Umumiy fizika fan dasturi


Download 194.15 Kb.
Pdf просмотр
Sana24.11.2017
Hajmi194.15 Kb.

 

O`ZBEKISTON RESPUBLIKASI 

OLIY VA O`RTA MAXSUS TA`LIM VAZIRLIGI 

 

 



Ro`yxatga olindi 

____________raqami 

2014- yil “_____” ________ 

 

Vazirlikning 2014- yil 



“____”_________dagi 

“____”-sonli buyrug`i 

bilan tasdiqlangan 

 

 



 

 

 



 

 

       



 

 

                                                                               



 

 

UMUMIY FIZIKA 

 

FAN DASTURI 

 

 

 

Bilim sohasi:                      100000    -   Gumanitar  



 

Ta`lim sohasi:                    110000    -   Pedagogika 

 

Ta`lim yo`nalishi:    5110200  -  Fizika va astronomiya o`qitish metodikasi 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

Toshkent - 2014 



 

 



Fan    dasturi    Oliy  va  o`rta  maxsus,  kasb-hunar  ta`limi  o`quv-uslubiy 

birlashmalari faoliyatini Muvofiqlashtiruvchi Kengashning 2014-yil  

«___ »________  dagi  «___» - son majlis bayoni bilan ma`qullangan. 

 

Fan  dasturi  Nizomiy nomidagi Toshkent davlat pedagogika universitetida 



ishlab chiqildi. 

 

Tuzuvchilar: 



 

Ibragimov B.    -   «Fizika va uni o`qitish metodikasi» kafedrasi   dotsenti,   

                              f-m.f.n. 

Maxmudova X.M. - «Fizika va uni o`qitish metodikasi» kafedrasi mudiri ,  p.f.n., 

dotsent 

Nurullaev B.-      «Fizika va uni o`qitish metodikasi» kafedrasi dotsenti, p.f.n.  

Radjabova O.S. 

-  


«Fizika va uni o`qitish metodikasi» kafedrasi   dotsenti.                                           

 

Taqrizchilar:  

 

Kokanbaev  I. –Muqimiy nomidagi  Qo`qon  davlat  pedagogika  instituti  



“Fizika”kafedrasi dotsenti,f.-m.f.n. 

                         

Po`latova   D.- Toshkent davlat yuridik instituti qoshidagi  Akademik litsey   

                        “Aniq fanlar” kafedrasi mudiri, f.-m.f.n., dotsent.                                                           

 

 

 



 

 

 



 

Fan dasturi Nizomiy nomidagi Toshkent davlat pedagogika universiteti  

o`quv-uslubiy kengashida tavsiya qilingan (2014-yil  «___» ___________dagi  

«____» - sonli bayonnoma)  

 


 

 



Kirish 

“Umumiy  fizika”  fani      Mexanika,  Molekulyar  fizika,    Elektromagnitizm,  

Optika,    Atom,  yadro  va  elementar  zarralar  fizikasi    bo`limlarini  o`z  ichiga 

oladi.Ushbu  fan        5110200  -  fizika  va  astronomiya  o`qitish  metodikasi   

bakalavriat  ta`lim  yo`nalishida  tahsil olayotgan  talabalariga  “Umumiy  Fizika” 

kursi  sifatida o`qitiladi.   



 

Fanninig maqsadi va vazifalari 

 

“Umumiy  fizika”  fanini  o`qitishdan  maqsad  –  talabalarda,  bo`lajak  fizika 

o`qituvchisiga  zarur  bo`lgan  darajada  makro  va  mikro  dunyoda  sodir  bo`ladigan 

harakat  va  uning  turlari    xaqida,  moddaning  xussusiyatlari  hamda  makroskopik 

sistemalarning turli agregat holatlardagi fizik xossalari (alohida jism va maydonlar 

uchun)  xaqida    tushuncha  berish,  elektromagnit  nurlanishga  oid  masalalar  va 

boshqa  hodisalarni    o`rganish,  elektromagnit  maydon,  uning  xususiyatlari, 

zaryadlangan  zarralar  bilan  o`zaro  ta`siri,  materiyaning  yangi  bir  turi  bo`lgan 

elektromagnit maydonlarning asosiy xossalari, maydonning moddiy muxitlar bilan 

o`zaro 


ta`sirlashuvi 

 

haqida 



bilimlar 

berish 


,optik 

 

hodisalar 



va 

qonunlar,atom,yadro va elementar zarralar fizikasi  haqida   fenomenologik bilim

ko`nikma va malakalarni shakllantirishdir. 

Fanning vazifasi - talabalarga umumiy fizikaga  doir amaliy va laboratoriya 

mashg`ulotlarida  o`zlashtirilgan  barcha  mavzular  bo`yicha  masalalar  echish, 

laboratoriya ishlarini tashkil qilish, o`tqazish va hisob kitob ishlarini bajarib, ularga 

doir  xulosalar  chiqara  olish,  fizikaviy  qonuniyatlarini  munosabatlari  to`g`ri 

aniqlash kabi vazifalarni o`rgatishdan iborat. 

 

Fan bo`yicha talabalarning bilimi, ko`nikma va malakasiga qo`yiladigan 

talablar 

“Umumiy  fizika”  fani  bo`yicha  talabalarning  bilimiga

 

qo`yiladigan  talablar: 



Fizika  kursini  o`zlashtirishi  jarayonida

 

amalga  oshiriladigan  masalalar  doirasida 



bakalavr:  

 



jism  harakati;  noinersal  sanoq  sistemalardagi  harakat;  sistema  holati  va 

uning  vaqt  bo‘yicha  o‘zgarishi;  fazo  va  vaqt;  reaktiv  harakat,  raketa,  absolyut 

qattiq  jism modeli; ideal suyuqlik; real gazlar;  molekulalararo ta’sir kuchi; fazaviy 

o‘tishlar va ularning turlari; suyuq holat xossalari; amorf jismlar;gazlarda ko‘chish 

hodisalari;  gazlarda  ichki  ishqalanish;  issiqlik  o‘tkazuvchanlik;  termodiffuziya; 

vakuumdagi  elektr  toki;  o‘tao‘tkazuvchanlik;  termoelektron  emissiya;  elektr  va 

magnit  maydonlarning  zaryadli  zarralarga  ta’siri;  dielektriklarda  elektr  maydoni; 

gazlarda elektr toki;   nochizig‘iy optika; fotometriya; golografiya; integral optika; 

lazerlar;  dinamik  va  statistik  qonuniyatlar;  spontan  va  majburiy  nurlanishlar; 

molekula  tuzulishi;  yadro  reaksiyalari;  moddaning  plazma  holati;  boshqariluvchi 

termoyadro reaksiyasining istiqboli  to‘g‘risida  tasavvurga ega bo‘lishi


 

 



