1 author: Murodjon Isagaliev Fergana State University, Uzbekistan, Fergana 23


O‘zbekiston Yer fondining turlari bo‘yicha taqsimlanishi, ming/ga (1.01.1993 y.)


Download 248.8 Kb.
bet12/51
Sana11.11.2021
Hajmi248.8 Kb.
1   ...   8   9   10   11   12   13   14   15   ...   51

O‘zbekiston Yer fondining turlari bo‘yicha taqsimlanishi, ming/ga (1.01.1993 y.)



Egalik qilish va foydalanish turlari

Umumiy maydoni



Shu jumladan sug‘ori- ladigan

yerlar


Qishloq xo‘jalik yerlarining turlari

Qishloq xo‘jaligida foydalanil- maydigan

yerlar


Umumiy maydo-niga nisba-tan,

%.


1.

Qishloq xo‘jaligida foydalanadigan yerlarning

hammasi

32239,6

4162,6

25593,2

6646,4

72,0


2.

Davlat yer zahirasi

4632,0

-

616,0

4016,0

10,3

3.

O‘rmon xo‘jaliklari yerlari

5243,2

17,8

1223,0

4020,2

11,7

4.

Sanoat, yo‘l, dam olish,

1816,3

15,5

61,7

1754,6

4,0




qo‘riqxonalar va qishloq xo‘jaligida foydalanilmay-

digan boshqa yerlar


















5.

Suv inshootlari va boshqa

gidrotexnik qurilmalar



635,0

3,4

10,8

624,2

1,4

6.

Qishloq yerlari (shahar va

shahar tipidagi qishloqlar)



215,4

38,9

9,9

205,5

0,5

7.

Tabiatni muhofaza qilish,

rekreatsion va tarixiy- madaniy ahamiyatga ega bo‘lgan korxonalar, tash- kilotlarning yerlari


















Jami:

44797,7

4238,6

27521,6

17276,1

100

O‘zbekiston Respublikasi yer resurslarining 2017 yil 1 yanvar holati to‘g‘risida Milliy hisobot O‘zbekiston Respublikasi Yer resurslari, geodeziya, kartografiya va davlat kadastri davlat qo‘mitasi tomonidan hisobot yilida korxona, muassasa, fermer xo‘jaliklari va tashkilotlarning yerlaridagi barcha o‘zgarishlar to‘g‘risidagi ma’lumotlar asosida hamda tuman, shahar va viloyat hokimlarining qarorlari bilan tasdiqlangan yillik yer hisobotlarini respublika bo‘yicha umumlashtirish natijasida tuzildi.

2017 yil 1 yanvar holatiga O‘zbekiston Respublikasining ma’muriy chegarasidagi umumiy yer maydoni 44896,9 ming gektarni tashkil qiladi. Respublika bo‘yicha korxona, tashkilot, muassasa, fermer xo‘jaligi va fuqarolar foydalanishidagi jami erlar 44892,4 ming gektarni, shundan sug‘oriladigan yerlar esa 4312,9 ming gektarni yoki umumiy yer maydonining 9,6 foizini tashkil qiladi.

O‘zbekiston Respublikasi yer fondi yerlardan foydalanish maqsadi va tartibiga ko‘ra o‘ziga xos hususiyatlarga ega bo‘lib, ular O‘zbekiston Respublikasi Yer kodeksining 8-moddasiga binoan 8 ta toifaga bo‘linadi. Yer fondining toifalari bo‘yicha taqsimlanishi 3-jadvalda hamda yer fondining yer turlari bo‘yicha taqsimlanishi 4-jadvalda ko‘rsatilgan.



    1. jadval.

O‘zbekiston Yer fondining turlari bo‘yicha taqsimlanishi, ming/ga (1.01.2017 y.)


Yer fоndining tоifalari


Umumiy maydоn

Shundan

sug‘оriladigan yerlar



jami

Fоiz

hisоbida


jami

Fоiz

hisоbida


1

Qishlоq xo‘jaligiga mo‘ljallangan

yerlar


22259,1

50,12

4210,9

9,48

2

Ahоli punktlarining yerlari

235,0

0,53

48,8

0,11

3


Sanоat, transpоrt, alоqa, mudоfaa va

bоshqa maqsadlarga mo‘ljallangan yerlar


1965,1

4,42

12,2

0,03

4


Tabiatni muhоfaza qilish, sоg‘lоmlashtirish, rekreatsiya

maqsadlariga mo‘ljallangan yerlar


72,2

0,16

0,5

0,001


5

Tarixiy-madaniy ahamiyatga mоlik

yerlar


0,4

0,001

0

0

6

O‘rmоn fоndi yerlari

8661,0

19,50

26,9

0,06

7

Suv fоndi yerlari

813,6

1,83

4,5

0,01

8

Zahira yerlar

10403,9

23,43

2,0

0,004




Jami yerlar

44410,3

100

4305,8

9,69

Sug‘oriladigan yerlar qishloq xo‘jalik mahsulotini 95% ni etishtirishda xizmat qiladi. Qishloq xo‘jaligi esa volyuta keltiruvchi asosiy tarmoq, ya’ni manba hisoblanadi. Bulardan tashqari yuqorida qayd qilganimizdek 790,4 ming gektar yerimiz lalmikor dehqonchilikda foydalaniladi.

Bu yerlar qatoriga nisbatan yuqori darajada gumus bilan ta’minlangan to‘q tusli bo‘z tuproqlar tipchasi mansub bo‘lib, mashhur, qattiq, ya’ni qayroqi bug‘doy va boshqa don turlarini etishtirishda xizmat qiladi.

