1. Elektr mashinalarni vazufasi va ishlash prinspi. O`zgaruvchan va o`zgarmas tok mashinalari. Elektr yuritma tushunchasi


Download 88.5 Kb.
Sana12.11.2021
Hajmi88.5 Kb.


Elektr mashinalari va elektr yuritma asoslari.

Reja:

1. Elektr mashinalarni vazufasi va ishlash prinspi.

2. O`zgaruvchan va o`zgarmas tok mashinalari.

3. Elektr yuritma tushunchasi.

4. Elektr yuritma turlari.

Elektr mashinalari mexanik energiyani elektr energiyaga (elektr generatorlari) elektr energiyani mexanik energiyaga (elektr dvigatellari) o`zgartirish uchun ishlatiladi.

Tok turiga qarab elektr mashinalari o`zgaruvchan tok mashinalari va o`zgarmas tok mashinalari turlariga bo`linadi.

Elektr mashinalarini tuzilishi va ishlash prinspi elektromagnit induksiyani hodisasiga va magnit maydonlari o`zaro ta`siriga asoslangan.

Elektr mashinalari qo`zg`almas qism stator va harakatlanuvchi qism rotordan iborat. Elektr mashinasi ishlash prinspiga bog`liq holda bu qismlarni har biri indukator (nagbit maydin hosil qilish uchun) yoki yagor (EYUK induksiyalanadi) bo`lib ishlashi mumkin.

Masalan: 1 fazali o`zgaruvchan tok generatorida (1-rasm) indukator vazifasini o`zgarmas magnit bajaradi, aylanuvchi qismli ramka yakor hisoblanadi.



1-rasm. O`zgaruvchan EYUK olishni tushuntiruvchi sxema.

a) magnit maydonda harakatlanuvchi ramka.

b) o`zgarmas magnitni aylanishi.

1-rasm b) da ko`rsatilgan generator sxemasida aylanuvchi magnit indukator hisoblanadi (rotor); cho`lg`am va yakor hisoblanadi (stator). Vaqt birligi ichida rotor tezligi elektr mashinasini aylanish chastotasi deb ataladi.

Agarda elektr mashinasini aylanish chastotasi magnit maydonni aylanish chastotasi bilan bir hil bo`lsa bunday elektr mashina sinxron deb ataladi.

Asinxron mashinalarda esa rotorni aylanish tezligi magnit maydonni aylanish chastotasidan oz.



Sinxron elektr mashinalari. Sinxron mashinalar asosan elektr generatori bo`lib ishlaydi. 2-rasmda uch fazali sinxron generator sxemasi ko`rsatilgan.

2-rasm. Uch fazali sinxron generatorda EYUK hosil qilish; 1-stator; 2-stator cho`lg`amlari; 3-o`zgarmas magnitli rotor.
Tashqi kuch ta`sirida aylangan magnit maydoni stator cho`lg`amlarini kesib ularda EYUK induksiyalaydi:

 
Elektr energiyasi asosan uch fazali turbo hamda gidrogeneratorlarda ishlab chiqariladi.

Sinxron generatorlar nominal kuchlanish, quvvat, tok, chastota bilan tasniflanadi.

Hozirgi kunda quvvati 500 dan 800000kVt gacha quvvatli turbo generatorlar ishlab chiqariladi.

Sinxron mashinalar dvigatel sifatida ham ishlatiladi. Sinxron mashina dvigatel sifatida ishlashi uchun uni stator cho`lg`amiga uch fazali o`zgaruvchan tok ulanadi, rotor cho`lg`amiga esa o`zgarmas tok beriladi. Sinxron dvigatellarni aylanish tezligi 100 dan 3000 ayl/min gacha.



Asinxron elektr mashinalari. Asinxron mashinalar asosan elektr dvigateli sifatida ishlatiladi.

Uch fazali asinxron dvigatelniishlash prinspini ko`rib chiqamiz (3-rasm).



3-rasm. Uch fazali asinxron dvigatelni elektr sxemasi. 1-uch fazali stator cho`lg`amlari. 2-rotor cho`lg`amlari.

Uch fazali asinxron dvigatelda aylanuvchi magnit maydon uch fazali tok orqali hosil bo`ladi. Stator cho`lg`amlari bir-birlariga nisbatan 120 gradus burchak ostida joylashgan bo`ladi. Stator cho`lg`amlarini boshlari C1, C2, C3. ohirlari C4, C5, C6 bilan belgilanadi.

Asinxron dvigatellar rotor tuzilishi bo`yicha qisqa tutashtirilgan rotorli hamda faza rotorli bo`ladi. Faza rotorli asinxron dvigatellarni rotor cho`lg`amlari stator cho`lg`amlari kabi ko`rinishida bo`lib ular rostlovchireostatlar orqali ulanadi. Rostlovchi reostatlar dvigatellarni ishga tushirish va ishchi xarakteristikalarini o`zgartirish uchun ishlatiladi.

Asinxron dvigatelni magnit maydonni aylanish tezligi quyidagi formuladan topiladi.

 

bunda  -magnit maydonni aylanish tezligi (ayl/min);

 -stator cho`lg`amidagi tok chastotasi;

 -stator cho`lg`amini juft qutblar soni.


Uch fazali asinxron dvigatellar ham nominal quvvat, nominal kuchlanish, nominal tok, FIK hamda quvvat koeffisienti  bilan xarakterlanadi.
O`zgarmas tok mashinalari. O`zgarmas tok mashinalari ham generator ham dvigatel bo`lib ishlay oladi.

4-rasm. O`zgarmas tok mashinalari tuzlishini tushuntiruvchi chizma.

1-induktor (stator); 2-yakor (rotor); 3-kollektor.

Tok yakordan tashqi zanjirga, yoki tashqi zanjirdan yakorga bir yo`nalishda oqishi uchun o`zgarmas tok mashinalarida kollektordan foydalaniladi. Elektr toki kollektorga va kollektordan shetkalar orqali oqadi.


Щ



Download 88.5 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling