1 author: Murodjon Isagaliev Fergana State University, Uzbekistan, Fergana 23


Qoraqalpog‘iston Respublikasi va viloyatlar Yer fondi, ming ga. (1.01.1993 y.)


Download 248.8 Kb.
bet13/51
Sana11.11.2021
Hajmi248.8 Kb.
#442430
1   ...   9   10   11   12   13   14   15   16   ...   51
Bog'liq
2019 (1)
Level 8 Passage 6, funksiyaning differensiali va differensial hisobning asosiy teoremalari, gbchfb, 6-maktab X.Ergasheva , 1-amaliyot, 2019 (1), Qonunchilik asoslari

Qoraqalpog‘iston Respublikasi va viloyatlar Yer fondi, ming ga. (1.01.1993 y.)




Qoraqalpog‘iston va viloyatlar

Umumiy maydoni



Shu jumladan

Hayda- ladigan yerlar


Shundan sug‘ori- ladigan


Ko‘p yillik daraxtlar


Bo‘z yerlar


Yaylov va pichanzorlar



Q/x foyda- lani- ladigan yerlar

Qoraqalpog‘iston

16099,2

428,5

425,5

12,3

4,1

4900,3

5345,6

Andijon

425,0

204,9

204,9

30,7

2,6

22,6

260,8

Buxoro

4193,7

198,1

198,1

26,1

5,1

2858,6

3087,9

Jizzax

2044,1

452,0

246,8

21,3

5,4

811,3

1290,0

Qashqadaryo

2857,5

664,9

411,4

36,2

24,4

1532,3

2257,8

Navoiy

10937,4

111,1

90,7

9,9

6,8

10007,2

10135,0

Namangan

695,0

197,7

197,7

38,8

-

143,1

379,6

Samarqand

1677,4

447,2

265,4

57,0

4,2

812,3

1320,7

Surxondaryo

2059,9

290,8

259,3

34,3

1,9

917,7

1244,7

Sirdaryo

515,7

287,6

262,3

12,8

5,4

74,9

380,7

Toshkent

1610,6

336,7

296,3

48,5

11,4

479,9

876,5

Farg‘ona

799,2

258,6

258,6

36,9

-

75,2

370,7

Xorazm

883,0

212,1

212,1

14,8

1,2

343,5

571,6

Jami:

44797,7

4090,2

3329,1

380,0

72,5

22978,9

27521,6

Yer turlaridan biri kuchli darajada sho‘rlangan yer zahiralari bo‘lib, ularning katta qismi qiyin melioratsiyalanuvchi guruhga kiradi.

Sho‘r tuproqlarning genezisiga va o‘zlashtirish, sug‘orish, sho‘r yuvish qoidalariga e’tiborni susaytirish albatta bunday yerlarning unumdorligiga salbiy ta’sir ko‘rsatadi.

Yerlarga individual e’tibor berilmaslik avvallari sho‘r bo‘lmagan yerlarni sho‘r yerlar qatoriga ham o‘tishiga sabab bo‘ladi. Sug‘oriladigan yerlar bo‘z tuproqlar, bo‘z-o‘tloqi, o‘tloqi, o‘tloqi saz, taqir-o‘tloqi, bo‘z-qo‘ng‘ir, qumli cho‘l tuproqlaridan iborat bo‘lib, bu tuproqlar klassik tuproqshunoslik nuqtai nazardan qora, kashtan va boshqa yuqori darajada gumusga ega bo‘lgan tuproqlarga nisbatan potentsial unumdorlik darajasiga ko‘ra past turadi.

Gumus miqdori bularning, ya’ni voha tuproqlarining haydov qatlamlarida 0,8- 1,2%, (2%).

Modomiki, bu tuproqlar sug‘oriladigan maydonning asosiy qismini tashkil qilib, qishloq xo‘jaligi mahsulotini 95% ni berar ekan bular alohida e’tiborga molik. Shu bois bularni genezisi, unumdorligi va boshqa xossa va xususiyatlari hamma vaqt olimlar diqqat markazida turgan.



O‘zbekistonning sug‘oriladigan yerlaridagi tuproqlar B.V.Gorbunov va N.V.Kimberg (1975) lar tomonidan quyidagicha tasniflangan.

  1. Sahro mintaqasining o‘tloqi - voha tuproqlari.

  2. Sahro mintaqasining botqoq - voha tuproqlari.

  3. Taqir - voha tuproqlari.

  4. Bo‘z tuproqlar kamarining o‘tloqi - voha tuproqlari.

  5. Bo‘z tuproqlar kamarining botqoq - voha tuproqlari.

  6. Bo‘z - voha tuproqlari.

Shunday qilib keyinchalik bu tasnif to‘ldirildi va unda 6 ta tuproq tipi ajratilgan bo‘lib, 28 ta tipchani qamrab oladi.

O‘zbekistonning sug‘oriladigan tuproqlari tasnifi sxemasi S u v t a r t i b o t i t i p l a r i


Irigatsiyali-avtomorf O‘tma Irrigatsiyali - gidromorf

Bo‘z tuproqlar kamari I.tip.Bo‘z-voha tuproq. II.tip.O‘tloqi-voha tuproq.


Tipchalar: 1.1.Xususan, bo‘z-voha Tipchalar: 2.1.Xususan, o‘tloqi-voha 1.2.Sug‘oriladigan och tusli bo‘z 2.2.Sug‘oriladigan o‘tloqi allyuvial 1.3.Sug‘oriladigan tipik bo‘z 2.3.Sug‘oriladigan o‘tloqi saz 1.4.Sug‘oriladigan to‘q tusli bo‘z 2.4.Sug‘oriladigan botqoq-o‘tloqi

    1. O‘tloqi – bo‘z – voha

    2. Sug‘oriladigan o‘tloqi – voha

    1. Bo‘z – o‘tloqi – voha

    2. Sug‘oriladigan bo‘z – o‘tloqi



    1. tip. Sug‘oriladigan botqoq tuproq.


Tipchalar: 3.1.Sug‘oriladigan illi-botqoq 3.2.Sug‘oriladigan torfli-botqoq

Sahro mintaqasi


    1. tip. Sahro-voha tuproq V.tip. O‘tloqi-voha tuproq. Tipchalar:4.1.Xususan, sahro-voha Tipchalar:5.1.Xususan, o‘tloqi-voha 4.2.Sug‘oriladigan taqirli 5.2.Sug‘oriladigan o‘tloqi-voha allyuvial 4.3.Sug‘oriladigan sur tusli qo‘ngir 5.3.Sug‘oriladigan o‘tloqi saz 4.4.Sugoriladigan qumli sahro 5.4.Sug‘oriladigan botqoq-o‘tloqi 4.5.Sahro o‘tloqi-voha 5.5.Sug‘oriladigan sahro-o‘tloqi 4.6.Sug‘oriladigan o‘tloqi-taqirli 5.6.O‘tloqi-taqirli-voha

VI.tip.Sug‘oriladigan botqoq tuproq.


Tipchalar: 6.1.Sug‘oriladigan gilli-botqoq 6.2.Sug‘oriladiigan torfli botqoq

Cho‘l va bo‘z tuproqlar mintaqasida tarqalgan voha tuproqlarining tasnifi R.Q.Qo‘ziyev (1991 y.) ishi asosida keltirilgan bo‘lib, bu maydonlarning kattagina qismida tuproq eroziyasi ham o‘z o‘rnini topgan.



Bo‘z tuproqlarda 1990 yil ma’lumotlariga ko‘ra irrigatsion eroziya 2 mln. 904 ming ga yerda sodir bo‘lgan bo‘lib, natijada 40% dan ko‘proq maydonda gumus miqdori me’yoridan kamaygan. O‘zbekistonda 581 ming ga sug‘oriladigan yerlar o‘rtacha, 17,6 ming ga yer esa kuchli darajada shamol eroziyasiga chalingan. Ko‘p yillik tekshirishlar natijasiga ko‘ra shamol eroziyasiga uchragan tuproqlarni haydov qatlamida (0-30 sm) o‘rtacha 0,33-0,40%, bu jarayondan saqlangan tuproqlarda esa 0,67-0,70% chirindi mavjud. Eroziyaning tuproq unumdorligiga qancha zarar keltirganligi to‘g‘risida 4-jadval ma’lumotlaridan ko‘rish mumkin.

  1. jadval.

Download 248.8 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   ...   9   10   11   12   13   14   15   16   ...   51




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2022
ma'muriyatiga murojaat qiling