Afsuski bunday yerlar, ya’ni lalmikor tuproqlar ko‘p emas: Jazzax viloyatida 227.8, Qashqadaryoda 252.0, Samarqandda 183.5, Surxondaryoda 42.1, Toshkentda 39.5, Navoiyda 20.8 ming gektarni tashkil qiladi. Bu maydonlar turli darajada eroziyaga uchragan va dehqonchilikni olib borish jarayonida katta ehtiyotlik talab qiladi, aks holda eroziya tezda yerlarni degradatsiyaga uchratadi.

Bu guruh tuproqlar, ya’ni to‘q tusli bo‘z tuproqlar tarqalgan maydonlar namlik bilan ta’minlangan yerlar hisoblanadi. Katta mehnat sarf qilmasdan, namgarchilik yaxshi bo‘lgan yillari nisbatan yuqori hosil olish mumkin.

Demak asosiy diqqat va e’tibor ana shu, ya’ni sug‘oriladigan yerlar va lalmikor yerlarning unumdorligini oshirish, saqlash va qayta tiklashga qaratilmog‘i darkor.

Rasmiy xujjatlar ma’lumotiga ko‘ra sug‘oriladigan maydonlarning 53% yoki 2 mln. 286 ming gektari turli darajada sho‘rlangan. Kuchsiz sho‘rlangan yerlar maydoni 1 mln. 125 ming gektar yoki 58% ni tashkil qiladi. O‘rtacha darajada sho‘rlangan yerlar 650 ming gektar yoki 33%, kuchli sho‘rlangan yerlar maydoni 250 ming gektar atrofida bo‘lib, sho‘rlangan yerlarga nisbatan 14% ni tashkil qiladi.

Keyingi ilmiy izlanishlar natijalariga ko‘ra kuchsiz darajada sho‘rlangan yerlarda 20-25% miqdorda qishloq xo‘jalik ekinlarining hosildorligi kamayadi, demak sho‘rlanmagan yerlarga nisban 1/4 hissa kam hosil olinadi.

O‘rtacha darajada sho‘rlangan yerlarda esa 30-40%, ayrim hollarda 50% gacha hosil kamayadi. Kuchli darajada sho‘rlangan yerlarda esa hosil 80% gacha kamayadi yoki butunlay nobud bo‘lishi mumkin. Kuchli darajada sho‘rlangan yerlarning 70 ming gektari Qoraqalpog‘iston respublikasi hududiga, 65 ming gektari esa Sirdaryo viloyatiga to‘g‘ri keladi. Demak, 135 ming gektar yer ikki viloyatga to‘g‘ri keladi.

Shuni alohida ta’kidlash kerakki, odatdagi sho‘r yuvish usullarida kuchsiz va o‘rta darajada sho‘rlangan yerlardagina sho‘r yuvish ishlarini to‘la tamomlash, ya’ni yerlarni sho‘rsiz yoki sho‘rlanmagan holatigacha suvda eruvchi tuzlardan tozalash

mumkin. Ammo hozirgacha qo‘llanilib kelinayotgan usullar bilan kuchli darajada sho‘rlangan yerlarni davolash, yaxshi va juda yaxshi natijalarga olib kelgani yo‘q.

O‘zlashtirilishi nisbatan oson yerlar, ayniqsa sho‘rini yuvish oson bo‘lgan maydonlar o‘zlashtirilib bo‘lgan. Hozirgi kunda o‘zlashtirish maqsadida qolgan, ya’ni ajratiladigan yerlarni meliorativ holati juda noqulay va nobob. Sho‘rlik darajasi yuqori, suv o‘tkazuvchanligi yomon, gipsli, shox-arzikli yerlar o‘zlashtirilishi mumkin bo‘lgan yer zahiralarini katta qismini tashkil qiladi. Bunday yerlardan foydalanish jarayonida agrotexnologik, agromeliorativ jarayonlar buzilishi tezda yerlarni bir turdan ikkinchisiga o‘tishiga sabab bo‘ladi. Natijada Yer fondi foydalanishi va turlari bo‘yicha o‘zgarib turadi. Yerlarni o‘zlashtirilishi natijasida lalmi, qishloq xo‘jaligi uchun yaroqsiz yerlar sug‘orilib, sug‘orma dehqonchilik yerlari qatoriga o‘tadi.

Noqishloq xo‘jalik maqsadlarida turli qurilishlarga sug‘oriladigan yerlarni ajratilishi, binolar, korxonalar qurilishi va boshqalar ham Yer fondi turlarini o‘zgartirib yuboradi. Bunday o‘zgarishlarni aniq hisobga olib borish ishi O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Maxkamasi tomoniidan 1992 yil 14 avgustda tasdiqlangan 11/48-273 shakl asosida olib boriladi. Bu yer hisobi har yili birinchi yanvargacha Yerga egalik qiluvchi va foydalanuvchi xo‘jaliklar, tashkilotlar, tumanlar va viloyatlar bo‘yicha bajariladi. Bu xujjatlardan qishloq xo‘jalik ekinlari turlarini joylashtirish, olinadigan hosilning taqsimoti va boshqa sohalarda foydalaniladi. U quyidagi ko‘rinishda bo‘ladi.


    1. jadval.


Download 248.8 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   ...   8   9   10   11   12   13   14   15   ...   51




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling