Universiteti I tiranës fakulteti I shkencave tё natyrёs departamenti I kimisë industriale


Download 5.04 Kb.

bet7/11
Sana10.01.2019
Hajmi5.04 Kb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11

2.1.6.2  Ndarja e mbetjeve të squfurit 
Për  pastrimin  e  biogazit  nga  mbetjet  e  squfurit  praktikohen  një  mori  teknologjishë. 
Rëndësi  të  veçantë  në  përzgjedhjen  e  metodës  së  duhur  ka  përqendrimi  i  squfurit  në 
biogaz. Zakonisht këto metoda dallohen nga teknologjia e përdorur si dhe nga kushtet 
lokale të përpunimit të biogazit. 
•  Teknologjia kimiko-katalitike me përthithës 
Në  këtë  teknologji  lidhjet  e  squfurit,  të  cilat  gjenden  në  formë  komponentësh  të 
ndryshëm  në  biogaz,  veçohen  në  sipërfaqe  përmes  shtimit  të  substancave,  të  cilat 
përshpejtojnë reaksionet kimike me squfurin. Si katalizatorë përdoren kaliumjonid (KI), 
karbonat  kaliumi  (K
2
CO
3
),  permanganat  kaliumi  (K
2
MnO
4
),  ose  oksid  zinku  (ZnO)  i 
ngopur me karbon aktiv. 
Në varësi të përbërjes së përgjithme të biogazit, si dhe të përmbajtjes së përgjithshme të 
gazit  përfundimtar  përdoren  përthithës  (en.  sorpente)  të  ndryshëm.  Për  rastin  kur 
përmbajtja  e  squfurit  është  e  ulët,  si  dhe  niveli  i  pastërtisë  së  gazit  përfundimtar 
kërkohet të jetë deri në 5 ppb
29
 H
2
S, përdoren kryesisht ZnO i ngopur në karbon aktiv 
(Klinski, 2006). 
•  Precipitimi i sulfiteve 
Në rastin e precipitimit të sulfiteve, jonet e Fe
2+
 në formën e kripërave të ngurta ose të 
tretësirave  të  kripërave  të  hekurit,  shtohen  direkt  në  rezervuarin  e  fermentimit.  Ky 
proces  nuk  ka  nevojë  për  furnizim  me  ajër/oksigjen  dhe  pengon  krijimin  e  sulfurit  të 
hidrogjenit (H
2
S). 
                                                 
29
 1 ppb = 10
-9
 

46 
Kripëra të përshtatshme për këtë proces janë kloriti i hekurit (FeCl
2
) ose sulfati i hekurit 
(FeSO
4
).  Futja  e  tyre  në  reaksion  realizohet  përmes  shtimit  të  tretësirës  së  përzier  në 
fermentues,  por  edhe  përpara  procesit  të  fermentimit  bashkë  me  substratet.  Në  këtë 
mënyrë jonet Fe
2+
 i lidhin ato të S
2-
 në atë mënyrë, që të mundësohet krijimi i kripërave 
të patretshme të sulfitit të hekurit (FeS). 
2+
2-
Fe +S
FeS

  
 
 
 
 
 
 
 
(2-6) 
Ndër  përparësitë  e  precipitimit  të  sulfiteve  mund  të  përmendim  investimet  e  vogla 
paraprake,  si  dhe  mos  domosdoshmërinë  e  rregullimit  të  vlerave  të  pH
30
.  Si  e  metë  e 
përdorimit të tyre mund të përmendet kostoja e lartë e prodhimit, e cila vjen nga sasia e 
madhe  e  kripërave  të  hekurit  të  përdorura,  si  dhe  nga  dinamika  e  ulët  e  reaksionit 
(mbetjet e reaksionit përmbajnë përqindje të ndryshme të lidhjeve të sulfurit; 100 deri 
150 ppm H
2
S) (Klinski, 2006). 
•  Metoda biologjike 
Kjo  metodë  bazohet  në  shtimin  para  apo  pas  fermentimit  të  mikroorganizmave  (thio-
baktere/ thiobacile), të cilët zhvillojnë proceset e tyre të metabolizmit me anë të sulfurit 
të hidrogjenit apo të disulfitit ([S
2
O
3
]
2-
), duke i oksiduar ato në sulfur (S) apo në sulfat 
([SO
4
]
2-
). Gjatë këtij procesi fraksionet e H
2
S në biogaz zbërthehen dhe më pas largohen 
nga  procesi  përmes  oksidimit  në  mënyrë  biologjike.  Ky  proces  u  shërben  baktereve 
rezistente  ndaj  sulfurit  për  të  fituar  energji.  Parimi  i  funksionimit  të  kësaj  teknologjie 
ndahet  në  teknologji  biologjike-absorptive,  kimike-adsorptive  ose  edhe  teknologji 
katalitike me përthithës.  
Në  rastin  e  pastrimit  të  squfurit  përmes  rrugëve  biologjike,  sulfuri  i  hidrogjenit 
absorbohet  në  ujë.  Në  vazhdim  të  këtij  procesi  ndodh  edhe  një  oksidim  biologjik  i 
sulfurit  të  hidrogjenit  përmes  baktereve  thiobacile.  Përmes  fryrjes  së  oksigjenit  në 
reaksion krijohet squfur elementar dhe ujë:  
2
2
2
2H S+O
2S+2H O

  
 
 
 
 
 
 
(2-7)  
Bakteret që ushqehen me squfur –thiobacillus dhe sulfolobus-, të cilat janë përbërës të 
lëndës  fermentuese,  konvertojnë  squfurin,  që  krijohet  gjatë  fermentimit,  në  squfur 
elementar dhe më pas në acid sulfurik: 
2
2
2
4
2S+2H O+3O
2H SO

 
 
 
 
 
 
 
(2-8) 
Po ashtu është i mundshëm edhe një oksidim direkt i sulfurit të hidrogjenit në sulfat: 
2
2
2
4
H S+2O
H SO

  
 
 
 
 
 
 
 
(2-9) 
                                                 
30
 pondus Hydrogenii (lat.) ose i quajtur ndryshe edhe potenciali i hidrogjenit, karakterizon aciditetin apo bazitetin e 
një tretësire. 

47 
Teknologjitë  biologjike  të  pastrimit  të  biogazit  nga  sulfuri  mund  të  përdoren  për 
pastrimin e përgjithshëm të tij, pasi shkalla e pastërtisë së tij nuk është e mjaftueshme 
për ta futur atë në rrjetin e përgjithshëm të gazit. 
•  Pastrimi në fermentues 
Pastrimi i biogazit në fermentues është një teknologji shumë e thjeshtë dhe e lirë, e cila 
praktikohet  sidomos  tek  impiantet  e  vogla  të  biogazit.  Në  këtë  teknologji  ndotjet  e 
squfurit  largohen  direkt  në  fermentues.  Si  mangësi  e  madhe  e  kësaj  metode  për 
pastrimin e squfurit do të duhet të përmendim përqindjen e lartë të llojeve të ndryshme 
të sulfurit të hidrogjenit (deri 50%).  
Nga ana tjetër nuk duhet lënë pa përmendur fakti që, sasia e lartë e ajrit të nevojshëm 
për këtë proces, çon në rritjen e sasisë së oksigjenit në biogaz, duke ndikuar negativisht 
në fuqinë djegëse dhe në kriteret për përpunim të mëtejshëm. Më pas për të shmangur 
një  ri-mobilizim  të  squfurit,  ai  largohet  nga  fermentuesi  (Klinski,  Einspeisung  von 
Biogas in das Erdgasnetz, 2006). 
•  Impiantet e kullimit 
Në  kundërshtim  me  procesin  e  pastrimit  nga  mbetjet  e  squfurit,  reaksioni 
mikrobiologjik  në  teknologjinë  e  kullimit31  ndodh  në  një  kolonë  jashtë  fermentuesit. 
Absorpimi  i  sulfurit  të  hidrogjenit  dhe  ripërtëritja  e  tretësirës  së  ngopur  larëse  me 
ajër/oksigjen  janë  të  integruara  në  një  rezervuar.  Pak  para  se  të  kalojë  në  kolonën 
mbushëse të kullimit, biogazit i fryhet sasia e duhur e ajrit për ripërtëritje. Në mënyrë që 
të  kryhet  zbërthimi  i  sulfurit  të  hidrogjenit,  tretësira  ushqyese  pastrohet  nga  bakteret 
thiobacile,  duke  i  aktivizuar  ato  vetëm  në  trupin  kullues  të  mbushjes  së  reaktorit. 
Përmes  kësaj  teknologjie  mund  të  largohen  nga  biogazi  edhe  mbetje  të  vështira  të 
dëmshme, duke garantuar kështu një pastëri deri në 99%. 
Si pasojë e fryrjes së vazhdueshme të ajrit me përqindje nga 2 deri ne 6% të volumit, 
arrihet ripërtëritja e vazhdueshme e tretësirës larëse. Produktet e oksidimit, që dalin nga 
reaksioni  bashkë  me  tretësirën  larëse,  do  të  duhet  të  ndërrohen  pjesërisht  apo  edhe 
plotësisht. Temperatura optimale e tretësirës larëse do të duhet të jetë ndërmejt 28 dhe 
32°C, pasi në këtë temperaturë edhe mikroorganizmat punojnë në mënyrë më efektive. 
Në këtë mënyrë arrihet që, në biogazin e pastruar të ketë mbetje të squfurit me vlera më 
të vogla e 50 ppm. Vlerat maksimale të lejuara për përqendrimin e squfurit pas pastrimit 
të biogazit janë 500 mg/m³, si dhe ajo e vlerave të gazrave inerte të mos e kalojë vlerën 
e  1,2  deri  2%  të  volumit.  Për  përgatitjen  e  biogazit  të  cilësisë  së  lartë  (H-Gas)
32

teknologjitë  e  pastrimit  biologjik  të  mbetjeve  të  squfurit  -  si  në  mënyrë  të  brendshme 
ashtu  edhe  ato  përmes  impianteve  kulluese  -  nuk  janë  të  përshtatshme,  pasi  sasia  prej 
6%  e  ajrit  në  biogaz  merret  si  vlerë  e  qenë  dhe  ndikon  në  pastërtinë  e  tij  ((Klinski, 
                                                 
31
 Impiantet e kullimit (en. Trickling filter)- ngjasojnë shumë me reaktorët kullues me shtrat të fiksuar dhe përdoren 
për  pastrimin  e  ujërave.  Ujrat  e  ndotura  kalojnë  nëpërmjet  një  shtrese  plastike  apo  rënore  me  gurë  vullkanikë, 
ndërkohë  që  në  krahun  e  kundërt  fryhet  ajër  i  pastër.  Bakteret  që  rriten  në  formë  “bari”në  shtratin  e  reaktorit 
ushqehen me mbetjet ndotëse të ujërave.  
32
  Sipas  përqindjes  së  përmbajtjes  së  metanit,  kemi  edhe  lloje  të  ndryshme  të  gazit  natyror:  H-Gas  (nga  anglishtja 
high (calorific) gas) me përmbajtje metani nga 87 deri në 99% të volumit, ndërkohë që L-Gas (en. low (calorific) gas
ka energji të ulët dhe përmbajtje nga 80 deri 87% të volumit me metan, ndërkohë që pjesa tjetër përbëhet nga azoti 
dhe dioksidi i karboni. 

48 
Einspeisung  von  Biogas  in  das  Erdgasnetz,  2006),  (Hornbacher  Energie  Innovation, 
2008)). Duke qenë se oksigjeni ka ndikim toksik në përbërësit e metanit, kjo teknologji 
rekomandohet të përdoret vetëm në raste të veçanta. 
•  Pastruesit biologjikë 
Larësit biologjikë përbëhen nga dy kolona të veçanta, ku njëra luan rolin e absobuesit 
me rryma të kundërta dhe tjetra atë të bio-reaktorit. Rryma e biogazit kalon në kah të 
kundërt  përmes  një  kolone  me  trupa  mbushës  (en.  packing  material),  e  cila  absorbon 
H
2
S  e  larguar.  Si  tretësirë  larëse  përdoret  hidroksid  natriumi  (NaOH)  i  holluar,  e  cila 
duke patur vlerë të lartë baziciteti -në krahasim me ujin, rrit tretshmërinë e sulfurit të 
hidrogjenit në ujë, duke rritur kështu edhe aftësitë ndarëse të tij. 
Tretësira e ngopur me sulfur hidrogjeni përcillet në bio-reaktor, nga ku përmes fryrjes së 
ajrit nga jashtë ajo shndërrohet në S dhe [SO
4
]
2−
. Squfuri elementar largohet në mënyrë 
të vazhdueshme nga reaktori dhe precipiton në një ndarës squfuri. Si pasojë e oksidimit 
të pjesshëm të një pjese të squfurit në sulfat, si dhe e veçimit të squfurit në ndarës, kemi 
humbje  të  pashmangshme  të  ujërave  larëse.  Prandaj  duhet  që  në  mënyrë  të 
vazhdueshme  të  shtohet  pak  ujë  apo  hidroksid  natriumi.  Tretësira  e  përgatitur  në  këtë 
mënyrë futet përsëri në larës. 
Për të mundësuar një proces optimal të pastrimit do të duhet që sasia e ajrit, që fryhet në 
reaktor  të  kontrollohet  me  saktësi,  pasi  në  këtë  mënyrë  shmanget  krijimi  i  sulfatit. 
Përveç  kësaj  do  të  duhet  që,  në  mënyrë  të  vazhdueshme  të  furnizohet  me  tretësira 
ushqyese, për të ruajtur kushtet optimale për rritjen e mikro-organizmave (fig. 2-10). 
 
Figura 2-10 
Diagrama  e  rrjedhjes  së  rrymave  tek  një  larës  biologjik  (modifikuar  sipas 
(Klinski, Einspeisung von Biogas in das Erdgasnetz, 2006)) 
Një përparësi e rëndësishme e teknologjisë me larës biologjik është mospërzierja e ajrit 
me biogazin. Për këtë arsye kjo teknologji rekomandohet për furnizimin e rrjetit të gazit 
me  biogaz.  Gjithashtu  ajo  mund  të  përdoret  edhe  për  pastrimin  e  përgjithshëm  apo  të 
plotë nga squfuri, duke arritur kështu pastërti më të vogla se 5 mg/Nm³ dhe ruan normat 
e  pastërtisë  të  rekomanduara  nga  DVGW.  Një  përparësi  tjetër  e  veçantë  e  kësaj 
teknologjie është edhe mënjanimi i sasirave të larta mbi 30.000 mg/Nm³ të squfurit nga 
gazi. 
Si  e  metë  e  kësaj  teknologjie  duhet  përmendur  fakti  që,  vlerat  e  ulëta  të  mbetjeve  të 
squfurit  në  gazin  e  papërpunuar  mund  të  shkaktojnë  probleme.  Megjithatë  pastërtia 
përfundimtare  prej  100  ppmv  është  e  garantuar.  Edhe  kompleksiteti  pak  më  i  lartë  i 
aparaturave në krahasim me teknologjinë e kullimit nuk duhen lënë në harresë (Klinski, 
Einspeisung  von  Biogas  in  das  Erdgasnetz,  2006),  (Hornbacher  Energie  Innovation, 
2008). 

49 
•  Metoda kimike 
Kjo  metodë  bazohet  në  shtimin  në  procesin  e  fermentimit  të  reagentëve
33
  me  aftësi 
lidhëse me squfurin. Në thelb këto metoda dallojnë nga njëra-tjetra prej fundërrinave të 
procesit, adsorpimi apo edhe absorpimi. 
•  Largimi i mbetjeve të squfurit përmes joneve të hekurit 
Jonet  e  hekurit  Fe
2+
,  apo  ato  të  Fe
3+
  të  quajtura  ndryshe  edhe  ferritin  (lat.  Ferrum  -
hekur)  duke  u  lidhur  me  (1,10)-Phenanthrolin
34
  krijojnë  një  masë  komplekse 
xhelatinoze
35
  (Ligand),  e  cila  quhet  ferroin  apo  xhelatinë  hekuri.  Si  jon  i  kundërt  në 
lidhjen e tyre shërben zakonisht sulfati [SO
4
]
2-

Procesi i mënjanimit të mbetjeve të squfurit përmes kësaj xhelatine është një reaksion 
redoks  i  hekurit,  gjatë  të  cilit  sulfuri  i  hidrogjenit  shndërrohet  në  squfur.  Tretësira  e 
joneve të Fe
3+
, që do të duhet për reaksionin, ruhet në një rezervuar të veçantë, ndërkohë 
që  substancat  që  krijojnë  xhelatinën  nuk  lejojnë  që  jonet  Fe
3+
  të  krijojnë  sulfitin-  apo 
hidroksidin e hekurit. Në veprim me sulfurin e hidrogjenit jonet e Fe
3+ 
reduktohen në 
Fe
2+
 dhe krijojnë ndërkohë squfurin elementar. 
3+
2+
+
2
2Fe L +H S
2Fe L + S + 2H

  
(reduktim) 
 
 
 
(2-10) 
Në  rast  se  reaksionit  i  shtohet  oksigjen  ose  ujë,  mund  të  ndodhi  një  absorpim  tjetër 
paralel me reduktimin e joneve të Fe
2+
, të cilat me ndihmën e xhelatinozës, do të mund 
të grupoheshin, apo të mbi-oksidoheshin (të ripërtërihen) përsëri. 
2+
+
3+
2
2
4Fe L + O + 4H
4Fe L + 2H O

   (oksidim) 
 
 
 
(2-11) 
Squfuri i dalë nga reaksionet e mësipërme ngelet në tretësirë dhe mund të ndahet prej 
saj përmes filtrimit deri në raporte prej 10 deri 15% të peshës së përgjithshme. 
Nuk duhet lënë në harresë fakti, që sasia e lartë e oksigjenit në gazin e papërpunuar çon 
në krijimin e thio-sulfateve
36
. Nga njëra anë, ato në fakt reduktojnë sasinë e kimikateve, 
por  nga  ana  tjetër  ato  mund  të  ndryshojnë  negativisht  edhe  vlerën  e  pH,  gjë  e  cila 
kërkon kosto më të lartë neutralizimi. 
E gjitha kjo në varësi të vlerave të CO
2
 dhe të pH në gazin e papërpunuar, mund të çojë 
në çlirim të acidit hidrik (H
2
CO
3
) dhe prej tij edhe të karbonit. Në të tilla raste tretësirës 
larëse i duhet shtuar hidroksid kaliumi (KOH). 
                                                 
33
 Reagentë në kimi quhen substancat, me anë të të cilave arrihet një reaksion kimik i dëshiruar ose që ndihmojnë në 
identifikimin  e  substancave  të  tjera,  p.sh.:  përmes  ndryshimit  të  ngjyrës,  krijimin  e  një  gazi  apo  precipitati 
(fundërrine), (marrë nga http://www.enzyklo.de/Begriff/Reagenz). 
34
  Phenanthrolin  (phen:  [C
36
H
24
FeN
6
]
2+
)  është  një  derivat  i  Phenanthrens  (C
14
H
10
:  -përbëhet  nga  phenyl  dhe 
Anthracen), në të cilin dy atome të karbonit janë zëvendësuar me dy atome azoti. 
35
 Nocioni komplekse xhelatinoze, apo shkurt të njohura si xhelate (gr. Χηλή, en. chelate -gërshërë akrepi) përdoret në 
kimi  për  lidhje,  tek  të  cilat  një  Ligand  shumëdhëmbësh  (zotëron  më  shumë  se  një  çift  elektronesh  të  lira)  merr  së 
paku dy vende lidhjeje të atomit qëndror. Atomi qëndror është zakonisht një metalion (jon i metaleve) me së paku dy 
ngarkesa  pozitive  (p.sh.:  Fe
2+
,  Cu
2+
).  Ligandi  dhe  atomi  qëndror  lidhen  me  një  lidhje  marrëse-dhënëse,  ku  çifti  i 
elektroneve lidhëse ofrohet vetëm nga ligandi. 
36
 Thio-sulfatet janë derivate të kripërave të paqëndrueshme në formë të lirë të acidit tio-sulfurik (H
2
S
2
O
3
). 

50 
-
2
2
2
3
2
+
-
2
2
3
+
-
3
3
2
2HS +1,5O + 2KOH
K S O + 2H O
CO +H O
H +HCO
H +HCO +KOH
KHCO +H O



  
 
 
 
 
(2-12) 
Me  këtë  metodë  mund  të  arrihen  përqindje  të  largimit  të  mbetjeve  të  squfurit  deri  në 
99,9%,  si  dhe  mund  të  pastrohen  prodhime  të  papërpunuara  të  biogazit  me  përqindje 
përqendrimi  të  H
2
S  nga  0,1  deri  3%  dhe  volum  deri  në  1.000  m
3
/orë.  Përqendrimi  i 
joneve të Fe
3+
 varion nga 0,01 deri në 0,05% të peshës. 
Teknikisht  pastrimi  i  gazit  nga  mbetjet  e  squfurit  me  jone  të  xhelatinës  së  hekurit 
ofrohet në mënyrë aerobe
37
 dhe anaerobe. 
Gazi me mbetjet e squfurit në rastin e variantit aerob drejtohet për tek absorberi dhe prej 
aty,  duke  rënë  në  kontakt  me  tretësirën  xhelatinoze  të  hekurit,  shndërrohet  në  squfur 
elementar. Gjatë kësaj kohe tretësira në reaktor, duke rënë në kontakt me oksigjenin e 
ndodhur  në  gaz,  ripërtërihet.  Në  këtë  rast  përqendrimi  i  H
2
S  në  gazin  e  papërpunuar 
mund ti kalojë disa mijëra ppm. 
Në  rastin  e  metodës  anaerobe,  gazrat  e  pastra  nga  oksigjeni  pastrohen  nga  sulfuri  i 
hidrogjenit.  Tretësira  xhelatinoze  e  hekurit  në  reaktor  përshkohet  nga  gazi  dhe  krijon 
lidhje me squfurin. Më pas tretësira e reduktuar transportohet në një rezervuar të dytë, 
në të cilin fryhet ajër. Kështu oksidohet tretësira dhe kalon e ripërtërirë për shfrytëzim të 
mëtejshëm  përsëri  në  ciklin  e  absorberit  (Klinski,  Einspeisung  von  Biogas  in  das 
Erdgasnetz, 2006). 
•  Largimi i sulfurit të hidrogjenit përmes qymyrit aktiv të ngopur me jodid 
kaliumit 
Ngopja  me  jodid  kaliumi,  e  cila  ndodh  në  raporte  prej  1  deri  5%  të  masës,  mund  të 
kryhet  vetëm  në  kushte  të  veçanta.  Për  këtë  do  të  duhej  prania  e  oksigjenit  dhe 
hidrogjenit  me  një  lagështi  relative  prej  60%.  Si  fillim  H
2
S  dhe  O
2
  zbërthehen  në 
kontakt me shtresën e hollë të ujit (en. water film) të krijuar mbi sipërfaqen e qymyrit 
aktiv. Kështu në një temperaturë prej 50-70 °C dhe presion prej 7-8 bar, oksigjeni hyn 
në  reaksion  me  H
2
S  duke  krijuar  squfurin  elementar  dhe  ujë,  sipas  barazimit  të 
reaksionit të mëposhtëm: 

2
2
8
2
1
2H S+O
S +H O
8
  
 
 
 
 
 
 
(2-13) 
Në  mënyrë  më  të  saktë  ky  proces  mund  të  paraqitet  përmes  etapave  të  mëposhtme  të 
reaksionit: 
                                                 
37
  Të  gjitha  gjallesat,  të  cilat  shfrytëzojnë  oksigjenin  për  të  jetuar,  quhen  gjallesa  aerobe  (antonim-anaerob).  Në 
aspektin kimik, oksidimet janë procese aerobe. Për rastin kur ndërpritet furnizimi me oksigjen i një procesi apo kur 
një  sistem  oksidimi  është  i  mbingarkuar,  mund  të  lindin  apo  fitojnë  epërsinë  e  plotë  apo  të  pjesshme  reaksionet 
biokimike të fermentimit. 

51 
[
]
[
]



2
2
3
2
2
2
8
2
O + 6KI+ 2H S
4KOH+ 2KI
4KOH+ 2 I +KI
1
2 I +KI + 2H S +KOH
S + 6KI+ 2H O
4
  
 
 
(2-14) 
Duke qenë se potenciali oksidues i jodit (I
2
), pra rrjedhimisht edhe i 
[
]
2
I +KI
, nuk është 
i  mjaftueshëm,  jodidi  i  kaliumit  nuk  vepron  pozitivisht  vetëm  si  katalizator  në 
shpejtësinë e reaksionit, por shmang edhe krijimin e acidit sulfurik (H
2
SO
4
). Squfuri i 
krijuar në pjesën e brendshme të qymyrit aktiv adsorbohet, ndërkohë që uji desorbohet 
nga sipërfaqja e katalizatorit. Përmes kësaj metode pastrimi mund të arrihen pastërti më 
të  vogla  sesa  5  mg  H
2
S/m
3
,  si  dhe  janë  të  mundura  ngopje  të  gazit  deri  në  150%  të 
peshës. 
Si pasojë e energjisë së lartë të nevojshme për ripërtëritje, në shumicën e rasteve qymyri 
aktiv i përdorur në këtë proces ndërrohet dhe deponohet. 
Përparësitë  e  kësaj  metode  janë:  kapacitetet  e  larta  të  ngarkesës,  shkalla  e  lartë  e 
pastërtisë, si dhe temperatura e ulët e procesit. 
Si mangësi duhen përmendur kostot e larta të qymyrit të ngopur aktiv në krahasim me 
qymyrin  aktiv  të  zakonshëm.  Përveç  kësaj  duhet  përmendur  si  mangësi  edhe  fakti  që, 
avulli  i  ujit  dhe  oksigjeni  do  të  duhet  ta  shoqërojnë  të  gjithë  procesin.  Si  pasojë  e 
kostove të larta të qymyrit aktiv, kjo metodë do të duhet të përdoret vetëm për rastet kur 
kërkohet një pastërti e lartë nga mbetjet e squfurit. 
•  Largimi  i  sulfurit  të  hidrogjenit  përmes  qymyrit  aktiv  të  ngopur  me 
karbonat kaliumi 
Duke patur si parakusht praninë e avullit të ujit dhe të oksigjenit, mund të kryhet largimi 
i mbetjeve të sulfurit të hidrogjenit përmes qymyrit aktiv të ngopur me karbonat kaliumi 
në temperaturë mbi 50 °C. Në raport me qymyrin aktiv karbonati i kalciumit - K
2
CO

përbën  10  deri  20%  të  peshës.  Në  reaksionin  ndërmjet  sulfurit  të  hidrogjenit  me 
karbonat kaliumi dhe oksigjen, përveç ujit dhe dioksidit të karbonit, krijohet edhe sulfat 
kaliumi, i cili adsorbohet në sipërfaqen e qymyrit aktiv: 
2
2
2
3
2
2
2
4
H S+2O +K CO
CO +H O+K SO

  
 
 
 
 
(2-15) 
Sipas (Klinski, 2006) dhe (Urban, 2008) qymyri aktiv mund të ripërtërihet përmes larjes 
me ujë dhe ri-ngopjes. 
•  Largimi i sulfurit të hidrogjenit me oksid zinku 
Largimi i sulfurit të hidrogjenit, duke përdorur si substancë adsorpuese oksidin e zinkut 
(ZnO), përdoret kryesisht për pastrimin e imët apo për ripastrim të gazrave. Përveç H
2
S, 
me  lëndën  adsorpuese,  e  cila  është  në  formë  kokrrizash  (pellets)  -  në  rast  se  ato  janë 
hidrolizuar më parë në sulfur hidrogjeni - mund të ndahen edhe sulfid karboni (COS) 

52 
dhe  merkaptane
38
.  Për  këtë  reaksionit  i  duhen  shtuar  oksid-  bakri  (CuO)  ose  alumi 
(AL
2
O
3
),  të  cilët  shërbejnë  si  katalizatorë  gjatë  hidrolizës.  Në  mënyrë  që  sulfuri  i 
hidrogjenit dhe oksidi i zinkut të hyjnë në reaksion duhet një temperaturë nga 200 deri 
400 °C. Produktet përfundimtare janë uji dhe sulfidi i zinkut: 
2
2
2
2
2
H S + ZnO
H O+ ZnS
COS +H O
CO +H S


  
 
 
 
 
 
 
(2-16) 
Duke u nisur nga pesha në kg e oksidit të zinkut të përdorur, me këtë metodë mund të 
arrihen  kapazitete  ngarkimi  nga  17  deri  40%.  Këto  kapazitete  varen  nga  rasti  i 
përdorimit, si dhe nga temperatura e adsorbentit. Me rritjen e temperaturës rritet edhe 
aftësia marrëse e oksidit të zinkut ndaj sulfurit të hidrogjenit të ndarë. 
Si përparësi e kësaj metode vlen të përmendet fakti, që përmes saj mund të arrihen vlera 
përfundimtare të pastërtisë me më pak se 1 ppmv. Një e metë shumë e madhe e këtij 
materiali adsorptiv është fakti që, ai nuk mund të ripërtërihet. Pas përdorimit dhe në rast 
se është arritur vlera maksimale e ngarkimit të tij, ai duhet ndërruar dhe deponuar, gjë e 
cila sipas (Klinski, 2006) sjell përsëri kosto të lartë të sorbentit. 

Do'stlaringiz bilan baham:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11


Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2017
ma'muriyatiga murojaat qiling