       -moddiy nuqta kinematikasi;moddiy nuqta dinamikasi; qattiq jism mexanikasi; 

gaz  va  suyuqliklar  mexanikasi;  simmetriya  va  saqlanish  qonunlari;  nisbiylik 

prinsipi; statika asoslari; ampliduda, davr, chastota, faza; tovush tarqalish tezligi va 

yoyilishi;  sanoq  sistemasi,  koordinatalar  sistemasi;  gravitatsiya  kuchi  ta’sirida 

jismlarning  harakati;  impuls  va  impulsning  saqlash  qonuni;  kuchlar  momenti  va 

inersiya;  gazlar  va  suyuqliklarning  harakati  va  qonunlari;  quvvat,  foydali  ish 

koeffitsienti;  jismlarning  suzishi;atmosfera  bosimi;  Kepler  va  Nyuton  qonunlari; 

butun  olam  tortishish  qonunlari,  moddaning  agregat  holati;  Bolsman  taqsimoti; 

qattiq  jismning  mexanik  va  issiqlik  xossalari;  qaytar  va  qaytmas  jarayonlar; 

entropiya;  gazning  molekulyar-kinetik  nazariyasi;  o‘rtacha  arifmetik  ehtimoli, 

kvadratik tezlik; diffuziya; kritik holat; real gazning ichki energiyasi; Joul-Tomson 

effekti;  termodinamika  qonunlari;  issiqlik;  ish,  energiya,quvvat;    turli  muhitdagi 

elektr tok;  elektrolitlarda  elektr  toki;  magnithodisalar;  dielektriklar;  elektromagnit 

tebranishlar; elektromagnit induksiya; elektrmaydonidao‘tkazgichlar; kimyoviy va 

issiqlikgeneratorlar;  termoelementlar;  elektromagnit  tebranishlar  va  to‘lqinlar; 

elektrostatika  qonunlari;  o‘tkazgichlar,  dielektriklar,  yarimo‘tkazgichlar  va 

ularning elektr xossalari; Amper va Lorens kuchlari; Bio – Savar- Laplas qonuni; 

metall  va  yarimo‘tkazgichlarning  elektr  o‘tkazuvchanligi;  elektr  toki  quvvati; 

galvanik  elementlar,  akkumlyatorlar;  o‘zgaruvchan  tok;  g‘altak  induktivligi; 

transformatorlarni;  yorug‘likning  to‘lqin  xossalari;  yorug‘likning  qutblanishi; 

yorug‘likning  kvant  xossasi;  zarralarning  to‘lqin  xossasi;  yorug‘likning  tarqalish 

tezligi;spektrlar,  spektral  analiz;yorug‘likning  yutilishini;  mikroob’ektlarning 

ehtimoliy  xarakterligi;mikroob’ektlarning  dualizmi;kvant  generatorlar  va  ularning 

qo‘llanilishi;  Zeeman,  SHtark  effektlari;radioaktivlik;  kvarklar;zanjir  reaksiyalar; 

yadro  reaksiyalari;  termoyadro  reaksiyalari;  Rezerford,  Frank  –  Gers,  SHtern  – 

Gerlax tajribalari; Kompton effekti; De-Broyl to‘lqini; radiaktiv emirilish qonunini 



bilishi va ulardan foydalana olishi

         - sanoq sistemasi;garmonik tebranishlar; tebranishlar, to‘lqinlar; juft kuchlar; 

tebranma  harakat;  to‘lqinlar,  ko‘ndalang  va  bo‘ylama  to‘lqinlar;  mayatniklar; 

moddiy nuqtaning tezligi, tezlanishi; mexanik ish va quvvat; garmonik tebranishlar 

qonuni;  Galiley  almashtirishlari;  klassik  nisbiylik  prinsipi;  mexanik,    kinetik  va 

potensial  enersiya;  energiyaning  saqlanish  qonuni;  Paskal  qonuni  va  Arximed 

qonunini qo‘llash; ideal gaz modeli; ideal gaz qonunlari; molekulalarning tezliklar 

bo‘yicha taqsimoti; Boyl – Mariott, Gey – Lyussak, SHarl qonunlari; Klapeyron va 

Van-der  Vaals  tenglamasi;  energiyaning  erkinlik  darajalari  bo‘yicha  teng 

taqsimlanish qonuni;  siklik  jarayonlar,  Karno  siklini   tushuntirish;   o‘zgarmas  tok 

qonunlari;  elektromagnit  tebranish  qonuni;  o‘zgaruvchan  tok  uchun  Om  qonuni; 

elektr maydon kuchlanganligi; Kulon va Joul-Lens qonunlari; elektr tokining ishi; 

yopiq  kontur  uchun  Om  qonuni;  Tomson  formulasini  qo‘llash;    muvozanatli 

nurlanish;  Plank  formulasi;  yorug‘lik  difraksiyasi;  yorug‘lik  interferensiyasi; 

yorug‘likning  disperiyasi;  spektrlar  va  spektral  analiz;  Doppler  effekti;  yorug‘lik 

tezligini  o‘lchash  metodlari;  fotoelektrik  effekt;  de-Broyl  gipotezasi;  optik 

asboblarni  qo‘llash;  alfa-,  beta-emirilishlar,  gamma-  nurlanishini;  fundamental 

doimiyliklar;  kvant  sonlarni;  atom  tuzilishi,  Mendeleev  elementlar  davriy 



 

 



sitemasiri; massa defektiri; yadroni bog‘lanish energiyasini: yarim emirilish davrini 

Pauli prinsipini; Rezerford – Bor atom modelini  tushuntirish ko‘nikmalariga ega 



bo‘lishi lozim. 

Fanning o`quv rejasidagi boshqa fanlar bilan o`zaro bog`liqligi va 

uslubiy jihatdan uzviy ketma-ketligi 

Umumiy  fizika  fani      fizikaning    uning  barcha  bo`limlari:    nazariy  fizika, 

astoronomiya,  astrofizika  bilan    o`zaro    bog`liq,    hamda  oliy  matematika, 

informatika  va axborot texnologiyalari,  kimyo, biologiya,geografiya kabi tabiiy-

ilmiy fanlar bilan uzviy bog`langan, shuningdek  talabaning ushbu fanlardan etarli 

bilim va ko`nikmalarga ega bo`lishligi talab etiladi. 



 

Fanning ta`limdagi o`rni 

 Umumiy  fizikani  o`zlashtirgan  talaba  makro  va  mikro  dunyoda  sodir 

bo`ladigan  harakat  va  uning  turlari    xaqida  fenomenologik  bilim,  ko`nikma  va 

malaka  larga  ega  bo`ladi,  yangi  axborot  texnologiyalarini  qo`llab,  olgan  bilimlari 

pedagogik  va ilmiy faoliyatida qo`llaydi. 

 

Fanni o`qitishda zamonaviy axborot va pedagogik texnologiyalar 

Umumiy  fizika  fanini  o`qitishda  ta`lim  texnologiyalari,  elektron  plakatlar, 

tarqatma  materiallar,  elektron  darsliklar  va  qo`llanmalar,  virtual  laboratoriyalar,  

internet  ma`lumotlari,  lokal  tarmoqdagi  turli  o`quv,  ilmiy  bilimni  nazorat  qilish 

bo`yicha  ma`lumotlar  jamlamasidan  foydalaniladi.  Mustaqil  ta`lim,  aqliy  hujum, 

vaziyatli  masalalarni  echish,  disskusiya,  rolli  o`yinlar,  referatlar  yozish  kabi 

pedagogik usullar bilan fanning o`qitilishi amalga oshiriladi. 

 

Asosiy qism 

Mexanika 

Moddiy nuqta kinematikasi. Mexanik harakat. Fazo va vaqt. Sanoq sistemasi. 

Harakatning  nisbiyligi.  Moddiy  nuqta,  traektoriya,  yo`l  va  ko`chish.  Fizik 

kattaliklar. O`lchov birliklari. To`g`ri chiziqli tekis harakat. Tezlik. To`g`ri chiziqli 

notekis  harakat.  Tezlanish.  Erning  tortishish  maydonidagi  harakat.  Moddiy 

nuqtaning  aylana  bo`ylab  harakati.  Burchak  tezlik.  Burchak  tezlanish.  Normal  va 

tengentsial  tezlanishlar.  Moddiy  nuqta  dinamikasi.  Nyuton  qonunlari  Galileyning 

nisbiylik  printsipi.  Kinetik  va  potentsial  energiya.  Energiya  va  impulsning 

saqlanish  qonunlari.  Potentsial  va  nopotentsial  kuchlar.  Moddiy  nuqtalar 

sistemasining  harakati.  Massalalar  markazi.  O`zgaruvchan  massali  jism  harakati. 

Reaktiv  harakat.  Meshcherskiy  tenglamasi.  Elastik  va  noelastik  to`qnashishlar. 

Butun  olam  tortish  qonuni.  Kepler  qonunlari.  Gravitatsion  maydonda  bajarilgan 

ish.  Kosmik  tezliklar. Vaznsizlik.  Ishqalanish kuchlari.  Stoks  formulasi.  Elastiklik 

kuchlari.  Noinertsial  sanoq  sistemalaridagi  harakat.  Koriolis  kuchi.  Maxsus 

nisbiylik  nazariyasi  (MNN)  elementlari.  Lorents  almashtirishlari.  Tezliklarni 

qo`shishning  relyativistik  qonuni.  Relyativtik  mexanikada  impuls  va  energiya. 

Massa  bilan  energiya  orasidagi  bog`lanish.  MNN  da  to`liq  energiya.  MNN  da 


 

 



energiya  va  impulsning  saqlanish  qonuni.    Qattiq  jism  mexanikasi.  Suyuqliklar 

mexanikasi. Mexanik tebranishlar. Tebranishlarni qo`shish. So`nuvchi tebranishlar. 

Majburiy  tebranishlar.  Rezonans.  Mexanik  to`lqinlar.  To`lqin  tenglamasi.  To`lqin 

energiyasi  va  intensivligi.  Fazoviy  va  gruppaviy  tezliklar.  Umov  vektori.  To`lqin 

interferentsiyasi. Turg`un to`lqin. Akustika. Ultratovush va infratovush. 

Molekulyar fizika 

Temperatura 

va 

termodinamik 



muvozanat. 

Ideal 


gaz 

qonunlari. 

Termodinamika qonunlari. Adiabatik jarayon.  Politropik  jarayon. Karnoning ideal 

issiqlik mashinasi. Karno tsiklining foydali ish koeffitsienti.  Klauzius tengsizligi. 

Entropiya.  Entropiya  va  ehtimollik.  Entropiya  va  tartibsizlik.  Termodinamik 

funktsiyalar.  Entropiya,  entalpiya,  erkin  energiya,  Maksvell  munosabatlari,  Joul-

Tomson effekti. Termodinamik metod. Klapeyron-Klauzius tenglamasi. To`yingan 

suv  bug`i  bosimining  temperaturaga  bog`lanishi.  Statistik  taqsimot.  Ehtimol 

nazariyasining  elementlari.  O`rtacha  kattaliklarni  aniqlash.  Fluktuatsiya  va 

dispersiya.  Taqsimot  funktsiyasi.  Diffuziya  hodisasi.  Issiqlik  o`tkazuvchanlik. 

Issiqlik  o`tkazuvchanlik koeffitsientini  aniqlash.  Dyuar  idishlar.  Real  gazlar.  Real  

gazlarning  ichki  energiyasi.  Suyuqliklarning  xossalari.  Sirt  taranglik.  Faza  va 

fazaviy  o`tishlar.  Sublimatsiya.  Bug`lanish  va  kondensatsiya.  Havoning  namligi. 

Gidrometrlar. Erish va qotish. Uchlanma nuqta. Moddalarning molekulyar kinetik 

nazariyasi.  Erkinlik  daraja.  Broun  harakati.  Gauss  taqsimoti.  Issiqlik  sig`imi. 

Dyulong-Pti  qonuni,  Plank  formulasi.  CHegaraviy  holatlar.  Makroskopik  sistema 

va  uning  turlari.  Muvozanatli  va  nomuvazanatli  holatlar.  Sistemaning 

mikroholatlari.  Statistik  fizikaning  asosiy  tushunchalari  va  printsiplari.  Vaqt  va 

ansambl  bo`yicha  o`rtachalash.  Fluktatsiya.  Muvozanatli  holat.  Termodinamik 

ehtimollik.  Statistik  vazn.  Mikrokanonik,  kanonik  va  katta  kanonik  taqsimot 

funktsiyalari ifodalari.  

Elektromagnitizm 

Zaryadlar  va  zaryadlarning  elektr  maydoni.  Elektrostatik  maydoni 

kuchlanganligi.  Elektr  maydonlari  uchun  superpozitsiya  printsipi.  Bog`langan 

zaryadlar  va  zlektr  induktsiya  vektori.  Elektr  dipol  maydonining  kuchlanganligi. 

Maydon kuchlanganligini oqimi. Ostrogradskiy – Gauss teoremasi. Elektr maydoni 

va ish. Elektr maydon potentsiali. Ekvipotentsial sirtlar. Maydon kuchlanganligi va 

potentsial  orasidagi  bog`lanish.  Elektr  sig`imi.  Zaryadlangan  kondensator 

energiyasi.  Zaryadlar  sistemasining  energiyasi.  Muxitlar  chegarasidagi  elektr 

maydoni.  Dielektriklar.  Qutblanish  vektori.  Doimiy  tok  qonunlari.  Zanjirning  bir 

qismi  uchun  Om  qonuni.  Tok  zichligi  va  Om  qonunining  differentsial  ko`rinishi. 

Joul–Lents  qonuni.  O`zgarmas  tok  zanjiridagi  ish  va  quvvat.  Kirxgoff  qoidalari. 

Metallarning  o`tkazuvchanligi.  Metallardagi  elektr  o`tkazuvchanligi  bilan  issiqlik 

o`tkazuvchanligi 

orasidagi 

bog`lanish: 

Videman-Frants 

qonuni. 

O`ta 


o`tkazuvchanlik.  Kontaktdagi  elektr  hodisalar.  Kontakt  potentsiallar  ayirmasi. 

Termoelektr  xodisalar.  Elektron  emissiya.  Elektronlarning  chiqish  ishi.  To`yinish 

toki.  Bogoslavskiy-Lengmyur  formulasi.  To`yinish  toki.  YArim  o`tkazgichlar. 

YArim o`tkazgichlardagi kontakt xodisalar.  YArim o`tkazgichli elektron priborlar 

va  mikrosxemalar.  Gazlardagi  elektr  toki.  Ionlanish  va  rekombinatsiya.  Plazma. 


 

 



Faradeyning  elektroliz  qonuni.  Elektrolitik  dissotsatsiya.  Ionlar  harakatchanligi. 

Elektrolit  o`tkazuvchanligi  uchun  Om  qonuni.  Toklarning  magnit  maydoni.  Bio-

Savar-Laplas qonuni. Magnit maydonining uyurmaviy xarakteri. YOpiq sirt orqali 

magnit maydon induktsiyasi oqimi. To`liq tok qonuni.  Solenoid va toroid magnit 

maydoni. Lorents kuchi. Elektronning solishtirma zaryadini aniqlash. Xoll effekti. 

Berk kontur. Diamagnit, paramagnit va ferromagnitlar. Konservativ kuch. Faradey 

elektromagnit induktsiya qonuni. Induktsion elektr yurituvchi kuch. Lents qoidasi. 

O`zinduktsiya  va  o`zaro  induktsiya  hodisasi.  Induktivlik.  Magnit  maydon 

energiyasi  va  uning  zichligi.  O`zgaruvchan  tok  qonunlari.  Uch  fazali  tok. 

Kondensator va induktivlikdagi toklar.  



Optika 

YOrug`lik  to`lqinlari.  YOrug`lik  to`lqinining  qo`rinish  sohasi.  YOrug`lik 

to`lqinlarini  qayd  qiluvchi  asboblar.  CHiziqli  va  nochiziqli  optika.  Fotometriya 

asoslari. Nurlanish. Ravshanlik. YOritilganlik. YOrug`lik oqimi. YOrug`lik kuchi. 

Fotometrlar.  YOrug`likning  elektromagnit  tabiati.  Muhitda  elektromagnit 

to`lqinlarning  tezligi.  Elektromagnit  to`lqinlarning  ko`ndalangligi.  YOrug`lik 

to`lqining  fazoviy  va  to`daviy  tezliklar  orasidagi  bog`lanishi.  Spektral  chiziq 

kengligi.  Ikki  muhit  chegerasida  yorug`lik  to`lqinining  qaytishi  va  sinishi.  Ferma 

tamoyili.  To`la  ichki  qaytish.  Tolali  optika.  Refraktomer.  YOrug`likning 

qutblanishi.  Malyus  qonuni.  Bryuster  qonuni.  YOrug`likning  ikkilanib  sinishini 

kuzatish.  Bir  va  ikki  o`qli  kristallar.  Oddiy  va  oddiy  bo`lmagan  to`lqinlar. 

Qutblantirgichlar.  Kompensatorlar.  YOruglik    interferentsiyasi.  Kogerent    va  

nokogerent  to`lqinlar.  Fazalar    farqi.  YAssi  paralel  plastinka  yordamida  

interferintsion  manzara  hosil  qilish.  O`zgaruvchan  qalinlikdagi,  ponadagi  

interferentsion manzara. Nyuton halqasi. YOrug`lik difraktsiyasi. Gyuygens-Frenel 

tamoyili.  Frenel    zonalari.  Fraungofer    difraktsiyasi.  Difraktsion    panjara. 

Intensivliklarning  taqsimoti.    Geometrik  optika.  Qaytish  qonuni.  YAssi,  qavariq, 

botiq  ko`zgu.  YOrug`likning  sinishi.  Prizma.  Linza.  Aberratsiya.  Xromatik 

aberratsiya. Sferik aberratsiya. Astigmatizm, koma, distortsiya.  

Optik 


asboblari.    YOrug`lik  dispertsiyasi.  Normal  va  Anomal  dispertsiya.  Dispertsiya 

tenglamasi. YOrug`likning sochilishi.  

 

Atom, yadro va elementar zarralar fizikasi 

Atom  tuzilishi.  Frank-Gerts  tajribalari.  Vodorod  atomining  spektral 

seriyalari.  Vodorod  atomining  Bor  nazariyasi.  Energetik  sathlar  diagrammasi. 

To`lqinlar  superpozitsiyasi.  Fazaviy  va  gruppaviy  tezliklar.  Lui-de-Broyl 

gipotezasi. 

Devison-Jermer 

tajribasi 

va 


boshqa 

tajribalar.. 

Noaniqlik 

munosabatlari.  To`lqin  funktsiya  va  uning  statistik  talqini.    SHtern-Gerlax 

tajribasi.  Elektron  spin  tushunchasi.  Atom  tashqi  magnit  maydonida.  Zeeman 

effekti. Atomdagi elektron sathlarining Lemb siljishi. Atom yadrosining tuzilishi. 

Izotop,  izobar,  izoton,  izomer  va  «ko`zgu»  yadrolar.  YAdro  radiusi  va  uni 

o`lchash  usullari.  YAdroning  bog`lanish  va  solishtirma  bog`lanish  energiyalari. 

YAdro  modellari.  Radioaktivlik.  Radioaktivlik  emirilish  qonuni.  Radioaktiv 

oilalar. Sun`iy radioaktivlik.  α– emirilish. β- emirilish γ – emirilishning energetik 



 

 



spektri  va  neytrino  gipotezasi.  YAdro  izomeriyasi.  YAdroviy  nurlanish 

dozimetriyasi.  YAdro  reaktsiyasi.  YAdro  reaktsiyasi  uchun  saqlanish  qonunlari. 

Og`ir  yadrolarning  bo`linishi.  Zanjir  reaktsiyalari.  YAdro  reaktori.    Termoyadro 

reaktsiyalari.  Atom  bombasi.  Tezlatkichlar  va  ularning  turlari.  Elementar 

zarralarni  qayd  qiluvchi  asboblar.    Elementar  zarralar  va  ularni  xarakterlovchi 

kattaliklar. Elementar zarralar fizikasida saqlanish qonunlari. Kvarklar. Glyuonlar. 

Fundamental ta`sirlashuv turlari. Buyuk birlashish. 

 

Amaliy mashg`ulotlarni tashkil etish bo`yicha ko`rsatma va tavsiyalar 

 

Amaliy  mashg`ulotda  talabalar  asosiy  mavzularga  oid  masalalar  echishni 

o`rganadilar. 

Amaliy    mashg`ulotlarni    tashkil   etish    bo`yicha   kafedra   professor- 

o`qituvchilari    tomonidan      ko`rsatma    va    tavsiyalar      ishlab      chikiladi.    Unda 

talabalar asosiy ma`ruza mavzulari bo`yicha olgan bilim va ko`nikmalarini amaliy 

masalalar  echish  orkali  yanada  boyitadilar.  SHuningdek,  darslik  va  o`quv 

qo`llanmalar  asosida  talabalar  bilimlarini  mustahkamlashga  erishish,  tarqatma 

materiallardan  foydalanish,  ilmiy  maqolalar  va  tezislarni    chop  etish  orqali 

talabalar  bilimini  oshirqsh,  masalalar  echish,  mavzular  bo`yicha  ko`rgazmali 

qurollar tayyorlash va boshqalar tavsiya etiladi. 

 

Amaliy mashg`ulotlarning taxminiy tavsiya etiladigan mavzulari

Mexanika 

To`g`ri  chiziqli  tekis  harakat.  Moddiy  nuqta  kinematikasi.  Tezlik.  To`g`ri 

chiziqli  notekis  harakat.  Tezlanish.  Harakatning  nisbiyligi.Jismlarning  erkin 

tushishi.  YUqoriga  tik  otilgan  jismning  harakati.Gorizontal  otilgan  jismning 

harakati.  Gorizontga  burchak  ostida  otilgan  jismning  harakati.Moddiy  nuqtaning 

aylana  bo`ylab  tekis  harakati.  Aylana  bo`ylab  notekis  harakat.  Burchak  tezlik. 

Burchak 

tezlanishAylanishlar 

sonini 

aniqlash. 



Normal 

va 


tangentsial 

tezlanishlar.Moddiy  nuqta  dinamikasi.  Nyutonning  birinchi  qonuni.  Kuch  va 

massa.  Nyutonning  ikkinchi  qonuni.Jism  impulsi.  Impulsning  saqlanish  qonuni. 

Ishqalanish  kuchi.Jismning  qiya  tekisligidagi  harakati.  O`zaro  bog`langan 

jismlarning  harakati.Mexanik  ish  va  quvvat.  FIK.  Kinetik  va  potentsial  energiya. 

Energiyaning  saqlanish  qonuniElastik  va  noelastik  to`qnashuvlar.  Kuch 

impulsi.Energiyaning  saqlanish  va  aylanish  qonunini  elastik  va  noelastik 

to`qnashuvlarga tadbiqi.Og`irlik kuchi. Jism og`irligi. Vaznsizlik.Noinertsial sanoq 

sistemasidagi  harakat.  Inertsiya  kuchlari.Elastiklik  kuchlari.  Elastiklik  kuchlari 

bajargan  ish.Erkin  tushish  tezlanishini  balandlikka  bog`liqligi.  Kosmik 

tezliklar.Maxsus  nisbiylik  nazariyasi.  Eynshteyn  postulatlari.  Relyativistlik  tezlik 

va  impuls.  Massa  va  energiya  orasidagi  bog`lanish.  MNN  da  energiya  va 

impulsning  saqlanish  qonuni.Qattiq  jism  mexanikasi.  Qattiq  jismning  aylanma 

harakati.  Kuch  momenti.  Inertsiya  momenti.Aylanma  harakat  qilayotgan  jismning 

kinetik  energiyasi.  Fizik  mayatnik.Gazlar  va  suyuqliklar  mexanikasi.  Suyuqlik  va 

gazlarda  bosim.  Uzluksizlik  tenglamasi.  Bernulli  tenglamasi.  Puazeyl  formulasi 

Tebranishlar  va  to`lqinlar.  Tebranishlar  davri,  chastotasi.  Garmonik  tebranishlar. 


 

 



Tebranuvchi  moddiy  nuqtaning  tezligi  va  tezlanishi.  Tebranayotgan  moddiy 

nuqtaning  kinetik  va  potentsial  energiyasi.  Tebranishlarni  qo`shish.Mexanik 

to`lqinlar. To`lqin tenglamasi. To`lqinni tarqalish tezligi. Tovush to`lqinlari. 

 

Molekulyar fizika 

Ideal  gazning  harorati,  bosimi  va  hajmini  aniqlashga  doir  masalalar  echish. 

Termodinamika birinchi qonuning izo jarayonlarda bajarilgan ishga qo`llash. Ichki 

energii  va  issiqlik  sig`imini  hisoblashga  doir  masalalar  echish.  Moddalarning 

molekulyar  kinetik  nazariyasiga  oid  masalalr  echish.  O`rtacha  kvadratik 

siljishlarga  doir  masalalar  echish.  Gaz  molekulalari  ichki  energiyasining  erkinlik 

darajalarika ko`ra taqsimlanishi. O`rtacha arifmetik tezlik, o`rtacha kvadratik tezlik 

va  ehtimol  tezliklarni  aniqlashga  doir  masalalar  echish.  Issiqlik  mashinalalrining 

F.I.K.  ni  aniqlashga  doir  masalalar.  Issiqlik  mashinalari.  Termodinamikaning 

ikkinchiq  qonuniga  doir  masalalar  echish.    Entropiyaning  o`zgarishini  aniqlashga 

doir  masalalar  echish.  Adiabatik  jarayon.  Ehtimol  va  termojinamik  tsiklga  oid 

masalalar  echish.  Boltsmanning  barometrik  tenglamasiga  oid  masalalar  echish. 

Maksvell  tezliklar  taqsimotiga  doir  masalalar  echish.  Braun  harakatiga  doir 

masalalar echish. Maksvell tezlik komponentalariga doir masalalar echish. Bernulli 

tenglamasiga doir masala. Tirqishdan oqib chiqayotgan suvning (gazning) tezligini 

aniqlash.  Kvant  statistikasiga  doir  masala.  Fermi  –  Dirak  va  Boze  –  Eynshteyn 

ifodalarining 

0



Т

  va 


0



Т

  dagi  tahlili.  Molekulalar  erkin  yugurish  yo`li  va  vaqt 

birligi  ichidagi  to`qnashishlar  sonini  hisoblash.  Diffuziya  oqimi.  Statsionar  va 

nostatsionar diffuziya koeffitsientlarini hisoblash. Ichki ishqalanish koeffitsienti va 

harakat  miqdori  oqimini  hisoblash.  Issiqlik  oqimi  va  issiqlik  o`tkazuvchanlik 

koeffitsientini  aniqlash.  Real  gazning  ichki  energiyasini  aniqlashga  doir  masala. 

Kritik  parametrlarni  aniqlashga  doir  masala.  Kritik  koeffitsientni  Klauzius, 

Diterichi  va  Van-Der-Vaal  tenlamalaridan  foydalanib  hisoblash.  Suyuqliklarning 

sirt  taranglik  koeffitsientiga  va  kapillyar  xodisaga  doir  masalalar  echish  (Laplas 

formulasi).  Kristall  panjara  parametrlarini  va  qattiq  jismning  issiqlik  sig`imlarini 

aniqlashga doir masalalar echish (Dyulong – Pti va Plank formulalariga doir). 



 

Elektromagnitizm 

        Zaryadlar va zaryadlarning elektr maydoni. Maydon  kuchlanganligini oqimi. 

Elektr  maydoni  va  ish.  Elektr  sig`imi.  Muxitlar  chegarasidagi  elektr  maydoni. 

Doimiy  tok  qonunlari.  Kirxgoff  qoidalari.  Eritmalarning  elektr  xossalari. 

Toklarning  magnit  maydoni.  Magnit  maydonining  uyurmaviy  xarakteri.  Faradey 

elektromagnit  induktsiya  qonuni.O`zgaruvchan  tok  qonunlari.    Metallarning 

o`tkazuvchanligi.  Kontaktdagi  elektr  hodisalar.  YArim  o`tkazgichlar.  Elektron 

emissiya. Gazlardagi elektr toki. Uch fazoli tok. 

Elektrodinamikaning  matematik  apparati.  Lorents  kuchi  va  tsiklotron 

chastotaga  oid    misollar.  Kulon  va  Bio-Savar-Laplas  qonunlariga  oid  misollar. 

Laplas  va  Puasson  tenglamalarini  echishga  oid  misollar.  Statsionar  toklar 

maydoniga  oid  misollar.  Zaryadlar  sistemasi  nurlanishiga  oid  misollar.  Nurlanish 

chizigining kengligiga oid misollar.  


 

 

10 



CHiziqli      o`tkazgachlarda     kvazistatsionar     toklarga     oid misollar.  

Tezliklarni qo`shishga oid misollar. Vaqt va uzunlik masshtablari nisbiyligiga oid 

misollar. Eynshteyn formulasi E=mc

2

 tadbiqiga oid misollar. 



 

Optika 

YOrug`lik  oqimini  qayd  qiluvchi  asboblar.  Ko`rinish  funktsiyasi. 

Asboblarning o`lchash chegarasi, sezgirligi va xatoligi.  

Fotometriya  asoslari.    Energetik  va  fotometrik  kattaliklar.  Nurning  oqimi, 

ravщanlik, yoritilganlik. YOrug`lik kuchi. 

YOrug`likning elektromagnit tabiati.   

 YOrug`lik  to`lqinining  muhitda 

tarqalish tezligi. Ko`ndalang to`lqinlar.  YOrug`lik to`lqinining fazoviy va to`daviy  

tezliklari. Spektral chiziq turlari. 

YOrug`likning qaytishi va sinishi. YOrug`lik to`lqinining qaytishi va sinishi. 

YOrug`likning  yutilishi.  Qaytgan  va  singan  yorug`lik  to`lqinining  intensivliklari. 

YOrug`likning  qutblanishi.  Malyus  qonuni.  Bryuster  qonuni.  YOrug`likning 

qutblanish 

darajasi. 

YOrug`likning 

interferentsiyasi. 

CHiziqli 

optikadan 

superpozitsiya  printsipi.  Interferentsion  manzarada  to`lqinlarning  yo`llari  farqi. 

Interferentsion  manzarani  kuzatish  sharti.  Interferentsion  manzaraning  kengligi. 

YAssi  parallel  plastinka  yordamida  interferentsion  manzarani  kuzatish.  Ponada 

interferentsion manzarani kuzatish. Nyuton xalqalari. 

YOrug`lik difraktsiyasi. Natijaviy amplituda. Frenel zonasi. Doiraviy to`siq 

va tirqish yordamida difraktsiyani kuzatish. Bitta tirqishli difraktsiya. Minimum va 

maksimum sharti. Ikki tirqishli difraktsiya. Ko`p tirqishli difraktsiya va difraktsion 

panjara. Geometrik optika. Qaytish va sinish qonunlari. YAssi ko`zgu. Qavariq va 

botiq  ko`zgular.  YAssi  parallel  shisha.  Prizma.  Qavariq  linza.  Linzani 

kattalashtirish.  Linza  fokus  masofasini  aniqlash.  Buyum  va  tasvir  vaziyatini 

aniqlash.  Sferik  va  xromatik  aberratsiya.  Optik  asboblar.  Proektsion  apparat. 

Fotoapparat.  Lupa.  Ko`rish  burchagi.  Mikroskop.  Teleskop.  YOrug`lik 

dispertsiyasi.  Normal  dispertsiya.  Dispertsiya  tenglamasi.  Spektral  analiz. 

CHiqarish va yutilish spektrlari. 



 

Atom,yadro va elementar zarralar fizikasi 

Elektromagnit  nurlanishning  kvant  tabiati.  Atom  modellari.  Vodorod  va 

vodorodsimon  atomlar.  Zarralarning  to`lqin  xossalari.  Atomdagi  elektronlarning 

holatlari.  Atom  yadrosining  asosiy  xarakteristikalari.  Radioaktivlik  hodisasi. 

YAdro  reaktsiyalari.    YAdrolarning  bo`linishi  va  sintezi.  YAdroviy  nurlanish 

dozimetriyasi. Elementar zarralar. Plank formulasining hususiy hollari.  Ularning 

tahlili.  Fotoeffekt,  Kompton  effektini  asoslash.    Ularning  tahlili.  Kvant 

mexanikada  mikrozarralar  uchun  traektoriya  tushunchasi  mavjud  emasligini 

tahlili.  Erkin  zarra.    De-Broyl  to`lqini.  Koordinata  va  impuls  operatorlarining 

nokommutativligi  va  uning  tahlili.  Impuls  momenti  operatori  va  uning 

proektsiyalari operatorlari orasidagi kommutativlik va nokommutativlik.  Ularning 

tahlili. Kinetik energiya va potentsial energiya operatorlarining nokommutativligi 

tahlili.  Geyzenberg  noaniqligining  har  xil  shaklda  yozilishi.  Puasson  qavsi.  


 

 

11 



Simmetriya  va  saqlanish  qonunlari.    Fazo  va  vaqt  simmetriyasi  bilan  bog`liq 

saqlanuvchi kattaliklar.  Dinamik simmetriya bilan saqlanuvchi kattaliklar. Tunnel 

effekti  va 

  -emirilishi  nazariyasi.  Tunnel  effekti  va  sovuq  emissiya.  Atomning 



Bor orbitasi.  To`lqin funktsiyaning  bo`yicha maksimum qiymatlari.  Bog`lanish 

turlariga misollar. Boze -sistema va Fermi-sistemasi. 



 

Laboratoriya ishlarini tashkil etish bo`yicha ko`rsatmalar 

Laboratoriya  ishlari  talabalarda fizika faniga doir  bilimlarni mustahkamlash 

ko`nikmalar hosil qilishga mo`ljallangan. 

  

Laboratoriya ishlariga tavsiya etiladigan mavzular: 



Mexanika 

1.

 



Jismlarning chiziqli o`lchamlarini shtangentsirkul yordamida aniqlash.  

2.

 



Jismlarning chiziqli o`lchamlarini mikrometr yordamida aniqlash. 

3.

 



 Jismlarning ilgarilanma harakat qonunlarini Atvud mashinasida o`rganish. 

4.

 



 To`g`ri geometrik shakldagi jismlarning zichligini aniqlash. 

5.

 



 Suyuqlikda suzuvchi va cho`kuvchi jismlarning zichligini gidrostatik tortish 

usuli bilan aniqlash.  

6.

 

Suyuqlikning zichligini piknometr yordamida aniqlash. 



7.

 

 Qattiq jismlarning zichligini piknometr yordamida aniqlash.  



8.

 

Qattiq jismlarning elastiklik modulini egilishdan aniqlash.  



9.

 

Qattiq jismlarning sirpanish ishqalanish koeffitsientini aniqlash. 



10.

 

 TM-21A qurilma yordamida ishqalanish koeffitsientini aniqlash.  



11.

 

Oddiy  mashinalarning  foydali  ish  koeffitsientini  aniqlash.  Maxovikning 



inertsiya momentini dinamik metod bilan aniqlash.  

12.


 

Inertsiya momentini buralma tebranish metodi bilan aniqlash. 

13.

 

 G`ildirakning inertsiya momentini tebranishlar usuli bilan aniqlash.  



14.

 

Suyuqlikning o`zgaruvchan kesimli nay orqali statsionar oqimini o`rganish.  



15.

 

Erkin tushish tezlanishini matematik mayatnik yordamida aniqlash.  



16.

 

Erkin tushish tezlanishini fizik mayatnik yordamida aniqlash.  Erkin tushish 



tezlanishini ag`darma mayatnik yordamida aniqlash. 

 

Molekulyar fizika 

1.

 



Termoparalar yasash va uni darajalash.  

2.

 



Solishtirma (gazlarning) issiqlik sig`imlarining 

v

р

с

с /

 o`rganish. 

3.

 

 Gaz bosimining termik koeffitsientini aniqlash. 



4.

 

 Havoning  ichki  ishqalanish  koeffitsienti  va  molekulalarning  erkin      yugurish 



yo`lini aniqlash. 

5.

 



 Havoning issiqlik o`tkazuvchanlik koeffitsientini aniqlash. 

6.

 



 Suyuqliklaning hajm kengayish koeffitsientini aniqlash. 

7.

 



 Suyuqliklarning ichki ishqalanish koeffitsienti Stoks usulida aniqlash. 

8.

 



 Suyuqliklarning  ichki  ishqalanish  koeffitsientini  Kaplyar  viskozimetr 

yordamida aniqlash. 



 

 

12 



9.

 

 Suyuqliklarning  sirt  taranglik  koeffitsientini  tomchi  tortish  usuli  yordamida 



aniqlash. 

10.


 

 Sirt taranglik koeffitsientini xalqani suyuqlikdan uzish yo`li bilan aniqlash. 

11.

 

 Sirt  taranlik  koeffitsientini  suyuqlikning  kapillyar  naylarda  ko`tarilish 



balandligiga qarab aniqlash. 

12.


 

 Suyuqliklarning solishtirma bug`lanish issiqligini aniqlash. 

13.

 

 Qattiq jismlarning issiqlikdan kengayish koeffitsientini aniqlash. 



14.

 

 Qattiq  jismlarning  solishtirma  issiqlik  sig`imini  va  real  sistemaning 



entropiyasining o`zgarishini aniqlash. 

15.


 

 Qattiq jismlaning solishtirma erish issiqligini aniqlash.  

16.

 

To`yingan  suv  bug`i  bosimining  temperaturaga  bog`lanishini  o`rganish 



(Klapeyron Klauzius tenglamasi) 

 

Elektromagnitizm 

1.

 

Elektr maydoni va ish.  



2.

 

 Elektr sig`imini aniqlash. 



3.

 

 Doimiy tok qonunlari o`rganish. 



4.

 

 Kirxgoff qoidalari. 



5.

 

 Kontaktdagi elektr hodisalar 



6.

 

 YArim o`tkazgichlar. 



7.

 

 Elektron emissiya. 



8.

 

 Eritmalarning elektr xossalari. 



9.

 

 Toklarning magnit maydoni. 



10.

 

 Moddalarning magnit xossalari. 



11.

 

 Faradey elektromagnit induktsiya qonuni. 



12.

 

 O`zgaruvchan tok qonunlari.  



13.

 

Uch fazali tok.  



14.

 

Elektromagnit to`lqinlarni xossalari. 



 

Optika 

1.

 



Fotometriya asoslari. Fotometriya qonunlarini o`rganish. 

2.

 



 Elektrofotometr yordamida yoritilganlik qonunlarini o`rganish.  

3.

 



Difraktsion panjara yordamida yorug`likningto`lqin uzunligini aniqlash. 

4.

 



Linzaning egrilik radiusini  Nyuton halqasi yordamida aniqlash.  

5.

 



YOrug`likning suyuqlikda yutilishini aniqlash.  

6.

 



Bug` va gazlarning nurlanish spektrlarini o`rganish. 

7.

 



Malyus qonunini o`rganish.  

8.

 



 SHaffof muhitning o`tkazish qobiliyatini o`rganish. 

9.

 



To`g`nog`ichlar yordamida shishaning nur sindirish ko`rsatkichini aniqlash.  

10.


 

To`g`nog`ichlar  yordamida  uch  yoqli  prizma  moddasining  nur  sindirish 

ko`rsatkichini aniqlash.   

11.


 

SHishaning nur sindirish ko`rsatkichini mikroskop vositasida aniqlash.  

12.

 

Qavariq va botiq linzalarning bosh fokus masofalarini aniqlash.  



13.

 

Mikroskopning kattalashtirishini aniqlash.  YOrug`likning qaytish qonuni. 



 

 

13 



 

Atom,yadro va elementar zarralar fizikasi 

1.

 



Stefan-Boltsman va Plank doimiylarini aniqlash. 

2.

 



Ravshanlik 

pirometri 

yordamida 

nurlanayotgan 

jismlarning 

haqiqiy    

temperaturasini aniqlash. 

3.

 



Tashqi fotoeffekt hodisasini o`rganish. 

4.

 



Tashqi fotoeffektga doir kompyuter eksperimenti.  

5.

 



YAdroning planetar modeliga oid kompyuter eksperimenti. 

6.

 



Atomlarning spektrlariga doir kompyuter eksperimenti. 

7.

 



Frank-Gerts tajribasini o`rganish. 

8.

 



Bir  va  ikki  tirqishli  to`siqdan  elektronlarni  o`tishiga  oid  kompyuter 

eksperimenti. 

9.

 

Geliy-neon lazerining o`rganish. 



10.

 

 YArim o`tkazgichli lazerni o`rganish. 



11.

 

 Lazer nurining suyuqlikda yutilish qonuniyatlarini o`rganish. 



12.

 

 Majburiy nurlanish va lazerlarga oid kompyuter eksperimenti. 



13.

 

 UM-2 tipidagi universal monoxromatorni darajalash.  



14.

 

 β – zarralarning energiyasini aniqlash. γ–nurlanishning energiyasini aniqlash. 



 

Mustaqil ta’limni tashkil etishning shakli va mazmuni 

         Talaba 

mustaqil 

ishni 


tayyorlashda 

“Umumiy  fizika”  fanining 

xususiyatlarini  hisobga  olgan  holda  quyidagi  shakllardan  foydalanish  tavsiya 

etiladi: 

 

darslik va o`quv qo`llanmalar bo`yicha fan boblari va mavzularini o`rganish; 



 

tarqatma materiallar bo`yicha ma`ruzalar qismini o`zlashtirish; 



 

avtomatlashtirilgan      o`rgatuvchi      va    nazorat      kiluvchi      tizimlar      bilan 



ishlash; 

 



maxsus    adabiyotlar    bo`yicha    fanlar    bo`limlari    yoki    mavzulari    ustida 

ishlash; 

 

yangi    texnikalarni,    apparaturalarni,    jarayonlar    va    texnologiyalarni 



o`rgannsh; 

 



talabaning   o`quv-ilmiy-tadqiqot   ishlarini   bajarish   bilan   bog`liq  bo`lgan 

fanlar bo`limlari va mavzularni chuqur o`rganish; 

 

faol va muammoli o`qitish uslubidan foydalaniladigan o`quv  mashg`ulotlari; 



 

 masofaviy (distantsion) ta`lim.  



 

Tavsiya etilayotgan mustaqil  ta`lim mavzulari: 

     Mexanika 

1.

 



Fizika fanining rivojlanish tarixi.  

2.

 



Fazo va vaqt. Sanoq sistemasi.  

3.

 



Harakatning nisbiyligi.  

4.

 



Harakatning grafigi. Tezlik va tezlanish grafiklari. 

5.

 



Normal va tangentsial tezlanishlar  

 

 

14 



6.

 

Galileyning nisbiylik printsipi. 



7.

 

Moddiy nuqtalar sistemasining harakati.  



8.

 

Meshcherskiy tenglamasi.  



9.

 

Elastik va noelastik to`qnashishlar. 



10.

 

Butun olam tortish qonuni 



11.

 

Stoks formulasi. 



12.

 

Guk qonuni. 



13.

 

Koriolis kuchi. 



14.

 

Eynshteyn postulotlari. 



15.

 

SHteyner teoremasi. 



16.

 

Giroskop. 



17.

 

Laminar va turbulent oqimlar 



18.

 

Avtotebranishlar. 



19.

 

O`zaro tik tebranishlarni qo`shish 



20.

 

Bir tomonga yo`nalgan tebranishlarni qo`shish 



21.

 

To`lqin tenglamasi. 



22.

 

Umov vektori. 



23.

 

Akustika 



24.

 

Ultratovush va infratovush. 



 

     Molekulyar fizika 

1.

 



Issiqlik mashinalari 

2.

 



Entropiya 

3.

 



Broun harakati  

4.

 



Bernulli tenglamasi 

5.

 



Fermi – Dirak taqsimoti 

6.

 



Boze – Eynshteyn taqsimoti 

7.

 



Ichki ishqalanish koeffitsienti va harakat miqdori oqimini hisoblash.  

8.

 



Klauzius tenglamasi 

9.

 



Diterichi tenglamasi 

10.


 

Van-Der-Vaal tenglamasi 

11.

 

Laplas formulasi. 



12.

 

Dyulong – Pti formulasi 



        

      Elektromagnitizm 

1.

 



Elektr maydonlari uchun superpozitsiya printsipi.  

2.

 



Dipollarga tashqi elektr maydonining ta`siri.  

3.

 



Ostrogradskiy – Gauss teoremasi. 

4.

 



Ekvipotentsial sirtlar.  

5.

 



Zaryadlangan kondensator energiyasi.  

6.

 



Ikki muxit chegarasida elektr maydon kuchlanganligining  sinishi. 

7.

 



Joul–Lents qonuni. O`zgarmas tok zanjiridagi ish va quvvat. 

8.

 



Kirxgoff qoidalari 

9.

 



Metallarning o`tkazuvchanligi 

 

 

15 



10.

 

Videman-Frants qonuni.  



11.

 

O`ta o`tkazuvchanlik. 



12.

 

Kontakt potentsiallar ayirmasi  



13.

 

Elektron emissiya 



14.

 

Bogoslavskiy-Lengmyur formulasi.  



15.

 

To`yinish toki  



16.

 

YArim o`tkazgichlardagi kontakt xodisalar.  



17.

 

Gazlardagi elektr toki 



18.

 

Toklarning magnit maydoni 



19.

 

Parma qoidasi. 



20.

 

Magnit maydonining uyurmaviy xarakteri 



21.

 

Diamagnit, paramagnit va ferromagnitlar.  



22.

 

Magnit gesterezisi.  



23.

 

Faradey elektromagnit induktsiya qonuni 



24.

 

O`zgaruvchan tok qonunlari 



25.

 

O`zgaruvchan tokning amplitudasi va effektiv qiymati.  



26.

 

Uch fazali tokni yulduz va uchburchak usulida ulash.  



27.

 

Kondensator va induktivlikdagi toklar 



 

     Optika 

1.

 



YOrug`lik to`lqinlarini qayd qiluvchi asboblar.  

2.

 



CHiziqli va nochiziqli optika. 

3.

 



Fotometrlar. 

4.

 



Spektral chiziq kengligi. 

5.

 



Refraktometrning tuzilishi va ishlash printsipi. 

6.

 



Qutblantirgichlar. 

7.

 



Interferentsion manzarani hosil qilishda  manba  o`lchamining tasiri.    

8.

 



Fraungofer  difraktsiyasi.  

9.

 



Difraktsion  panjara. 

10.


 

To`lqin optikasidan geometrik optikaga o`tish. 

11.

 

Linzaning kamchiliklari.  



12.

 

Proektsion apparat.  



13.

 

Fotoapparat.  



14.

 

Ko`z.  



15.

 

Ko`rish burchagi. 



16.

 

 Lupa.  



17.

 

Mikroskop.  



18.

 

Teleskop. Durbin.  



19.

 

Dispersiya tenglamasi. 



 

     Atom,yadro va elementar zarralar fizikasi 

1.

 



Atomning Tomson modeli. 

2.

 



α- zarralarning sochilishi.  

3.

 



Rezerford formulasi.  

 

 

16 



4.

 

Bor postulatlari. 



5.

 

Frank-Gerts tajribalari.  



6.

 

Balmerning umumlashgan formulasi. 



7.

 

Ridberg-Rittsning kombinatsion printsipi.  



8.

 

Vodorod atomining Bor nazariyasi.  



9.

 

Fazaviy va gruppaviy tezliklar. 



10.

 

Devison-Jermer tajribasi  



11.

 

Kvant sonlari. 



12.

 

SHtern-Gerlax tajribasi.  



13.

 

Pauli printsipi.  



14.

 

Zeeman effekti. 



15.

 

Atomdagi elektron sathlarining lemb siljishi.  



16.

 

YAdro massasi va uni o`lchash usullari. 



17.

 

Veytszekkerning yarim empirik formulasi. 



18.

 

Geppert-Mayer sxemasi.  



19.

 

Radioaktiv oilalar. Sun`iy radioaktivlik.  



20.

 

YAdroning γ- nurlanishi.  



21.

 

Elementar zarralarni qayd qiluvchi asboblar.  



22.

 

Elementar zarralar. Kvarklar 



23.

 

Glyuonlar. 



24.

 

Fundamental ta`sirlashuv turlari.  



 

Dasturning informatsion-uslubiy ta`minoti 

             Mazkur  fanni  o`kitish  jarayonida  ta`limning  zamonaviy  metodlari, 

pedagogik va axborot-kommunikatsion  texnologiyalari, ilmiy va o`quv adabiyotlar 

davriy ilmiy jurnallardan olingan ma`lumotlarning qo`llanilishi nazarda tutilgan. 



 

Didaktik vositalar 

1. Jihozlar va uskunalar, moslamalar: elektron doska-Hitachi, LCD-monitor, 

elektron  ko’rsatgich (ukazka). 

2.

 

Video-audio uskunalar: video va audiomagnitofon, mikrofon, kolonkalar



3.

 

Kompyuter va multimediali vositalar: kompyuter, Dell tipidagi proektor, 

DVD-diskovod, Web-kamera, video-ko’z (glazok). 

 

Foydalanadigan asosiy darsliklar va o`quv qo`llanmalar ro`yxati 



 

Asosiy darsliklar va o`quv qo`llanmalar 

1.

 



М.Рахматуллаев. Физика курси.Механика.Тошкент,”Ўқитувчи”, 1996. 

2.

 



М.Исмоилов,  П.Хабибуллаев,  М.Халиулин.    Физика  курси.  Тошкент

“Ўзбекистон”, 2000. 

3.

 

Б.М.Яворский,  А.А.Детльаф  Курс  физики.  I-III  том.  Mосква,“  Высшая 



школа”, 1994.  

4.

 



J.A.Toshxonova  va  b.  Fizikadan  praktikum.  Mexanika  va  molekulyar  fizika. 

Toshkent, “O`qituvchi”, 2006.  



 

 

17 



5.

 

Умумий  физика  курсидан  масалалар  тўплами(М.С.Цедрик  таҳрири 



остида). Тошкент. “Ўқитувчи”, 1996. 

6.

 



Ж.Камолов,  И.Исмоилов  ва  б.  Молекуляр  физика  ва  термодинамика. 

Тошкент, “Ўқитувчи”, 1993. 

7.

 

M.O`lmasova  va  boshqalar.  Fizika  (Elektr,  optika,  atom  va  yadro  fizikasi) 



Toshkent, “O`qituvchi”, 2000. 

8.

 



А.Н.Матвеев Оптика. Москва,  “Высшая школа”, 1995. 

9.

 



U.SH.  Begimkulov,  O.A.Gadoev,  X.M.  Maxmudova    Fizikadan  praktikum. 

Optika va kvant fizika. Toshkent, “Musiqa”,  2007.  

10.

 

А.Н.Матвеев Атомная физика. Москва,  “Высшая школа”, 1996. 



11.

 

Э.В.Шпольский Атомная физика.В двух томах, Москва,  “Наука”, 1992. 



12.

 

T.M.Mo’minov, A.B.Xoliqulov, Sh.X.Xushmurodov Atom yadrosi va zarralar 



fizikasi. Toshkent, “O’zbekiston faylasuflar milliy jamiyati”. 2009. 

13.


 

Р.Б.Бегжонов  Атом ядроси ва зарралар физикаси. Тошкент, “Ўқитувчи”, 

1995. 

14.


 

E.N.  Rasulov.  U.SH.Begimqulov.  SH.X.  Axmadjanova.  SH.M.  Adashboev   

Kvant fizikadan masalalar to`plami. Toshkent, 2005. 

 

Qo`shimcha adabiyotlar 

1.

 

 О.Гадоев. Механика(маърузалар матни). Тошкент, ТДПУ, 2000. 



2.

 

 М.Ўлмасова ва б. Физикадан практикум. Механика ва молекуляр физика. 

Тошкент, “Ўқитувчи”, 1996.

 

3.



 

С.Турсунов,  Ж.Камолов  Электр  ва  магнетизм.  Тошкент,“Ўқитувчи”,      

1996. 

4.

 

Х.М.Махмудова    Электр  занжир  қисмларини  ўрганиш.  Тошкент, 

ТДПУ нашриёти, 2005. 

5.

 

Ж.А.Тошхонова, И.Исмоилов ва б.  Физикадан практикум. Механика 

ва молекуляр физика. Тошкент, “Ўқитувчи”, 1996. 

6.

 

Г.Х.Хошимов,  Р.Я.Расулов,  Н.Х.  Юлдошев    Квант  механика 

асослари.   Тошкент, “Ўқитувчи”, 1995. 

7.

 

В.С.Волькенштейн    Сборник  задач  по  общему  курсу  физика.  Mосква, 

"Наука", 1992. 

8.    М.Гершензон  и  др.  Курс  общей  физики.  Оптика  и  атомная  физика. 

Москва, "Просвещение", 1997 

 

    Elektron ta`lim resurslari 

1. www. tdpu.uz 

2. www. pedagog. uz 

3. www. ziyonet. uz 

4. www. edu. uz 


 

 

18 



 

 

 

19 



 

 

 

20 



 

 



Do'stlaringiz bilan baham:


Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2019
ma'muriyatiga murojaat qiling