1-modul. Uliwma ekologiya 1 sanlı leksiya. Kirisiw. Ekologiya kursı, wazıypası, maqseti, dúzilisi hám tariyxı, pándi úyreniw usılları


Download 0.77 Mb.
Pdf ko'rish
bet1/10
Sana10.11.2021
Hajmi0.77 Mb.
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   10


1-MODUL. ULIWMA EKOLOGIYA 

1 sanlı leksiya. Kirisiw. Ekologiya kursı, wazıypası, maqseti,  

dúzilisi hám tariyxı, pándi úyreniw usılları. 

 

Tiykarǵı sawallar 

1. Ekologiya hám tábiyattı  qorǵaw  tariyxı. 

2. Ekologiya pániniń rawajlaniw basqıshları. 

3. Ekologiyaliq izertlewdin` ámelii áhmiyeti. 

4. Hazirgi zaman ekologiya paniniń dúzilisi. 

5. Tábiyat hám insan ortasındaǵı  múnasebetler. 

 

Temaǵa tiyisli tayanısh túsinikler hám sózler. 

Ekologiya,  adaptatsiya,  tábiyattan  aqılǵa  muwapıq  paydalanıw,  rekultivatsiya, 

autoekologiya,  sinekologiya,  dimekologiya,  biosfera  táliymatı,  organizm,  jámáát,  abiotikalıq 

ortalıq,  populiyatsiya,  ekotizim,  biogeotsenoz,  tirishilik  ortalıǵı,  evribiont,  stenobiont, 

regulyatsiya,  gomeostaz,  biotsenoz,  biotope,  ekologiyalıq  mashqala,  ekologiyalıq  bankrot,  jer 

sheklengenligi,  shorlanıw,  suw  jetispewshiligi,  hawa  pataslanıwı,  baqlaw,  tájiriybe, 

modellestiriw,  assotsiatsiya,  formatsiya,  tip,  organizmler  sanı,  túrlerdiń  ushırasıwı,  biomassa, 

ónimdarlıq indeksi, dominantlıq, qaplam, tıǵızlıq. 

 

Ekologiya»  túsinigi  pánge  birinshi  bolıp  nemis  ilimpazı  E.Gekkel  tárepinen    1866-jılı 



kiritilgen  (Organizmlerdiń  ulıwma  morfologiyası  shıǵarmasında). 

Házirde  keńeyip  ketken  bul  atama  grekshe  sóz  bolıp,  Oykos»-úy 

jay, logos» pán degendi bildiredi. 

Ekologiya  biologiyalıq  pán  bolıp  ol  organizmlerdiń  bir-biri  hám 

sırtqı  ortalıq  sharayatı  menen  óz  ara  múnásibet  nızamlıqların 

úyrenetuǵın  pán  esaplanadı.  Organizmlerdiń  iykemlesiwin 

(adaptatsiya)  úyreniw  sıpatında  bunnan  100  jıl  aldın  qáliplesken 

házirgi  zaman  ekologiyası-tábiyattan  aqılǵa  muwapıq  paydalanıw 

hám tábiyattı qorǵawdıń teoriyalıq tiykarı esaplanadı. Ol ózine tán predmetke, wazıypalarǵa hám 

izleniw usıllarına iye. 

Ekologiya antropogen hám hár qıylı faktorlar tásirinde tábiyattaǵı baylanıslardıń  buzılıwı 

tuwralı  maǵlıwmat  beredi.  Ekologiya  tábiyat  resurslarınan  aqılǵa  muwapıq  paydalanıwda  hám 

tábiyattı  qorǵawda  ilimiy  tiykar  bolıp  xızmet  qıladı.  Mısalı:  hár  jılı  toǵay  xojalıqları  tábiyatta 

ósiwshi  dárilik  ósimliklerdi  jıynap  alıp  dári  tayarlaw  ushın  tapsıradı.  Bunda  eger  jıynap  alınıp 




atırǵan ósimlikler muǵdarı qayta ósip shıǵıp atırǵan ósimlikler muǵdarınan  assa onda ósimlikler 

áste-áste  joǵala  baslaydı.  Sonıń  ushın  dárilik  ósimliklerdi  jıynaw  tek  ǵana  ilimiy  tiykarlanǵan 

normalar  tiykarında  terip  tapsırılıwı  kerek.  Bul  normalar  hám  jıynaw  múddetleri    ósimlikler 

jámáátinde qayta tikleniw tiykar bolıwı kerek.  




Download 0.77 Mb.

Do'stlaringiz bilan baham:
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   10




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling