallik  yashirin,  latent  holda
kuzatilsa, bolalarning bir qismidagina xarakterli klinik simptomlar
bilan ro‘yirost shaklda yuzaga chiqadi.
Spazmofiliya bilan raxit kasalligi orasida ma’lum bir bog‘liqlik
borligi aniqlangan.
Spazmofiliyaning asosiy klinik ko‘rinishlari: spazm bilan talva-
salarga kalsiyning sezilarli darajada yetishmay qolishi va buning
natijasida nerv oxirlarida qo‘zg‘aluvchanlikning kuchayib ketishi.
Spazmofiliya yilning barcha faslida kuzatiladi, ayniqsa, kunlar
bulut bo‘lib turgan mahalda birdan ochilib, quyosh chiqib keta-
digan ilk bahor kunlarida hammadan ko‘ra ko‘proq uchraydi.
Yodda tuting! Quyidagi holatlar spazmofiliya xurujlarining tutishiga
sabab bo‘lishi mumkin:
il
i
x
a
m
ti
r
E
D
2
B
X
,i
s
a
y
i
s
t
a
r
t
n
e
s
n
o
k
i
n
i
m
a
ti
v
a
d
l
m
1
a
d
i
h
c
m
o
t
1
i
s
a
m
ti
r
e
i
g
a
d
y
o
M
0
0
0
0
5
0
0
6
1
—
0
0
4
1
i
s
a
m
ti
r
e
i
g
a
d
t
r
i
p
S
0
0
0
0
0
2
0
0
0
7
—
0
0
0
6

113
1. Harorat ko‘tarilishi bilan o‘tayotgan qanday bo‘lmasin biror kasallik.
2. Me’da-ichak kasalliklari vaqtida tez-tez qusish.
3. Bolaning birdaniga qattiq yig‘lab bezovtalanishi.
4. Qattiq qo‘rqish yoki hayajonlanish.
5. Turli tibbiy muolajalar o‘tkazish va boshqalar.
Klinikasi. Kasallik yuqorida ta’kidlanganidek, ikki xil shaklda
kechadi.
Ro‘yirost spazmofiliya uchta klinik shaklda: laringospazm, kar-
popedal spazmlar va eklampsiya shakllarida yuzaga chiqadi.
Spazmofiliyaning eng ko‘p uchraydigan shakli laringospazm,
ya’ni  ovoz  tirqishining  torayib  qolishi  bo‘lib,  bola  tinch  turgan
mahalda  yoki  qanday  bo‘lmasin  biron-bir  yuqorida  keltirilgan
sabablar natijasida to‘satdan nafas olishi qiyinlashadi, nafas vaqtida
o‘ziga xos xirillash eshitiladi, ovoz tirqishi yumilib, bolaning yuzida
qo‘rquv ifodasi paydo bo‘ladi, u og‘zini ochib, «havo olmoqchi
bo‘ladi»,  badanining  terisi  ko‘karib,  yuzi  bilan  gavdasi  muzdek
ter bilan qoplanadi. Bir necha soniyadan keyin bola shovqin bilan
nafas  oladi  va  nafasi  asta-sekin  asliga  qaytadi.  Bunday  xurujlar
kun davomida takror-takror tutib turishi ham mumkin.
Aksariyat bolalarda laringospazm izsiz o‘tib ketishi, lekin nafas
uzoq to‘xtab qolgan hollarda bola o‘lib qolishi ham mumkin.
Spazmofiliyaning  ikkinchi,  nisbatan  kamroq  uchraydigan
shakli — karpopedal spazmlar, ya’ni qo‘l-oyoq mushaklari, ayniq-
sa, panja mushaklarining tonik qisqarib turishi bo‘lib, xuruj tutgan
vaqtda bola g‘alati ko‘rinishga kirib qoladi: yelkalari gavdasiga taqa-
lib, qo‘llari tirsak bo‘gimlaridan bukilgan, panjalari pastga tushi-
rilgan, go‘yoki «akusher qo‘li» holatini olgan bo‘ladi (26-rasm).
Biroq, ko‘pincha, boshqa barmoqlar ham kaftga taqalgan holda
turadi, shunga ko‘ra qo‘l panjasi musht holatida tugilgan bo‘ladi.
Oyoq mushaklari ham qo‘llarga o‘xshab cha-
noq-son va tizza bo‘gimlarida, ko‘pincha bukilgan,
oyoq barmoqlari va oyoq panjasining butun gum-
bazi oyoq  tagiga qarab keskin bukilgan holatda
bo‘ladi, shunga ko‘ra oyoq tagining terisi burmalar
hosil qiladi. Qo‘l-oyoqlar mushaklarining bunday
qisqarishlari bir necha soatdan bir necha kunga-
cha davom etishi va takrorlanib turishi mumkin.
Hammadan  kam  uchraydigan,  ammo  eng
xatarli  bo‘ladigan  spazmofiliyaning  og‘ir  shakli
eklampsiya  bo‘lib,  bunda  butun  tanadagi  ko‘n-
26-rasm. Spaz-
mofiliyadagi
«akusher  qo‘li»
simptomi.

114
dalang  targ‘il  va  silliq  mushaklarga  tarqaladigan  kloniko-tonik
talvasalar  kuzatiladi.
Tonik va klonik talvasalar yakka hamda aralash holda paydo
bo‘lishi yoki ketma-ket tutib turadigan bo‘lishi mumkin.
Klonik talvasalar hayotining birinchi yilini yashab kelayotgan
bolalarda ko‘proq kuzatilsa, yoshidan oshgan bolalarda esa ko‘proq
tonik talvasalar kuzatiladi.
Latent yoki yashirin spazmofiliya ro‘yirost shakliga qaraganda
bolalarda ancha ko‘proq uchraydi va quyidagi doimiy simptomlari
bilan namoyon bo‘ladi:
1. Xvostek simptomi — fossa canina (yonoq
ravog‘i  bilan  og‘iz  burchagi  o‘rtasi)ga  barmoq
bilan  ohista  tukillatib  urib  ko‘rilgan  zahoti  te-
gishli tomondagi og‘iz, burun yoki ko‘z qovog‘i
mushaklarining  qisqarishi  yoki  tortishib  qolishi
kuzatiladi  (27-rasm).
2. Lyustning perineal simptomi. Bola yig‘lab
turgan va shu sababli Xvostek simptomini aniq-
lash  mumkin  bo‘lmagan  mahalda  n.  perineus
nervini  ta’sirlab  ko‘rish  uchun  kichik  boldir
suyagi boshchasining orqasi va sal pastiga bol-
g‘acha bilan urib ko‘riladi. Ayni vaqtda, bolaning
boldirini chap qo‘l bilan ushlab, oyoq panjasi erkin osilib tura-
digan holda tutilsa, bola oyoq panjasini dorzal tomoniga bukib, sal
tashqari tomonga uzoqlashtiradi.
3. Trusso  simptomi.  Latent  spazmofiliyaning  periferik  asablar
mexanik  qo‘zg‘aluvchanligi  kuchayishidan  paydo  bo‘ladigan
simptomlari jumlasiga kiradi va bolaning yelkasi tomir-asab dastasiga
jgut, manjetka yoki shunchaki barmoqlar bilan bir necha daqiqa
bosib  turiladigan  bo‘lsa,  qo‘lining  panjasi,  mushaklari  tortishib,
qisqarib qolishi tufayli «akusher qo‘li» holatini oladi. Ushbu simptom
Xvostek simptomi kabi doim ham kuzatilavermaydi.
Spazmofiliyaning yuqorida tasvirlab o‘tilgan ko‘rinishlari bir-
biri bilan har xil tarzda qo‘shilgan holda uchraydi, vaqtida oldi
olinmasa va tegishli davo choralari ko‘rilmasa, retsidivlanishi, ya’ni
qaytalanishi  mumkin.
Asoratlari. Spazmofiliya vaqtida aniqlanmasa va tegishli davo-
lash  o‘tkazilmasa,  uzoq  davom  etgan  laringospazmdan  va  ay-
niqsa,  eklampsiya  xurujlaridan  so‘ng  bola  o‘lib  qolishi,  miyada
turg‘un o‘choqlar paydo bo‘lishi, raxit bilan birga kechishida na-
fas a’zolarining kasalliklari avj olib ketishi xavfini tug‘diradi.
