Pediatriyada hamshiralik ishi


Download 1.48 Mb.
Pdf просмотр
bet3/34
Sana15.12.2019
Hajmi1.48 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   34
oshirish  (rejadagi  ishlarni  bajarish);  natija  (bajarilgan  ishlarni
baholash).
1. Hamshiralik ishi, asosan, sog‘lom yoki bemor bolani tekshi-
rishdan boshlanadi. Odatda 4—5 yoshgacha bo‘lgan bolalar og‘-
riyotgan joyini ko‘rsata olmaydilar. Shu sababli tibbiyot hamshi-
ralari aksariyat ma’lumotlarni bolaning onasi yoki uning yaqinla-
ridan olishlari mumkin.
2. Agar  tekshirish  vaqtida  kerakli  axborot  yig‘ilgan  bo‘lsa,
hamshira tashxisini qo‘yish qiyin emas. Pediatriyada hamshiralik
tashxisi 3 qismdan iborat:
1)  bio-genealogik  rivojlanish  xususiyatlari,  avvalgi  kasallik-
lari,  jarohatlar,  akusherlik  anamnezi;
2) sotsial (ijtimoiy tarbiyalash tiði, oilaviy sharoit);
3) klinik (sog‘lig‘i bilan bog‘liq bo‘lgan asosiy muammolar).
3. Hamshiralik ishi parvarish rejasini tuzishda qo‘shimcha tek-
shiruv, shoshilinch yordam, parhez va medikamentoz korreksiya-
dan tashqari, bemorning himoya modelini ham inobatga olish zarur.
4. Hamshira nafaqat biror-bir tadbirni rejalashtirishi, balki uni
amalga oshirishi lozim.
Amalga oshirishning 3 asosiy turi mavjud:
1)  biror-bir  narsaga  bog‘liq  faoliyat  turi,  masalan,  bemorga
shifokor  ko‘rsatmasiga  binoan  antibiotiklar  buyuriladi,  ham-
shiradan uni amalga oshirish uchun faqat bilim va ko‘nikma talab
qilinadi;
2) biror narsaga bog‘liq emas — hamshiraning mustaqil ish-
lashi  (masalan,  bolaning  onasini  massajga  yoki  ovqat  pishirish
texnologiyasiga o‘rgatish);

22
3) bir-biriga bog‘liq holda hamshiraning boshqa mutaxassislar
bilan  hamkorlikda  ishlashi  (masalan,  stomatolog  maslahatidan
so‘ng og‘iz bo‘shlig‘ini parvarishlash).
Amalga oshirish bosqichida hamshira ish jarayoni xaritasini
olib boradi, tegishli ustunda kim, qachon va qayerda bajarishini
aniq  ko‘rsatadi,  bajarilgan  ishlar  haqida  o‘z  vaqtida  qaydlar
o‘tkazadi.
5.  Shundan  so‘ng,  hamshira  keyingi  bosqichga  o‘tadi.  Bu
bosqichda quyidagi ko‘rsatkichlar e’tiborga olinadi:
1) bemorning muolajalarga bo‘lgan reaksiyasini baholash (ma-
salan, qat’iyan yotish rejimiga rioya qilinganda bemorning tuvak
qo‘yilishiga reaksiyasi);
2) muolajalar to‘g‘risida bemorning fikri;
3)  qo‘yilgan  maqsadga  erishishni  baholash  hamshira  amalga
oshirgan  tadbirlarning  to‘g‘riligini  aniqlash  uchun  kerak.  Agar
ma’lum muddatda maqsadga erishilmasa, xato taktika qo‘llangan
yoki patsiyentni tekshirish to‘la hajmda amalga oshirilmagan bo‘lsa,
demak hamshiralik jarayonini birinchi bosqichdan boshlash kerak;
4)  ko‘rsatilgan  yordamni  baholash.
Hamshiralik  ishi  jarayoni  pediatriyada  tashkil  etilgan  eng
zamonaviy modellardan bo‘lib, hamshirada mavjud bo‘lgan barcha
imkoniyatlarni amalga oshirishga imkon beradi, hamshirani shi-
fokor  buyurgan  vazifani  ado  etuvchi  shaxsdan  yuqori  malakaga
ega bo‘lgan mutaxassis darajasiga ko‘taradi.
2.  SOG‘LOM  BOLA
2.1. Bolalik davrlari
Bolalar organizmi muayyan qonuniyatlarga asoslangan holda
tinmay o‘sib, rivojlanib boradi. Bola o‘sib rivojlanish jarayonida
ma’lum bir davrlarni boshidan kechiradi. Har bir davr boladagi
o‘ziga  xos  anatomofiziologik  xususiyatlar  bilan  ta’riflanadiki,
ushbu xususiyatlar jamlanib bola organizmining reaktiv xossalari
va qarshilik qilish qobiliyatiga o‘z ta’sirini o‘tkazadi. Bu esa o‘z
navbatida turli yoshdagi bolalarda aniq bir kasallikning o‘tishiga va
patologik jarayonlarning o‘ziga xos kechishiga olib keladi. Pediat-
riyada bolalik davrlarining N.P. Gundobin taklif etgan sxemasi
amaliy jihatdan qulayligi uchun qabul qilingan. Bunga muvofiq
bolalik quyidagi davrlarga bo‘linadi:

23
I. Bolaning ona qornida rivojlanish davri — urug‘lanishdan to
tug‘ilgungacha (9 kalendar oyi, 10 akusherlik oyi, 39—40 hafta
yoki  270—280  kungacha)  davom  etadi:
a)  embrional  davr  (embrion)  —  homiladorlikning  dastlabki
3 oyi;
b)  platsentar  davr  (homila)  —  3  oydan  keyingi  davr.
II. Chaqaloqlik davri.
III. Emizikli davri (kichik yasli yoshi).
IV. Sut tishlari davri:
a)  maktabgacha  tarbiya  yoshidan  oldingi  davr  (katta  yasli
yoshi);
b) maktabgacha tarbiya yoshi davri (bolalar bog‘chasiga qatnash).
V. O‘smirlik davri (kichik maktab yoshi).
VI. Balog‘atga yetish davri (katta maktab yoshi).
Yuqoridagi davrlarning har birida e’tiborga olinishi zarur bo‘l-
gan ma’lumotlar haqida to‘xtalib o‘tishga to‘g‘ri keladi.
Bolaning  ona  qornida  rivojlanish  davri  urug‘langan  tuxum
bachadon  devoriga  implantatsiyalangan  davrdan  toki  bola  tu-
g‘ilgungacha bo‘lgan davrni o‘z ichiga oladi. Ana shu davrning eng
qaltis oralig‘i embrional davr bo‘lib, bola a’zo va to‘qimalarining
shakllanishi va platsenta (yo‘ldosh)ning rivojlanishi aynan shu davrga
to‘g‘ri keladi. Onaning shu davrda turli o‘tkir va ayniqsa, virusli
kasalliklar  bilan  kasallanishi,  turli  jismoniy  va  ruhiy  zarbalarga
duch kelishi bolada tug‘ma nuqsonlar paydo bo‘lishiga sabab bo‘ladi.
Platsentar davrda esa bola bevosita yo‘ldosh orqali qon bilan
ta’minlana boshlaydi. Shuning uchun bolaning rivojlanishi va
o‘sishi bevosita onaning umumiy ahvoliga bog‘liq bo‘lib qoladi.
Onadagi har qanday kasallik va patologik holatlar bolaga o‘z ta’si-
rini  ko‘rsatishi,  keyingi  rivojlanishini  izdan  chiqarishi  mumkin.
Yo‘ldoshning  baryerlik  (himoya)  qobiliyati  susayishi  natijasida
esa, bolaning turli xil tug‘ma somatik va infeksion kasalliklar bilan
tug‘ilish hollari kuzatiladi.
Chaqaloqlik davri bola tug‘ilgan kundan boshlab 28 kungacha,
ya’ni 3—4 hafta, milliy an’analarga binoan esa 40 kungacha davom
etadi (chillalik davri). Chaqaloqlik davrida bola yangi, tashqi dunyoga
moslashish  jarayonida  bo‘ladi.  Har  qanday  noqulay  holatlar  va
parvarishdagi nuqsonlar bolaning umumiy ahvoliga juda tez ta’sir
qilishi  va  hali  a’zo  tizimlari  yetilib  ulgurmagan  organizmni
kasalliklarga  chalintirib  qo‘yishi  mumkin.  Ayniqsa,  chaqaloqlar
infeksiyalarga qarshi o‘ta himoyasiz. Infeksiya kindik qoldig‘i, kindik

24
yarasi, oson jarohatlanadigan va nozik teri orqali osonlikcha kiradi
va piodermiyalar, kindik kasalliklari, ba’zi hollarda esa sepsis kabi
og‘ir kasalliklar kelib chiqishiga olib keladi. Infeksiyalanish aksari
ona qornida, tug‘uruq vaqtida va tug‘uruqdan keyin aseptika va
antiseptika qoidalariga rioya qilinmagan hollarda sodir bo‘ladi.
Emizikli davri chaqaloqlik davridan boshlab toki bola sutdan
chiqarilgungacha  davom  etadi  (aksari  qiz  bolalar  12—16  oylik-
kacha, o‘g‘il bolalar 16—24 oylikgacha).
Bu  davrning  xarakterli  tomonlaridan  biri  bo‘y  va  vaznning
juda  tez  ortib  borishi,  moddalar  almashinuvining  shiddatli  ke-
chishidir. Bola markaziy asab tizimi takomillashib boradi, o‘tirish,
emaklash,  tik  turish,  ba’zi  bolalarda  esa  hattoki  yurish  kabi
harakat ko‘nikmalari shakllanadi, bolalar ayrim bo‘g‘in va so‘zlarni
ham chiqara boshlaydi. Harakatlar ko‘lami kengayganligi uchun
bolalarning ovqatga bo‘lgan ehtiyoji ham ortadi. Lekin hazm a’zo-
larining rivojlanishi hali oxiriga yetmaganligini hisobga olinadi-
gan  bo‘lsa,  bolani  iloji  boricha  tabiiy  ovqatlantirishga  ko‘proq
e’tibor qaratish lozim. Shu davrda bolalarda aksari me’da-ichak
kasalliklari  (dispepsiyalar,  diareyalar),  raxit,  spazmofiliya,  turli
diatezlar,  ovqatlanish  va  hazm  qilishning  surunkali  buzilishlari
(distrofiyalar,  ayniqsa,  giðotrofiyalar),  nafas  a’zolari  kasalliklari
ko‘proq  kuzatiladi.  O‘tkir  yuqumli  kasalliklardan  qizamiq,
ko‘kyo‘tal va boshqalar ham shu davrda ko‘proq uchrashi aniqlangan.
Shunisi ham xarakterliki, emadigan yoshdagi bolalarda yuqo-
ridagi kasalliklar og‘ir, umumiy belgilarning ustun turishi va ma-
halliy simptomlar kam ifodalanishi bilan o‘tadi.
Sut tishlari davri emizikli davrning o‘rtalaridan boshlab bola
6—7 yoshga to‘lgunigacha davom etadi. Bu davr, o‘z navbatida,
quyidagi mayda davrlarga bo‘linadi:
Maktabgacha tarbiyadan oldingi davr 1 yoshdan 3 yoshgacha
bo‘lgan oraliqni o‘z ichiga oladi. Bu davrning xarakterli tomonlari
shundan iboratki, bola juda serharakat, qiziquvchan, atrof-muhit
bilan ko‘proq muloqotda bo‘ladigan bo‘lib qoladi. Shuning uchun
bolaga gigiyenik ko‘nikmalarni ko‘proq singdirish zarurati tug‘i-
ladi. Bu davrda bolalarda qizamiq, ko‘kyo‘tal, suvchechak, dizen-
teriya, virusli gepatit, griðp, o‘tkir respirator kasalliklar, skarlatina,
difteriya va boshqa kasalliklar bilan og‘rish hollari ko‘proq uchraydi.
Ayniqsa,  shu  yoshdagi  bolalarda  organizmning  turli  sabablarga
ko‘ra zaiflashishi sil intoksikatsiyasining yuzaga chiqishiga, ba’zida
esa uning lokal shakllariga o‘tib ketishiga ham olib keladi.

25
Maktabgacha tarbiya davri 3 yoshdan 6—7 yoshgacha oraliqni
o‘z ichiga oladi va bu davr bola organizmining oldingi davrlariga
nisbatan anchagina mustahkamlanishi, mushaklarining rivojlanib
baquvvatlashishi, katta yoshdagi kishilar bilan bir xil ovqatlanishga
o‘tilishi bilan xarakterlanadi. Bu davrning oxirlariga kelib bolada
sut tishlari almashina boshlaydi, bola intellektual jihatdan mukam-
mallashadi va maktabga borishga tayyorlanadi.
Bolalardagi kasalliklar deyarli yengilroq va asoratlarsiz o‘tadi,
lekin  sil  bilan  kasallanish  xavfi  yuqoriligicha  qoladi,  turli  xil
endokrin  kasalliklar  paydo  bo‘lish  ehtimoli  ortadi.
O‘smirlik davri (kichik maktab yoshi) 6—7 yoshdan 11—12
yoshgacha  bo‘lib,  suyak  tizimining  rivojlanishi  oxiriga  yetadi,
mushaklari zo‘r berib rivojlanishda davom etadi, fikrlash, yozish
va  uyg‘unlashgan  nozik  harakatlarni  bajarish  ko‘nikmalarining
mukammallashishi bilan xarakterlanadi. Sut tishlari doimiy tishlar
bilan almashinib bo‘ladi, bola bog‘cha sharoitidan maktab sharoitiga
moslashadi.
Bu  yoshdagi  bolalarda  ham  o‘tkir  yuqumli  kasalliklar  bilan
o‘g‘rish  hollari  uchrasa-da,  kamroq  va  yengilroq  o‘tishi  bilan
qolgan davrlardan farq qiladi. Lekin bu davrda bolalarda revmatizm
bilan kasallanish darajasi ortadi.
Balog‘atga yetish davri (katta maktab yoshi ) 11—12 yosh-
dan 17—18 yoshgacha bo‘lgan davrni o‘z ichiga oladi va endokrin
tizimdagi  katta  o‘zgarishlar  bilan  xarakterlanadi.  Chunonchi,
jinsiy  bezlar,  qalqonsimon  bez,  giðofiz  funksiyalari  kuchayadi,
bu esa  bolalarda va  o‘smirlarda shu bezlar funksiyalarining bu-
zilishiga  xos  endokrinopatiyalar  paydo  bo‘lishiga  sabab  bo‘ladi.
Bolalarning bo‘yi o‘sishda tezlashadi va intellektual xususiyatlari
o‘zini namoyon qilaboshlaydi.
Bu davrda boladagi kasalliklar kattalarda uchraydigan kasal-
liklar  kabi  kechadigan  bo‘lib  qoladi,  yurak-tomir  tizimining
funksional o‘zgarishlari (vegetotomir distoniyalari), fe’l-atvorning
o‘zgarishi, xatti-harakatlarning dag‘allashishi va turli xil nevrozlar
kuzatiladi.
Bu  davrda  tarbiyadagi  nuqsonlar  bolaning  asab-ruhiy  va
endokrinologik  rivojlanishiga  (ayniqsa,  jinsiy)  salbiy  ta’sir  qili-
shini  yodda  tutish  lozim.  Shuningdek,  ikkilamchi  jinsiy  belgi-
larning paydo bo‘lishi va ularni bola qanday qabul qilishi yuza-
sidan ham ota-ona, ham tibbiy xodimlar nazorat olib borishlari,
vaqtida tegishli maslahatlar berib borishlari talab etiladi.

26
2.2. Bolalarning jismoniy rivojlanishi
Bolalarning jismoniy rivojlanishini baholash olib borilayotgan
barcha parvarish va kuzatuv ishlarining ko‘rsatkichi yoki nisho-
nasi  hisoblanadi.  Bolaning  asosiy  xususiyatlaridan  biri,  uning
o‘sishi va rivojlanishidir. Bu ikki tushuncha yoki jarayonga alohida
to‘xtalishni lozim topdik.
O‘sish bolada massa (og‘irlik) to‘planishi va ortib borishi hi-
soblansa, rivojlanish boladagi turli a’zo va tizimlarning mukam-
mallashuvi va differensiallashuvini bildiradi. Bu ikki jarayon bo-
lada doimiy davom etadi, lekin hammavaqt ham baravar kech-
maydi, qaysidir davrda birinchisi ustunlik qilsa, ikkinchisi ikkinchi
o‘ringa tushib qoladi va aksincha.
Bolaning turli davrdagi yoshiga xos farqlari ham ana shu ja-
rayonlardan qay birining ustun turishi bilan xarakterlanadi.
Bolalarning  jismoniy  rivojlanishi  ularning  vazni  (og‘irligi),
bo‘yi, ko‘krak qafasi va bosh aylanasi, kattaroq bolalarda o‘pka-
sining tiriklik sig‘imi va mushak kuchi, shuningdek, umumiy ah-
volini aniqlash bilan baholanadi.
Chaqaloqning  vazni  tug‘ilganidan  keyin  3—5-kunlarga  kelib
150—200  g,  ko‘pi  bilan  300  g  kamayadi  (chaqaloqlardagi  fi-
ziologik holatlarga qarang). 10—12-kunlarga kelib bolaning vazni
oldingisiga qaytadi va kun sayin ortib boradi (2-jadval).
2-jadval
Hayotining birinchi yilida bola vaznining ortib borishi
g
n
i
n
a
l
o
B
i
h
s
o
y
)
r
a
l
y
o
(
i
r
a
s
y
O
i
h
s
il
i
h
s
‘
o
q
)
g
(
a
d
r
v
a
d
n
a
g

O
i
n
a
g
li
h
s
‘
o
q
)
g
(
g
n
i
n
a
l
o
B
i
h
s
o
y
)
r
a
l
y
o
(
i
r
a
s
y
O
i
h
s
il
i
h
s
‘
o
q
)
g
(
a
d
r
v
a
d
n
a
g

O
i
n
a
g
li
h
s
‘
o
q
)
g
(
1
0
0
6
0
0
6
7
0
0
6
0
0
9
4
2
0
0
8
0
0
4
1
8
0
5
5
0
5
4
5
3
0
0
8
0
0
2
2
9
0
0
5
0
5
9
5
4
0
5
7
0
5
9
2
0
1
0
5
4
0
0
4
6
5
0
0
7
0
5
6
3
1
1
0
0
4
0
0
8
6
6
0
5
6
0
0
3
4
2
1
0
5
3
0
5
1
7
Bir yoshdan oshgan bolalarning tana og‘irligini (10 yoshgacha)
aniqlash  uchun  quyidagi  formuladan  foydalanish  mumkin:
(9,5 — 10 kg ) + 2 
×
 n

27
Bu yerda: n — bolaning yoshi, 2 — har yili qo‘shilib boradigan
o‘rtacha og‘irlik. Masalan, 5 yoshli bolaning vaznini aniqlash uchun
quyidagicha yo‘l tutiladi:
9,5 + 2 
×
 5 = 9,5 + 10 = 19,5 kg
10  yoshdan  oshgan  bolalarning  vaznini  aniqlash  uchun  esa
quyidagi formuladan foydalaniladi:
30 kg + 4 kg 
×
 (n — 10)
Bu yerda: n — bolaning yoshi, 30 — 10 yoshli bolaning o‘rtacha
vazni. Masalan, 13 yoshli bolaning vazni quyidagicha aniqlanadi:
30 + 4 
×
 (13–10) = 30 + 4 
×
 3 = 30 + 12 = 42 kg
Hayotining birinchi yilida bolalarning bo‘yi juda tez o‘sib boradi
va bola bo‘yining yillik uzayishi 20—25 sm ni tashkil qiladi. Ikkinchi
yilda bolaning bo‘yiga 11 sm, uchinchi yili 8 sm va 4—7 yoshlar
orasida yiliga 5—7 sm dan qo‘shilib boradi. 6—7 yoshligidan 11—
12  yoshligigacha  har  yili  4—5  sm,  balog‘at  yoshi  davrining  har
yili esa bo‘yning 7—8 sm gacha uzayishi kuzatiladi (3-jadval).
3-jadval
Turli yoshdagi bolalarning bo‘yi
i
h
s
o
y
g
n
i
n
a
l
o
B
)
r
a
ll
i
y
(
i
g
il
n
u
z
u
y
‘
o
B
)
m
s
(
g
n
i
n
a
l
o
B
)
r
a
ll
i
y
(
i
h
s
o
y
i
g
il
n
u
z
u
y
‘
o
B
)
m
s
(
1
5
,
2
7
9
5
,
3
2
1
2
0
,
3
8
0
1
5
,
6
2
1
3
5
,
2
9
1
1
0
,
4
3
1
4
5
,
7
9
2
1
0
,
7
3
1
5
0
,
2
0
1
3
1
0
,
2
4
1
6
0
,
9
0
1
4
1
0
,
0
5
1
7
0
,
3
1
1
5
1
5
,
2
5
1
8
0
,
9
1
1
Bolaning bo‘yini dastlabki 4 yil davomida taxminan quyidagi
formula yordamida aniqlash mumkin:
100 sm — 8 sm × (4 — n)
Bu yerda: 8 — bolaning bo‘yiga yil davomida qo‘shilib bora-
digan o‘rtacha uzunlik, n — esa bolaning yoshi. Masalan, 3 yoshli
bolaning bo‘yi quyidagicha aniqlanadi:

28
100 — 8 × (4 — 3) = 100 — 8 = 98 sm
4 yoshdan oshgach esa, quyidagi formuladan foydalaniladi:
100 sm + 6 sm × (n — 4)
Bu yerda: 6 — bolaning bo‘yiga yil davomida qo‘shilib bora-
digan  o‘rtacha  uzunlik, n  —  bolaning  yoshi.  Masalan,  8  yoshli
bolaning bo‘yi quyidagicha aniqlanadi:
100 + 6 × (8 — 4) = 100 + 6 × 4 = 100 + 24 = 124 sm
Bolalarning jismoniy rivojlanishini baholashda ularning bosh
va ko‘krak qafasi aylanasining o‘lchami ham muhim ahamiyat kasb
etadi. Bolalarning bosh aylanasi tug‘ilganida 34—35 sm, ko‘krak
aylanasi esa undan 1—2 sm kamroqni tashkil etadi (32—34 sm).
Bu ko‘rsatkichlar bola 2—4 oylik bo‘lganda bir-biriga tenglashib
qoladi. Keyinchalik ko‘krak aylanasi bosh aylanasidan ustunlik qila
boshlaydi va bu ustunlik doimiy bo‘lib qoladi (4-jadval).
4-jadval
Turli yoshdagi bolalarning bosh va ko‘krak aylanasi
O‘g‘il  bolalarning  bo‘yi,  vazni  va  ko‘krak  aylanasi  o‘lchami
bolalikning 11 yoshigacha qiz bolalarnikidan ustunlik qiladi, 11
yoshga kelib esa bu o‘lchovlar bir-biriga tenglashadi, keyinchalik
g
n
i
n
a
l
o
B
i
h
s
o
y
i
s
a
n
a
l
y
a
h
s
o
B
i
s
a
n
a
l
y
a
k
a
r
k
‘
o
K
a
l
o
b
li
‘
g
‘
O
a
l
o
b
z
i
Q
a
l
o
b
li
‘
g
‘
O
a
l
o
b
z
i
Q
1
2
,
7
4
0
,
6
4
0
,
9
4
7
,
7
4
2
–
–
0
,
2
5
0
,
0
5
3
–
–
0
,
3
5
5
,
2
5
4
–
–
0
,
4
5
0
,
3
5
5
–
–
0
,
6
5
0
,
5
5
6
–
–
0
,
7
5
5
,
6
5
7
–
–
0
,
9
5
5
,
7
5
8
–
–
5
,
9
5
2
,
8
5
9
–
–
0
,
2
6
0
,
0
6
0
1
–
–
0
,
4
6
6
,
2
6
1
1
–
–
0
,
6
6
3
,
4
6
2
1
–
–
3
,
6
6
5
,
7
6
3
1
–
–
6
,
9
6
0
,
0
7
4
1
–
–
0
,
3
7
0
,
3
7

29
15 yoshgacha qiz bolalar ustunligi sezilib qoladi. 15—16 yoshdan
keyin esa o‘g‘il bolalar doimiy ravishda ustunlikni saqlab qolishadi.
Bolalarning jismoniy rivojlanishiga juda ko‘p omillar, jumla-
dan,  tashqi  muhit  omillari  (kun  tartibi,  ovqatlanish,  sayrlar,
jismoniy tarbiya va sport bilan shug‘ullanish, chiniqish va boshq.)
va  har  xil  kasalliklar  (ayniqsa,  yurak  tug‘ma  nuqsonlari,  mar-
kaziy  asab  tizimining  tug‘ma  va  orttirilgan  kasalliklari,  endo-
krinopatiyalar va boshq.) salbiy ta’sir qilishi mumkin.
Bolalarning  jismoniy  rivojlanishini  to‘g‘ri  baholash  uchun
antropometrik  o‘lchov  ishlari  o‘tkazib  turiladi.  Bu  o‘lchovlarni
aksariyat hollarda tibbiyot hamshirasi o‘tkazadi va qanchalik to‘g‘ri
aniqlanishi bolaning o‘sib-rivojlanishi haqida aniq xulosalar chi-
qarilishini  ta’minlaydi  (ushbu  o‘lchovlarni  o‘tkazish  darslikning
amaliy qismida bayon qilingan).
2 yoshgacha bo‘lgan bolalarning vazni, bo‘yi, ko‘krak va bosh
aylanalari o‘lchami chaqaloqlardagi kabi poliklinikalarda o‘lchanadi.
Hozirgi davrga kelib bolalar va o‘smirlarning o‘sishi va rivoj-
lanishida akseleratsiya jarayoni sodir bo‘layotganini ham hisobga
olish zarur. Akseleratsiya jarayoni jismoniy va jinsiy rivojlanishning
tezlashishi bilan xarakterlanadi va quyidagilarda o‘z aksini topadi:
1. Chaqaloqlarning kattaroq tug‘ilayotganligi; 2. Sut tishlari-
ning ertaroq chiqayotganligi; 3. Hamma yoshda bolalarning vazni
va bo‘yining kattaroq bo‘lib borishi; 4. Bosh, ko‘krak va boshqa
o‘lchovlarning kattalashib borayotganligi; 5. Qiz bolalarning erta
hayz ko‘ra boshlayotgani va o‘g‘il bolalarda balog‘atga yetishning
erta sodir bo‘layotganligi; 6. O‘g‘il va qiz bolalarda suyaklanish
yadrolarining ertaroq paydo bo‘layotganligi.
Xulosa  qilinganda,  bolalarning  jismoniy  rivojlanishini  kuza-
tish va doimiy baholab borish bevosita tibbiyot hamshirasining
asosiy vazifalaridan biri bo‘lib, aniqlangan har qanday kamchi-
liklar vaqtida shifokorga ma’lum qilinishi va tegishli chora-tad-
birlar ko‘rilishini ta’minlash talab qilinadi.
3.  BOLALARNING  ICHKI  A’ZO  VA  TIZIMLARINING
ANATOMOFIZIOLOGIK  XUSUSIYATLARI  (AFX)
Bolalar organizmining o‘ziga xos anatomofiziologik xususiyatlari
va ularga bog‘liq holda bolaning sog‘lom o‘sishi, rivojlanishi va
parvarishida maxsus omillarga bo‘lgan ehtiyoj pediatriya fanining
paydo bo‘lishiga asosiy turtki bo‘ldi. Bolalar kattalarning bir kichik



Do'stlaringiz bilan baham:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   34


Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2019
ma'muriyatiga murojaat qiling