Statistik fizika va termodinamika


Download 0.67 Mb.
Pdf просмотр
bet1/2
Sana13.10.2018
Hajmi0.67 Mb.
  1   2

NAZARIY FIZIKANING  “ STATISTIK FIZIKA VA TERMODINAMIKA ” BOLIMIDAN TEST                       

SAVOLLARI 

 

Fan  



bobi



 

     Test 

topshiriqlari 

 

To’g’ri javob 

Muqobil 

 javob 

Muqobil 

 javob 

Muqobil 

 javob 

   


 1 

Fenomenologik 

termodinamika  va 

statistic 

fizika 

metodlari qanday? 



*Termodinamikanin

g  metodi  empiric, 

statistic 

fizikaniki 

esa nazariy. 

Bularning ob]ekti 

bir  hil  bo’lgani 

uchun  metodlari 

ham bir hil. 

Fenomenologik 

termodinamikaning 

metodi 


nazariy 

metod. 


Statistik 

fizikaning 

metodi empiric. 

   


Termodinamikanin

g  birinchi  qonuni 

nima  va  u  qanday 

topilgan? 

*Birinchi 

qonun 

energiyaning  ayla-



nish  va  saqlanish 

qonuni bo’lib, ish va 

issiqlikning 

ekvi-


valentligi 

aniq-


langach topilgan. 

Birinchi 

qonun 

tajribadan 



topilgan. 

Termodinamikanin

g  birinchi  qonuni 

quyidagicha 

 

   


   ???????????? = ???????????? −  ???????????? 

Birinchi 

tur 

abadiy  dvigatel 



qurishni 

qidirish  asosida 

topilgan. 

  



Kvant 

statistic 

fizika  nima  va  u 

qanday 


paydo 

bo’lgan 


va 

rivojlangan? 

*Kvant 

meхanika 



paydo 

bo’lgandan 

keyin  Fermi-Dirak 

va 


Boze-

Einshteynlar 

tomonidan 

yaratilgan. 

Kvant 

statistic 



fizikani 

Gibbs 


yaratgan. 

Mikrozarralarning 

klassik 

hossasi 


asosida yaratilgan. 

Kvant  statistic 

fizika 

klassik 


meхanika 

asosida 


yaratilgan. 

Sistemaning 



holatini 

termodinamik 

va 

statistic  ifodalash 



nima? 

*Sistemaning 

holatini 

termo-


dinamik  parametrlar 

orqali 


ifodalashga 

termodinamik, 

uni 

tashkil 


qilgan 

Sistemaning 

holatini 

temperature 

orqali  aniqlashga 

termodinamik 

ifodalash 

Sistemaning 

holatini 

makroskopik 

parametrlar  orqali 

ifodalashga 

statistic, 

Sistemaning 

holatini 

termodinamik 

va 

statistic 



ifodalashning 

farqi yo’q. 



zarralarning 

hossalari 

asosida 

aniqlashga  statistic 

ifodalash deyiladi. 

deyiladi. 

mikroskopik 

parametrlar  orqali 

ifodalashga 

termodinamik 

deyiladi 

Gibbsning  kanonik 



taqsimotidan 

Maksvell-

Boltsman 

taqsimotini  toppish 

mumkinmi? 

*Kanonik 

taqsimotdan 

turli 


ko’rinishdagi 

Maksvell 

taqsimotlarini 

va 


Boltsman 

taqsimotini  toppish 

mumkin. 

Kanonik 


taqsimotdan 

Maksvell-

Boltsman 

taqsimotini 

toppish  mumkin 

emas 


Ideal 

gaz 


uchungina  toppish 

mumkin. 


Faqatgina 

Maksvellning 

tezliklar 

bo’yicha 

taqsimotini 

toppish 


mumkin. 

  



Statistik 

metod 


kvant  sistemalarga 

qanday 


qo’llaniladi? 

*To’lqin 

funksiya 

modulining  kvadrati 

ehtimollik  zichligini 

bergani uchun kvant 

sistemalarga statistic 

metodni 


qo’llash 

mumkin. 


Statistik  metodni 

kvant 


sistemalarga 

qo’llab 


bo’lmaydi. 

Kvant  sistemalarga 

statistic 

metodni 


qo’llash 

uchun 


zarralarning 

tabiyatini  hisobga 

olish zarur. 

Statistik  metod 

faqatgina 

klassik 


zarralarga 

taalluqli. 

   



Nima  uchun  ko’p 



sonly 

zarralardan 

iborat 

sistemalarning 



holatini 

meхanik 


yo’l bilan ifodalash 

mumkin emas? 

*Ko’p 

sonly 


zarralardan 

iborat 


sistemalarning 

holati 


statistik 

qonuniyatga 

bo’ysungani uchun. 

Chunki, 


ko’p 

sonly 


zarralar 

uchun 


harakat 

tenglamalarni 

yozib bo’lmagani 

uchun. 


Harakat 

tenglamalarini 

yozish  va  ularni 

integrallashga 

insonning 

umri 


yetmasligi uchun. 

Chunki  har  bir 

zarraning  holati 

ehtimoliy 

bo’lgani uchun. 

  8 


Issiqlik 

va 


ish 

tushunchalari  nima 

va  ular  bir-biridan 

qanday farq qiladi? 

*Issiqlik 

va 


ish 

tushunchalari 

energiya uzatishning 

ikki 


hil 

usuli 


Issiqlik  va  ish 

tushunchalari  

bir  hil  o’lchov 

birligiga 

ega 

Sistemaning  ichki 



parametrini 

o’zgartirish asosida 

ichki 

energiyasi 



Ikkalasi 

ham 


bir narsa. 

bo’lgani  uchun  ular 

bir-biridan 

farq 

qiladi. 


bo’lgani  uchun 

farq qilmaydi. 

o’zgartirilsa 

ish, 


tashqi 

parametri 

o’zgartirilib  ichki 

energiyasini 

o’zgartirishga 

issiqlik deyiladi. 

   

 9 


Simmetrik 

va 


antisimmetrik 

to’lqin  funksiyalar 

nima 

va 


ular 

qanday  zarralarga 

taalluqli? 

Spini 



yarimga 

teng 


bo’lgan 

zarralarning 

holati 

antisimmetrik 



va 

butun  songa  teng 

bo’lganlari 

esa 


simmetrik 

to’lqin 


funksiya 

orqali 


ifodalanadi. 

Mikrozarralarga 

simmetrik 

va    


antisimmetrik 

to’lqin 


funksiyalarning 

aloqasi yo’q.  

Spini yarim songa  

teng 


bo’lgan  

zarralarga 

bozonlar, 

butun  songa  teng 

bo’lgan  zarralarga 

fermionlar 

deyiladi. 

Kvant  statistik 

fizikada bunday 

tushunchalar 

ishlatilmaydi. 

   


 10 

Statistik 

fizikada 

nima 


uchun 

fazaviy 


fazo, 

fazaviy 


nuqta, 

fazaviy 


trayektoriya 

va 


statistic 

ansambl 


tushunchalari 

ishlatiladi? 

*Bu 

tushunchalar 



klassik 

statistic 

fizikani 

yaratish 

uchun 

Gibbs 


tomonidan 

kiritilgan. 

Statistik  fizikada 

bunday 


tushunchalar 

ishlatilmaydi. 

Gibbs 

kvant 


statistikaning 

taqsimot 

funksiyalarini 

toppish 


uchun 

kiritgan. 

Kvant  statistic 

fizikani 

yaratish  uchun 

Gibbs 


kiritgan. 

  

 11 



Termodinamika 

birinchi 

qonunini 

issiqlik  sig’imiga 

tadbiqi. 

*Birinchi 

qonunni 

issiqlik 

sig’imiga 

tadbiq 


qilib, 

o’zgarmas  hajm  va 

bosimdagi 

issiqlik 

sig’imlari 

va 


ularning 

ayirmasi 

Birinchi  qonunni 

issiqlik  sig’imiga 

tadbiq 

qilib 


bo’lmaydi. 

Birinchi 

qonunni 

issiqlik  sig’imiga 

tadbiq  qilish  uchun 

termik 


holat 

tenglamasini  bilish 

zarur. 

Birinchi 



qonunni issiqlik 

sig’imiga 

tadbiq 

qilish 


uchun 

kalorik 


holat 

tenglamasini 



uchun 

ifodalar 

topiladi. 

bilish zarur. 

    

 

  12 



Nima  uchun  kvant 

statistikada zarralar 

fermionlar 

va 


bozonlarga 

bo’linadi? 

*Kvant  meхanikada 

spini  yarim  songa 

karrali 

bo’lgan 


zarralarga 

fermionlar, 

butun 

songa 


karrali 

bo’lgan  zarralarga 

bozonlar  deyilgani 

uchun. 


Mikrozarralar 

turli  spinga  ega 

bo’lgani uchun. 

Fermionlar  Boze-

Eynshteyn 

statistikasiga 

bo’ysungani 

uchun. 


Bozonlar 

Fermi-Dirak 

statistikasiga 

bo’ysungani 

uchun. 

  

 13 



Sistemaning 

holatini 

makroskopik 

va 


mikroskopik 

ifodalash  deganda 

nimani tushunasiz? 

*Termodinamik 

parametrlar 

orqali 


aniqlanuvchi 

makroskopik,  bunga 

mos 

statistic 



ansamblni 

tashkil 


qiluvchi 

fazaviy 


nuqtalar  to’plamiga 

mikroskopik 

ifodalash deyiladi. 

Makroskopik  va 

mikroskopik 

holatlarning  hech 

qanday 

farqi 


yo’q. 

Makroskopik 

va 

mikroskopik 



holatlar 

orqali 


sistemaning 

termodinamik 

ehtimolligini 

tushunish kerak. 

Sistema 

holatini 

makroskopik va 

mikroskopik 

ifodalash 

bir-


biriga  bog’liq 

emas. 


  

 

 14 



Termodinamika 

birinchi 

qonunini 

izojarayonlarga 

tadbiqi. 

*Barcha 


izojarayonlarga 

tadbiq 


qilib, 

ularning 

tenglamalarini 

toppish mumkin. 

Birinchi  qonunni 

izojarayonlarga 

tadbiq 

qilib 


bo’lmaydi. 

Birinchi 

qonunni 

faqatgina izotermik 

va 

izoхorik 



jarayonlarga  tadbiq 

qilish mumkin. 

Birinchi 

qonunni 


faqatgina 

adiabatic 

jarayonga 

tadbiq 


qilish 

mumkin. 


 

15 


Fermi-Dirak 

taqsimot funksiyasi 

nima? 

*Spini  yarim  songa 



karrali 

bo’lgan 


zarralarning 

Kvant 


statistikada 

bunday  taqsimot 

Spini  butun  songa 

teng 


bo’lgan 

zarralarning 

Bozonlarga 

taalluqli 

taqsimot 


taqsimot funksiyasi.  yo’q. 

taqsimot 

funksiyasi. 

funksiya. 

   

  16 


Sistemaning 

termodinamik 

ehtimolligi 

deganda 


himani 

tushunish kerak? 

*Muvozanatdagi 

sistemaning 

makroskopik 

holatiga 

to’g’ri 

keluvchi 

mikroholatlar soni. 

Bu 


tushuncha 

hech qanday fizik 

ma’noga 

ega 


emas. 

Bu 


tushuncha 

ehtimollar 

nazariyasiga 

taalluqli. 

Statistik 

fizikada bunday 

tushuncha 

ishlatilmaydi. 

  

  17 


Termodinamikanin

g  ikkinchi  qonuni 

nima  va  u  qanday 

kiritilgan? 

*Ikkinchi 

qonun 


jarayonlarning 

qaytuvchan 

va 

qaytmasligini 



ko’rsatib,  miqdoriy 

jihatdan 

entropiya 

orqali tavsiflaydi. 

Birinchi 

qonunning 

kamchiligini 

to’ldirish  uchun 

kiritilgan. 

Tabiatdagi 

jarayonlarning 

boorish 


yo’nalishini 

ko’rsatmaydi. 

Qaralayotgan 

sistemaning 

ichki 

energiyasini 



toppish  uchun 

kiritilgan. 

   

18 


Boze-Eynshteyn 

taqsimot  funksiysi 

nima? 

*Boze-Eynshteyn 



taqsimoti 

kvant 


statistikaning 

taqsimot 

funksiyalaridan  biri 

bo’lib,  bozonlarga 

taalluqli. 

Boze-Eynshteyn 

taqsimoti  klassik 

statistic 

fizikaning 

taqsimot 

funksiyalaridan 

biridir. 

Boze-Eynshteyn 

taqsimoti 

fermionlarni 

ma’lum 


bir 

energiya 

intervalida  bo’lish 

ehtimolini 

ko’rsatadi. 

Boze-


Eynshteyn 

taqsimoti  spini 

yarim 

songa 


karrali  bo’lgan 

zarralarning 

taqsimot 

funksiyasidir. 

   

 19 


Gibbsning 

mikrokanonik 

taqsimoti  nima  va 

qanday 



sistemalarga 

taalluqli? 

*Mikrokanonik 

taqsimot 

fazaviy 

nuqtalari  bo’yicha 

ehtimolliklar 

teng 


taqsimlangan 

adiyabatik 

sistemaga taalluqli. 

Mikrokanonik 

taqsimot 

ko’p 


sonly  zarralardan 

iborat 


ochiq 

sistemalarga 

taalluqli. 

Mikrokanonik 

taqsimot 

fazaviy 


nuqtalarning 

fazaviy 


fazoda 

bo’lish 


ehtimoli 

turlicha 

bo’lgan 

sistemalarga 

taalluqli. 

Mikrokanonik 

taqsimot 

izotermik 

sistemalarga 

taalluqli. 



  

  20 


Entropiya 

tushunchasi  nima 

va 



fizikaga 



qanday 

kirib 


kelgan? 

*Entropiya 

tushunchasi  ikkinchi 

qonunning  miqdoriy 

tavsifi  bo’lib,  uning 

statistic 

talqinini 

Boltsman 

ochib 

bergan. 


Sistemadagi 

jarayonlarning 

ko’p 

qiymatli 



funksiyasi  bo’lib 

hisoblanadi. 

Sistemaning 

entropiyasi 

nomuvozanatli 

holatda  maksimum 

bo’ladi. 

Entropiya 

tushunchasi 

hech 


qanday 

fizik  ma’noga 

ega emas. 

  

 21 



Klassik  va  kvant 

statistikalarning 

taqsimot 

funksiyalarini 

taqqoslash 

mumkinmi? 

*Agar  temperature 

aynish 


temperaturasidan 

katta  bo’lsa,  kvant 

statistikaning 

taqsimot 

funksiyalari  klassik 

statistika 

taqsimot 

funksiyalariga 

o’tadi. 

Ularni  taqqoslab 

bo’lmaydi. 

Ularni  taqqoslash 

uchun 

aynish 


mezonini 

bilish 


kerak. 

Klassik 


statistikaning 

taqsimot 

funksiyalaridan 

kvant 


statistikaning 

taqsimot 

funksiyalarini 

toppish 


mumkin. 

  

   22 



Gibbsning  kanonik 

taqsimoti  nima  va 

qanday 


sistemalarga 

taalluqli? 

*Gibbsning  kanonik 

taqsimoti  izotermik 

sistemaga  taalluqli 

fazaviy 


nuqtalarni 

fazaviy 


fazoda 

energiya 

bo’yicha 

taqsimlanishini 

ko’rsatadi. 

Gibbsning 

kanonik 

taqsimoti 

izoхorik 

sistemalarga 

taalluqli. 

Gibbsning  kanonik 

taqsimoti  adiabatik 

sistemalarga 

taalluqli. 

Gibbsning 

kanonik 

taqsimoti  ochiq 

sistemalarga 

taalluqli. 

  

 

  23 



Maksvell 

munosabatlari 

nima 

va 


ular 

qanday 


qo’llaniladi? 

*Maksvell 

munosabatlari 

tajribada 

toppish 

mumkin  bo’lmagan 

kattaliklarni 

tajribada 

toppish 

Statistik fizika va 

termodinamikada 

hech 


qanday 

Maksvell 

munosabatlari 

yo’q. 


Maksvell 

munosabatlari 

termodinamika 

qonunlaridan  kelib 

chiqadi. 

Maksvell 

munosabatlari 

kvant 


statistic 

fizikaga 

taalluqli. 


mumkin 

bo’lgan 


kattaliklarga 

almashtirishni 

ko’rsatadi. 

  

  24 



Ko’p  atomli  gazlar 

issiqlik sig’imining 

klassik  va  kvant 

nazariyalari. 

*Ko’p  atomli  gazlar 

issiqlik  sig’imining 

kvant  nazariyasidan 

hususiy 


holda 

klassik 


nazariya 

kelib chiqadi. 

Ko’p 

atomli 


gazlar 

issiqlik 

sig’imining 

klassik  va  kvant 

nazariyalari 

bir 


hil natija beradi. 

Qaysi 


nazariyani 

ishlatish 

хarakteristik 

temperaturaga 

bog’liq. 

Yuqori 


temperaturada 

kvant 


nazariyadan 

foydalanish 

kerak. 

 

 



 

 

 



 

  

  25 



Ochiq 

sistemalar 

uchun 

Gibbsning 



qaysi 

taqsimot 

funksiyasi 

ishlatiladi? 

*Ochiq 

sistemalar 



uchun 

Gibbsning 

katta 

kanonik 


taqsimoti ishlatiladi. 

Ochiq  sistemalar 

uchun  Gibbsning 

mikrokanonik 

taqsimoti 

ishlatiladi. 

Ochiq 

sistemalar 



uchun 

Gibbsning 

kanonik  taqsimoti 

ishlatiladi. 

Energiyasi 

va 


zarralar 

soni 


o’zgarmas 

sistemaga ochiq 

sistema 

deyiladi. 

  

  26 


Qattiq 

jismlar 


issiqlik sig’imining 

klassik  va  kvant 

nazariyalari. 

*Qattiq 


jismlar 

issiqlik  sig’imining 

klassik  nazariyasiga 

Duylong-Pti  qonuni, 

kvant  nazariyasiga 

esa  Eynshteyn  va 

Debay  nazariyalari 

kiradi. 


Qattiq 

jismlar 


issiqlik 

sig’iminingklassi

nazariyasiga 



Eynshteyn 

va 


Debay 

nazariyalari 

kiradi. 

Qattiq 


jismlar 

issiqlik sig’imining 

kvant  nazariyasiga 

Duylong-Pti 

qonuni kiradi. 

Qattiq 


jismlar 

issiqlik 

sig’imining 

nazariyasi 

energiyani 

erkinlik 

darajalari 

bo’yicha  teng 

taqsimlanish 

qonuniga 

asoslangan. 

   


  27 

Turli  ko’rinishdagi 

Maksvell 

taqsimotlari nima? 

*Maksvellning  turli 

taqsimotlariga 

zarralarning 

tezlik 


Maksvell 

taqsimoti 

faqatgina 

Zarralar 

bir 

hil 


tezliklar  bo’yicha 

harakat 


qilgani 

Maksvell 

taqsimoti 

faqatgina 



proeksiyalari, 

tezlikning  absolyut 

qiymati, 

impulslar 

va  kinetic  energiya 

bo’yicha taqsimotlar 

kiradi. 

tezlikning 

proeksiyalariga 

taalluqli. 

uchun hech qanday 

Maksvell 

taqsimotiga  ehtiyoj 

yo’q. 


tezlikning 

absolyut 

qiymatiga 

taalluqli. 

   

  28 


Kimyoviy 

potensiyal 

tushunchasi nima? 

*Sistemadagi 

zarralar 

sonini 


bittaga  o’zgartirish 

uchun kerak bo’lgan 

energiyaga 

kimyoviy  potensiyal 

deyiladi. 

Kimyoviy 

potensial 

hech 


qanday 

fizik 


ma’noga 

ega 


emas. 

Sistemadagi 

zarralar 

sonini 


bittaga  o’zgartirish 

uchun 


kerak 

bo’lgan 


issiqlik 

miqdoriga 

kimyoviy  potehsial 

deyiladi. 

Kimyoviy 

potensial 

tushunchasi 

Gibbsning 

kanonik 

taqsimotiga 

taalluqli. 

   


  29 

Gibbsning  kanonik 

taqsimoti  nima  va 

u  holat  integrali 

bilan 

qahday 


bog’langan? 

