Tug‘ma yoki orttirilgan nutq nuqsoniga ega bo‘lgan bolalar


Download 445 b.
Sana10.01.2019
Hajmi445 b.



defektolog bakalavrlarni tayyorlash tizimida asosiy o‘rinlardan birini egallaydi, chunki talabalar o‘zlarining keyingi ish faoliyatlari davomida maxsus ta’lim-tarbiya tizimida rivojlanishida kamchiligi bo‘lgan bolalar nutqidagi kamchiliklarni aniqlash, nutq kamchiliklarini bartaraf etish, ularning oldini olish bilan shug‘ullanadilar.

  • defektolog bakalavrlarni tayyorlash tizimida asosiy o‘rinlardan birini egallaydi, chunki talabalar o‘zlarining keyingi ish faoliyatlari davomida maxsus ta’lim-tarbiya tizimida rivojlanishida kamchiligi bo‘lgan bolalar nutqidagi kamchiliklarni aniqlash, nutq kamchiliklarini bartaraf etish, ularning oldini olish bilan shug‘ullanadilar.



talabalarga logopsixologiya fanining barcha bo‘limlarini, logopsixologiya fani bilan uzviy bog‘liq bo‘lgan (maxsus pedagogika, logopediya, psixologiya, maxsus psixologiya, psixolingvistika va x.k.) fanlarning yangi ilmiy yutuqlarini hisobga olgan holda umumiy va maxsus bilimlarni berishdan iborat.

  • talabalarga logopsixologiya fanining barcha bo‘limlarini, logopsixologiya fani bilan uzviy bog‘liq bo‘lgan (maxsus pedagogika, logopediya, psixologiya, maxsus psixologiya, psixolingvistika va x.k.) fanlarning yangi ilmiy yutuqlarini hisobga olgan holda umumiy va maxsus bilimlarni berishdan iborat.



  • tug‘ma yoki orttirilgan nutq nuqsoniga ega bo‘lgan bolalar



nutq nuqsoniga ega bo‘lgan bolalarning psixik xususiyatlarini o‘rganish va psixokorrektsion ishlarni tashkil etish jarayoni kiradi.

  • nutq nuqsoniga ega bo‘lgan bolalarning psixik xususiyatlarini o‘rganish va psixokorrektsion ishlarni tashkil etish jarayoni kiradi.



turli nutq nuqsoniga ega bo‘lgan shaxslarning psixik rivojlanish xususiyatlarini o‘rganish;

  • turli nutq nuqsoniga ega bo‘lgan shaxslarning psixik rivojlanish xususiyatlarini o‘rganish;

  • - nutq nuqsonlarining differensial diagnostika metodlarini ishlab chiqish;

  • - nutq nuqsoniga ega bo‘lgan bolalarning bilish faoliyatidagi kamchiliklarini o‘rganish va bartaraf etish;

  • - nutq nuqsoniga ega bo‘lgan bolalarda hissiy-irodaviy sohani va shaxslararo munosabatlardagi kamchiliklarni bartaraf etish metodlarini ishlab chiqish;

  • - nutq nuqsoniga ega bolalarning bilish faoliyatidagi va hissiy-irodaviy sohasidagi kamchiliklarning oldini olish va bartaraf etishga qaratilgan chora-tadbirlarni ishlab chiqish.



D e t e r m i n i z m t a m o y i l i. Bu tamoyil psixik holatlarni keltirib chiqaruvchi sabablarni o‘rganishni nazarda tutadi.

  • D e t e r m i n i z m t a m o y i l i. Bu tamoyil psixik holatlarni keltirib chiqaruvchi sabablarni o‘rganishni nazarda tutadi.

  • Determinizm narsa va hodisalarning sababiy bog‘lanishlari haqidagi ta’limot. Real hayotda yuzaga kelgan sabablardan keyin oqibatlar darhol yuzaga kelmadi, balki ma’lum vaqt o‘tganidan keyin namoyon bo‘ladi. Ma’lum bir holatlarni keltirib chiqaruvchi sabablar natijasida, ma’lum hodisa va omillar ta’sirida aniq oqibatlar, asoratlar kelib chiqadi. Masalan, asfiksiya bilan tug‘ilgan bolada nutq kech rivojlanadi, ya’ni asfiksiyaning oqibati nutqning o‘z vaqtida rivojlanmaganida ma’lum bo‘ladi.

  • Birgina sabab, ma’lum bir sharoitda bir xil oqibat – natijalarga olib kelsa, boshqa sharoitda umuman boshqacha natijalar keltirib chiqarishi mumkin. Patologik rivojlanishni ta’riflovchi barcha holatlarning sababiy bog‘lanishi turli patologik omillar bilan bog‘liq. Ushbu omillarni aniqlash bolaning rivojlanishi va ta’lim tarbiya jarayonidagi qiyinchiliklarni tashxis qilishning asosiy vazifalaridan biri.



Korrektsion ishning vazifalari bola rivojlanishining to‘liq psixologik diagnostikasiga asoslanganidagina to‘g‘ri belgilanishi mumkin. psixologik diagnostika va korreksiya bir-birini to‘ldiradigan jarayonlardir. Shuning uchun bolaga psixologik korreksiya kerakmi yoki yo‘q degan savolga javob berishdan oldin, bolaning psixologik rivojlanish xususiyatlarini, muayyan yangi psixologik hosilalarning shakllanganlik darajasini, malakalar, bilimlar, ko‘nikmalar, shaxsiy va shaxslararo aloqalarning rivojlanganlik darajasining bola yoshi bosqichlariga muvofiqligini aniqlab olish zarur

  • Korrektsion ishning vazifalari bola rivojlanishining to‘liq psixologik diagnostikasiga asoslanganidagina to‘g‘ri belgilanishi mumkin. psixologik diagnostika va korreksiya bir-birini to‘ldiradigan jarayonlardir. Shuning uchun bolaga psixologik korreksiya kerakmi yoki yo‘q degan savolga javob berishdan oldin, bolaning psixologik rivojlanish xususiyatlarini, muayyan yangi psixologik hosilalarning shakllanganlik darajasini, malakalar, bilimlar, ko‘nikmalar, shaxsiy va shaxslararo aloqalarning rivojlanganlik darajasining bola yoshi bosqichlariga muvofiqligini aniqlab olish zarur



determenizm va tizimlilikning umummetodologik tamoyillarini yanada aniqlashtiradi. Bu tamoyil L.S.Vigotskiyning biron buzilishning tizimli tahlilini amalga oshirish imkonini beradigan nuqson tuzilishi haqidagi konseptsiyasining asosini tashkil qiladi. Bu tamoyilning mohiyatini faoliyatli psixologiya doirasida ko‘proq ochib berish mumkin. Unga ko‘ra inson o‘zini predmetli-manipulyativ, o‘yin, o‘qish va mehnat faoliyatida imkon darajada to‘liq namoyon etadi. Bunday yondoshuv sinalayotgan shaxs psixikasining barcha sohalarini – shaxsi, intellekti, xulq-atvorini ochish imkonini beradi.

  • determenizm va tizimlilikning umummetodologik tamoyillarini yanada aniqlashtiradi. Bu tamoyil L.S.Vigotskiyning biron buzilishning tizimli tahlilini amalga oshirish imkonini beradigan nuqson tuzilishi haqidagi konseptsiyasining asosini tashkil qiladi. Bu tamoyilning mohiyatini faoliyatli psixologiya doirasida ko‘proq ochib berish mumkin. Unga ko‘ra inson o‘zini predmetli-manipulyativ, o‘yin, o‘qish va mehnat faoliyatida imkon darajada to‘liq namoyon etadi. Bunday yondoshuv sinalayotgan shaxs psixikasining barcha sohalarini – shaxsi, intellekti, xulq-atvorini ochish imkonini beradi.



Tekshiruv bolaning yetakchi faoliyati hisobga olingan holda amalga oshirilishi lozim. Agar bu maktakbgacha yoshdagi bola bo‘lsa, o‘yin faoliyati kontekstida, maktab bolasi bo‘lsa, o‘quv faoliyatida. Ayrim hollarda, agar rivojlanishda , shu juamladan nutq rivojlanishida orqada qolish kuzatilsa, o‘yin metodikalari maktab yoshida ham o‘z ahamiyatini saqlab qoladi. Bundan tashqari bola va o‘smir uchun shaxsan tanish bo‘lgan faoliyat turlarini tanlash tavsiya etiladi.

  • Tekshiruv bolaning yetakchi faoliyati hisobga olingan holda amalga oshirilishi lozim. Agar bu maktakbgacha yoshdagi bola bo‘lsa, o‘yin faoliyati kontekstida, maktab bolasi bo‘lsa, o‘quv faoliyatida. Ayrim hollarda, agar rivojlanishda , shu juamladan nutq rivojlanishida orqada qolish kuzatilsa, o‘yin metodikalari maktab yoshida ham o‘z ahamiyatini saqlab qoladi. Bundan tashqari bola va o‘smir uchun shaxsan tanish bo‘lgan faoliyat turlarini tanlash tavsiya etiladi.



Individual va kollegial tekshirish shakllarini birga qo‘shib olib borish tamoyili kam kuch sarflab, eng yuqori natijalarga erishish imkonini beradi. Tekshirishning kollegial shaklida bir mutaxassis ikkinchisining yordamchisi sifatida ish olib borishi va o‘z o‘rnida sinovdan o‘tuvchining xatti-harakatlarini tashkil qilishi, ijobiy emotsional fon yaratishi va, aniqsa, olingan diagnostika natijalarini tahlil qilishda faol qatnashishi mumkin. bunda bir xil faktlarga har xil nuqtai nazar bilan qarash va optimal xulosaga kelish imkoni bo‘ladi.

  • Individual va kollegial tekshirish shakllarini birga qo‘shib olib borish tamoyili kam kuch sarflab, eng yuqori natijalarga erishish imkonini beradi. Tekshirishning kollegial shaklida bir mutaxassis ikkinchisining yordamchisi sifatida ish olib borishi va o‘z o‘rnida sinovdan o‘tuvchining xatti-harakatlarini tashkil qilishi, ijobiy emotsional fon yaratishi va, aniqsa, olingan diagnostika natijalarini tahlil qilishda faol qatnashishi mumkin. bunda bir xil faktlarga har xil nuqtai nazar bilan qarash va optimal xulosaga kelish imkoni bo‘ladi.





Ushbu tamoyilga ko‘ra, nuqsonning yuzaga kelish jarayonini (sababini) tahlil qilish bilan birga, aynan shu nuqsonni bolaning rivojlanishiga qanday ta’sir etishini o‘rganish nazarda tutiladi. Ruhiy holatlarning to‘g‘ri tavsifnomasi nuqsonning kelib chiqish sabablari, aynan hozirgi vaqtdagi holati va kelajakda ro‘y berishi mumkin bo‘lgan o‘zgarishlarni inobatga olgan holda tuziladi. Masalan, noaniq artikulyatsiya so‘zni, tovushni tahlil sintez qilish malakasini egallashda qiyinchiliklar, yozma nutqda agramatizmlarni keltirib chiqarishi mumkin. Shuningdek, noaniq talaffuz nutqiy faollikning susayishiga, muloqotga kirishishda ehtiyojning kamayishiga olib keladi.

  • Ushbu tamoyilga ko‘ra, nuqsonning yuzaga kelish jarayonini (sababini) tahlil qilish bilan birga, aynan shu nuqsonni bolaning rivojlanishiga qanday ta’sir etishini o‘rganish nazarda tutiladi. Ruhiy holatlarning to‘g‘ri tavsifnomasi nuqsonning kelib chiqish sabablari, aynan hozirgi vaqtdagi holati va kelajakda ro‘y berishi mumkin bo‘lgan o‘zgarishlarni inobatga olgan holda tuziladi. Masalan, noaniq artikulyatsiya so‘zni, tovushni tahlil sintez qilish malakasini egallashda qiyinchiliklar, yozma nutqda agramatizmlarni keltirib chiqarishi mumkin. Shuningdek, noaniq talaffuz nutqiy faollikning susayishiga, muloqotga kirishishda ehtiyojning kamayishiga olib keladi.



Bu tamoyilga ko‘ra, ong inson xulq-atvori va xatti-harakatining boshqaruvchisidir.

  • Bu tamoyilga ko‘ra, ong inson xulq-atvori va xatti-harakatining boshqaruvchisidir.

  • Ma’lumki, biologik nasldan naslga o‘tuvchi xususiyatlar psixik funksiyalar shakllanishining shartlaridan birinigina tashkil etadi. Insonga insoniyat tomonidan yaratilgan predmetlar dunyosi va hodisalarni egallashga bo‘lgan intilishlar xos. Faoliyat esa inson ongining shakllanish omilini yuzaga keltiruvchi shartlaridan biri sanaladi. Faoliyat doimo organizm bilan muhitning ifodasidir. Inson o‘zining faoliyatini ilk yoshidanoq butun insoniyat tajribasi va jamiyat talablariga yo‘naltirib boradi. Inson faoliyatiga xos bo‘lgan xususiyatlardan yana biri shundaki, uning bilish jarayonlari iroda bilan bog‘liq bo‘ladi, ularga tayanadi, ya’ni faoliyat bilish va iroda jarayonlarisiz yuz berishi mumkin emas.



Nutqiy faoliyat bola psixikasi, turli ruhiy jarayonlar (sensor, intellektual, hissiy iroda sohasi) bilan bog‘liq holda shakllanadi. Bolada kechayotgan ruxiy jarayonlarning o‘ziga xos xususiyatlarini individual o‘rganish natijasida bola nutqining nuqsonli rivojlanishini aniqlash mumkin.

  • Nutqiy faoliyat bola psixikasi, turli ruhiy jarayonlar (sensor, intellektual, hissiy iroda sohasi) bilan bog‘liq holda shakllanadi. Bolada kechayotgan ruxiy jarayonlarning o‘ziga xos xususiyatlarini individual o‘rganish natijasida bola nutqining nuqsonli rivojlanishini aniqlash mumkin.



bir tomondan, son ko‘rsatkichlari asosida sifat birliklari yotishi lozimligiga asoslansa, ikkinchi tomondan, tekshirish natijalari mana shu rasmiy ko‘rsatkichlardan iborat bo‘lmay, vazifalarning bajarilish jarayoni (operatsiyalarning mantiqiy ketma-ketligi, maqsadga erishishda sobitlik va h.k.) ham tahlil qilinishini talab etadi.

  • bir tomondan, son ko‘rsatkichlari asosida sifat birliklari yotishi lozimligiga asoslansa, ikkinchi tomondan, tekshirish natijalari mana shu rasmiy ko‘rsatkichlardan iborat bo‘lmay, vazifalarning bajarilish jarayoni (operatsiyalarning mantiqiy ketma-ketligi, maqsadga erishishda sobitlik va h.k.) ham tahlil qilinishini talab etadi.



Bu metodga ko‘ra kuzatish aniq reja asosida olib borilishi va natijalar qayd varag‘iga yozib borilishi kerak. Bola kuzatilayotganini bilmasligi lozim. Agar bola bu holatdan xabardor bo‘lsa, bu metod tabiiyligini, haqqoniyligini yo‘qotadi. Kuzatish jarayonida tekshiruvchi faqat bolaning tashqi holatlarini ko‘rishi mumkin: bolaning amaliy faoliyati, ma’noga ega xarakterlari va h.k. Biroq psixolog tashqi holatlarni kuzatish bilan cheklanmay, mana shu tashqi holatlar zamirida yashiringan psixik jarayonlar sifat va holatlarini to‘g‘ri aniqlay bilishi lozim. Kuzatish metodida asosiy urg‘u tashqi holatlarni ta’riflashga emas, ulardan to‘g‘ri xulosalar chiqarishga qaratiladi.

  • Bu metodga ko‘ra kuzatish aniq reja asosida olib borilishi va natijalar qayd varag‘iga yozib borilishi kerak. Bola kuzatilayotganini bilmasligi lozim. Agar bola bu holatdan xabardor bo‘lsa, bu metod tabiiyligini, haqqoniyligini yo‘qotadi. Kuzatish jarayonida tekshiruvchi faqat bolaning tashqi holatlarini ko‘rishi mumkin: bolaning amaliy faoliyati, ma’noga ega xarakterlari va h.k. Biroq psixolog tashqi holatlarni kuzatish bilan cheklanmay, mana shu tashqi holatlar zamirida yashiringan psixik jarayonlar sifat va holatlarini to‘g‘ri aniqlay bilishi lozim. Kuzatish metodida asosiy urg‘u tashqi holatlarni ta’riflashga emas, ulardan to‘g‘ri xulosalar chiqarishga qaratiladi.



Bola faoliyati mahsuliga bolalar chizgan rasmlar, applikatsiya, qurish-yasash, turli o‘yinchoqlar, yasagan narsalari, ular tomonidan yozilgan she’r va ertaklar kiradi. Bunda bolalarning o‘z ixtiyorlariga ko‘ra mustaqil bajargan faoliyat mahsuli alohida ahamiyatga ega. Masalan: bola rasmda aks ettirgan predmet bilan bolaning tasavvuri o‘rtasidagi aloqani aniqlash mumkin.

  • Bola faoliyati mahsuliga bolalar chizgan rasmlar, applikatsiya, qurish-yasash, turli o‘yinchoqlar, yasagan narsalari, ular tomonidan yozilgan she’r va ertaklar kiradi. Bunda bolalarning o‘z ixtiyorlariga ko‘ra mustaqil bajargan faoliyat mahsuli alohida ahamiyatga ega. Masalan: bola rasmda aks ettirgan predmet bilan bolaning tasavvuri o‘rtasidagi aloqani aniqlash mumkin.



  • Laborator eksperiment laboratoriya sharoitida, maxsus qo‘llanma va vositalar yordamida amalga oshiriladi. Bunda tekshiriluvchi o‘zining tekshirilayotganligini biladi. Notanish sharoit, ayniqsa, apparaturalardan foydalanish bolaga o‘zgacha ta’sir etib, uning xulq-atvorida, o‘zini tutishida o‘zgarishlarga olib kelishi mumkin. Bola hatto topshiriqlarni bajarishdan bosh tortishi mumkin\. Shuning uchun eksperiment jarayonida qiziqarli o‘yinlardan foydalanish tavsiya etiladi.





Bu metoddan bolaning atrof muhit haqidagi bilimlarini, xulq-atvori oila va ta’lim muassasasiga munosabatini aniqlash uchun foydalaniladi. Bolalarga beriladigan savollar tushunarli va qiziqarli bo‘lishi kerak. Suhbatga alohida tayyorgarlik ko‘riladi, ya’ni mavzu, savollar oldindan o‘ylangan bo‘ladi. Ko‘p hollarda bolalarning javobi savollarning mazmuni bilan bir qatorda, bolalarning tekshiruvchiga nisbatan munosabatiga ham bog‘liq. Bolalarning javoblari yozib boriladi. Ushbu metod natijalari bilan boshqa tekshiruv metodlari orqali olingan ma’lumotlar tahlil qilinadi.

  • Bu metoddan bolaning atrof muhit haqidagi bilimlarini, xulq-atvori oila va ta’lim muassasasiga munosabatini aniqlash uchun foydalaniladi. Bolalarga beriladigan savollar tushunarli va qiziqarli bo‘lishi kerak. Suhbatga alohida tayyorgarlik ko‘riladi, ya’ni mavzu, savollar oldindan o‘ylangan bo‘ladi. Ko‘p hollarda bolalarning javobi savollarning mazmuni bilan bir qatorda, bolalarning tekshiruvchiga nisbatan munosabatiga ham bog‘liq. Bolalarning javoblari yozib boriladi. Ushbu metod natijalari bilan boshqa tekshiruv metodlari orqali olingan ma’lumotlar tahlil qilinadi.



Test inglizcha so‘z bo‘lib, tekshirish, sinash ma’nolarini anglatadi. Bu usulning afzalligi shundaki, qisqa vaqt ichida, ommaviy tarzda ko‘p tekshiruvchilarni tekshiruvdan o‘tkazish mumkin. Testlar mazmuniga, tuzilish shakliga ko‘ra: individual, guruhli, harakat, intellektual, psixologik va boshqa turlarga ajratiladi. Test – bu bolalarga qat’iy aniq sharoitda tavsiya etiladigan, maxsus tanlangan vazifalar tizimi.

  • Test inglizcha so‘z bo‘lib, tekshirish, sinash ma’nolarini anglatadi. Bu usulning afzalligi shundaki, qisqa vaqt ichida, ommaviy tarzda ko‘p tekshiruvchilarni tekshiruvdan o‘tkazish mumkin. Testlar mazmuniga, tuzilish shakliga ko‘ra: individual, guruhli, harakat, intellektual, psixologik va boshqa turlarga ajratiladi. Test – bu bolalarga qat’iy aniq sharoitda tavsiya etiladigan, maxsus tanlangan vazifalar tizimi.



















Do'stlaringiz bilan baham:


Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2019
ma'muriyatiga murojaat qiling