Ta’lim va tarbiya jarayonida oilaning o’rni


Download 89.73 Kb.
Sana21.01.2020
Hajmi89.73 Kb.

Ta’lim va tarbiya jarayonida oilaning o’rni

REJA:

  • Ta’lim va Tarbiyaning mazmuni va maqsadi
  • Oilada farzand tarbiyasi
  • O’zbekistonda ta’lim va tarbiyaga bo’lgan munosabat
  • Foydalanilgan adabiyotlar

Ta’lim va Tarbiyaning mazmuni, maqsadi va tamoyillari

  • Ta’lim va Tarbiyaning mazmuni, maqsadi va tamoyillari
  • 1.Tarbiya mazmuni va maqsadi. Tarbiya borasidagi boy tajribalariga tayanadi. Tarbiya
  • nazariyasi o‘z qoidalarini asoslash uchun falsafa, sotsiologiya, etika, estetika, fiziologiya, psixologiya fanlari ma`lumotlaridan foydalanadi. Hozirgi zamon pedagogikasida tarbiya tarbiyachining tarbiyalanuvchi shaxsiga oddiy ta’sir ko‘rsatishi emas, balki tarbiyachilar va tarbiyalanuvchilarning aniq bir maqsadga qaratilgan, bir-biri bilan hamkorlikda qiladigan munosabatlari va o‘zaro ta’sir ko‘rsatishi ekanligi alohida ta’kidlanadi.
  • Tarbiyaaqlli, odobli, mehnatsevar, bilimli, sog‘lom, e’tiqodli, dilipok, hartomonlamama’naviyrivojlangan, vatanparvar, insonparvar, barkamol shaxsni shakllantirishni ko‘zda tutadi. Tarbiya mahalliy, ijtimoiy - iqtisodiy shart - sharoitlar, milliy an’analar va mintaqalararo xususiyatlarni hisobga olgan holda olib boriladi. Tarbiya jarayonida kishining turli qobiliyatlari rivojlanadi. Xarakteri, g’oyaviy, axloqiy, irodaviy, estetik xislatlari shakllanadi, tabiatga, jamiyatga ilmiy qarashlar tizimi tarkib topadi, jismoniy kuch-quvvatlari mustahkamlanadi.
  • Mirzo Ulug‘bek, Alisher Navoiy, Zavqiy, Furqat, Avaz 0‘tar, Hamza Hakimzoda Niyoziy, Abdulla Avloniylar inson kamolotini ilm-fan va tarbiyada deb bildilar.Tarbiya jarayonida kattalar, tarbiyachilar va tarbiyalanuvchilar jamoasi hisoblanadi. Shaxsning rivojlanishi tarbiyaning sifatiga bogliqdir

. Ayni chog‘da tarbiyaning mazmuni, shakli va metodlari shaxsning rivojlanish darajasiga bogliq. Tarbiyajarayoni murakkabdir.Shuning uchun ham u tarbiyachidan bolaning ruhiy holati, aqliy va jismoniy imkoniyatlarini hisobga olib, mehribonlik bilan yondashishni talab qiladi. Tarbiyachi tarbiyalanuvchi shaxsini diqqat bilan o‘rganishi, ularni tushunishi, hurmat qilishi lozim.

  • . Ayni chog‘da tarbiyaning mazmuni, shakli va metodlari shaxsning rivojlanish darajasiga bogliq. Tarbiyajarayoni murakkabdir.Shuning uchun ham u tarbiyachidan bolaning ruhiy holati, aqliy va jismoniy imkoniyatlarini hisobga olib, mehribonlik bilan yondashishni talab qiladi. Tarbiyachi tarbiyalanuvchi shaxsini diqqat bilan o‘rganishi, ularni tushunishi, hurmat qilishi lozim.
  • Tarbiyalanuvchilarning hayotiy faoliyati jamiyat uchun qanchalik foydali, maqsadga muvofiq va ularning munosabatlari oqilona tashkil qilinar ekan, tarbiyajarayoni shunchalik samarali amalga oshiriladi.Insonni uning atrofini qurshab turgan vositalar: oila, ota-onasi, maktab, do`stlari, atrof-muhit, ommaviy axborot vositalari, san'at, adabiyot, tabiat va hokazolar tarbiyalaydi. Shaxsning rivojlanish va shakllanish jarayonini boshqarib borish kerak. Shunga ahamiyat berish lozimki, amalda tarbiyaviy jarayon umumxalq ishi va uzluksiz bo`lsin, barcha yoshdagi bolalarni qamrab olsin, turli ijtimoiy, jamoat va davlat institutlari va muassasalarining shaxs o‘zaro munosabatda bo'ladi.
  • Tarbiya - shaxsni maqsadga muvofiq takomillashtirish uchun uyushtirilgan pedagogik jarayon bo‘lib, tarbiyalanuvchining shaxsiga muntazam va tizimli ta’sir etish imkonini beradi.Tarbiya jarayoni o‘zaro bog`liq bo‘lgan ikki faoliyatni - o‘qituvchi va o‘quvchi faoliyatini o‘z ichiga oladi. Tarbiyajarayonida o‘quvchining ongi shakllana boradi, his va tuyg‘ulari rivojlanadi, ijtimoiy hayot uchun zarur bo‘lgan va ijtimoiy aloqalarga xizmat qiladigan xulqiy odatlari hosil bo‘ladi.Psixologlar va pedagoglarning tadqiqotlari shaxsga tashqi omillarning (xoh ijobiy. xoh salbiy) ta’siri bolaning ularga munosabatiga bog'liqligini ko‘rsatadi.

Tarbiya qoidalari.

  • Tarbiya qoidalari.
  • Tarbiya qoidasi - pedagog ta’lim va tarbiya jarayonini yaxshiroq tashkil etish maqsadida foydalanadigan boshlang‘ich holat, rahbarlik asosidir. Tarbiya qoidalari o‘qituvchi, tarbiyachilarga yo‘l-yo‘riq ko‘rsatuvchi qoidalar bo‘lib hisoblanadi, ya`ni kishini shakllantirish vazifalari bilan belgilanadi.
  • Tarbiyaning mohiyati, mazmuni, qoidalari mamlakatimizda yangicha iqtisodiy munosabat sharoitlarining o‘zgarganligi sababli kengayib bormoqda.Tarbiyaviy jarayonni yaxshilash, uni davr talabiga javob beradigan holga keltirish uchun deyarli barcha qoidalarni, metodlarni, g‘oyalarni qaytadan ko‘rib chiqishimiz, bola shaxsiga e’tiborni qaratishimiz, yillar davomida to‘plangan ijobiy tajribadan unumli foydalanishimiz zarur.Tarbiya qoidalariga quyidagilarni kiritishimiz mumkin.
  • Tarbiyaning ma’lum maqsadga qaratilganligi, tarbiyaning insonparvarlik va demokratiya, hayot bilan, mehnat bilan bog‘liqligi, tarbiyada ilmiy-madaniy va umuminsoniy qadriyatlarning ustuvorligi, tarbiyada o‘quvchilarning yosh va shaxsiy xususiyatlarini hisobgaolish, izchillik, tizimlilik, tarbiyaviy ta’sirlarning birligi va uzluksizligi qoidalari va boshqalar.

Tarbiyaning maqsadi. Òarbiya ijtimoiy hodisa ekanligi xususida fikr yuritganda, uning aniq maqsadga yo‘naltirilgan hodisa ekanligi ta’kidlanadi. Inson kamolotiga ta’sir etuvchi omillarni tahlil qilish shuni ko‘rsatadiki, bu omillar ichida tarbiya muhim va yetakchi o‘rinda turar ekan. Haqli savol tug‘iladi: tarbiyaning maqsadi nima? Uning maqsadini kim va nima belgilab beradi? Òarbiyaviy ishning samaradorligi mana shu savollarga to‘g‘ri javob topishga bog‘liq. Ya’ni, birinchi navbatda, tarbiya bilan shug‘ullanadigan har bir tarbiyachi, avvalo, o‘z faoliyatini va unda ko‘zda tutilgan maqsadni aniq tasavvur eta olishi, bu maqsadning muhimligini tushunishi lozim. Demak, qanday odamni tarbiya qilish darkor, tarbiya natijasida inson qanday bo‘lishi kerak, degan savollarni avvaldan tasavvur etish zarur ekan. Bu maqsad jamiyatning komil insonni tarbiyalashdek maqsadiga mos kelishi kerak. Òarbiyaning vazifalari keng va ko‘p qirralidir. Òa’limning asosiy vazifasi o‘qituvchilarni bilim, ko‘nikma va malakalar bilan qurollantirish bo‘lsa, tarbiya yosh avlodda jamiyatimizda qabul qilingan odob-axloq qoidalariga mos keladigan e’tiqodni, axloqiy malaka va ko‘nikmalarni, ehtiyoj va intilishlarni tarkib toptirishdan iborat.

  • Tarbiyaning maqsadi. Òarbiya ijtimoiy hodisa ekanligi xususida fikr yuritganda, uning aniq maqsadga yo‘naltirilgan hodisa ekanligi ta’kidlanadi. Inson kamolotiga ta’sir etuvchi omillarni tahlil qilish shuni ko‘rsatadiki, bu omillar ichida tarbiya muhim va yetakchi o‘rinda turar ekan. Haqli savol tug‘iladi: tarbiyaning maqsadi nima? Uning maqsadini kim va nima belgilab beradi? Òarbiyaviy ishning samaradorligi mana shu savollarga to‘g‘ri javob topishga bog‘liq. Ya’ni, birinchi navbatda, tarbiya bilan shug‘ullanadigan har bir tarbiyachi, avvalo, o‘z faoliyatini va unda ko‘zda tutilgan maqsadni aniq tasavvur eta olishi, bu maqsadning muhimligini tushunishi lozim. Demak, qanday odamni tarbiya qilish darkor, tarbiya natijasida inson qanday bo‘lishi kerak, degan savollarni avvaldan tasavvur etish zarur ekan. Bu maqsad jamiyatning komil insonni tarbiyalashdek maqsadiga mos kelishi kerak. Òarbiyaning vazifalari keng va ko‘p qirralidir. Òa’limning asosiy vazifasi o‘qituvchilarni bilim, ko‘nikma va malakalar bilan qurollantirish bo‘lsa, tarbiya yosh avlodda jamiyatimizda qabul qilingan odob-axloq qoidalariga mos keladigan e’tiqodni, axloqiy malaka va ko‘nikmalarni, ehtiyoj va intilishlarni tarkib toptirishdan iborat.

Ta’lim metodi – o’qituvchining o’quvchilar bilan muntazam qo’llaydigan, o’quvchilarga o’z aqliy qobiliyatlarini va qiziqishlarini rivojlantirish, bilim va ko’nikmalarni egallash hamda ulardan amalda foydalanish imkonini beruvchi ish usuli. Belgilangan ta’lim berish maqsadiga erishish bo’yicha ta’lim beruvchi va ta’lim oluvchilar o’zaro faoliyatini tashkil qilishning tartibga solingan usullari majmuasidir.

  • Ta’lim metodi – o’qituvchining o’quvchilar bilan muntazam qo’llaydigan, o’quvchilarga o’z aqliy qobiliyatlarini va qiziqishlarini rivojlantirish, bilim va ko’nikmalarni egallash hamda ulardan amalda foydalanish imkonini beruvchi ish usuli. Belgilangan ta’lim berish maqsadiga erishish bo’yicha ta’lim beruvchi va ta’lim oluvchilar o’zaro faoliyatini tashkil qilishning tartibga solingan usullari majmuasidir.
  • Ta’lim shakllari:
  • Individual;
  • Sinf-dars;
  • Seminar va amaliy, tajriba;
  • Individual ta’lim shakli bir qancha yutuqlarga ega. Ushbu ta’lim shaklida o’quvchining bilim darajasi, salohiyati, o’zlashtirish ko’rsatkichidan kelib chiqqan holda dars jarayoni tashkillashtiriladi. Dars jarayoni uchun ajratilgan unumli foydalaniladi. Yakkama – yakka dars o’tish jarayonida, o’quvchining qaysi mavzularda oqsayotgani va qaysi sohada muvaffaqiyatga erishayotganini nazoratga erishayotganini bemalol kuzatish mumkin.

Sinf-dars ta’lim shakli ham bir qancha ijobiy tomonlarni o’zida qamrab oladi. Birinchidan, ushbu ta’lim shakli guruh bo’lib dars o’tishga mo’ljallangan. Shunga ko’ra dars jarayoni musobaqa tarzida amalga oshiriladi. Yuqorida aytib o’tganimizdek, o’quvchi o’zidan yaxshi o’zlashtirayotgan o’quvchidan o’zib ketish maqsadida ham o’qiydi. Raqobat bor yerda rivojlanish bo’ladi. Bundan tashqari, dars jarayoni ham qiziqarli bo’ladi. O’quvchilar jamoa oldida fikrini ifodalashga harakat qiloladi.

  • Sinf-dars ta’lim shakli ham bir qancha ijobiy tomonlarni o’zida qamrab oladi. Birinchidan, ushbu ta’lim shakli guruh bo’lib dars o’tishga mo’ljallangan. Shunga ko’ra dars jarayoni musobaqa tarzida amalga oshiriladi. Yuqorida aytib o’tganimizdek, o’quvchi o’zidan yaxshi o’zlashtirayotgan o’quvchidan o’zib ketish maqsadida ham o’qiydi. Raqobat bor yerda rivojlanish bo’ladi. Bundan tashqari, dars jarayoni ham qiziqarli bo’ladi. O’quvchilar jamoa oldida fikrini ifodalashga harakat qiloladi.
  • Seminar va amaliy dars shaklida ham o’quvchilar guruh holida bo’lishadi. Ushbu jarayonda o’quvchilar aktiv, o’qituvchining esa passiv bo’lishi talab etiladi. Ya’ni, bu jarayonda o’quvchilar o’qigan va o’zlashtirgan ma’lumotlarini amalda tadbiq etishadi Hozirgi kunda o’quv muassasalarida ushbu uuldan keng foydalanilmoqda. Ko’proq talaba va o’quvchilarning o’zlarinini o’qishga va izlanishga undab, uni amalda dars jarayonida namoyon etishini talab qilgan holda yaxshi natijalarga erishilmoqda. Chunki shu narsa ma’lumki, inson eshitgan narsasining 5 % ini, o’qiganining 10% ini tajribada sinab ko’rishi orqali ma’lumotning 40% ini, boshqalarni o’qitish orqali esa 90% ma’lumotni eslab qolishi mumkin ekan.

2. Oilada farzand tarbiyasi

  • “Tarbiya bizlar un yo hayot yo mamot, yo najot yo halokat, yo saodat yo falokat masalasidur”. ABDULLA AVLONIY
  • Farzand- inson hayotining mazmuni, nasl nasabini davomchisi, oilaning mustahkam zanjiri hamdir. Aqlli, bilmdon, mehnatsevar, farzand nafaqat ota-onaning, balki butun jamiyatning eng katta boyligi hisoblanadi.Odatda, farzand oilada ham manan ham jismonann ulg’ayib shakillanadi. Ularning voyaga yetishi davomida oiladagi ahllik muhim rol o’ynaydi. Ayniqsa ularning man’aviy tarbiyasi bilan jamiyatga xizmatini ifodalaydi. Oila barkamol avlodni tarbiyalovchi maskan hisoblanadi. Shunday ekan, oilada farzandlarni axloqiy, man’aviy, jihatdan tarbiyalash ayniqsa ona yurtga muhabbat istiqlolga sadoqat tuyg’ularini chuqur singdirish ona vatanni sevish hissini uyg’otish o’ta muhimdir.

Insonning shakllanishida, hayotda o’z o’rnini topishda, el yurt ichida izzat hurmatga sazovor bo’lishida, yuksak axloq-odob qoidalarini singdirishda oilaning o’rni beqiyosligini bir so’z bn tariflash kamlik qiladi. Yoshlarni o’z burchiga sadoqat ruhida tarbiyalashda masuliyatlilik vijdoniylik fidoiylik kabi fazilatlari har bir hatti xarakatda nomoyon bolishi bn yuksak manaviyatliligini ko’rsatadi. Bunda ota-onaning o’zaro farzandlari bn yaqin do’stona munosabatda bolishi ularning kelajakdagi orzu maqsadlarini tushunib olishlari farzandlarining ham jismoniy ham man’aviy sog’ salomat voyaga yetishlari un asos bo’ladi.

  • Insonning shakllanishida, hayotda o’z o’rnini topishda, el yurt ichida izzat hurmatga sazovor bo’lishida, yuksak axloq-odob qoidalarini singdirishda oilaning o’rni beqiyosligini bir so’z bn tariflash kamlik qiladi. Yoshlarni o’z burchiga sadoqat ruhida tarbiyalashda masuliyatlilik vijdoniylik fidoiylik kabi fazilatlari har bir hatti xarakatda nomoyon bolishi bn yuksak manaviyatliligini ko’rsatadi. Bunda ota-onaning o’zaro farzandlari bn yaqin do’stona munosabatda bolishi ularning kelajakdagi orzu maqsadlarini tushunib olishlari farzandlarining ham jismoniy ham man’aviy sog’ salomat voyaga yetishlari un asos bo’ladi.
  • Farzand yaxshi xulq atvorga va aql- farosatga ega bo’lgan bo;lsa, hayot saboqlarini shunchalik teran anglaydi va ezgu ishlarini amalga oshairadi. Aksincha bolsa u bugungi kunda globallashib borayotgan tahlikalo zamonda yot g’pyalarga asir bo’lib, tog’ri yo’lni yoqotishi, qonunchilikni bilmasligi oqibatida jinoyat kovasiga kirishi mumkin.

Oiladagi tarbiya bolalarining ruhiy olamiga, hissiyoti va tuyg’ulariga o’z tasirini o’tkazadi. Taniqli pedagog A.S. Makarenko besh yoshgacha bolgan tarbiya bolaning shaxsiyati shakllanishida o’ta muhim ahamiyatga ega ekanini qayd etib o’tgan. Bu haqida u shunday deb yozgan; “… Tarbiyaning bosh asosi besh yoshda nihoyasiga yetadi, demak siz 5 yoshgacha nima qilgan bo’lsangiz, bu tarbiyaviy jarayonning 90% ini tashkil etadi, kn gi tarbiya esa qayta tarbiyalash negizida davom etadi”. Ayni shu davrda ota-onaning tarbiyadag e’tibori, oilaviy muhitning sog’lomligi farzand kamolida kata ahamiyat kasb etadi.

  • Oiladagi tarbiya bolalarining ruhiy olamiga, hissiyoti va tuyg’ulariga o’z tasirini o’tkazadi. Taniqli pedagog A.S. Makarenko besh yoshgacha bolgan tarbiya bolaning shaxsiyati shakllanishida o’ta muhim ahamiyatga ega ekanini qayd etib o’tgan. Bu haqida u shunday deb yozgan; “… Tarbiyaning bosh asosi besh yoshda nihoyasiga yetadi, demak siz 5 yoshgacha nima qilgan bo’lsangiz, bu tarbiyaviy jarayonning 90% ini tashkil etadi, kn gi tarbiya esa qayta tarbiyalash negizida davom etadi”. Ayni shu davrda ota-onaning tarbiyadag e’tibori, oilaviy muhitning sog’lomligi farzand kamolida kata ahamiyat kasb etadi.
  • Farzand tarbiyasida ota-onaning muomilasi muhim o’rin tutadi. Bola ota-ona tomonidan qo’pol ,dag’al so’zlar eshitib kaltak yeb kata bo’lsa bu uning tabiatiga salbiy ta’sir qiladi.

Inson kamolotiga ta’sir etadigan omillardan biri tashqi muhitdir. Muhit deganda kishiga tabiiy ta’sir etadigan tashqi voqealar majmuyi tushuniladi. Bunga tabiiy muhit, ijtimoiy muhit, oila muhiti (mikromuhit) kiradi. Òabiiy (geografik) muhit (iqlim, tabiiy sharoit) so‘zsiz insonning hayot tarziga, xarakteriga va mehnat faoliyatiga ta’sir etadi. Masalan, tropik mintaqada hayot kechirayotgan insonlarning hayot tarzi uzoq shimoldagi insonlar hayot tarzidan farqlanadi, bu ularning hayot tarziga va ularning rivojlanishiga ta’sir etadigan qator omillar bilan isbotlanadi. Shu bilan birga, inson kamolotida mikromuhit — oila sharoiti ham katta ta’sir kuchiga ega. Chunki bola ko‘z ochib ota-onasini, qarindosh-urug‘ini ko‘radi. Uning intensiv jismoniy va psixologik rivojlanadigan davri oila ta’sirida shakllanadi. Xalqimizda „Qush uyasida ko‘rganini qiladi“ degan maqol bekorga aytilmagan. Oilaning hayot tarzi, undagi bola tarbiyasiga ijobiy ta’sir etadigan tarbiyaviy muhit uning kamolotida muhim ahamiyat kasb etadi. Bola kamolotida ijtimoiy muhit ham muhimdir. Chunki ishlab chiqarish munosabatlari va ularni tartibga solib turadigan ijtimoiy qonun-qoidalar kishiga alohida ta’sir qiladi.

Inson kamolotiga ta’sir etadigan omillardan biri tashqi muhitdir. Muhit deganda kishiga tabiiy ta’sir etadigan tashqi voqealar majmuyi tushuniladi. Bunga tabiiy muhit, ijtimoiy muhit, oila muhiti (mikromuhit) kiradi. Òabiiy (geografik) muhit (iqlim, tabiiy sharoit) so‘zsiz insonning hayot tarziga, xarakteriga va mehnat faoliyatiga ta’sir etadi. Masalan, tropik mintaqada hayot kechirayotgan insonlarning hayot tarzi uzoq shimoldagi insonlar hayot tarzidan farqlanadi, bu ularning hayot tarziga va ularning rivojlanishiga ta’sir etadigan qator omillar bilan isbotlanadi. Shu bilan birga, inson kamolotida mikromuhit — oila sharoiti ham katta ta’sir kuchiga ega. Chunki bola ko‘z ochib ota-onasini, qarindosh-urug‘ini ko‘radi. Uning intensiv jismoniy va psixologik rivojlanadigan davri oila ta’sirida shakllanadi. Xalqimizda „Qush uyasida ko‘rganini qiladi“ degan maqol bekorga aytilmagan. Oilaning hayot tarzi, undagi bola tarbiyasiga ijobiy ta’sir etadigan tarbiyaviy muhit uning kamolotida muhim ahamiyat kasb etadi. Bola kamolotida ijtimoiy muhit ham muhimdir. Chunki ishlab chiqarish munosabatlari va ularni tartibga solib turadigan ijtimoiy qonun-qoidalar kishiga alohida ta’sir qiladi.

Abu Ali ibn Sino etika va axloqiy tarbiya masalalarini falsafiypedagogik asosda yoritib berishga harakat qilgan. U, ayniqsa, oila tarbiyasida ota-onaning o‘rniga alohida to‘xtalib: „Bola tug‘ilgach, avvalo, ota unga yaxshi nom qo‘yishi, so‘ngra esa uni yaxshilab tarbiya qilishi kerak... Agar oilada tarbiyaning yaxshi usullaridan foydalanilsa, oila baxtli bo‘ladi“ degan fikrni ilgari suradi.

  • Abu Ali ibn Sino etika va axloqiy tarbiya masalalarini falsafiypedagogik asosda yoritib berishga harakat qilgan. U, ayniqsa, oila tarbiyasida ota-onaning o‘rniga alohida to‘xtalib: „Bola tug‘ilgach, avvalo, ota unga yaxshi nom qo‘yishi, so‘ngra esa uni yaxshilab tarbiya qilishi kerak... Agar oilada tarbiyaning yaxshi usullaridan foydalanilsa, oila baxtli bo‘ladi“ degan fikrni ilgari suradi.

3.O`zbekistonda ta`lim va tarbiyaga bo`lgan munosabat, olib borilayotgan islohotlar.

  • 3.O`zbekistonda ta`lim va tarbiyaga bo`lgan munosabat, olib borilayotgan islohotlar.
  • Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyevning 2017-yil 7-fevraldagi "O‘zbekiston Respublikasini yanada rivojlantirish bo‘yicha Harakatlar strategiyasi to‘g‘risida"gi farmonida 2017 – 2021-yillarda mamlakatimiz taraqqiyotini yanada jadallashtirishga doir ustuvor vazifalar belgilab berildi. Harakatlar strategiyasidagi beshta ustuvor yo'nalishdan to'rtinchisi ijtimoiy sohani rivojlantirishga qaratilgan. Aholi farovonligini ta'minlash, ta'limtarbiya sifati va samaradorligini yanada oshirish nuqtai nazaridan qayta ko'rib chiqilib, bandlik, salomatlikni muhofaza qilish, uy-joy masalalari qatoridan ta'lim-tarbiya tizimini taraqqiy ettirish masalasi ham o‘rin olgan.
  • Farmonga binoan ta'lim va ilm-fan sohasini yanada rivojlantirish borasida kompleks chora-tadbirlar ishlab chiqildi. Bunda xalq ta'limi tizimida keng islohotlarni amalga oshirish orqali ta'lim-tarbiya sifatini oshirish, yangi maktab binolari barpo etish, rekonstruksiya qilish, kapital ta'mirlash, ularni zamonaviy o'quv-laboratoriya uskunalari, axborot-kommunikasiya texnologiyalari va o‘quv-metodik qo'llanmalar bilan to‘liq ta'minlash kabi qator masalalar amalga oshirilishi ko‘zda tutilgan. Umumiy o'rta ta'lim sifatini tubdan oshirishda qator fanlar, jumladan, chet tillar, matematika, fizika, informatika, kimyo, biologiya fanlarini chuqurlashtirilgan tarzda o‘qitishga alohida e'tibor qaratiladi.
  • Bundan tashqari, maktabgacha ta'lim muassasalari tarmog‘ini kengaytirish, shartsharoitlarini tubdan yaxshilash, pedagog va mutaxassislarning malakasini yuksaltirish, maktabgacha ta'limga bolalar qamrovini oshirish, yoshlarga oid davlat siyosatini takomillashtirish kabi dolzarb vazifalar turibdi. Xalq ta'limi vazirligi jismonan sog'lom, ruhiy va intellektual rivojlangan, teran fikr va qat'iy hayotiy nuqtai nazarga ega, Vatanga sodiq yoshlarni tarbiyalash, jamiyatda ularning ijtimoiy faolligini oshirish maqsadida quyidagi chora-tadbirlarni bajarishni rejalashtirmoqda.

Birinchidan, mavjud me'yoriy-huquqiy hujjatlarni zamon talablari asosida

  • Birinchidan, mavjud me'yoriy-huquqiy hujjatlarni zamon talablari asosida
  • takomillashtirish lozim. Ya'ni, ta'lim tizimiga qo‘yilayotgan zamonaviy talablardan kelib chiqib, umumiy o‘rta ta'limni tashkil etish to‘g‘risidagi normativ-huquqiy hujjatlar qayta ko‘rib chiqiladi hamda "Umumiy o‘rta ta'lim to‘g‘risidagi nizom"ning yangi tahrirda qabul qilinishi rejalashtirilgan.
  • Shu bilan birgalikda Qoraqalpog'iston Respublikasi Xalq ta'limi vazirligi, viloyatlar xalq ta'limi boshqarmalari va Toshkent shahar xalq ta'limi bosh boshqarmasining tashkiliy tuzilmalari hamda ta'lim muassasalariga metodik xizmat ko'rsatish tizimi yanada takomillashtiriladi.
  • Umumiy o'rta ta'lim muassasalari faoliyatiga oid amaldagi me'yoriy hujjatlar ta'limtarbiya sifati va samaradorligini yanada oshirish nuqtai nazaridan qayta ko'rib chiqilib, mazmunan boyitiladi.
  • Ikkinchidan, o'quvchi-yoshlarni vatanparvarlik, yurt taqdiriga daxldorlik, qonunlarga hurmat ruhida o'stirish, zararli ta'sirlar va oqimlarga qarshi ma'naviy immunitetini mustahkamlash, qat'iy hayotiy pozitsiyaga ega qilib tarbiyalash borasida qator ustuvor vazifalar amalga oshiriladi.
  • Shu maqsadda o‘qituvchilar, hayotiy tajribaga ega keksalar, mahalla faollari ko'magida o'quvchilar va ota-onalar o'rtasida kitobxonlikni, mutolaaning inson kamolotidagi beqiyos o‘rnini targ‘ib etishga alohida ahamiyat beriladi.

Uchinchidan, umumta'lim muassasalarida fanlarni o‘qitishning zamonaviy metodologiyasini yaratish va amaliyotga joriy etish asosida ta'lim-tarbiya sifati tubdan takomillashtiriladi. Bu yo‘nalish nihoyatda keng qamrovli bo‘lib, uzviylik, uzluksizlik hamda kompetensiyaviy yondashuv asosida umumiy o'rta ta'limning yangi davlat ta'lim standartlari (DTS) amaliyotga joriy etiladi.

  • Uchinchidan, umumta'lim muassasalarida fanlarni o‘qitishning zamonaviy metodologiyasini yaratish va amaliyotga joriy etish asosida ta'lim-tarbiya sifati tubdan takomillashtiriladi. Bu yo‘nalish nihoyatda keng qamrovli bo‘lib, uzviylik, uzluksizlik hamda kompetensiyaviy yondashuv asosida umumiy o'rta ta'limning yangi davlat ta'lim standartlari (DTS) amaliyotga joriy etiladi.
  • Ta'lim-tarbiya jarayonida o'quvchilarda kommunikativ, axborot bilan ishlash, o'z-o'zini rivojlantirish, ijtimoiy faol fuqarolik, milliy va umummadaniy hamda matematik savodxonlik, fan va texnika yangiliklaridan foydalanish kompetensiyalari shakllantirib boriladi.
  • O'qitish jarayoniga xalqaro ta'lim talablariga mos bola shaxsini rivojlantirishga yo'naltirilgan ta'lim metodologiyasi joriy etilib, fanlar yo'nalishida o'qitish muammolariga bag'ishlangan forumlar muntazam tashkil etib boriladi.
  • Yuqori sinflar uchun chet tili darslik-majmualari takomillashtiriladi, pedagoglarning dars jarayonida elektron qo'llanma va darsliklar, virtual laboratoriya ishlari, ta'limga oid o'yinlar hamda boshqa qo‘shimcha elektron ta'lim resurslaridan samarali foydalanishi yo'lga qo'yiladi.
  • Ushbu ishlarni amalga oshirish uchun umumta'lim maktablari o‘qituvchilari, xususan, aniq va tabiiy fanlar o'qituvchilarining uzluksiz ravishda kasbiy mahoratini oshirib borish tizimi yo'lga qo'yiladi.
  • To‘rtinchidan, yetuk, mahoratli o‘qituvchilarni tayyorlash, ularning malakasini oshirish va qayta tayyorlash tizimini isloh qilish, kadrlar salohiyatini yuksaltirish choralari ko'riladi.

Beshinchidan, maktabgacha ta'lim tizimini tubdan takomillashtirish muhim strategik vazifalardandir.

  • Beshinchidan, maktabgacha ta'lim tizimini tubdan takomillashtirish muhim strategik vazifalardandir.
  • Ta'lim-tarbiya jarayoniga xalqaro tajribalar asosida yangi dasturlar joriy etilib, bolalarni maktab ta'limiga tayyorlash darajasi sifat jihatdan yangi bosqichga ko'tariladi. MTMlarni malakali pedagog kadrlar bilan ta'minlash, ularning sifat tarkibini yaxshilash, qayta tayyorlash va malakasini oshirish tizimi yanada takomillashtiriladi. Maktabgacha ta'lim tizimini yanada takomillashtirish bo‘yicha 2017 – 2021-yillarga mo'ljallangan dastur doirasida bolalarni maktabga tayyorlashning muqobil shakli bo‘lgan 6100 ta qisqa muddatli guruh ochiladi. 3-6 yoshdagi maktabgacha ta'lim muassasalariga qamrab olinmagan farzandlari bor 400 ming oila metodik qo‘llanmalar bilan ta'minlanadi.
  • Oltinchidan, xalq ta'limi boshqaruvi idoralari va ta'lim muassasalarida hujjatlar bilan ishlashni tashkil etish va ijro intizomini mustahkamlash muhim vazifa sifatida belgilanadi.
  • Xalq ta'limi boshqaruvi idoralari rahbarlarining virtual qabulxonalari ishga tushiriladi, joylarda aholi bilan ochiq muloqotlar tashkil etiladi. Jismoniy va yuridik shaxslarning murojaatlari bilan ishlash hamda tizimda interaktiv xizmatlar ko‘rsatish sifati yanada yaxshilanadi.

Foydalanilgan adabiyotlar:

  • Foydalanilgan adabiyotlar:
  • E.G’oziyev-Umumiy psixologiya,2002.
  • S.Hasanov,D.Abdumajidova,N.Atayeva-psixologiya(ma’ruzalar matni),2016.
  • Yosh davrlari va pedagogik psixologiya (ma’ruzalar matni),2005.
  • Karimova V.M. “Ijtimoiy psixologiya asoslari”. – T., 1994
  • www.psycho.All.ru
  • 6.ziyonet.uz


Do'stlaringiz bilan baham:


Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2019
ma'muriyatiga murojaat qiling