*Izotermik 

sistemaga  taalluqli 

fazaviy 


nuqtalarni 

fazaviy 


fazoda 

energiya 

bo’yicha 

taqsimlanishini 

ifodalab, 

holat 


integrali 

bilan 


quyidagicha 

bog’langan  

 F = -kT InZ 

Adiabatik 

sistemaga 

taalluqli  fazaviy 

nuqtalarni 

fazaviy 


fazoda 

energiya 

bo’yicha 

taqsimlanishini 

ko’rsatadi. 

Statistik 

fizikada 

kanonik 


taqsimotning  hech 

qanday  ahamiyati 

yo’q. 

Kanonik 


taqsimotni 

holat  integrali 

bilan 

hech 


qanday 

bog’lanishi 

yo’q. 

   


  30 

Issiqlik 

va 

ish 


tushunchalarini 

tushuntirihg 

va 

farqini asoslang. 



*Issiqlik 

va 


ish 

energiya uzatishning 

ikki hil usuli bo’lib,  

1  kal  =  4,2  Joulga 

teng. 

Issiqlik  va  ish 



tushunchalarinin

g  hech  qanday 

farqi yo’q. 

Sistemaning 

kalorik 

hossasiga 

issiqlik, 

termik 


hossasiga  esa  ish 

deyiladi. 

Issiqlik  va  ish 

tushunchalari 

termodinamika

da 


ishlatilmaydi. 

  31 


Termodinavik 

*Sistemaning 

Holat  tenglamasi  Sistemaning 

Sistemaning 



sistemaning  holati 

qanday aniqlanadi? 

holatini  aniqlovchi 

termo-dinamik 

parametrlar orqali. 

orqali. 


bosimi orqali. 

temperanurasi 

orqali. 

  32 


Fizikaga 

statistic 

metodni  kim  va 

qachon kiritgan? 

*Maksvell  1859  yili 

kiritgan. 

Klauzius 

19 


asrning  boshida 

kiritgan. 

Mayer  19  asrda 

kiritgan. 

Joul  19  asrning 

ohirida kiritgan. 

   33  Termodinamika  1 

qonuni 


qanday 

yoziladi? 

  *

 

???????????? = ???????????? + ???????????? 



 

dQ = 


???????????? + ???????????? 

 

???????????? =  ???????????? + ???????????? 



 

???????????? = ???????????? + ???????????? 

   34  Kvant 

statistic 

fizika 

nimani 


o’rgatadi? 

*Sistemani 

tashkil 

qilgan  zarralarning 

kvant 

hossalari 



asosida 

uning 


tuzilishi  va  hossa-

larini o’rgatadi. 

Kvant statistikani 

klassik 


statistikadan 

hech 


qanday 

farqi yo’q. 

Kvant 

statistic 



fizika  sistemaning 

termodinamik 

hossalarini 

o’rgatadi. 

Kvant  statistic 

fizika  sistema-

ning 

issiqlik 



hossalarini 

o’rgatadi. 

   35  Sistemaning  holat 

tenglamasini 

qanday tushunasiz? 

*Sistemaning 

termo-dinamik 

parameter-lari 

orasidagi 

funk-


sional  bog’lanishni 

tushunaman. 

Mendeleev-

Klapeyron 

tenglamasini 

tushunaman. 

Van-der-Vaals 

tenglamasini 

tushunaman. 

Sistemani 

tashkil 

qilgan 


zarralarning 

o’zaro  ta’sirini 

tushunaman. 

   36  Sistemaning  kalo-

rik  holat  tengla-

masi 


qanday 

yoziladi? 

 U = U(V,T) 



 

    PV = RT 

 

(P+


??????

??????


2

)(V-b)=RT 

 

  P = nkT 



  37 

Sistemaning termik 

holat 

tenglamasi 



nima? 

*Sistemaning 

temperaturasini 

toppish 


mumkin 

bo’lgan tenglama. 

Sistemaning 

ichki 


energiya-

sini 


topishga 

imkon  beradigan 

tehglama. 

Sistemaning 

issiqlik 

sig’imini 

topishga 

imkon 


beradigan 

tenglama. 

Sistemaning 

kalorik  hossa-

sini 

topishga 



imkon  beradi-

gan tenglama. 



   38  Fizikaga  ideal  gaz 

tushunchasini  kim 

kiritgan? 

 

*Klauzus 



 

 Lomonosov 

 

 Mayer 


 

  Joul 


   39  Molekulyar-kinetik 

nazariya 

qachon 

haqiqiy 


nazariya 

maqomini oilgan? 

*19 asrning ikkinchi 

yarmida 


Maksvell 

va  Boltsman  ishlari-

dan keyin. 

Klauzius 

ishlaridan keyin. 

20  asrda  klassik 

statistic 

fizika 


yaratilgandan 

keyin. 


20 

asrning 


boshida  kvant 

nazariya  paydo 

bo’lgandan 

keyin. 


   40  Gibbsning  kanonik 

taqsimot funksiyasi 

qanday yoziladi? 

f(E) = 



1

??????


 

?????? 


− 

??????


????????????

 

 



f(E) = 

??????(?????? − ??????

0



 



f(E) = 

??????


Ф−????????????−??????

????????????

 

 

f(E)=



1

??????


 ∑

??????


− 

??????


????????????

??????


 

   41  Boltsmn  taqsimoti 

qanday  ko’rinishga 

ega? 


f(х,у,z) = A 

??????

??????(??????,??????,??????)



????????????

 

 



f(E) = A

??????


− 

??????


????????????

 

 



f(z) = A 

??????


− 

??????


????????????

 

 



f(E)= 

??????(?????? −

??????

0



   42  Fazaviy 

fazoni 


qanday 

tasavvur 

qilasiz? 

*6N 


o’lchamli 

formal fazo. 

 

Uch 


o’lchamli 

real  fazo. 

Bitta 

zarraning 



holatini  aniqlovchi 

fazo. 


N    o’lchamli 

formal fazo. 

   43  Fazaviy 

nuqta 


deganda 

nimani 


tushunasiz? 

  *N 


ta 

zarradan 

iborat 

sistemaning 



bitta 

mikroholatini 

ifodalovchi 

fazaviy 


fazodagi nuqtani. 

x,y,z    lar  orqali 

aniqlanadigan 

nuqtani. 

Fazaviy 

fazodagi 

energiyaning  bitta 

qiymatiga 

mos 

keluvchi nuqtani. 



??????

??????


, ??????

??????


, ??????

??????


 

lar 


orqali 

aniq-


lanuvchi 

ihti-


yoriy nuqtani. 

   44  Fazaviy  traektoriya 

nima? 

*Fazaviy 



nuqtani 

fazaviy 


fazoda 

qoldirgan izi. 

Harakatdagi 

zarrani 


fazaviy 

fazoda  qoldirgan 

izi. 

Fazaviy 


fazodagi 

fazaviy 


nuqtalar 

to’plami. 

Bitta  zarraning 

fazodagi 

traektoriyasi. 

   45  Statistik 

ansambl 

deganda 


nimani 

tushunasiz? 

*N 

ta 


zarradan 

iborat 


muvozanat-

dagi 


sistemaga 

taalluqli 

fazaviy 

N  ta  zarradan 

iborat 

nomuvo-


zanatli  sistemaga 

taalluqli  fazaviy 

Uch 

o’lchamli 



fazodagi  nuqtalar 

to’plamini. 

x,

??????


??????

, ??????


??????

, ??????


??????

  lar 


orqali  ifodala-

nuvchi  fazaviy 

nuqtalar 


nuqtalar to’plamini.  nuqtalar 

to’plamini. 

to’plamini. 

   46  Fermionlar  degan-

da  qanday  zarra-

larni tushunasiz? 

*Spini 

yarimga 


karrali 

bo’lgan 


zarralarni. 

Spinga 


ega 

bo’lmagan 

zarralarni. 

Holati 


simmetrik 

yo’lqin  funksiyalar 

orqali  aniqlanuvchi 

zarralarni. 

Natijaviy  spini 

ga 



tehg 

bo’lgan 


zarralarni. 

   47  Bozonlar  deganda 

qanday  zarralarni 

tushunasiz? 

*Spini  butun  songa 

teng 


bo’lgan 

zarralarni. 

Spinga 

ega 


bo’lmagan 

zarralarni. 

Holati 

antisim-


metrik 

to’lqin 


funksiyalar  orqali 

aniqlanuvchi 

zarralarni/ 

Natijaviy  spini 

yarimga  karrali 

bo’lgan 


zarralarni. 

   48  Izotermik 

jara-

yonning tenglamasi 



qanday  ko’rinishga 

ega? 


  PV = const. 

 

  PV = RT 



 

  V = 


????????????

??????


 

 

  P



??????

??????


 = const. 

49 


Adiabatik  jarayon-

ning 


tenglamasi 

qanday  ko’rinishga 

ega? 



  P



??????

??????


 = const. 

 

   PV = const. 



 

   PV = RT 

 

  P


??????

??????


 = const. 

   50     Politropik  jarayon-

ning 

tenglamasi 



qanday  ko’rinishga 

ega? 


  P


??????

??????


 = const. 

 

   PV = const. 



 

   P


??????

??????


 = const. 

 

   PV = RT 



   4 

Fermi-Dirak  taqsi-

mot 

funksiyasi 



qanday  ko’rinishga 

ega? 


   f(


??????) =  

1

??????



??????−??????

????????????

+ 1

 

 



   f(

??????) = 

1

??????


 

??????


??????


????????????

 

 



      f(

??????) =  

1

??????


??????−??????

????????????

− 1

 

 



  f(E) = 

??????


??????−??????

????????????

 

   4 


 Boze-Eynshteyn 

taqsimot funksiyasi 

qanday  ko’rinishga 

   f(



??????) =  

1

??????



??????−??????

????????????

− 1

 

 



f(

??????) = 

1

??????


 

??????


??????


????????????

 

 



 f(

??????) =  

1

??????


??????−??????

????????????

− 1

 

 



  f(E) = 

??????


??????−??????

????????????

 


ega? 

   2 


Entropiya 

uchun 


Boltsman 

formulasini toping. 

   S = kℓn



??????

??????


 

 

  S = ℓn



??????

??????


 

 

  S = 



??????−??????

??????


 

 

  S = ℓn



∆Г 

   2 


Entropiya 

Gibbs 


bo’yicha 

qanday 


aniqlanadi? 

  S= - k



< ??????????????????(??????) > 

    


 

S= 


-

k



??????−??????

??????


??????

??????−??????

??????

dГ 


 

  S = kℓnN 

 

 

  S = kℓn



??????

??????


 

   3 


Ichki  energiyadan 

qanday 


Maksvell 

munosabati 

kelib 

chiqadi? 



   (


????????????

????????????

)

??????


 = - (

????????????

????????????

)

??????



 

 

  (



????????????

????????????

)

??????


 = (

????????????

????????????

)

??????



 

 

 (



????????????

????????????

)

??????


 = - (

????????????

????????????

)

??????



 

 

 (



????????????

????????????

)

??????


 = (

????????????

????????????

)

??????



 

   3 


Erkin  energiyadan 

qanday 


Maksvell 

munosabati 

kelib 

chiqadi? 



   (


????????????

????????????

)

??????


 = (

????????????

????????????

)

??????



 

 

  (



????????????

????????????

)

??????


 = - (

????????????

????????????

)

??????



 

 

 (



????????????

????????????

)

??????


 = (

????????????

????????????

)

??????



 

 

 (



????????????

????????????

)

??????


 = (

????????????

????????????

)

??????



 

   3 


Gibbsning termodi-

namik  potensiali-

dan 

qanday 


Maksvell  munosa-

bati kelib chiqadi? 

   (


????????????

????????????

)

??????


 = (

????????????

????????????

)

??????



 

 

  (



????????????

????????????

)

??????


 = (

????????????

????????????

)

??????



 

 

  (



????????????

????????????

)

??????


 = - (

????????????

????????????

)

??????



 

 

  (



????????????

????????????

)

??????


 = -(

????????????

????????????

)

??????



 

   3 


Entalpiyadan 

qanday 


Maksvell 

munosabati 

kelib 

chiqadi? 



  (


????????????

????????????

)

??????


 = (

????????????

????????????

)

??????



 

 

 (



????????????

????????????

)

??????


 = - (

????????????

????????????

)

??????



 

 

 (



????????????

????????????

)

??????


 = (

????????????

????????????

)

??????



 

 

 (



????????????

????????????

)

??????


 = - (

????????????

????????????

)

??????



 

   2 


Ko’p  atomli  gazlar 

issiqlik sig’imining  

klassik  nazariyasi 

qanday 


natija 

beradi? 


    


??????

??????


 = 3R 

 

        



??????

??????


 = 

5

2



 R  

 

    



??????

??????


 = 6R 

     


 

   


??????

??????


 = R 

   4 


Ko’p  atomli  gazlar  * 

 

 



 

issiqlik sig’imining 

kvant 


nazariyasi 

qanday 


natija 

beradi? 


 

??????


??????

 



??????

??????????????????.

??????


??????????????????.+

??????


????????????????????????.

 

   



??????

??????


 = 3R 

  

??????



??????

 = R 


   

??????


??????

 = 5R 


   4 

Qattiq 


jismlar 

issiqlik sig’imining 

klassik  nazariyasi 

qanday 


natija 

beradi? 


 

   



??????

??????


 = 3R 

 

    



   

??????


??????

 = 2R 


 

 

  



??????

?????? 


 = R 

 

 



  

??????


?????? 

 = 5R 


   4 

Qattiq 


jismlar 

issiqlik 

sig’imi 

uchun 


Eynshteyn 

formulasi qanday? 

  

??????



??????

 = 3N


(

ћ??????


????????????

)

2



 ??????

ћ??????


????????????

(??????


ћ??????

????????????

−1)

2

 



 

 

 



  

??????


??????

 = 3R 


 

 

  



??????

??????


 = 5R 

 

 



 

??????


?????? 

=

??????ћ??????



??????

ћ??????


???????????? 

 −1


 

   4  


Qattiq 

jismlar 


issiqlik 

sig’imi 


uchun 

Debay 


formulasi qanday? 

 



 

??????


??????

 = 3N


(

ћ??????


????????????

)

2



 ??????

ћ??????


????????????

(??????


ћ??????

????????????

−1)

2

 



 

 

  



??????

??????


 = 3R 

 

   



 

 

 



??????

??????


= 3R

??????



2     

????????????

??????

??????


−1

??????


??????

0

 



 

 

??????



??????

 = 3


 

R D(x) 


  3 

Gibbsning  fazalar 

qoidasi 

qanday 


ko’rinishga ega? 

   r 



≤  n + 2 

 

 



     r 

≥  n + 2 

 

 

  f = n – r + 2 



 

  n – r + 2 = 0 

  3 

Klapeyron-



Klauzius 

tenglamasi  qanday 

ko’rinishga ega? 

  



????????????

????????????

 = 

??????


??????(??????

2 − 


??????

2

)



  

 

   



????????????

????????????

  = 

??????


????????????

 

 



     

????????????

????????????

1



????????????

(??????


2 − 

??????


2

 



 

????????????

????????????

  = cλ 


   3 

Erenfest 

tenglamalari 

nechanchi  tur  faza-

viy 

o’tishlarga 



taalluqli? 

*Ikkinchi 

tur 

fazaviy o’tishlarga. 



Birinchi 

tur 


fazaviy 

o’tishlarga. 

Termodinambkada 

Erenfest 

tenglamalari yo’q. 

Erenfest  teng-

lamalarini  faza-

viy  o’tishlarga 

aloqasi yo’q. 


   3 

Holat 


integrali 

qanday  ko’rinishga 

ega? 



   Z = 



∫ ??????

− 

??????



????????????

Г

 dГ 



 

  F = - kTℓnZ 

 

  f(E) = 



1

??????


 

??????


−????????????

 

 



 

??????


??????

 = 


1

??????


 

??????


−????????????

??????


 

   3 


Ichki 

energiya 

qaysi  o’zgaruvchi-

larga 


nisbatan 

termodinamik 

potensial? 

   U = U(S,V) 



 

   U = U(T,V) 

 

   U = U(T,P) 



 

  U = U(S,P) 

   3 

Erkin 


energiya 

qaysi  o’zgaruvchi-

larga 

nisbatan 



termodinamik 

potensial? 

 

   F = F(T,V) 



 

 

  F = F(S,V) 



 

 

  F = F(T,P) 



 

 

  F = F(S,P) 



   3 

Gibbsning 

termodinamik 

potensiali 

qaysi 

o’zgaruvchilarga 



nisbatan  potensial 

hisoblanadi? 

 

  G = G(T,P) 



 

 

 



 G = G(T,V) 

 

 



  G = G(S,V) 

 

 



  G = G(S,P) 

   3 


Entalpiya 

qaysi 


o’zgaruvchilarga 

nisbatan 

termo-

dinamik  potensial 



hisoblanadi? 

 



  H = H(S,P) 

 

 



  H = H(T,V) 

 

 



  H = H(S,V) 

 

 



  H = H(S,T) 

   3 


Erkin 

energiya 

holat integrali bilan 

qanday 


bog’langan? 

*  


   F = -kTℓnZ 

 

  F = kTℓnZ 



 

  F = kℓn

??????

??????


 

 

  F = ℓnZ 



   3 

Termodinamika-

ning 

nolinchi 



qonunini 

qaysi 


   Temperatura 

 

  Bosim 


 

  Hajm 


 

  Zarralar soni 



termodinamik  pa-

rametr belgilaydi? 

   2 

Boltsman  taqsimo-



tidan 

barometric 

formula 

uchun 


qanday  ifoda  kelib 

chiqadi? 

 

  P = 



??????

0

 



??????

− 

??????????????????



????????????

 

 



  

  

??????



0

 = P


??????

− 

????????????ℎ



????????????

 

 



 

  P = nkT 

 

 

  P = 



????????????

??????


 

   3 


Chiziqli  garmonik 

osilyatorning 

energiyasi  nimaga 

teng? 


   


??????

??????


 = ћ

??????(?????? +

1

2



 

 

  



??????

??????


 = nћ

?????? 


 

  E = 


3

2

 ћ



?????? 

 

 



  E = 

3

2



 ћ

?????? 


   3 

Rotatorning 

energiyasi  qanday 

ko’rinishga ega? 

   


??????

??????


 = 

ћ

2



2??????

 ℓ(ℓ+1} 


 

  

??????



??????

 = 


ћ

2

ℓ(ℓ+1) 



 

  

??????



??????

 = ℓћ


?????? 

 

  



??????

??????


 = 2

ћ

2



ℓ 

   3 


Kalorik  va  termik 

holat  tenglamalari 

orasidagi  bog’la-

nish qanday? 

  T(


????????????

????????????

)

??????


 = (

????????????

????????????

)

??????



 + P 

 

  P = nkT 



 

  PV = RT 

 

  PV = const. 



   3 

Chiziqli  garmonik 

osilyatorning  sta-

tistik 


yig’indisi 

nimaga teng? 

   Z = 


??????

ћ??????


????????????

??????


ћ??????

????????????

− 1

 

 



  Z = 

ћ??????


??????

ћ??????  

???????????? 

 

  −1



 

 

  Z = 



ћ??????(??????+

1

2



)

??????


ћ??????  

???????????? 

 

  −1


 

 

  Z = ћ



??????(?????? +

1

2



   3 


Rotatorning 

sta-


tistik 

yig’indisi 

nimaga teng? 

??????



??????

  =  ∑


(2ℓ +

0



1)??????

ћ2  ℓ(ℓ+1)



2??????????????????

 

 



??????

??????


 = 

ћ

2



ℓ(ℓ+1)

2??????????????????

 

 

 



??????

??????


 = 

ћ??????


??????

ћ??????


????????????

− 1


 

 

  



??????

??????


 = 

ћ??????


??????

ћ??????


???????????? 

 −1


 

   3 


Ideal  gaz  uchun 

holat 


integrali 

nimaga teng? 

 

??????



0

 = (2


????????????????????????)

3??????


2

??????


??????

 

 



  

??????


0

 = (2


????????????????????????)

3

2



 

 

 



??????

0

 = - kT ℓnF 



 

 

??????



0

 = kℓnV 




Do'stlaringiz bilan baham:
  1   2


Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2019
ma'muriyatiga murojaat qiling