Pediatriyada hamshiralik ishi


Download 1.48 Mb.
Pdf просмотр
bet17/34
Sana15.12.2019
Hajmi1.48 Mb.
1   ...   13   14   15   16   17   18   19   20   ...   34
ketishi  mumkin.
Yodda tuting!  Pilorostenozni tezlik bilan pilorospazmdan farqlab
olish davolash yo‘lini to‘g‘ri tanlash imkonini beradi.
m
z
a
p
s
o
r
o
li
P
z
o
n
e
t
s
o
r
o
li
P
.
1
.i
d
y
a
l
s
o
b
a
s
u
q
n
a
d
i
h
s
il

g
u
t
a
l
o
B
n
a
g

o
b
k
il
a
tf
a
h
3
—
2
a
l
o
b
h
s
i
s
u
Q
.i
d
a
n
a
l
h
s
o
b
n
a
d
l
a
h
a
m
.
2
r
a
h
i
n
u
k
r
a
h
i
r
a
ll
a
h
a
m
h
s
i
s
u
Q
.i
d
a

o
b
li
x
a
h
c
n
u
m
r
i
b
i
r
a
ll
a
h
a
m
h
s
i
s
u
Q
.i
d
a

o
b
y
i
m
i
o
d

153
Oqibati.  To‘liq  tekshiruvlar  natijasida  aniqlangan  kasallik
muvaffaqiyatli  o‘tkazilgan  operativ  davolashdan  so‘ng  batamom
yo‘qolib ketishi mumkin.
Hamshiralik tashxislari. Tinmay qusish, qabziyat, tana vazni-
ning keskin kamayishi va h.k.
Qo‘shimcha tekshiruvlar. Rentgenologik va rentgenoskopik tekshi-
ruvlar, sutkalik siydik miqdorini aniqlash, nazorat o‘lchash va boshq.
Davolash  va  parvarish  qilish.  Pilorostenoz,  odatda,  operativ
yo‘l bilan davolanadi. Asosiy e’tibor bolani operatsiyadan keyingi
davrda yaxshi parvarish qilib borishga qaratilgan bo‘lmog‘i kerak.
Operatsiyadan so‘ng 3 soat o‘tgach, bolaga har ikki soatda sog‘ib
olingan  sutdan  20  ml  dan  berib  turish  tavsiya  etiladi.  Keyingi
kunlari sut miqdori asta-sekinlik bilan (10 ml dan) ko‘paytiriladi
va 5-kunlarga kelib bolani kuniga 1—2 marta 5 daqiqadan emizishga
ruxsat beriladi. 7—10-kunlarga kelib esa bolani to‘liq ko‘krak suti
bilan emizib boqishga o‘tish mumkin. Qolgan barcha davo cho-
ralari paydo bo‘ladigan patologik simptomlarga qarab olib boriladi.
Profilaktikasi.  Pilorostenozning  oldini  olish  choralari  xuddi
pilorospazmdagi kabi ishlarni amalga oshirishga asoslangan.
11.7. Distrofiyalar
Normotrofiya  (eytrofiya)  bolada  (Speranskiy  va  Rozental
bo‘yicha) 6 ta belgi bilan xarakterlanadigan tushuncha hisoblanadi:
1. Normal vazn, bo‘y, tananing o‘lchamlari va bir xilda rivojlanib
borish. 2. Terining toza, nozik pushti rangli, yaxshi turgorliligi,
shilliq  qavatlarning  yaxshi  rangdaligi,  mushaklari  va  skeletining
.
3
t
u
s
n
a
g
i
d
y
a
l
h
s
a
t
a
d
i
n
a
g
s
u
q
a
l
o
B
q
o
r
m
a
k
n
a
d
it
u
s
n
a
g
l
o
b
i
m
e
i
r
o
d
q
i
m
.i
d
a

o
b
t
u
s
n
a
g
i
d
y
a
l
h
s
a
t
a
d
i
n
a
g
s
u
q
a
l
o
B
-
p
‘
o
k
n
a
d
it
u
s
n
a
g
l
o
b
i
m
e
i
r
o
d
q
i
m
.i
d
a

o
b
q
o
r
.
4
a
d
i
z
’
a
b
o
m
m
a
,i
d
a

o
b
t
a
y
i
z
b
a
Q
.
n
i
k
m
u
m
i
h
s
il
e
k
h
c
i
n
a
d
i
z
‘
o
-
z
‘
î
t
a
y
i
z
b
a
q
r

g
o
il
r
a
y
e
d
a
h
s
i
m
a
H
.i
d
a

o
b
.
5
i
d
a
l
o
q
b
i
y
a
m
a
k
i
r
a
l
n
o
s
h
s
i
y
i
S
.
)
i
d
a
y
i
s
a
h
c
a
g
a
t
r
a
m
0
1
a
l
o
b
(
i
d
a
y
a
m
a
k
n
i
k
s
e
k
i
r
a
l
n
o
s
h
s
i
y
i
S
.
)
i
d
a
y
i
s
a
h
c
a
g
a
t
r
a
m
6
a
l
o
b
(
.
6
.i
d
y
a
m
r
a
q
o
a
h
c
n
u
i
s
i
r
e
t
n
a
d
a
B
.i
d
a
t
e
k
b
i
r
a
q
o
n
i
k
s
e
k
i
s
i
r
e
t
n
a
d
a
B
.
7
.i
d
y
a

g
i
y
p
‘
o
k
a
l
o
B
.i
d
a
t
o
y
h
c
n
it
y
a
m
a

g
i
y
a
l
o
B
.
8
z
o
r
i
b
i
k
o
y
i
d
y
a
m
r
a
g
z
‘
o
i
n
z
a
v
a
n
a
T
.i
d
a
y
a
m
a
k
.i
d
a
t
e
k
b
i
y
a
m
a
k
n
i
k
s
e
k
i
n
z
a
v
a
n
a
T
.
9
-
i
s
a
n
a
t
a
d
n
a
g
l
e
k
a
g
a
n
o
x
l
a
s
a
k
a
l
o
B
-
a
r
a
q
a
g
i
g
a
d
i
n
a
g
li
‘
g
u
t
i
n
z
a
v
g
n
i
n
.i
d
a

o
b
q
o
r
p
‘
o
k
a
d
n
a
g
-
i
s
a
n
a
t
a
d
n
a
g
l
e
k
a
g
a
n
o
x
l
a
s
a
k
a
l
o
B
-
a
r
a
q
a
g
i
g
a
d
i
n
a
g
li
‘
g
u
t
i
n
z
a
v
g
n
i
n
.i
d
a

o
b
q
o
r
m
a
k
a
d
n
a
g

154
to‘g‘ri rivojlanganligi. 3. Yaxshi ishtaha (har
xil ovqatga), ovqat hazm qilishda buzilish-
larning yo‘qligi, siydik va axlatning normal
ajralishi. 4. Ichki a’zolarda patologik o‘zga-
rishlarning yo‘qligi. 5. Infeksiyalarga yaxslii
qarshilik  ko‘rsata  olishlik.  6.  Asab-ruhiy
rivojlanishning yoshiga mosligi (31-a rasm).
Distrofiya (yunon. dis — buzilish, trofe — oziqlanish) kichik
yoshdagi  bolalar  kasalligi  bo‘lib,  surunkali  ravishda  oziq  mod-
dalarning organizm to‘qimalarida o‘zlashtirilishining buzilishi va
tana vaznining normaga qaraganda yo ortiqcha, yo kam bo‘lishi
bilan xarakterlanadigan patologik holatlar yig‘indisi hisoblanadi.
Distrofiya bolalarda aksariyat ikki xil — paratrofiya va giðotrofiya
ko‘rinishlarida namoyon bo‘ladi.
Eng ko‘p uchraydigan ikkinchi xili giðotrofiya (yunon. hiðo —
kam,  past,  trofe  —  oziqlanish)  ovqatlanishning  surunkali  bu-
zilishi  bo‘lib,  vazn  va  bo‘y  o‘zgarishi,  teri  va  teriosti  yog‘  qavati
holatining  buzilishi,  asosiy  hayotiy  funksiyalarning  buzilishi,
bolaning  ozib  ketishi,  ovqatni  yaxshi  hazm  qila  olmasligi  va
immunitetning pasayib ketishi bilan xarakterlanadi.
Unutmang! Giðotrofiyalar ko‘proq go‘daklar (2 yoshgacha bo‘lgan
bolalar)da kuzatiladi, kattaroq bolalarda esa yashash sharoitlari juda noqulay
bo‘lgandagina rivojlanishi mumkin.
Etiologiyasi.  Giðotrofiyalarning  sabablari  ko‘p  va  turli-tu-
man bo‘lib, bularni shartli ravishda 3 ta asosiy guruhga ajratish
mumkin:
1. Alimentar. 2. Infeksion. 3. Atrof-muhitning noqulay sharoitlari.
Alimentar  sabablarga:
— ovqat ayrim tarkibiy qismlarining to‘g‘ri nisbati buzilgani
oqibatida  bolaning  ovqatga  yolchimay  qolishi  (oqsillar,  yog‘lar,
uglevodlar, mineral tuzlar, vitaminlarning yetarli bo‘lmasligi);
— bola ko‘krak berib boqilganida onasidagi vaqtinchalik yoki
doimiy giðogalaktiya tufayli onasining suti yetishmay qolishi;
—  ba’zan  bolaning  o‘zidagi  rivojlanish  nuqsonlari  (pilo-
rostenoz, qattiq tanglay tirtiqligi, yuqori labning bitmay qolgani,
tug‘ma yurak nuqsoni, Girshprung kasalligi va boshq.) natijasida,
yo bo‘lmasa, onasining sut bezi kamchiliklari (ko‘krak uchining
yassi, ichiga tortilgan, yorilgan bo‘lishi, ko‘krakning qattiq bo‘-
lishi va boshq.) tufayli yetarli sut ololmay qolishi;
31-a rasm.  Giðotrofiya-
ning turli xillari:
sog‘lom bola.

155
— bola ko‘krak bilan boqilganda onaning suti yetarli miqdorda
bo‘lib,  tarkib  (asosan,  undagi  yog‘  va  oqsil  miqdori)  jihatidan
yetishmay  qolishi;
— bolani betartib ovqatlantirish;
—  tibbiyot  nuqtai  nazaridan  zarur  bo‘lmagan  mahalda  ham
barvaqt qo‘shimcha ovqat berish;
— bolani ovqatlantirish texnikasida xatolarga yo‘l qo‘yish;
— aralash va asosan sun’iy usulda boqib kelinayotganda bolaga
uzoq vaqt davomida faqat sigir suti, unli ovqatlar berib borilishi;
— bolalarni uzoq vaqt davomida juda yog‘siz ovqat bilan boqilishi
va boshqalarni misol keltirish mumkin.
Alimentar  sabablar  aksari  hayotining  birinchi  yilini  yashab
kelayotgan bolalarda ko‘proq ahamiyatli hisoblanadi.
Infeksion  sabablarga:
— tez-tez qaytalanib turadigan, aksari o‘pka, quloq va buy-
raklarga asoratlar beradigan o‘tkir respirator infeksiya bilan griðp
natijasida bola organizmida doimiy yiringli o‘choqlar bo‘lishi va
almashinuv  jarayonlarining  buzilishi;
— infeksion me’da-ichak kasalliklari, ayniqsa, surunkali shakl-
dagi dizenteriya va koli-infeksiya;
—  har  xil  xarakterdagi  tug‘ma  enteropatiyalar,  jumladan,
me’daosti bezining fibroz kistozi, seliakiya, shuningdek, sil kasalligi.
Infeksion sabablar aksariyat hollarda hayotining ikkinchi yarim
yilini  yashab  kelayotgan  bolalarda,  ayniqsa,  ikki  yoshga  qadam
qo‘ygan bolalarda ahamiyatliroq bo‘lib qoladi.
Atrof-muhitning  noqulay  sharoitlariga:
—  turmush  sharoitlarining  yaxshi  emasligi  (xonaning  tor,
zax bo‘lishi, yaxshi shamollatilmasligi);
— bolani qalin kiyintirib, issiqlatib qo‘yish;
— kun tartibining noto‘g‘ri bo‘lishi;
— havodan yetarlicha bahramand bo‘lmaslik;
—  uxlash  uchun  qulay  sharoitlar  yo‘qligi;
— pedagogika qoidalariga parvo qilmaslik va tashqi muhitni tashkil
etishdagi ko‘pgina boshqa kamchiliklarni misol qilish mumkin.
Chala  tug‘ilgan  bolalarda  (ularning  anatomofiziologik  xusu-
siyatlaridan kelib chiqib) giðotrofiyalarning kelib chiqishi ancha-
gina oson kechadi.
Xulosa qilib ta’kidlash joizki, yuqorida keltirilgan hamma sabab-
lar bir-biri bilan chambarchas bog‘liqligidan, qaysi biri birlamchi,
qaysi biri ikkilamchi ekanligini aniqlab olish aksari qiyin bo‘ladi.

156
Klinikasi.  Kasallik  kelib  chiqqanda  barcha  a’zo  va  tizimlar,
ayniqsa,  me’da-ichak  yo‘li,  asab  tizimi  faoliyatida  o‘zgarishlar
yuzaga keladi, moddalar almashinuvi buziladi, umumiy va mahalliy
rezistentlik  (organizmning  kasalliklarga  bo‘lgan  qarshilik  qobi-
liyati)ning pasayib ketishi kuzatiladi.
Klinik jihatdan giðotrofiyaning I, II va III darajalari farq qilinadi.
I darajali  giðotrofiyaning  belgilari:
— bolaning umumiy ahvoli qoniqarli bo‘lib, kiyintirib qo‘yil-
ganda kasalga o‘xshamaydi;
— obyektiv tekshiruvda qorni va gavdasidagi teriosti yog‘ qat-
lami yupqalashgan, shu sababli kindik atrofida teri burmasi atigi
0,8 sm ga yetadi yoki bundan ko‘ra kamroq bo‘ladi;
— badan terisi va ko‘rinib turadigan shilliq pardalarning rangi
normal yoki salgina oqarganligi ko‘zga tashlanadi;
— mushaklar va terining sog‘lom bolaga xos bo‘lgan tarangligi
biroz pasayadi;
— tana vaznining normaga nisbatan 10—20 % kamayganligi
aniqlanadi;
— jismoniy rivojlanishi (bo‘yi, ko‘krak
qafasining  aylanasi  va  boshq.),  odatda,
normal chegaralarda qoladi;
— uyqusi, ishtahasi va ichi yo odat-
dagidek,  yoki  ozgina  o‘zgargan  bo‘ladi
(31-b  rasm).
II  darajali  giðotrofiyaning  belgilari:
— tana vaznining kamayishi 20—40 % ga yetadi;
— bolaning o‘sishdan ozgina (2—4 sm) orqada qolayotganligi
aniqlanadi;
— gavdasi, qo‘l-oyoqlaridagi teriosti yog‘ qatlami yo‘qoladi,
yuzida esa kamayib qoladi;
— teri elastikligi yo‘qolib, sonlari, yelkalarining ichki yuzasi
va dumbalarida teri salga burmalar hosil qiladi;
—  badan  terisi  oqarib  (yoki  zahil  tortib),  quruq,  ilvillagan
bo‘lib qoladi, ba’zi sohalarda terining kepakka o‘xshab po‘st tashlab
turgani, dog‘-dog‘ bo‘lib qolganligi ko‘zga tashlanadi;
— sochlari qattiq bo‘lib, siyraklashadi;
— teri turgori ancha pasayadi;
— ko‘pchilik hollarda mushak giðotoniyasi aniqlanadi;
— tana harorati doimiyligini yo‘qotib, 1 °C va bundan ham
ko‘proq miqdorlargacha o‘zgaruvchan bo‘lib qoladi;
31-b rasm. I darajali
giðotrofiya.

157
— ishtaha anchagina pasayadi, ba’zi
bolalar ovqatdan bosh tortadi, majbur-
langan  hollarda  esa  qusib  yuboradi.
Ko‘pincha  dispeptik  o‘zgarishlar  kelib
chiqadi;
— bola besaranjom, behalovat bo‘lib,
apatiya, adinamiya kuzatiladi, uyqusi notinch bo‘ladi;
— bola kechroq o‘tiradigan, tik turadigan, yuradigan bo‘ladi,
o‘rganilgan harakat ko‘nikmalari esa ba’zan yo‘qolib ham ketadi;
— quloqlari, o‘pkasi, siydik yo‘llarida, ko‘pincha, infeksion-
yallig‘lanish jarayonlari boshlanadi, shuningdek, bu xil kasalliklar
bilinmasdan, yashirin holda kechishi ham kuzatiladi (31-d rasm).
III  darajali  giðotrofiyaning  belgilari:
—  bolaning  yuzidagi  teriosti  yog‘  qatlami  keskin  kamayadi,
qari  kishi  ko‘rinishini  oladi,  badani,  qo‘l-oyoqlarida  butunlay
yo‘qoladi;
— tana vaznining kamayishi 40 % dan oshadi;
— bo‘y o‘sishi ham anchagina (4—6 sm ga va bundan ham
ko‘proq) orqada qoladi;
— terisi oqargan, zahil tortgan, ilvillagan, quruq, ba’zi joylari
kepakka o‘xshash po‘st tashlab, qontalash bo‘lib turadi.
— son, yelkalarning ichki yuzalarida, dumbalarida teri burma-
burma  bo‘lib  turadi:  terini  burma  qilib  yig‘ilganda  hadeganda
yozilmaydi.
—  shilliq  pardalar  quruq,  och-qizil  rangda  bo‘lib,  salga  ja-
rohatlanadi,  og‘iz  oqarishi,  stomatitlar,  davo  choralari  olib  bo-
rilishiga qaramay hadeganda bitavermaydigan yara-chaqalar ko‘p
paydo bo‘ladi.
— mushaklar atrofiyaga uchraydi, tonusi pasayadi;
— bolada avvaliga besaranjomlik, yig‘loqilik kuzatiladi, keyin-
chalik bo‘shanglik, atrofdagilarga nisbatan loqaydlik, apatiya ku-
chayadi,  ko‘p  uxlaydi,  och  qolganligini  aniqlab  bo‘lmaydi;
— ilgari hosil qilingan harakat ko‘nikmalari batamom yo‘qolib
ketadi;
— tana harorati doimo deyarli past;
— nafas yuza, aritmik, sekinlashgan bo‘lib, ko‘pincha, atelek-
tazlar, atiðik kechadigan pnevmoniyalar paydo bo‘ladi;
— yurak tonlari, ko‘pincha, bo‘g‘iq, puls zaif va sekinlashgan,
daqiqasiga 60—80 tagacha tushib qoladi;
— bolaning qo‘l-oyoqlari ushlab ko‘rilganda aksari muzdek bo‘ladi;
31-d rasm. II darajali
giðotrofiya.

158
— qorni ichiga tortilgan yoki aksincha
damlanib,  shishgan,  ishtahasi  keskin  pa-
saygan, tez-tez qusadigan bo‘lib qoladi;
—  ichi,  odatda,  suyuq,  bot-bot  kelib
turadi, dispepsiya holatlardagi axlatga o‘x-
shab  goho  qabziyat  bo‘ladi,  diurez  ko‘p-
chilik hollarda kamayib ketadi (31-e rasm).
Giðotrofiyaga uchragan bolalarda turli  kasalliklarga moyillik
ortadi,  bunday  kasalliklar  ularda  og‘ir  o‘tadi,  uzoq  cho‘zilib,
ko‘pincha,  turli  asoratlar  qoldiradi.
O‘z navbatida, giðotrofiya fonida paydo bo‘lgan har qanday
kasallik boladagi giðotrofiyaning yanada zo‘rayib ketishiga olib keladi.
Asoratlari. Giðotrofiya bilan og‘rigan bolalarda, ayniqsa, III
darajali shaklida, bolaning jismoniy va asab-ruhiy rivojlanishdan
ortda qolib ketishi, ikkilamchi infeksiyaning boshlanib qolishi kabi
asoratlar kuzatiladi. Bundan tashqari, kasallik fonida kechayotgan
turli kasalliklarning og‘irlashishiga va turli xil asoratlar berishiga
sabab bo‘ladi.
Oqibati.  Giðotrofiyada  oqibat  kasallikning  og‘ir-yengilligi,
bolaning yoshi va kasallik asoratlari bor-yo‘qligiga bog‘liq bo‘lib, I
darajali giðotrofiyada kasallik vaqtida aniqlab olinib, unga to‘g‘ri
davo qilib borilsa, bola nisbatan qisqa muddatda sog‘ayib ketadi.
II darajali giðotrofiya hozirgi sharoitlarda juda ko‘pchilik hollarda
davolanmoqda, lekin bunday bolalarga davo qilish uchun odatda
kam deganda 4—6 hafta kerak bo‘ladi. III darajali giðotrofiyaning
oqibati esa jiddiyligicha qolmoqda.
Hamshiralik tashxislari. Ishtahasizlik, qusish, ichning surishi,
besaranjomlik, apatiya, adinamiya, vaznning pasayib ketishi, qab-
ziyat, og‘iz oqarishi, stomatitlar va boshqalar.
Qo‘shimcha  tekshiruvlar.  Emadigan  bolalarda  sutkalik  sut
miqdorini hisoblab borish, nazorat o‘lchovlar, axlat va siydikning
bakteriologik tekshiruvlari va boshqalar.
Davolash  va  parvarish  qilish.  Giðotrofiyalarda  kompleks  —
etiopatogenetik, individual va simptomatik davolash olib boriladi.
Asosiy e’tibor bolaning ovqatlanishiga va parvarishiga qaratil-
mog‘i lozim. Diyetoterapiya prinsiðlari quyidagilardan iborat:
1. Diyetoterapiya kursi 3 bosqichga bo‘linadi — birinchi bos-
qichda bola ovqatga adaptatsiyalanadi, ikkinchi bosqichda yoshiga
mos keluvchi ovqat beriladi, uchinchi bosqichda ovqat ingridiyent-
lari korreksiya qilinadi va qo‘shimcha ovqat buyuriladi.
31-e rasm. III darajali
giðotrofiya.

159
1-bosqich I darajali giðotrofiyada 2—6 kun, II darajalida 8—9
kun, III darajalida esa 18—19 kun davom etadi.
2-bosqich tegishlicha, 6—7, 9—11, 22—24 kun davom etadi.
3-bosqich tegishlicha, 8—9, 13—14, 26—28 kun davom etadi.
2. Birinchi kunlarda I darajali giðotrofiyada ovqat yoshiga ke-
rakli miqdordan 2/3 hissa, II darajalida 1/2 hissa, III darajalida
esa 1/3 hissa beriladi.
3. Oqsil, yog‘, uglevod va kaloriyalar hisob-kitobi statsionarda
har haftada, ambulator sharoitda oyda ikki marta o‘tkazib turiladi.
Yetishmaydigan  ovqat  hajmi  suyuqliklar  bilan  to‘ldirib  bo-
riladi (sabzavot qaynatmalari, 5 % li glukoza eritmasi, vitaminli
sharbatlar, choy va boshq.).
Giðotrofiyaning kompleks davosiga turli guruhga kiruvchi vita-
minlar qo‘shish kerak. Askorbin kislota, B guruh vitaminlari, A
va D vitaminlari kamida 3—4 hafta davomida berib borilishi tavsiya
etiladi.
Davo  va  diyetoterapiya  chora-tadbirlari  bilan  birga  hamma
qoidalarga amal qilingan parvarishning ahamiyati beqiyosdir. To‘g‘ri
tashkil etilgan kun tartibiga rioya qilish, doim toza havodan bah-
ramand bo‘lish, badan terisi va shilliq pardalarga muntazam e’tiborli
bo‘lish, issiqlikning idora etilishini ta’minlash shular jumlasidandir.
Gigiyenik talablarga qat’iy rioya qilish (bola tagini doim yuvib qu-
ritib  turish,  cho‘miltirish,  og‘iz  bo‘shlig‘i,  burun  va  quloqlariga
e’tiborli bo‘lish) katta ahamiyatga ega. Bolaning emotsional to-
nusini oshirish maqsadida unga e’tiborli bo‘lish, o‘yinchoqlar bilan
chalg‘itish, sog‘lom bolalar bilan o‘ynatib turish lozim.
Profilaktikasi. Bolani to‘g‘ri ovqatlantirib, unga to‘g‘ri parvarish
qilib borishni uyushtirish, bolani infeksion kasalliklardan asrash,
barcha kasalliklarga sinchiklab davo qilish va aholi o‘rtasida sanitariya
maorifi  ishlarini  yuqori  saviyada  olib  borish  giðotrofiyalarning
oldini olish asoslari hisoblanadi.
Chala tug‘ilganlar, egizaklar, shuningdek, sun’iy yo‘l bilan boqila-
digan, o‘tkir kasalliklar yoki me’da-ichak kasalliklari bilan og‘rib
o‘tgan, raxitga uchragan bolalarga ko‘proq e’tibor qaratish lozim.
Bolaning kun tartibiga, ya’ni uyqu va orom soatlarining to‘g‘ri
navbatlashib borishiga hamda ochiq havoda sayr qilib turishiga,
organizmini chiniqtirishga harakat qilish ham katta ahamiyatga ega.
11.8.  Gelmintozlar
Gelmintozlar, ya’ni gijja kasalliklari organizmda parazitlik qilib
yashaydigan  chuvalchanglar  (gijjalar)  tufayli  paydo  bo‘ladigan,

160
hozirgi vaqtda nafaqat bolalarda, balki kattalarda ham keng tarqalgan
kasalliklar jumlasiga kiradi. Gelmintozlarning bunchalik tarqalishida
yashash sharoitining sanitariya jihatidan qoniqarsiz ahvolda bo‘lishi,
sanitariya-gigiyena  qoidalariga  rioya  qilmaslik  va  tabiiy  omillar
sababchi.
Gijjalar bola organizmining barcha a’zolari va to‘qimalarida:
me’da-ichak yo‘li, o‘pka, qon, markaziy asab tizimi, mushaklar,
suyaklarda parazitlik qilib yashay oladi. Lekin odamda uchraydigan
gelmintlarning aksariyati ichakda parazitlik qilib, ichak suyuqligi,
shiralari hamda to‘qimalar bilan oziqlanib, vitaminlar va mikro-
elementlarning yetishmovchiligiga sabab bo‘ladi.
Unutmang! Gelmintlar odam organizmida bitta-ikkitadan bir necha
yuz va hattoki minglargacha bo‘lishi, bir vaqtning o‘zida bemor organiz-



Do'stlaringiz bilan baham:
1   ...   13   14   15   16   17   18   19   20   ...   34


Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2019
ma'muriyatiga murojaat qiling