27-rasm. Xvostek
(a)  va  Trusso  (b)
simptomlari.

115
Oqibatlari.  Vaqtida  aniqlash  va  ko‘riladigan  keskin  chora-
tadbirlar spazmofiliya xurujlarining kamayishi, batamom yo‘qolishi
va izsiz tuzalib ketishiga olib keladi. Aksariyat hollarda bolalar 2
yoshdan oshgandan so‘ng ovqatlanishdagi kamchiliklarning kes-
kin kamayishi va kalsiyga bo‘lgan ehtiyojning qondirilishi natija-
sida kasallik kamroq uchraydigan bo‘lib qoladi.
Hamshiralik tashxislari. Nafas olishning to‘xtab qolishi, qo‘l-
oyoqlarning tirishib tortishishi, kloniko-tonik talvasalar, yurakning
to‘xtab qolishi va boshqalar.
Qo‘shimcha tekshiruvlar. Umumiy qon, siydik va axlat tahlillari,
qondagi  kalsiy  miqdorini  aniqlash,  rentgenologik  tekshiruvlar
o‘tkazish.
Davolash va parvarish qilish. Spazmofiliya xurujlari boshlanib
qolgan mahallarda shoshilinch choralar ko‘rilishi kerak. Buning
uchun birinchi navbatda tinch sharoit yaratish, bolaning boshini
sal yonga burgan holda yotqizib qo‘yish, lat yemasligi uchun boshi
bilan qo‘l-oyoqlarini ehtiyotlik bilan ushlab turish kerak. Statsionar
sharoitida laringospazm xurujlari tutganda bolaning til ildizini shpatel
bilan ta’sirlantirish, kislorodga bo‘lgan ehtiyojni qondirish maqsa-
dida kislorodoterapiya o‘tkazish lozim.
Talvasa xurujlarini to‘xtatish uchun quyidagi choralar ko‘riladi:
1) 20—30 ml miqdordagi harorati 38—40 °C bo‘lgan 2 % li
xloralgidrat eritmasi (tozalov klizmasidan keyin) bilan klizma qi-
lish  (talvasalar  to‘xtamasa,  20—30  daqiqadan  keyin  muolajani
takrorlash  kerak);
2) 0,2 ml/kg hisobidan olingan 25 % li magneziy sulfatni 2 ml
0,5—1 % li novokain eritmasiga qo‘shib mushak orasiga yuborish;
3) fenobarbital tabletkasidan ichirish va shamchalar ko‘rinishi-
da har safar 0,005—0,01—0,015 g miqdorda, klizma yoki sham-
chalar ko‘rinishida har safar 0,01—0,015 g dan ishlatish uchun
barbamil qo‘llash;
4) talvasa xurujlari tana harorati ko‘tarilishi bilan birga davom
etayotgan bo‘lsa, 1 kg tana vazniga 1 mg hisobidan 2,5 % li aminazin
eritmasini  mushaklar  orasiga  yuborish  ham  maqsadga  muvofiq
hisoblanadi;
5) kloniko-tonik talvasalar tez-tez tutib turgan, katta liqildoq bo‘r-
tib chiqib qolgan hollarda kalla ichi bosimini pasaytirish uchun orqa
miyani punksiya qilib, 8—10 ml suyuqlik olib tashlash tavsiya etiladi.
Unutmang!  Bolani  chalg‘itgan  holda  xurujlar  tutishidan  saqlash
xurujlarning kamayishiga olib keladi. Shuning uchun bolani har qan-
day ta’sirlanishlardan asrash lozim.

116
Talvasalar bartaraf etilganidan keyin bir necha kun davomida
kuniga 2 mahaldan fenobarbital, difenin va bromidlar berib turiladi.
Kuniga 4—6 mahal bir choy yoki desert qoshiqdan 10 % li kalsiy
xlorid yoki kuniga 3—4 mahal 2—3 g dan kalsiy glukonat ichirib
turish  tayinlanadi.
Kalsiy preparatlarini berib bo‘lgandan keyin 3—5 kun o‘tgach,
agar spazmofiliya simptomlari yo‘qolib ketgan bo‘lsa, raxitga qarshi
davo qilib boriladi.
Profilaktikasi. Bolani ko‘krak berib emizib boqish, sun’iy yo‘l
bilan boqib kelinayotgan bolalarda esa kerakli miqdorlarda nordon
aralashmalarni buyurish, o‘z vaqtida C, B
1
 B
2
, PP, D vitamin-
larini berib turish, shu bilan birga bolaning ovqatini me’yoridan
oshirib  yubormaslik  kerak.  Bolani  har  qanday  infeksion
kasalliklardan imkoni boricha ehtiyot qilish zarur, chunki bular
talvasa  xurujlari  boshlanib  qolishiga  sabab  bo‘ladi.  Profilaktika
maqsadida 5 % li kalsiy xlorid yoki kalsiy glukonat ko‘rinishida
kalsiy berib turish, ultrabinafsha nurga solib turish ham maqsadga
muvofiq.
8.3. Ekssudativ diatez
Diatezlar yoki konstitutsiya anomaliyalari bolalar va go‘daklar
patologiyasida  muhim  o‘rin  egallab,  organizmning  muayyan
rivojlanish  davrida  turli  a’zo  va  tizimlar  funksiyalari  hamda
moddalar  almashinuvining  uzoq  muddat  beqaror  bo‘lib  turishi
bilan  xarakterlanadi,  asab-boshqaruv  mexanizmlari  esa  a’zolar-
ning  normal  faoliyatini,  butun  moddalar  almashinuvining  bir
tekis davom etishini ta’minlay olmasdan qoladi.
Konstitutsiya (organizmda tashqi va ichki ta’sirlardan qat’i nazar
har  qanday  jarayonlar  normal  kechishi  shart  bo‘lgan  holat)da
anomaliyalari bor bolalar organizmi tug‘ma, nasldan o‘tgan, ba’zan
esa turmushda orttirilgan individual xususiyatlari natijasida odatiy
bo‘lgan tashqi ta’sirlarga javoban patologik reaksiyalar ko‘rsatishga
moyil bo‘lib qoladi, bola organizmining atrof-muhitga moslanuv-
chanligi o‘zgaradi, o‘ziga xos reaktivlik yuzaga keladi. Agar ushbu
ta’sir aniqlansa va vaqtida bartaraf etilsa bu holat izsiz yo‘qolib ketadi.
Konstitutsiya anomaliyalarining hammadan ko‘proq o‘rganil-
ganlari  ekssudativ-kataral,  limfatiko-giðoplastik  va  asab-artritik
diatezlar  hisoblanadi.
Ekssudativ-kataral diatez konstitutsiya anomaliyalari ichida eng
ko‘p uchraydi va badan terisi hamda shilliq pardalarning juda nozik

117
bo‘lib, salga yara-chaqa bo‘lib ketishi, allergiya bo‘lishi, infeksiya-
larga qarshilikning kamayib ketishi bilan xarakterlanadi.
Etiologiyasi.  Iqlimiy  o‘zgarishlar,  mavsumiy  omillar  ta’siri,
ovqatning xili va boshqa ko‘pgina sabablar ekssudativ diatezning
kelib chiqishi uchun asosiy sabablar hisoblanadi.
Ekssudativ  diatez  klinik  belgilarining  paydo  bo‘lishiga  ovqat
allergenlari (ayniqsa, ovqatning oqsil va yog‘ moddalari — sigir suti,
tuxum), mahalliy fizik, kimyoviy ta’sirlar, iqlim, ob-havo sharoitlari
(sovqotish,  issiqlab  ketish),  ehtiyotdan  emlash  uchun  organizmga
yuboriladigan dorilar va boshqalar asosiy omil bo‘lishi mumkin.
Ekssudativ diatezning asosiy belgilari hayotining birinchi yilini
yashab kelayotgan bolalarda ko‘proq ifodalangan bo‘ladi. Diatezning
dastlabki simptomlari bolalarning 3—5 oyligida, lekin bundan ko‘ra
ilgariroq muddatlarda ham paydo bo‘lishi mumkin. Bola hayotining
birinchi yili ikkinchi yarmi bilan ikkinchi yilining boshlarida diatez
yaqqolroq namoyon bo‘ladi: bola hayoti ikkinchi yilining oxirlariga
borib u susayadi va ulg‘aygan sayin ko‘pchilik bolalarda yo‘qolib
ketadi,  lekin  ba’zi  bolalar  organizmining  reaktivligi  o‘ziga  xos
ravishda yumshoqroq holda saqlanib qolishi mumkin.
Klinikasi. Diatez turli yoshdagi bolalarda turlicha ko‘rinishda
namoyon  bo‘ladi.  Ularni  aniqlab  olish  uchun  bolaning  hayot
anamnezi va allergologik anamneziga katta e’tibor qaratish lozim.
Yodda tuting!
Diatez avjiga chiqqan davrda, odatda, u bolaning yuziga «yozib
qo‘yilgandek» aniq bilinib turadi.
Diatezning erta paydo bo‘ladigan va doim uchraydigan belgilari
terida o‘zgarishlar bo‘lib, bu o‘zgarishlar avvaliga boshning sochli
qismida gneys ko‘rinishida yuzaga keladi: katta liqildoqning tevaragi
i
r
a
l
r
v
a
d
k
il
a
l
o
B
r
a
l
m
o
t
p
m
i
S
i
h
s
o
y
k
a
r
k
‘
o
K
,
)
il
v
u
s
,
q
u
r
u
q
(
a
m
e
z
k
e
,
r
a
l
h
s
il
i
h
c
i
b
,
p
u
r
t
s
il
t
u
s
,
s
y
e
n
G
i
h
c
v
u
t
e
k
b
it
‘
o
g
n
i
n
it
a
v
a
q
q
il
li
h
s
z

g
o
,
»
li
t
k
if
a
r
g
o
e
g
«
,
)
m
a
h
a
d
it
a
v
a
q
q
il
li
h
s
z
‘
o
k
(
i
s
a
y
i
s
t
a
m
a
v
k
s
e
d
a
v
i
r
a
l
h
s
i
h
s
.
a
y
il
if
o
n
i
z
o
e
,i
r
a
l
h
s
il
i
z
u
b
l
a
n
o
i
s
k
n
u
f
il
‘
o
y
k
a
h
c
i
-
a
d
’
e
m
a
v
a
h
c
a
g
b
a
t
k
a
M
i
g
a
d
i
h
s
o
y
b
a
t
k
a
m
g
n
i
n
i
r
a
l
n
u
g
u
t
a
f
m
il
,
r
a
l
a
m
h
s
o
t
r
a
k
it
r
u
a
v
z
o
i
g
i
r
u
r
P
-
a
d
’
e
m
,
r
a
lt
i
r
a
f
e
l
b
,t
i
x
n
o
r
b
,t
i
g
n
i
r
a
l
,
a
n
i
g
n
a
,i
v
u
h
s
a
l
a
tt
a
k
.
a
y
i
r
u
t
a
r
u
,i
m
z
a
p
s
k
a
h
c
i
h
s
it
e
y
a
g
t
a
‘
g
o
l
a
B
,
k
il
li
y
o
m
a
g
v
o
m
u
t
,
r
a
l
a
y
i
z
a
r
k
n
i
s
o
i
d
i
,
r
a
l
a
m
h
s
o
t
r
a
k
it
r
U
a
v
a
d
’
e
m
,
k
il
li
y
o
m
a
g
a
m
t
s
a
l
a
i
x
n
o
r
b
,t
i
x
n
o
r
b
,
a
n
i
g
n
a
g
n
i
n
it
a
y
il
o
a
f
k
a
r
u
y
,i
r
a
l
h
s
il
i
z
u
b
k
i
n
o
t



Do'stlaringiz bilan baham:
1   ...   8   9   10   11   12   13   14   15   ...   34


Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2019
ma'muriyatiga murojaat qiling