Sanoat iktisodiyoti va menejment


Download 0.64 Mb.
Pdf просмотр
bet7/7
Sana09.02.2020
Hajmi0.64 Mb.
1   2   3   4   5   6   7

 

Nazorat uchun savollar: 

Iqtisodiy integratsiyaning mohiyatini tushuntirib bering. 

Integratsiyaning qanday bosqichlari mavjud? 

Erkin savdo hududlari nima? 

Integratsion jarayonlar milliy iqtisodiyotlar rivojlanishiga qanday ta’sir ko’rsatadi? 

EI qachon va qaysi davlatlar tomonidan tashkil etilgan? 

Jahondagi integratsion birlashmalar haqida gapirib bering. 

NAFTA tuzilishidan asosiy maqsad nima bo’lgan. 

NAFTAga qaysi davlatlar a’zo? 

 

 

11-mavzu. JAHON INTEGRATSION JARAYONLARIDA   

O’ZBEKISTONNING ISHTIROKI 

11.1. O’zbekiston Respublikasining jahon mamlakatlari bilan ikki 

tomonlama munosabatlari 

11.2. O’zbekiston Respublikasining Xalqaro iqtisodiy tashkilotlar bilan 

hamkorligi 

11.3. O’zbekistonning Butunjahon savdo tashkilotiga a’zo bo’lishi 

 

11.1. O’zbekiston Respublikasining jahon mamlakatlari bilan ikki 



tomonlama munosabatlari 

O’zbekiston Markaziy Osiyo mintaqasining markazida joylashgan. Bu yerda 

mintaqa  axolisining  45%i  yashaydi  va  u  mintaqaning  boshqa  mamlakatlari 

(Qozog’iston, Qirg’iziston, Tojikiston,  Turkmaniston) bilan  umumiy  chegaralarga 

ega  bo’lgan  yagona  mamlakat,  shuningdek  u  yevropa  bilan  Janubiy  va  Janubiy-

SHarqiy Osiyoni transport va telekommunikatsiya bo’yicha birlashtiruvchi muhim 

koridor hisoblanadi. 

Hozirda  O’zbekiston  qator  obro’li  va  jahon  iqtisodiyotida  muhim 

ahamiyatga  ega  bo’lgan  xalqaro  tashkilotlarning  teng  xuquqli  a’zosi,  jahonning 

o’nlab  davlatlari  bilan  do’stona  aloqalarini  bog’lagan,  yirik  bank  va  moliyaviy 

 

46 


organlar  bilan  hamda  nodavlat  va  nohukumat  tashkilotlar  bilan  hamkorlik 

qilmoqda. Respublikada 43 ta chet davlatlarning elchixonalari, 15 ta hukumatlararo 

va 49 ta nohukumat tashkilotlar akkreditatsiya qilingan. 

Davlatimiz barcha asosiy va muhim xalqaro konventsiyalarning ishtirokchisi 

hisoblanadi. 

O’zbekiston  turli  darajadagi  –  global  va  mintaqaviy  integratsion 

jarayonlarda  qatnashish  bilan  bir  paytda  bir  muhim  tamoyilga  rioya  qiladi:  bir 

davlat  bilan  yaqinlashish  boshqa  bir  davlat  bilan  uzoqlashish  evaziga  bo’lmasligi 

kerak.  O’zbekistonning  jahon  xamjamiyati  bilan  integratsiyasining  tarkibiy  qismi 

turli davlat va xalqaro tashkilotlar bilan ko’p tarmoqli aloqalardir. 



Bunda Yevropa Ittifoqi muhim o’rin egallaydi.  

O’zbekiston  Respublikasi  va  yevropa  Ittifoqi  o’rtasidagi  hamkorlikni  1992 

yil  15  aprelda  O’zbekiston  Respublikasi  hukumati  va  yevropa  Ittifoqi  qo’mitasi 

o’rtasida  o’zaro  hamkorlik  to’g’risida  Memorandumning  imzolanishi  bilan 

boshlangan. 

1994 yil 24 yanvarda O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi qoshida 

YI Qo’mitasining O’zbekistondagi texnik aloqa hamkorligi bo’yicha byuro tuzish 

to’g’risida  qaror  qabul  qilindi.  Bu  organlarning  maqsadi  O’zbekistonda  iqtisodiy 

islohotlar  jarayoni  va  bozor  munosabatlariga  o’tishda  texnik  yordam  ko’rsatish, 

shuningdek, 

O’zbekiston 

Respublikasi 

hukumati 

va  YI 


Qo’mitasining 

harakatlarining hamkorligini kuchaytiradi. 

O’zbekiston  Respublikasi  bilan  yevropa  mamlakatlari  o’rtasidagi  ko’p 

tomonlama  hamkorlikni  rivojlantirish  maqsadida  1996  yil  21  iyundagi  sammitda 

YI  a’zo  davlatlari  rahbarlari  bilan  “O’zbekiston  va  yevropa  Hamjamiyati  hamda 

unga  a’zo  davlatlar  o’rtasida  hamkorlik  va  sheriklik”  to’g’risida  bitim  imzolandi. 

O’zbekiston  Sobiq  Ittifoq  davlatlari  ichida  Rossiyadan  keyin  bunday  bitim 

imzolagan ikkinchi davlatdir.  



“SHeriklik va hamkorlik” haqidagi bitim 

O’zbekistonning  YI 

va 

YIga 


a’zo 

davlatlar  o’rtasidagi 

o’zaro 

munosabatlarning  huquqiy  asosini  tashkil  qiladi.  SHuningdek,  siyosiy,  iqtisodiy, 



fan-texnikaviy va madaniy aloqalar uchun keng imkoniyat ochadi. 

EI  mamlakatlari  bizning yetakchi  investorlarimiz  bo’lib,  hozirda 

O’zbekistonda  YI  a’zo  davlatlarining  147  firma  va  kompaniyalari  akkreditatsiya 

qilingan. 

Respublika  hududida  YI  mamlakatlari  firma  va  kompaniyalari  kapitali 

ishtiroki  bilan  480  korxona  o’z  faoliyatini  amalga  oshirmoqda,  ulardan  114  tasi-

100%  lik  yevropa  kapitali  bilan, 1995-2002  yillar  davomida  YI  firma  va 

kompaniyalari,  shuningdek  bank  tuzilmalari  O’zbekistonda  umumiy  qiymati  8 

mlrd.  AQSH  dollari  atrofida  bo’lgan  yirik  investitsion  loyihalarni  amalga 

oshirishda  ishtirok  etdi.  SHu  bilan  birga  oxirgi  yillarda  Germaniya,  Buyuk 

Britaniya, Frantsiya, Belgiya, Portugaliya, Avstriya, Gretsiya, CHexiya, Slovakiya, 

Ruminiya  va  boshqa  qator  davlatlar  bilan  to’g’ridan-to’g’ri  ikki  tomonlama 

aloqalar izchil va barqaror rivojlanmoqda. Bu munosabatlarni boshqaruvchi asosiy 

hujjat 2002 yil martda imzolangan. 

 

47 


O’zbekiston  va  AQSH.  Yirik  siyosiy,  iqtisodiy  va  intellektual  salohiyatga 

ega  dunyoning yetakchi  davlati  -  AQSH  bilan  ko’p  tomonlama  munosabatlarni 

chuqurlashtirish  va  rivojlantirish  O’zbekiston  uchun  ustivor  ahamiyatga  ega. 

“O’zbekiston  Respublikasi  va  AQSH  o’rtasidagi  strategik  sheriklik  va  hamkorlik 

asoslari  to’g’risida  Deklaratsiya”  ikki  mamlakat  o’rtasidagi  hamkorlikni 

rivojlantirishda muhim axamiyatga ega. 

Biz Amerika kompaniya va firmalari bilan qo’shma investitsion loyihalarni 

amalga  oshirishga,  ular  bilan  uzoq  muddatli  o’zaro  foydali  sheriklik 

munosabatlarini  o’rnatishga,  bozorimizda  Amerika  kapitali  mavjudligining 

kamayishiga katta ahamiyat beramiz. 

Respublikada  Amerika  investorlari  ishtirokidagi  323  korxona  ro’yxatga 

olingan,  ulardan  233  tasi  qo’shma  korxonalar  va  90  tasi  100%  chet  el  kapitaliga 

qurilgan. 

 

YAponiya O’zbekiston mustaqilligini 1991 yil 28 dekabrda tan olgan. Ikki 

davlat o’rtasida diplomatik munosabatlar 1992 yil 26 yanvarda o’rnatilgan. 

Ikki  tomonlama  munosabatlarning  rivojlanishida  O’zbekiston  Prezidenti 

I.A.Karimovning  YAponiyaga  1994  yil  may  va  2002  yil  iyulda  amalga  oshirgan 

rasmiy  tashriflari  muhim  rol  o’ynagan.  Tashriflar  chog’ida  O’zbek-YApon 

davlatlararo munosabatlariga asos bo’lgan qator xujjatlar imzolangan. SHu qatorda 

“O’zbekiston  Respublikasi  va  YAponiya  qo’shma  bayonoti”, “O’zbekiston 

Respublikasi  hukumati  va  YAponiya  hukumati  o’rtasida  imzolangan  bitimlarga 

O’zbekistonning  xuquqiy  vorisligi  haqida  maktublar  almashinuvi”,  shuningdek, 

“O’zbekiston  va  YAponiya  o’rtasida  do’stona,  strategik  sheriklik  va  hamkorlik 

to’g’risida qo’shma bayonot” imzolandi. 

Ikki tomonlama munosabatlarning rivojlanishida 1994 yil tuzilgan iqtisodiy 

hamkorlik  bo’yicha  O’zbek-YApon  va  YApon-O’zbek  qo’mitalari  muhim  rol 

o’ynaydi. 

Xitoy  Xalq  Respublikasi  bilan  hamkorlik.  O’zaro  foydali  hamkorlikning 

asosiy  yo’nalishlari 1992 yil martdagi, 1994 yil oktyabrdagi, 1999 yil noyabrdagi 

O’zbekiston  Respublikasi  Prezidenti  I.A.Karimovning  Xitoyga, shuningdek, 1994 

yillarda  XXR  Davlat  statistika  Qo’mitasi Bosh  Vaziri  Li  Penning  1996 yil  iyulda 

XXR raxbari szyan szeminning O’zbekistonga rasmiy tashriflari chog’ida aniqlab 

olingan. 

1992  yil  yanvarda  O’zbekiston  Respublikasi  va  XXR  o’rtasida  imzolangan 

savdo  iqtisodiy  bitimlarga  muvofiq  mamlakatlar  o’rtasida  mumkin  qadar  qulaylik 

rejimi o’rnatildi.  

2002 yilda ikki davlat o’rtasida mol ayirboshlash 130 mln. AQSH dollarini 

tashkil etdi, bundan 17,3 mln. AQSH dollarini eksport, 112,7 mln. AQSH dollarini 

import.  Bu  davr  mobaynida  eksportning  asosiy  moddalari:  xizmatlar,  elektr  va 

mexaniq  asbob-uskunalar,  ipak,  to’qima  materiallar,  ishlash  uchun  o’simlik 

materiallari,  mineral  yoqilg’i,  neft  va  uni  qayta  ishlangan  mahsulotlari,  paxta 

tolasi, ho’l meva va yong’oqlar, mato, kalava ip va boshqalardan iborat. 

Koreya  Respublikasi  bilan  savdo-iqtisodiy  munosabatlar.  O’zbekiston 

Prezidenti I.A.Karimovning 1992 yil iyunda, 1995 yil fevralda, 1999 yilda Koreya 

 

48 


Respublikasiga, 1994 yil  iyunda  Koreya  Respublikasi  Prezidenti  Kim yen  San 

rasmiy tashriflari chog’ida mamlakatlar o’rtasida o’zaro munosabatlar rivojlanishi 

uchun huquqiy asos qo’yildi va hamkorlikning asosiy yo’nalishlari aniqlab olindi. 

O’zbekiston Respublikasi va Koreya Respublikasi o’rtasida savdo-iqtisodiy, 

investitsion  va  “Savdo  to’g’risida”, “Investitsiyalarni  o’zaro  ximoyalash  va 

kengaytirish  to’g’risida”  ilmiy-texnikaviy  bitimlar  imzolangan.  Hozirgi  kunga 

kelib O’zbekiston va Koreya Respublikasi o’rtasida xuquqiy-shartnomaviy asosga 

ega bo’lgan 22 ta hukumatlararo shartnoma va hujjatlar imzolangan. 

1996  yil  19  iyulda  Asaka  shaxrida  “UzDEUAvto”  qo’shma  korxonasi 

avtomobil  zavodi  prezentatsiyasi  bo’lib  o’tdi. 1992 yil  iyunda  O’zbekiston  va 

Koreya Respublikasi o’rtasida imzolangan savdo shartnomasiga muvofiq savdoda 

birmuncha qulay sharoitlar rejimi o’rnatildi. 

Eksportning  asosiy  moddalarini  bu  davrda  paxta  tolasi,  xizmatlar,  mato  va 

paxta qog’ozi, kalava ipi tashkil etdi. 2003 yilning 9 oyi mobaynida ikki mamlakat 

o’rtasida  mol  ayirboshlash  179,1  mln.  AQSH  dollarini  tashkil  qildi, 39,1 mln. 

AQSH dollari eksportga, 140 mln. AQSH dollari importga to’g’ri keladi. 

Hozirgi  vaqtda  Koreya  Respublikasi  eksport-import  banki  tomonidan 

O’zbekistonga  taqdim  etilgan  umumiy  kreditlar  hajmi  96,4  mln.  AQSH  dollariga 

yetdi.  Bu  qatorda  respublika  telekommunikatsiya  tarmoqlarini  rivojlantirish 

loyihalari, “UzDEUAvto”  qo’shma  korxonasiga  qator  yangi  modellar  qo’shish, 

respublika  kollejlarini  yangi  o’quv  jixozlari  bilan  ta’minlash, “Uzbek  Ipagi” 

assotsiyatsiyasining  ipak  ishlab  chiqarish  korxonalarini  texnik  jihatdan  qayta 

qurollantirish o’rin olgan. 

O’zbekistonning Osiyodagi barqaror savdo-iqtisodiy hamkorlari: Malayziya, 

Vetnam, Xindiston, Indoneziya, Turkiya, Fors ko’rfazi davlatlaridir. 

O’tgan  yillar  MDH davlatlari bilan ikki va ko’p tomonlama  shartnomaviy 

munosabatlar  doirasida  teng  hamkorlik  asosida  o’zaro  foydali  hamkorlik  uchun 

katta  imkoniyatlar  mavjudligini  tasdiqladi.  Bunday  hamkorlik  asosida  nafaqat 

hududiy  yaqinlik  va  iqtisodiy  bog’liqlik,  balki  chuqur  tarixiy  ildizlar,  madaniy-

ma’naviy aloqalar, yirik tarixiy davr mobaynida xalqlarning umumiyligi yetadi. 

MDH  davlatlari  O’zbekistonning  asosiy  savdo  iqtisodiy  hamkorlaridan  biri 

hisoblanadi.  Ularning  hissasiga  respublika  tashqi  savdo  umumiy  hajmining  30% 

dan  ortig’i  to’g’ri  keladi.  O’zbekiston  va  MDH  mamlakatlari  mol  ayirboshlash 

dinamikasi  tenglik  va  o’zaro  foydali  tamoyillarga  asoslangan,  savdo-iqtisodiy 

munosabatlarning izchil rivojlanayotganligidan dalolat beradi. 

MDH  mamlakatlari  ichida  O’zbekistonning  yirik  savdo  hamkorlaridan 

Rossiya Federatsiyasi, Qozog’iston va Ukrainadir. 

Markaziy  Osiyo  mamlakatlari  bilan  hamkorlik  qilish  mintaqaning 

rivojlanishi  va  davlatlar  iqtisodi  uchun  muhim  ahamiyatga  ega.  Markaziy  Osiyo 

yevrosiyo  materigining  o’rtasida  joylashgan  bo’lib,  qadim  zamonlardan  savdo 

yo’llari  va  sayohatda  muhim  koridor  hisoblanadi.  Xozirda  bu  mintaqa  besh 

mustaqil  davlatni  o’z  ichiga  oladi:  Qozog’iston  Respublikasi,  Qirg’iziston 

Respublikasi,  Tojikiston  Respublikasi,  O’zbekiston  va  Turkmaniston.  Markaziy 

Osiyo SHarqdan g’arbga 4,500 km.ga cho’zilgan va taxminan yevropa maydoniga 

teng hududni egallaydi. Mintaqa SHimolda Rossiya Federatsiyasi, SHarqda Xitoy, 

 

49 



Janubda  Afg’oniston  va  Eron  bilan  chegaradosh,  g’arbda  uning  chegaralarini 

Kaspiy dengizi yuvib turadi. 

Mintaqaning  umumiy  maydoni  4  mln  kv.km.  atrofida  (MDH  hududining 

18%i), 4 davlat axolisi 52,2  mln (MDH aholisining 19%i), aholi zichligi o’rtacha 

12,4 kv. km. ga teng. 

 

11.2. O’zbekiston Respublikasining xalqaro iqtisodiy  

tashkilotlar bilan hamkorligi 

Mustaqil  O’zbekiston  30  ta  obro’li  iqtisodiy  va  moliyaviy  tashkilotlarning 

to’laqonli  a’zosi  bo’ldi.  Bularning  jumlasiga  Jahon  Banki  guruhiga  kiruvchi 

tashkilotlar,  shuningdek,  Xalqaro  moliya  korporatsiyasi,  Xalqaro  Valyuta  fondi, 

yevropa  tiklanish  va  taraqqiyot  banki,  Osiyo  taraqqiyot  Banki,  Islom  taraqqiyot 

banki,  Butunjahon  bojxona  tashkiloti,  Butunjahon  sayoxat  tashkiloti,  Paxta 

bo’yicha  xalqaro  konsultativ  komiteti  va  boshqa  tashkilotlarga  a’zo  bo’ldi. 

Respublika  xozirgi  kunda  BSTga  a’zo  bo’lish  uchun  qator  ishlarni  amalga 

oshirmoqda.  

Jahon  Banki  bilan  hamkorlik.  1992  yil  sentyabrda  O’zbekiston 

Respublikasi  JB  ga  a’zo  bo’ldi. 1992 yil  sentyabrdan  Toshkent  shaxrida  Jahon 

bankining vakolatxonasi ochildi.  

Bank  strategiyasi  bosqichma-bosqich  rivojlanishda  hukumat  islohatlarini 

qo’llab  quvvatlash  va  tadbiq  etish  maqsadida  maslaxatlar  berish,  shuningdek 

texnik-moliyaviy  yordam  ko’rsatishni  o’z  ichiga  oladi.  Jahon  Banki  kreditlarni 

asosan  qishloq  xo’jaligini  rivojlantirish  uchun  suv  ta’minoti  va  sanitariya 

irrigatsiya tizimi va drenajni qo’llashga ajratadi.  



Evropa tiklanish va taraqqiyot banki bilan hamkorlik. O’zbekiston 1992 

yil  19  apreldan yeTTB  ga  a’zo  bo’ldi.  O’zbekistonga yeTTB  tomonidan  kelgan 

vakillar  respublikadagi  ijtimoiy-iqtisodiy  xolatni  o’rganish  va  kelajakdagi  o’zaro 

hamkorlikni rivojlantirish maqsadidagi tashrifi davomida bank direktorlar kengashi 

tomonidan O’zbekistonga nisbatan yeTTB o’z strategiyasini belgiladi. Bunda bank 

kelgusida  O’zbekiston  xususiy  sektorini  rivojlantirish  va  kengaytirish;  tabiiy 

resurslarni o’zlashtirish; energetika sektorini, kichik va o’rta korxonalarni, paxtani 

qayta  ishlash  va  boshqa yengil  sanoatni,  turizm  infrastrukturasini  rivojlantirish 

kabi sohalardagi asosiy yo’nalishlarni aniqladi.  

Xalqaro  valyuta  fondi  bilan  hamkorlik.  O’zbekiston  1992  yil  sentyabr 

oyidan boshlab XVFga a’zo bo’lib kelmoqda.  



Osiyo Taraqqiyot Banki.  

O’zbekiston  Respublikasi  1995 yil  30  avgustda  OTB  ning  to’laqonli  a’zosi 

bo’ldi.  OTB  bilan  o’zaro  moliyaviy  va  texnik  hamkorlik  maqsadida,  shuningdek 

OTBga taqdim etilishi mumkin bo’lgan investitsion loyihalarni tayyorlash ishlarini 

mo’ljallashtirish  maqsadida  O’zbekiston  Respublikasi  Vazirlar  Maxkamasi 

tomonidan  1996  yil  16  yanvardagi 

№27  farmoyishi  bilan  OTB  bilan  hamkorlik 

uchun  idora  tashkil  etildi.  O’zbekiston  Respublikasi  Milliy  Banki  OTB  avuarida 

O’zbekiston Respublikasi milliy valyutasidagi rasmiy bank depozitariysi deb e’lon 

qilindi.  Moliya  Vazirligi  OTB  bilan  aloqalarda  ma’sul  hisoblanadi.  O’zbekiston 

Respublikasining  MB  O’zbekiston  Respublikasini  OTBning  direktorlar  kengashi 

 

50 



guruhiga  qo’shish  to’g’risida  murojaat  qildi.  Bu  guruhga  Malayziya,  Singapur  va 

Tayvand  mamlakatlari  kiradi.  OTB  bu  murojaatnomani  qabul  qilgandan  so’ng 

O’zbekiston  iqtisodiy  integratsiya  maqsadlaridan  kelib  chiqqan  holda  Osiyo 

tinchlik mintaqasi mamlakatlari bilan tenglikda a’zo bo’ldi.  

 

BMTning  Qishloq  xo’jaligi  savdosi  tashkiloti  (FAO)  bilan  hamkorlik. 

O’zbekiston  Respublikasi  2001  yil  noyabrda  FAOga  a’zo  bo’ldi. 2002 yilda 

O’zbekiston FAOning “Mintaqada parvarish qilinayotgan yerlarning hosildorligini 

o’stirish” mintaqaviy dasturida ishtirok etdi.  



Islom  taraqqiyot  banki  bilan  hamkorlik.  O’zbekiston  va  ITB  o’rtasidagi 

birinchi  aloqalar  1992  yilda  boshlangan. 1992 yili  ITB  O’zbekiston  musulmonlar 

boshqarmasi  grantlarini  ma’qulladi.  Bu  grantlar  bir  qancha  loyihalar  Al-Buxoriy 

instituti  uchun  yotoqxona  qurish,  Toshkent  shaxridagi  bir  qancha  shifoxonalarni, 

Xiva,  Buxoro  shaxridagi  Mir  Arab  madrasasini  ta’mirlash,  arab  tilini  o’rgatishni 

qo’llab-quvvatlash  va  boshqalarni  moliyalashtirishni  o’z ichiga  oladi. 1997 yil  30 

iyun  -  4  iyulda  O’zbekistonga  ITB  prezidenti  yordamchisi  K.I.Abdulxaq 

boshchiligidagi 

delegatsiya 

tashrif 


buyurdi. 

Tashrifdan 

asosiy 

maqsad 


respublikaning  rasmiy  shaxslarini  ITB  faoliyati  bilan  tanishtirish  va  O’zbekiston 

Prezidenti  qoshidagi  davlat  va  ijtimoiy  qurilish  akademiyasi  bilan  hamkorlik 

o’rnatish bo’ldi.  

11.3. O’zbekistonning Butunjahon savdo tashkilotiga a’zo bo’lishi 

 

Butunjahon  savdo  tashkiloti  1995  yil  1  yanvarda  tashkil  topgan.  BST  ko’p 

tomonlama  savdo  tizimlarining  xuquqiy  va  instituttsional  asosidir.  U  muhim 

shartnoma majburiyatlarni ta’minlaydi. Bu shartnoma majburiyatlari hukumatlarga 

ichki qonunchilikni shakllantirish va amalga oshirishda, shuningdek tashqi savdoni 

boshqarishni  aniqlab  beradi.  BST  1947  yilda  tashkil  topgan  va  1948  yil  1 

yanvardan  kuchga  kirgan  Tariflar  va  savdo  bo’yicha  bosh  kelishuv  (GATT)ning 

davomchisi  hisoblanadi.  BST  kelishuvi  xalqaro  savdoning  yangi  qonuniyatlarini, 

Urugvaydagi  ko’p  tomonlama  muzokaralar  jarayonida  erishilgan  bitimlarni 

umumiy  idoraga  jamlashni  qamrab  oladi.  Bu  qoidalar  GATT  doirasida  125  ta 

mamlakat  ishtirokida yetti  yil  davom  etgan  va  1993  yil  15  dekabrda  Urugvayda 

tugagan  ko’p  tomonlama  muzokaralar  natijasi  hisoblanadi.  Vazirlar  1994  yil 

aprelda  Marokashdagi  majlisda  yakunlovchi  aktni  imzoladilar. 15 apreldagi 

“Marokko  deklaratsiyasi”  shuni  tasdiqladiki,  Urugvay  raundi  natijalari  jahon 

iqtisodiyotini mustahkamlab savdo, kapital qo’yilmalar, bandlikni liberallashtiradi 

va butun jahonda tushumlarni ko’payishga olib keladi. 

GATT BSTning qismi sifatida quyidagi asosiy qoidalarga ega: 

12. Ta’riflar orqali milliy iqtisodiyotni ximoyalash. 

GATT  erkin  savdo  bilan  shugullansa  xam  BST  a’zo  mamlakatlari 

o’zlarining milliy sanoatini tashqi raqobatdan ximoya qilish xuquqiga egaligini tan 

oladi.  Biroq  GATT  mamlakatlardan  tariflar  orqali ximoya  qilishni  talab  etadi. Bu 

tamoyil  amalda  bajarilishini  ta’minlash  uchun  GATT  qonun-qoidalariga  ko’ra  bir 

necha istisnolar bo’yicha miqdoriy cheklovlardan foydalanish man etildi. 

 

 

51 



13. “Tariflarni aloqalash” 

Davlatlar  ko’p  tomonli  savdo  kelishuvlarida  milliy  sanoatni  qo’llab-

quvvatlashni  kamaytirish,  iloji  bo’lsa,  tariflarni  kamaytirish  va  boshqa  savdo 

to’siqlarini  olib  tashlash  orqali  yo’qotish  kerak.  Tariflar  ma’lum  darajada 

kamaymoqda va “aloqa”ga kirmoqda. Aloqaga kirishish shuni bildiradiki, aniq bir 

mahsulotni munosabatga kirishishdagi tarif darajasi BST a’zosining majburiyatidir 

va  asosiy  savdo  sherigi  bilan  kompensatsiya  xaqidagi  kelishuvsiz  tarifni  oshira 

olmaydi. 



14. “Eng qulay rejim” 

GATT  ning  ushbu  qonuni  ajratmaslik  printsipi  hisoblanadi.  Qonunda 

ta’kidlanishicha, eksportyor va importyor davlatlarga o’zgartirilgan tarif va boshqa 

me’yorlar  BSTning  a’zosi  bo’lgan  boshqa  davlatlarga  xam  kamsitishlarsiz 

qo’llanilishi  kerak.  Xech  qanday  davlat  boshqasiga  alohida  savdo  foydasi  yoki 

kamsituvchi  choralar  qo’ya  olmaydi.  Hamma  bir  xil  darajada  va  xamma  savdo 

to’siqlarini tushirish maqsadidagi barcha choralardan foyda oladi. 

15. “Milliy rejim” 

Agar  afzal  ko’rilgan  davlatlarda  kamsitish  man  qilingan  bo’lsa, “Milliy 

rejim”  qoidasida  esa  bozorga  chiqarilgan  tovarlar  davlat  ichida  ishlab  chiqarilgan 

ekvivalent tovarlar bilan bir xil shart-sharoitda amalga oshirilishi kerak. 



Butunjahon Savdo Tashkilotining GATTdan farqi. 

BST  nafaqat  GATTning  davomchisi,  qolaversa  o’ziga  xos  xarakterga  ega. 

Oradagi asosiy farqlar quyidagilar: 

•  GATTdan  farqli  o’laroq  BST  o’zining  shaxsiy  sekretari  bilan  doimiy 

tashkilot hisoblanadi. 

•  BSTning faoliyat doirasi GATT dan ancha keng. Ilk bor ko’p tomonlama 

savdo  tizimiga  xizmatlar  bilan  savdo  qilish,  tijoriy  faoliyat  qo’shildi.  Intellektual 

mulk ximoyasi xam shular jumlasidandir. 

•  BST  barcha  a’zo-mamlakatlar  o’zlariga  aniq  majburiyatlarni  olgan 

birlashgan  bitimlar  to’plamini  o’zida  aks  ettiradi,  bundan  farqli  o’laroq,  GATT 

o’zida  bitimlar  ro’yxatini  o’z  ichiga  oladi,  misol  uchun  dempingga  qarshi 

cheklovlar, subsidiyalar bo’yicha, bir necha davlatlar bilan cheklangan a’zolik. 

•  BST  negizida  1947  yildagi  GATTning  o’zgargan  versiyasi  (bu  versiya 

GATT–1994 deb qabul qilingan) va barcha yangi bitimlar seriyasi yotadi. GATT–

1994da  tovarlar  savdosi  doirasida  vujudga  keladigan  shunday  vaziyatlarga  izox 

topildiki,  unda  kamsitishsiz  qonuniy  savdo  qilish,  ichki  bozorga  import  qilish  va 

xususiy mahsulotlar uchun muvozanatlashgan savdo rejimi yotadi. BST doirasida, 

yangi 


bitimlarga 

muvofiq 


umumiy 

tamoyillar 

muhim 

sohalarda 



kengaytirilmoqdaki, ular xizmatlar bilan savdo qilish, intellektual mulk huquqining 

savdo aspektlari, o’lchovlaridan iborat. 

•  BST  iqtisodiyotning  “sezilarli”  hududlaridagi  alohida  aloqalarda 

ximoyalash  imkoniyatini  o’zida  saqlab  qoladi.  Bu  bitimlar  doirasida  tekstil  va 

tayyor  kiyim-kechaklar  savdosidagi  eksport  cheklovlari  olib  tashlandi,  qishloq 

xo’jaligi mahsulotlari savdosi isloh qilindi. 



 

 

52 



Butunjahon Savdo Tashkiloti sekretariyati. 

BST sekretariati Jeneva (SHveytsariya) shaxrida joylashgan. U 1999 yildan 

beri  bosh  direktor  Mayk  Mur  tomonidan  boshqariladi.  BST  a’zolari  tomonidan 

maslaxatlashib  tayinlangan  4  ta  bosh  direktor  o’rinbosarlari  unga  yordam  beradi. 

2002  yildan  boshlab  esa  uning  o’rnini  direktor  o’rinbosari  Sulagay  Panitpandi 

boshqarib kelmoqda. 



Butunjahon Savdo Tashkilotiga a’zo bo’lish

Butunjahon  Savdo  Tashkilotiga  a’zo  bo’lish  jarayoni  qiyin  va  uzoq  vaqt 

talab  qiladi.  Birinchi  bosqichda  BSTga  qo’shilishni  xohlovchi  davlat  hukumati 

BSTda  kuzatuvchilik  huquqini  beruvchi  ariza  beradi.  Bunda  hukumat  BSTga 

yuboruvchi o’z memorandumida mamlakatning savdo va iqtisodiy siyosatini to’liq 

qamrab  oluvchi  aspektlarni  taqdim  qilishi  kerak.  Bu  memorandum  qo’shilish 

to’grisidagi so’rovlarni to’liq o’rganish uchun asos bo’ladi. SHundan so’ng BSTga 

ariza beruvchi davlatlar bo’yicha ishchi guruh tuziladi. 



 

A. Butunjahon Savdo Tashkiloti to’grisida Marokash bitimi. 

•  Tovarlar savdosi. 

Tariflar  va  savdo  (GATT-1994)  bosh  bitimi  va  u  bilan  bogliq  bitim 

quyidagilarni o’z ichiga oladi: 

O’zaro yuk tashish inspektsiyasi bo’yicha bitim  

PSI 


Texnik barterlar va savdo bo’yicha bitim 

TBT 


Sanitar va fito sanitar xolat bo’yicha bitim 

SPS 


Investitsiya savdo aspektlari xolati bo’yicha bitim 

TRIMS 


To’qimachilik va kiyim-kechak bo’yicha bitim 

ATC 


Qishloq xo’jaligi bo’yicha bitim 

 

Qoidalarning kelib chiqishi bo’yicha bitim 



 

•  Xizmatlar savdosi 

Xizmatlar savdosi bo’yicha bosh bitim 

 

 



 

 

GATS 



•  Intellektual resurslar xuquqi (IPRS) 

Intellektual resurslar savdosi bo’yicha bitim 



S. CHegaralangan ishtirokchilar soniga ega sektorial savdo bitimi. 

Fuqaro aviatexnikasi bo’yicha bitim. 

Davlat xaridorlari to’grisidagi bitim. 

 

2001  yil  noyabrida  Doxa  shahrida  (Qatar)  BSTning  4-vazirlar  



konferentsiyasi  bo’ldi.  Uning  natijasida  “Doxa  taraqqiyot  tartibi”  nomli  savdo 

muzokaralarining  yangi  raundi  bosqichi  to’g’risida  qaror  qabul  qilindi.  Dunyo 

savdo  tizimining  keyingi  liberalizatsiyasi  bo’yicha  asosiy  mavzular:    xizmatlar, 

sanoat  mollari  savdosiga  tariflar,  intellektual  mulk  huquqining  savdo  tomonlari, 

qishloq  xo’jaligida  ichki  qo’llab-quvvatlash  va  eksportga  subsidiyalar  “Singapur 

muammolari”.  Savdo  va  investitsiya,  raqobat  borasida  siyosat,  davlat  xaridlarida 

transparentlik, savdo hamkorligi, savdo va atrof-muhit muammolari ko’rib chiqildi. 

Bu  muammolar  bo’yicha  turli  qarashlar  bilan  bog’liq  holda  jahonning  148 

mamlakati  savdo  vazirlari  2003  yil  10-14  sentyabrda  Meksika  Kankun  shahrida 

 

53 



bo’lib  o’tgan  BSTning  5-vazirlar  konferentsiyasi  chog’ida  savdo  tizimini 

erkinlashtirish bilan bog’liq yagona fikrga kela olmadilar. 



O’zbekiston  Respublikasining  Butunjahon  Savdo  Tashkilotiga  a’zo 

bo’lishi. 

1994  yil  iyundan  O’zbekiston  GATT-BST  tomonidan  kuzatib  kelinmoqda. 

1994  yil  dekabrda  O’zbekiston  Respublikasi  GATT-BSTga  to’la  a’zo  bo’lishi 

istagida ariza berdi. Ariza ijobiy ko’rib chiqilgandan keyin 1995 yil yanvarda BST 

tomonidan a’zo bo’lish masalalari uchun nazorat guruhi tuzildi.  

1998  yil  sentyabrda  Avstraliya,  YI,  YAngi  Zelandiya  va  AQSH 

mamlakatlari  tomonidan  BST  kotibiyatiga  berilgan  savollarga  O’zbekiston 

tomonidan  tashqi  savdo  rejimi  asosida  memorandum  taqdim  etildi.  BST  samarali 

ish olib borish uchun mamlakatda BST bo’yicha komissiya idorasi tuzildi. 2002 yil 

17  iyulda  Jeneva  idorasi  SHveytsariyada  bo’lib  o’tgan.  O’zbekiston  Respublikasi 

BSTga a’zo bo’lishi masalasini ko’rib chiqish uchun shu guruhning birinchi majlisi 

bo’lib  o’tdi.  Bunda  asosan  O’zbekiston  Respublikasi  tashqi  savdo  rejimi 

memorandumi holati ko’rib chiqildi. SHu guruhning raisi bo’lib 2002 yilda janob 

Alexandro Del La Peneni o’rniga kelgan janob M.Super Amaniam (Malayziya) ish 

olib bordi. Bu majlisning yakuni sifatida BSTga a’zo mamlakatlar bular jumlasiga 

Avstraliya,  Koreya  Respublikasi,  AQSH  tomonidan  memorandumga  yozma 

savollar  va  sharhlar  taqdim  etildi.  Bundan  tashqari  YI,  Kanada  va  SHveytsariya 

tomonidan  ularda  mavjud  bo’lgan  savollarga  nisbatan  bojxona  tariflarini 

tushirilishi talab qilindi. Hozirgi kunda ko’rib chiqilgan masalalar bo’yicha TIAA 

ning strukturaviy bo’linmalari, shuningdek boshqa vazirlik va respublika idoralari 

tomonidan ish olib borilmoqda.  

BSTga kirish uchun muhim bo’lgan akt materiallarini tayyorlash maqsadida 

respublika vazirlik va qarorlarida quyidagi ishchi guruhlar tashkil etildi: 

•  Sanitar  va  fitosanitar  choralar  ko’rish  va  savdoda  texnik  byurolar 

bo’yicha BST bitimi doirasidagi tasviriy muammolar ro’yxatini tuzish; 

•  Qishloq  xo’jaligida  eksport  subsidiyalar  va  ichki  qo’llab  quvvatlash 

to’g’risida axborot tayyorlash; 

•  Intellektual mulk huquqi savdo aspektlari bo’yicha BST bitimi doirasida 

axborot tayyorlash; 

•  Tovarlarga tarif berishlari va xizmatlarga majburiyatlar bo’yicha takliflar 

tayyorlash; 

•  BST bitimiga muvofiq milliy qonun chiqarishga o’zgartirishlar kiritish; 

•  O’zbekistonning  BSTga  kirgan  chaqiriqda  iqtisodiyotning  turli 

sektorlarida bo’ladigan natijalarni baholashni bo’yicha tadqiqotlar olib borish. 



 

Tayanch  iboralar:  tashqi  savdo,  ikki  tomonlama  va  ko’p  tomonlama 

iqtisodiy  munosabatlar,  tashqi  savdo,  BSTga  a’zo  bulish,  xalqaro  moliya-kredit 

tashkilotlari bilan iqtisodiy munosabatlar. 

Nazorat uchun savollar: 

1.  O’zbekiston  Respublikasining  jahonning yetakchi  mamlakatlari  bilan  ikki 

tomonlama manfaatli aloqalarining rivojlanish istiqbollarini baholang. 

2. O’zbekiston qaysi xalqaro iqtisodiy tashkilotlar bilan aloqalar olib bormoqda? 

 

54 


3. O’zbekiston Respublikasining Jahon banki guruhi bilan munosabatlarini gapirib 

bering. 


4.O’zbekiston JSTda qanday maqomga ega? 

5.JSTga a’zo bo’lish bosqichlarini ko’rsatib bering. 

6.  O’zbekiston  Respublikasining  xalqaro  tashkilotlar  bilan  hamkorligi  qanday 

davom etmoqda? 



 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

55 



                                               GLOSSARIY 

“Aqlli kishilarning ketib qolishi” — mamlakatdan "intellektual elita" vakillarini 

chet elda ishga joylashish maqsadida chiqib ketishi. 



Avanslash  —  yetkazib  beriladigan  tovarlar  uchun  importyor  tomonidan  oldindan 

haq  to’lashdan  iborat.  Eksportyor  uchun  foydali  o’zaro  hisob-kitob  ko’rinishi 

hisoblanadi.  

Akkreditiv  —  mijozning  iltimosiga  ko’ra  bank  tomonidan  hujjatda  ko’rsatilgan 

shartlarda  uchinchi  shaxs  (benifitsiar)ga  to’lovni  amalga  oshirish  yoki  benifitsiar 

tomonidan qo’yilgan o’tkazma vekselni (tratta) to’lashni amalga oshirish (aktsept) 

bo’yicha bank majuriyati bo’yicha bitim.  



Aktsept  —  bitim  amalga  oshganligini  anglatuvchi  ofertani  qabul  qilinganligiga 

rozilik berish.  



Aktsiz — davlat organlari tomonidan belgilanadigan tovar bojxona qiymatiga narx 

qo’shimchasi.  



Anderrayterlar — moliya bozoridagi muvofiqlashtirilgan kurs bo’yicha zayomni 

joylashtiruvchi garant kompaniyalar. 



Bank  o’tkazmalari  —  o’tkazuvchi  (to’lovchi)  talabiga  muvofiq  uning  hisobidan 

oluvchi  (benifitsiar)  foydasiga bir  bank  tomonidan  boshqa bankka  to’lov  talablari 

vositasida bajariladigan hisob-kitob ko’rinishi.  

Barter — tovarni tovarga to’g’ridan-to’g’ri ayirboshlanadigan savdo bitimi. 

Bojxona  boji  —  tovar  davlat  chegarasini  kesib  o’tganda  solinadigan  maxsus  pul 

solig’i.  



Bojxona  ittifoqi  —  ikki  va  undan  ortiq  davlatlarning  bir-biriga  va  uchinchi 

mamlakatlarga nisbatan soddalashtirilgan tarif siyosatini o’tkazishidir.  



Bojxona  tarifi  —  tovar  oqimlarining  chegarani  kesib  o’tishida  davlat  tomonidan 

olinadigan soliq miqdori ko’rsatilgan tartiblangan tovarlar ro’yxati. 



Bufer  zahiralari — salbiy  iqtisodiy  tamoyillarning  milliy  iqtisodiyotga  ta’siri  va 

favqulodda vaziyatlar uchun moddiy boyliklarning jami.  



Valyuta  —  ma’lum  bir  davlatning  qonun  bilan  o’rnatilgan  pul  vositasi  (milliy 

valyuta),  bir  yoki  bir  necha yetakchi  mamlakatlarning  valyutasi  ko’rinishidagi 

jahon  rezerv  pullari,  Xalqaro  valyuta  fondi  va  yevropa  valyuta  tizimi  a’zolari 

tomonidan  ko’p  tomonlama  hisob-kitoblarda  foydalaniladigan  xalqaro  valyuta 

birliklari. 

Valyuta arbitraji — svoplar va ssuda kapitali bozorida bitimlar birgalikda amalga 

oshirilishini nazarda tutuvchi banklararo operatsiyalar.   



Valyuta  bozorlari  —  milliy  valyuta  ishtirokida  talab  va  taklif  ta’sirida  yuzaga 

keluvchi  valyuta  kursiga  muvofiq  xorijiy  valyutalarini  oldi-sotdi  qilinadigan 

rasmiy markazlar.  

Valyuta  interventsiyasi  —  davlat  organlari  tomonidan  milliy  bozorda  xorijiy 

valyutani sotish va sotib olish. 



Valyuta kliringi — ikki va undan ortiq hukumatlar o’rtasida moliyaviy talablar va 

majburiyatlarni o’zaro hisobga olish haqida kelishuv. 



Valyuta kotirovkasi — bir valyuta bahosini boshqa valyutalarda ifodalanishining 

sonli yozuvi. 

 

56 


Valyuta  kursi  —  milliy  valyutalar  o’rtasidagi  nisbat, bir  mamlakat valyutasining 

xorijiy pul birliklarida ifodalanishi. 



Valyuta pozitsiyasi — bankning xorijiy valyuta talab va majburiyatlari nisbati.  

Valyuta rejimi — valyuta ayirboshlash kursini aniqlash asosidagi mexanizm. 

Valyuta  rezervlari  —  xorijiy  valyuta,  oltin,  SDR,  XVFdagi  rezerv  pozitsiya 

ko’rinishidagi valyuta-likvid vositalarning jami.  



Valyuta  siyosati  —  mamlakatda  xorijiy  valyutalarning  pul-kredit  aylanmasini 

tartibga solishga yo’naltirilgan tadbirlar tizimi.  



Valyuta  xatari  —  valyuta  kursi  o’zgarishi  oqibatida  eksportyor,  importyorning 

zarar ko’rish imkoniyati. 



Valyuta  cheklashlari  —  xorij  valyutasi  va  boshqa  qimmatli  narsalar  (oltin) 

bo’yicha  operatsiyalarni  cheklash  uchun  yo’naltirilgan  ma’muriy  va  qonuniy 

tartibda belgilangan me’yoriy qoidalar tizimi. 

Valyutaning  konvertirlanganligi  —  milliy  valyutani  xorijiy  valyutalarga 

rezidentlar  uchun  ham,  rezident  bo’lmaganlar  uchun  ham  to’lov  balansining  joriy 

operatsiyalari bo’yicha almashtirish imkoniyati. 

Veksel  —  belgilangan  ko’rinishda  tuzilgan  yozma  qarzdorlik  majburiyati,  veksel 

egasi  unda  ko’rsatilgan  muddat  tugagandan  so’ng  belgilangan  pul  summasini 

qarzdordan talab qilishga haqli.  

GATT  —  Savdo  va  tariflar  bo’yicha  Bosh  kelishuv  —  tashqi  savdo 

operatsiyalarini  o’tkazishda  belgilangan  tamoyillarga  amal  qilishga  rozi  bo’lgan 

mamlakatlarni birlashtiruvchi savdo va tarif masalalari bo’yicha xalqaro akt 

Global  muammolar  —  olamshumul  ahamiyatga  ega  bo’lgan  va  o’z yechimini 

topishida  jahondagi  barcha  mamlakatlarning  birgalikdagi  harakatlarini  talab 

etuvchi sivilizatsiyamizning eng dolzarb masalalari 

"Demografik  portlash"  —  jahonning  kam  rivojlangan  va  kambag’al 

mamlakatlarida nazorat qilib bo’lmaydigan darajada aholi sonini o’sishi. 



Devalvatsiya  —  milliy  valyuta  kursini  xorijiy  valyutaga  nisbatan  pasaytirilishi 

(teskari jarayon — revalvatsiya). 



Evro — universal yevropa hisob-kitob-to’lov birligi bo’lib, YIga a’zo mamlakatlar 

hududida EKYU o’rniga joriy etilgan. 



Evropa valyuta tizimi (EVT) — YI a’zolarining hududiy valyuta guruhi. 

Evropa  Ittifoqi  (EI)  —  g’arbiy  yevropaning  15  ta  davlatini  birlashtiruvchi 

iqtisodiy va siyosiy guruh.  



Jahon  bahosi  -  talab  va  taklif  egri  chiziqlari  ta’sirini  hisobga  olgan  holda  milliy 

narx ko’rsatkichlari ta’sirida xalqaro savdo markazlarida hosil bo’ladi. 



Jahon  bozori  —  moddiylashtirilgan  va  moddiylashtirilmagan  ko’rinishidagi 

ijtimoiy  mahsulotni  ishlab  chiqarish,  taqsimlash,  ayirboshlash  va  iste’mol 

bosqichlarni  o’z  ichiga  oluvchi  xim  sub’ektlari  (milliy  va  hududiy  iqtisodiyotlar, 

xalqaro  tashkilotlar  va  korporatsiyalar)ning  o’zaro  iqtisodiy  ta’sirlashish  global 

muhitidir. 

Jahon valyuta-moliya tizimi (JVMT) —xalqaro iqtisodiy munosabatlar doirasida 

uzoq  davom  etgan  evolyutsiya  natijasida  shakllangan  va  davlatlararo  bitimlar 

orqali mutsahkamlangan valyuta munosabatlarini tashkil etish ko’rinishidir.  

 

57 



Jahon  ishchi  kuchi  bozori  (JIKB)  —  milliy  xo’jalik  tizimlari  va  jahon 

iqtisodiyoti  doirasida  ishlab  chiqaruvchi  kuchlarning  darajasi,  tabiati  va 

joylashuviga  sezilarli  ta’sir  etuvchi  iqtisodiy  faol  aholining  mamlakatlar  va 

hududlar o’rtasida jami migratsion aylanmasi  



Iqtisodiy  va  ijtimoiy  kengash  (EKOSOS)  —  BMTning  asosiy  boshqaruv 

organlaridan biri bo’lib, uning XIM sohasidagi faoliyatini muvofiqlashtirib turadi.  



Iqtisodiy integratsiya — hududiy miqyosda sifat jihatdan yangi iqtisodiy muhitni 

yaratish  yo’li  orqali  milliy  xo’jalik  komplekslarini  o’zaro  yaqinlash  va  bir-biriga 

kirib borishi jarayoni.  

Iqtisodiy  ittifoq  —  iqtisodiy  integratsiyaning  oliy  ko’rinishi,  u  umumiy  huquqiy 

me’yorlar,  soliq  bazasini  soddalashtirilishi,  ishlab  chiqarish  va  ijtimoiy  sohalarda 

yagona sandartlarni joriy etish, yagona valyutaga o’tish kabilar bilan tavsiflanadi.  

Immigratsion  kvota  —  xorijiy  fuqarolarni  kirib  kelishi  davlat  tomonidan 

miqdoriy cheklash.  



Investitsion muhit — mamlakat iqtisodiyotida xorijiy invetsitsiyalarning samarali 

aylanishi zarur bo’lgan shart-sharoitlar kompleksi. 



Injiniring  —  ishlab  chiqarishni  ta’minlash,  mahsulot  sotishni  uyushtirish,  ishlab 

chiqarish ob’ektini qurib, ishga tushirish bo’yicha  xizmatlar 



Inkasso — mijoz (eksportyor) buyrug’iga ko’ra jo’natilgan tovarlar yoki xizmatlar 

uchun  importyordan  to’lovni  qabul  qilish  va  bu  mablag’larni  eksportyor  hisobiga 

o’tkazish operatsiyasi.  

Innovatsion faoliyat — Nazariy modelni bozor talabiga mos texnologiya-tovarga 

aylantirishdan iborat uzoq jarayondir. 



Informatsiya  va  texnologiyalar  jahon  bozori  (ITJB)  —intellektual  faoliyat 

natijalari ayirboshlash xalqaro sohasi. 



Kartel  —  tashqi  savdo  assotsiatsiyasi  (uning  a’zolari  alohida  tovar  guruhlari 

bo’yicha ishlab chiqarish va narx siyosatini muvofiqlashtirib olishadi). 



Kvotalash — davlat tomonidan eksport va importning qiymat va jismoniy hajmini 

to’g’ridan-to’g’ri cheklash amaliyoti. 



Kliring  —  qarama-qarshi  tovar  oqimlarida  valyutadan  foydalanmasdan  (naqdsiz) 

vositachi orqali o’zaro hisob-kitobni nazarda tutuvchi savdo operatsiyasi. 



Konversiya  —  Harbiy  sanoat  kompleksi  korxonalarini  fuqarolarga  mo’ljallangan 

mahsulotlar ishlab chiqarishga o’tkazish jarayoni.  



Konsalting  —  konsalting  firma  tomonidan  har  qanday  itse’molchiga  keng 

ko’lamdagi maslahat xizmatlari ko’rsatish. 



Kredit  kartochkasi  —  eletron  bank  tizimlari  orqali  tovar  va  xizmatlarni  naqdsiz 

to’lash intsrumenti. 



Kross-kurs  —  ikki  xorijiy  valyutani  kesishuvchi  kotirovkasi,  bu  valyutalarning 

hech  biri  kursni  belgilovchi  bitim  imzolovchi  ishtirokchining  milliy  valyutasi 

emas.  

Ko’ngilli  eksport  cheklashlari  (KECH)  -  bir  tashqi  savdo  hamkori  tomonidan 

ikkinchi bilan kelishilgan holda eksport operatsiyalari hajmini chegaralash. 



Lizing  —  mashina,  qurilmalar,  texnologiya  va  ko’chmas  mulkni  ishlab  chiqarish 

jarayonida foydalanish uchun uzoq muddatga ijaraga berish. 

 

58 


Litsenziyalash  —  davlat  tomonidan  huquqiy  va  jismoniy  shaxslarga  tashqi 

iqtisodiy operatsiyalar olib borishga ruxsat berish amaliyoti.  



Marja — valyuta xaridori va sotuvchisi kurslari o’rtasidagi farq.  

Marjinal  (qo’shilgan)  foyda  —  sotish  narxi  va  o’zgaruvchan  xarajatlar 

yig’indilari orasidagi farq. 



Maxsus  qarz  olish  huquqi  —  Xalqaro  valyuta  fondining  maxsus  hisoblaridagi 

kredit  yozuvlari  ko’rinishidagi  xalqaro  aktivlar  (ya’ni  zahira  va  to’lov  vositalar) 

bo’lib, ularning miqdori XVFga a’zo-mamlakatlarning kvotalariga mos keladi.  

Monetarizm  —  bu  nazariyaga  ko’ra,  davlat  tomonidan  pul  massasi  o’sish 

sur’atlarini 

barqaror 

ushlab 


turish 

(yiliga 


3-5 

foiz) 


va 

davlat 


harajatlariniqisqartirish  xususiy  kapital  uchun  bir  iqtisodiyotdan  boshqasiga  erkin 

oqib  o’tish  kanallarini  ochadi,  bu  yangi  ish  joylarini  yaratish  va  aholi  turmush 

farovonligini oshirish imkoniyatinii beradi.  

Monitoring (xo’jalik) — jami iqtisodiy ko’rsatkichlarni kuzatish va satitsik ishlov 

berish jarayoni.  



Mutlaq  ustunlik  —  xo’jalik  sub’ektlari  (mamlakatlar)ning  ishlab  chiqarish 

xarajatlari  miqdorining  turlichaligidan  (masalan,  bir  jug’rofiy  sharoitga  ega 

bo’lmaslik) foydalanishi tufayli ko’rgan foydasi. 

Narx — tovarning ijtimoiy foydaliligi qiymatining pul birligida ifodalanishi. 

Nisbiy  ustunlik  —  xo’jalik  sub’ektlari  (mamlakatlar)ning  ishlab  chiqarish 

xarajatlari yig’indisidagi nisbiy farqdan foydalanishi tufayli ko’rgan foydasi. 



Nou-xau  —  mualliflik  guvohnomasi  (patent)  bilan  himoyalanmagan  ishlab 

chiqarish tajribasi va mahorat sirlari.  



Oziq-ovqat  xavfsizligi  —  milliy  va  global  ehtiyojlarni  oziq-ovqat  mahsulotlari 

bilan ta’minlash imkoniyati. 



Oferta — aniq shart-sharoitlar asosida bitim tuzish taklifi.  

Offshor hududlar — milliy iqtisodiy makonning bir qismi bo’lib, bu yerda xorijiy 

huquqiy  va  jismoniy  shaxslar  tijoriy  operatsiyalarni  chet  el  valyutasida  amalga 

oshirashadi.  

Ochiq  hisob — hisob-kitob tovar importyor  tomonidan  olingandan so’ng amalga 

oshiriladigan  forma.  Eksportyor  importyorga  hisob-fakturani  hujjatlar  bilan 

birgalikda pochta orqali banklar ishtirokisiz yuboradi.  

Panjaralash (xedjirovanie) — valyuta xatarlarini sug’urtalash usullari majmui. 

Portfel  investitsiyalar  — xo’jalik ob’ektini  ekspluatatsiya  qilish tufayli  daromad 

olish huquqini kafolatlovchi kapital qo’yilmalari.  



Protektsionizm  —  xo’jalik  yurituvchi  sub’ektlar  faoliyatiga  davlatning  bevosita 

va bilvosita usullar orqali faol aralashuvini nazarda tutuvchi iqtisodiy siyosat.  



Rezident — fuqaroligi va pasport satusidan qat’iy nazar davlat hududida bir yildan 

oshiq  yashagan  jismoniy  va  huquqiy  shaxs  tushuniladi  (bu  mamlakatda  shtab-

kvartiraga  ega  bo’lgan  diplomatik  missiya  ishchilari,  harbiy  personal  va  xalqaro 

tashkilotlar xodimlaridan tashqari). 



Rollover  kreditlar  —  asosiy  miqdor,  qo’shimcha  (marja)  va  komission 

to’lovlardan  tarkib  topgan  foiz savkasini  qayta  ko’rish  mumkin  bo’lgan  holda 

ssuda berish.  

 

59 



Savdo  va  taraqqiyot  bo’yicha  BMT  Anjumani  (YUNKTAD)  —  BMT  tizimi 

doirasidagi maxsus muassasa. 



Savdoda eng qulay sharoit yaratish rejimi — mamlakatlar o’rtasida kelishilgan 

holda o’rnatilgan savdo operatsiyalarining imtiyozli tartibi.  



Sanoat  taraqqiyoti  bo’yicha  BMT  Anjumani  (YUNIDO)  —  BMT  tizimi 

doirasidagi maxsus muassasa. 



Svop — forvard bitimi va spot sharti bo’yicha bitim asosida amalga oshadiga turli 

xildagi valyuta operatsiyalari  



Spot — bitimni imzolash paytida kontragentlar qayd etgan kurs bo’yicha valyutani 

darhol yetkazib berish bilan bog’liq kassa operatsiyalari.                   



Sug’urta  kafolati  —  ma’lum  bonus  evaziga  sug’urta  kompaniyasining 

eksportyorlar (kreditorlar)ga zararni qoplash haqida majburiyati.  



Tashqi  qarzdorlik  inqirozi  —  davlat  tomonidan  tashqi  qarzlar  va  zayomlarni 

to’lash grafigini buzilishi  



Tashqi  savdo  siyosati  —  eksport-import  tovar  oqimlari  hajmi,  tovar  tarkibi  va 

jug’rofiy  yo’nalishini  tartibga  solish  bilan  bog’liq  byudjet-soliq  faoliyati 

sohalaridan biridir.  

TIFni  tartibga  solishning  tarifli  usullari  —  soliq  cheklashlari  (bojxona 

yig’imlari, bojlar, aktsizlar va boshqalar) yordamida tashqi savdoga ta’sir o’tkazish 

vositalari yig’indisi.  

TIFni tartibga solishning tarifsiz usullari — tashqi savdoga ta’sir o’tkazishning 

bevosita, ma’muriy vositalari guruhi (kvotalash, litsenziyalash, texnik sandartlarni 

joriy qilish, sanitar me’yorlar va boshqalar). 

Transmilliy  korporatsiyalar  (TMK)  -  chet  el  aktivlariga  ega  bo’lgan  yirik 

kompaniyani iqtisodiy tashkillashtirish ko’rinishi. 



To’g’ri invetsitsiyalar — foyda olish bilan birgalikda kapital qo’yilayotgan ob’ekt 

utsidan nazoratni ta’minlash huquqini beruvchi kapital qo’yilmalari. 



To’lov  balansi  —  mamlakatning  barcha  rezidentlarining  qolgan  barcha 

mamlakatlar  bilan  ma’lum  vaqt  oralig’idagi  (odatda  bir  yil)  iqtisodiy  bitimlari 

natijalarini sitsemalashtirilgan holda qayd etilishidir. 

To’lov balansining asosiy moddalari - tovar va xizmatlar eksport-importi, xorijiy 

invetsitsiya kapitali harakatini o’z ichiga oladi.  



To’lov  balansining  balanslovchi  moddalari  —  valyuta  zahiralarining  harakati, 

qisqa  muddatli  aktivlar  hajmining  o’zgarishi,  davlat  qarzlari  va  kreditlari,  ikki 

tomonlama  bitimlar  hamda  xalqaro  tashkilotlar  liniyasi  bo’yicha  moliyaviy 

yordamlarni aks ettiradi.  



Umumjahon  banki  —  o’zaro  bir-biri  bilan  bog’liq  beshta  intsitutdan  tarkib 

topgan ko’p tomonlama kredit tashkiloti. 



Umumiy  bozor  —  ishlab  chiqarish  omillarini  milliy  chegaralar  orqali  erkin 

ko’chib o’tishi ta’minlanadigan iqtisodiy integratsiya ko’rinishi. 



UST — Umumjahon savdo tashkiloti — xalqaro savdoni intsitutsional va huquqiy 

asosini tashkil etuvchi mutsaqil davlatlararo tashkilot. 



Faktoring  —  bank  yoki  faktor-kompaniyalarning  mahsulot yetkazib  beruvchi  va 

xaridor  o’rtasidagi  hisob-kitoblarda yetkazib  beruvchining  moliyaviy  talabini 

 

60 


qarzni  keyinchalik  xaridordan  undirib  olish  yo’li  bilan  to’lash  vositasidagi  jami 

vositachilik operatsiyalari. 



Fiksing  —  bu  har  bir  valyutaga  talab  va  taklif  hajmini  navbatma-navbat 

solishtirish  orqali  valyutalarning  banklararo  kursini  aniqlash  va  qayd  etish 

jarayoni. 

Forvard  —  bitim  imzolangandan  keyin  ikki  kun  davr  uchun  qatnashchilar 

tomonidan xatarlarni sug’urtalash maqsadida kelishilgan kurs bo’yicha banklararo 

valyuta-moliyaviy operatsiyalar.  

Forfetirlash  —bir  kompaniyaning  tijoriy  huquqlarini  boshqa  kompaniyaga  naqd 

to’lov bilan ayirboshlash. 



Franchayzing  —  bir  kompaniyaning  boshqa  yirikroq  yoki  bosh  kompaniyaning 

savdo markasi, tovar belgisi va boshqa atributlaridan foydalanishi 



Fritred  (erkin  savdo)  —  xo’jalik  yurituvchi  sub’ektlarning  davlatning  eng  kam 

darajada  aralashuvi  sharoitida  o’z  faoliyatlarini  erkin  ravishda  tanlashini  nazarda 

tutuvchi iqtisodiy siyosat. 

Fyuchers  —  qatnashchilar  tomonidan  xatarlarni  sug’urtalash  maqsadida 

kelishilgan  kurs  bo’yicha  fond  birjasida  bajariladigan  tezkor  muddatli  valyuta-

moliyaviy operatsiyalar.  

Xalqaro  valyuta  fondi  (XVF)  —  yirik  hukumatlararo  valyuta-moliya  tashkilot 

bo’lib,  BMTning  maxsuslashtirilgan  muassasasi  sifatida  tartibga  solish,  maslahat 

berish va moliya-kredit sohasidagi vazifalarni bajaradi. 

Xalqaro iqtisodiy munosabatlar — mamlakatlar va hududlar o’rtasidagi, xalqaro 

tashkilotlar va korporatsiyalar ishtirokidagi xo’jalik aloqalari tizimi. 



Xalqaro  ishlab  chiqarish  kooperatsiyasi  —  ishlab  chiqarish  bosqichlarining 

o’zaro  bir-birini  to’ldirishi  va  ularni  muvofiqlashtirish  maqsadida  milliy  iqtisodiy 

komplekslarning hamkorlik qilishi. 

Xalqaro  ishlab  chiqarishning  ixtisoslashuvi  —  mamlakatlar  o’rtasidagi  mehnat 

taqsimoti  ko’rinishi  bo’lib,  unda  o’zlarining  ichki  ehtiyojlaridan  ortiqcha  bir 

turdagi mahsulotlar tayyorlash bilan shug’ullanuvchi milliy ishlab chiqarishlarning 

tabaqalanishi yuz beradi.  



Xalqaro  kredit  —  valyuta  va  tovar  resurslarini  qaytarishlik,  shoshilinchlik  va 

to’lovlilik shartlarida berish. 



Xalqaro  savdo  —  milliy  xo’jaliklar  o’rtasida  to’lanadigan  jami  tovar  aylanmasi 

ko’rinishidaga mehnat mahsulotlari ayirboshlashning o’ziga xos shakli. 



Xalqaro tovar nomenklaturasi — mamlakatlar o’rtasida kelishilgan, tasniflangan 

tovar  pozitsiyalari  ro’yxati  bo’lib,  har  bir  tovar  pozitsiyasi  kodlashtirilgan 

raqamlarga ega.  

Xalqaro  hamkorlik  va  taraqqiyot  tashkiloti  (OESR)  —  eng  rivojlangan 

indutsrial mamlakatlar birlashmasi. 



Xalqaro  hisob-kitoblar  —  turli  davlatlarning  huquqiy  va  jismoniy  shaxslari 

o’rtasida  iqtisodiy,  siyosiy  va  madaniy  munosabatlardan  kelib  chiquvchi  pul 

talablari  va  majburiyatlari  bo’yicha  to’lovlarni  tashkil  etish  va  tartibga  solish 

jarayoni. 



Xarid  qobiliyati  pariteti  nazariyasi  —  valyuta  kursi  ikki  mamlakat  pul 

birliklarining  nisbiy  qiymati  bilan  aniqlanadi,  u  muomaladagi  pul  miqdoriga 

 

61 


bog’liq.  Jumladan,  Dj.  M.  Keynsa  tamoyiliga  ko’ra,  davlat  tomonidan  foiz 

savkasini  manipulyatsiya  qilish  mamlakatga  xorijdan  invetsitsiya  oqimlarini 

quyidagicha o’zgartiradi: foiz savkasi kamaytirilsa, tashqi qarzlar hajmi ortadi, foiz 

savkasi oshirilsa, aksincha, kamayadi.  



Xeksher—Olin—Samuelson  tamoyili  —  mamlakatning  eksportga  ixtisoslashuvi 

milliy  iqtisodiyotdagi  ortiqcha  ishlab  chiqarish  omillarining  mavjudligiga 

asoslangan. 

CHek  —  chek  imzolaganning  joriy  hisobidan  muayyan  summani  berish  yoki 

boshqa hisobga o’tkazish haqida bankka bergan yozma farmoyishi.  



Eksport  kvotasi  —  mamlakat  eksporti  qiymatining  unig  yalpi  ichki  mahsuloti 

(YAIM)ga nisbati (foizlarda). 



Embargo  —  alohida  mamlakat  yoki  davlatlar  guruhi  bilan  savdoni  butunlay 

ta’qiqlash. 



Erkin  iqtisodiy  hududlar  -  mamlakatning  shunday  hududiki,  bu yerga  olib 

kirilgan  tovarlar  milliy  bojxona  yurisdiktsiyasidan  tashqarida  hisoblanadi, 

binobarin  bojxona  nazorati  va  soliqqa  tortishdan  ozod  etiladi,  ya’ni  -  bu  milliy 

iqtisodiyotning bir qismini tashkil etib, bu yerda mamlakatning boshqa hududlarida 

qo’llanilmaydigan  o’ziga  xos  imtiyozlar  va  rag’batlantirishlar  tizimidan 

foydalaniladi.  



Erkin savdo hududlari (ESH) — preferentsial hudud hisoblanib, uning doirasida 

bojxona va miqdoriy cheklashlardan holi savdo tartibiga rioya qilinadi.  



YAlpi  ichki  mahsulot  (YAIM)  —  ma’lum  davr  (odatda  bir  yil)  davomida  bir 

mamlakat hududida yaratilgan jami qiymat. 



YAngi  industrial  mamlakatlar  (YAIM)  —  iqtisodiy  jihatdan  eng  tez 

rivojlanayotgan Osiyo, Afrika va Lotin Amerikasidagi davlatlar guruhi. 



Qarz  konversiyasi  —  qarz  majburiyatlarini  ikkilamchi  bozorda  likvidli  bo’lgan 

qimmatli qog’ozlarga aylantirish.  



Qarzga xizmat ko’rsatish me’yori — qarzga xizmat ko’rsatish bo’yicha to’lovlar 

va milliy eksport orasida nisbat  



Qarzni diskontlash — kreditor va qarz beruvchi o’rtasida kredit summasini yoki 

uning bir qismini o’chirish.  



Qarzni restrukturizatsiyalash — kreditni to’lash muddatlarini foizlarni to’lashni 

orqaga surish orqali cho’zish.  

 

 

 

62 



“JAHON IQTISODIYOT VA XIA” FANIDAN O’QUV-USLUBIY 

MAJMUANI YARATISHDA FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR

 

RO’YXATI

 

  

 

1. O’zbekiston  Respublikasi qonunlari 

1. O’zbekiston  Respublikasining “Korxonalar to’g’risida”gi Qonuni-T.: 

“Adolat”, 1992. 

2. O’zbekiston  Respublikasi  Konstitutsiyasi - “O’zbekiston”, 1994. 

3. O’zbekiston  Respublikasining Mehnat kodeksi – T.: “Adolat”, 1996. 

4. O’zbekiston  Respublikasining “Aholini ish bilan ta’minlash tugrisida”gi 

Qonuni (YAngi tahrir) - T.: “Adolat”, 1998. 

5. O’zbekiston  Respublikasining “Kadrlarni tayyorlash milliy dasturi” -T.: 

“O’zbekiston”, 1998. 



 

O’zbekiston  Respublikasi  Prezidenti Farmonlari  va Qarorlari 

6. O’zbekiston Respublikasi Prezidentining Qarori. «Barkamol avlod yili» Davlat 

dasturi to’g’risida. 2010 yil 27 yanvar. 

7. O’zbekiston Respublikasi Prezidentining Qarori. Ishlab chiqarish va ijtimoiy 

infratuzilmani yanada rivojlantirish yuzasidan qo’shimcha chora-tadbirlar 

to’g’risida. 2009 yil 20 yanvar, PQ-1041-son. 

8. O’zbekiston Respublikasi Prezidentining Farmoni. Iqtisodiyotning real sektori 

korxonalarini  qo’llab-quvvatlash, ularni barqaror ishlashini ta’minlash va 

eksport salohiyatini oshirish chora-tadbirlari dasturi to’g’risida. 2008 yil 28 

noyabr, PF-4058-son.  

9. O’zbekiston Respublikasi Prezidentining Farmoni. Iqtisodiyot real sektori 

korxonalarining moliyaviy barqarorligini yanada oshirish chora-tadbirlari 

to’g’risida. 2008 yil 18 noyabr, PF-4053-son. 

10. “Bozor islohotlarini chuqurlashtirish va iqtisodiyotni yanada erkinlashtirish 

sohasidagi ustuvor yo’nalishlar amalga oshirilishini jadallashtirish chora-

tadbirlari to’g’risida” O’zbekiston Respublikasi Prezidentining 2005 yil 14  

iyundagi PF—3618-son Farmoni Uzbekiston respublikasi qonun hujjatlari 

to’plami 23-24-son (159-160) 2005 y. Iyun 

11. “Jamiyatni demokratlashtirish va yangilash, mamlakatni isloh qilish hamda 

modernizatsiyalash maqsad va vazifalarini amalga oshirish Dasturi 

to’g’risida” O’zbekiston Respublikasi Prezidentining 2005 yil 10 martdagi 

PQ-24-son qarori-  O’zbekiston respublikasi qonun hujjatlari to’plami  10-11-

son (146-147) 2005 y. Mart 

12. “2005-2006 yillarda korxonalarni davlat tasarrufidan chiqarish va 

xususiylashtirish dasturi to’g’risida” O’zbekiston Respublikasi Prezidentining 

2005 yil 14 martdagi PQ-29-son qarori-  O’zbekiston respublikasi qonun 

hujjatlari to’plami 10-11-son (146-147) 2005 y. Mart 

13. “O’zbekiston Respublikasi Mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish 

vazirligi faoliyatini tashkil etish to’g’risida”gi 2001 yil 13 fevral 75-sonli 

Qaror. 


 

63 


 

O’zbekiston  Respublikasi Vazirlar Mahkamasi Qarorlari 

14. O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Maxkamasining Qarori “Boshqaruv 

xodimlari sonini tartibga solish va ularga sarflanadigan xarajatlarni 

maqbullashtirish chora-tadbirlari to’g’risida”. “O’zbekiston Respublikasi 

qonun hujjatlari to’plami”, 2003 y., № 15-16, 134-modda. 

15. O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Maxkamasining Qarori “Aholini ish bilan 

ta’minlanganligini hisobga olish tizimini takomillashtirish to’g’risida”. 

 

“O’zbekiston Respublikasi qonun hujjatlari to’plami”, 2002 y., № 2 (Mazkur 



Qaror  O’zR  VM  24.05.2007  y.  №  106  Qaroriga  muvofiq  o’z  kuchini 

yo’qotgan). 



 

O’zbekiston  Respublikasi  Prezidenti asarlari 

16. Asosiy vazifamiz –  Vatanimiz taraqqiyoti va xalqimiz farovonligi yanada 

yuksaltirishdir/I.A.Karimov. – Toshkent: «O’zbekiston», 2010. – 34-50 b.  

17. Mamlakatimizni modernizatsiya qilish va kuchli fuqarolik jamiyati barpo 

etish  –  ustuvor maqsadimizdir.  –  Prezident Islom Karimovning O’zbekiston 

Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi va Senatining qo’shma 

majlisidagi ma’ruzasi // Xalq so’zi, 2010 yil 28 yanvar. 

18. O’zbekiston Konstitutsiyasi –  biz  uchun demokratik taraqqiyot yo’lida va 

fuqarolik jamiyatini barpo etishda mustahkam poydevordir. – Prezident Islom 

Karimovning O’zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi qabul qilinganining 

17 yilligiga bag’ishlangan tantanali marosimdagi ma’ruzasi // Xalq so’zi, 

2009 yil 6 dekabr. 

19. Karimov I.A. Jahon moliyaviy-iqtisodiy inqirozi, O’zbekiston sharoitida uni 

bartaraf etishning yo’llari va choralari. – T.:O’zbekiston, 2009 y. – 33 b. 

20. 

Karimov I.A. Eng asosiy mezon –  hayot haqiqatini aks ettirish. –  T.: 



O’zbekiston, 2009. – 24 b.

 

21. «O’zbekistonning 16 yillik taraqqiyot yo’li». Prizedent I.A. Karimovning 



O’zbekiston Respublikasi Oliy Majelisi, Vazirlar Maxkamasi va prezident 

Devonining O’zbekiston mustaqilligining 16 yilligiga bag’ishlangan qo’shma 

majlisidagi ma’ruzasi “Xalq so’zi” gazetasi 2007 yil, 31 avgust. 

22. Karimov I.A. Bizning bosh maksadimiz –  jamiyatni demokratlashtirish va 

yangilash, mamlakatni modernizatsiya va islox etishdir. T.: “Uzbekiston”, 

2005. 


23. Karimov I.A. O’zbekistonda demokratik uzgarishlarni yanada 

chukurlashtirish va fukarolik jamiyati asoslarini shakllantirishning asosiy 

yunalishlari. Ikkinchi chakirik O’zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining 9-

sessiyasidagi ma’ruza, 2002 yil 29 avgust 

24. Karimov I.A. “O’zbekiston XXI asrga intilmokda” T. O’zbekiston, 1999 

 

Darsliklar 

25. Xalqaro iqtisodiy munosabatlar. Nazarova G.G., Xaydarov N.X.,Akbarov M. 

T.: MCHJ “RAM-S”, 2007y 

26. Nazarova G.G., Xalilov X., Eshtaev A., Xakimov N.Z., Salixova N., 

 

64 


Bobojonov B.R. “Jahon  iqtisodiyoti va XIM”. – T.,  2006. - 216 b. 

27. SHodiev R.X. “Jahon  iqtisodiyoti”. – T.: “G’ofur G’ulom”, 2005.- 215 b. 

28. Nazarova G.G., Xalilov X., Eshtaev A., Axmedov I.A., Xakimov N.Z., 

Muxammedraximov U.X. “Jahon  iqtisodiyoti” – T.,  2005. - 220 b. 

29. Kolesov V.P., Kulakov M.V. Mejdunarodnaya ekonomika: Uchebnik.  -  M.: 

INFRA-M, 2008. - 474 s.  

30. 

Mirovaya ekonomika i mejdunarodnыy biznes: uchebnik / kol. avtorov ; pod 



obsh.  Red. d-ra ekon. Nauk, prof. V.V.Polyakova i d-ra ekon. Nauk, 

prof.r.k.SHenina.- 5-e izd., ster.- M.:KNORUS, 2008.-688 s. 

31. Lomakin V.K. Mirovaya  ekonomika: uchebnik dlya studentov vuzov, 

obuchayushixsya po ekonomicheskim spetsialnostyam i napravleniyam / V.K. 

Lomakin. – 3-e izd., pererab. i dop. – M.: YUNITI-DANA, 2007. – 671 s. 

32. Mirovaya ekonomika: prognoz do 2020 goda / pod red. akad. A.A. D

ыnkina / 

IMEMO RAN. – M.: Magistr, 2007. – 429 s. 

33. Mejdunarodn

ыe valyutno-kreditnыe i finansovыe otnosheniya: uchebnik /Pod 

red. L.N. Krasavinoy. -  3-e izd., pererab. i dop. -  M.: Finans

ы  i statistika, 

2007. - 576 s. 

34. Vneshneekonomicheskaya deyatelnost: ucheb. dlya stud. sred. prof. ucheb. 

zavedeniy /[B. M. Smitienko, V. K. Pospelov, S. V. Karpova i dr.]; pod red. 

B. M. Smitienko, V. K. Pospelova.  —  4-e izd., pererab. i dop. —  M.: 

«Akademiya», 2007. — 304 s. 

35. Ustoychivoe ekonomicheskoe razvitie v usloviyax globalizatsii i ekonomiki 

znaniy: kontseptualn

ыe osnovы teorii i praktiki upravleniya / Pod red. V.V. 

Popkova. M.: ZAO «Izdatelstvo «Ekonomika», 2007. — 295 s.   

O’quv qo’llanmalar 

36. O’zbekiston Respublikasi Prezidenti I.A.Karimovning «Mamlakatimizni 

modernizatsiya  qilish va kuchli fuqarolik jamiyati barpo etish –  ustuvor 

maqsadimizdir» hamda «Asosiy vazifamiz –  Vatanimiz taraqqiyoti va 

xalqimiz farovonligini yanada yuksaltirishdir» nomli ma’ruzalarini o’rganish 

bo’yicha O’quv-uslubiy majmua. – Toshkent: Iqtisodiyot. - 2010. – 340 b.  

37. Jaxon iqtisodiyoti. Nazarova G.G., Xalilov X.X.,  Xanova I.M., Xakimov 

N.Z., Bobojonov B.R. T.: MCHJ “RAM-S”, 2007 y 

38. 

Ekonomika zarubejnыx stran. Nazarova G.G., Adilova Z.D.,Muxamedjanova 



G.A. T.:TGEU, 2007 y 

39. Xorijiy mamlakatlar iqtisodiyoti. Nazarova G.G.,Xakimov N.Z., Bobojonov 

B.R., Ergashev D.R., Sultanova N.A. T.:TGEU, 2007 y 

40. O’zbekistonning xalqaro iqtisodiy munosabatlari. Xaydarov N.X. T.:TGEU, 

2007 y 

41. Mualliflar guruhi. O’zbekistonda biznes keyslar: O’zbekiston 



Respublikasidagi biznes ta’limotida “Keys - Stadi” uslubining qo’llanilishi. – 

T.: Akademiya, 2006. – 645 b. 

42. Nazarova G.G., Xaydarov N.X. Xalkaro iqtisodiy munosabatlar.  – T.: TDIU, 

2005.-273 b. 

 

65 


43. Spiridonov I.A. Mirovaya ekonomika: Ucheb. Posobie. – M.: RIOR, 2007. – 

128 s. 


44. Lomakin V.K. Mirovaya ekonomika. Praktikum: ucheb. posobie dlya 

studentov vuzov, obuchayushixsya po ekonomicheskim spetsialnostyam i 

napravleniyam / V.K. Lomakin. – M.: YUNITI-DANA, 2007. – 223 s. 

45. Mirovaya ekonomika i mejdunarodn

ыy biznes : uchebnik / kol. avtorov; pod 

obsh. red. d-ra ekon. nauk, prof. V.V. Polyakova i d-ra ekon. nauk, prof. 

R.K. SHenina. — 5-e izd., ster. — M. : KNORUS, 2008. — 688 s. 

46. SHevchuk V.A., SHevchuk D.A. Mejdunarodn

ыe ekonomicheskie 

otnosheniya: Ucheb. posobie.- M.: Izdatelstvo RIOR, 2006.-192 s. 

47. Figurnova, N. P.  Mejdunarodnaya ekonomika: ucheb. posobie / N.P. 

Figurnova. — Moskva: Izdatelstvo «Omega-L», 2007. — 304 s.  

48. Globalizatsiya mirovogo xozyaystva: Ucheb. posobie / Pod red.    d-ra ekon. 

nauk, prof. M.N. Osmovoi, kand. ekon. nauk, dots. A.V. Boychenko. -  M.: 

INFRA-M, 2006. - VIII, 376 s.  

49. Savvina O. V.Mejdunarodn

ыe finansovыe organizatsii: Uchebnoe posobie. 

— M.: Rossiyskaya Akademiya predprinimatelstva, 2006. — 146 s. 

50. Smirnov ye.N. Vvedenie v kurs mirovoy ekonomiki (ekonomicheskaya 

geografiya zarubejn

ыx stran): ucheb. posob. –M.: Knorus, 2008.-416s. 

51. Mejdunarodn

ыy finansovыy rыnok: ucheb. posobie / pod red. d-ra ekon. 

Nauk, prof. V.A. Slepova, d-ra ekon. Nauk, prof. ye.A. Zvonovoy. –  M.: 

Magistr, 2007. – 543 s. 

52. Mejdunarodn

ыe strategii ekonomicheskogo razvitiya: Ucheb. posobie / Pod 

red. YU.V.Makogona.- K.: Znanya, 2007.-461 s. 

 

Statistika to’plamlari  ma’lumotlari 

53. “Jamiyat va boshkaruv” jurnali, 4-soni, 2009yil 

54. “Iqtisodiyot va ta’lim” jurnali, 2-son, 2009 yil 

55. “Kadrlar masalalari bo’yicha ma’lumotnoma” jurnali  8-son, 2009 yil  

56. O’zbekiston Respublikasi Davlat statistika qo’mitasining tegishli yillar 

bo’yicha statistik to’plamlari. 

 

Internet  saytlari 

57.   


www.cfin.ru

 

58.   



www.devbusiness.ru

 

59. 



www.gov.uz

 — Ofitsialn

ыy sayt Pravitelstva Respubliki Uzbekistan 

60. 


www.mfer.uz

.  —  sayt Ministerstva vneshnix ekonomicheskix svyazey, 

investitsiy i torgovli Respubliki Uzbekistan 

61. 


www.jahon.mfa.uz

  —  sayt Ministerstva inostrann

ыx del Respubliki 

Uzbekistan  

62. 

www.edu.uz



.  –  sayt Ministerstva V

ыsshego i srednego spetsialnogo 

obrazovaniya Respubliki Uzbekistan   

 

63. 



www.unctad.org

 — sayt UNCTAD (United Nations Conference on Trade and 

Development)   

 

66 



64. 

www.mgimo.ru

 – sayt MGIMO  

65. 


www.tseu.uz

 – sayt TGEU  

66. 

www.cer.uz



 — sayt sentra ekonomicheskix issledovaniy  

67. 


www.review.uz

 — sayt jurnala “Ekonomicheskoe obozrenie” 

68. 

www.businesspress.ru



  —  Portal elektronn

ыx sredstv massovoy informatsii 

dlya predprinimateley “Delovaya pressa” 

 

  



 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

67 



 

 

 

 

 

 

 

 

 

68 



Document Outline

  • Kirish………………………………………………………………..
    • Adabiyotlar……..…………………………………………………
  • 7.2. g’arbiy yevropa davlatlarini jahon xo’jaligida tutgan o’rni
  • 7.2. g’arbiy yevropa davlatlarini jahon xo’jaligida tutgan o’rni
  • Jahon Banki bilan hamkorlik. 1992 yil sentyabrda O’zbekiston Respublikasi JB ga a’zo bo’ldi. 1992 yil sentyabrdan Toshkent shaxrida Jahon bankining vakolatxonasi ochildi.
  • GATT erkin savdo bilan shugullansa xam BST a’zo mamlakatlari o’zlarining milliy sanoatini tashqi raqobatdan ximoya qilish xuquqiga egaligini tan oladi. Biroq GATT mamlakatlardan tariflar orqali ximoya qilishni talab etadi. Bu tamoyil amalda bajarilish...


Do'stlaringiz bilan baham:
1   2   3   4   5   6   7


Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2019
ma'muriyatiga murojaat qiling