1-modul. Uliwma ekologiya 1 sanlı leksiya. Kirisiw. Ekologiya kursı, wazıypası, maqseti, dúzilisi hám tariyxı, pándi úyreniw usılları


Ósimlikler assotsiatsiyasın úyreniw


Download 0.77 Mb.
Pdf ko'rish
bet7/10
Sana10.11.2021
Hajmi0.77 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10
Ósimlikler assotsiatsiyasın úyreniw. Tábiyatta  hár qıylı ósimlikler toparı  bar eken, olar 

bir-birlerine  belgili  dárejede  uqsap  ketedi.  Usıǵan  qaray  olardı  ajıratıw  maqsetinde  arnawlı 

taksonomikalıq  birlikler  qabıl  qılınǵan.  1910-jılda  Bryusselde  xalıq-aralıq  botanikler 

Kongressinde ósimlikler qaplamınıń tiykarǵı birligi sıpatında assotsiatsiya qılınǵan. Hár qanday 

ósimlik  assotsiatsiyası  klimat,  topıraq,  ondaǵı  jasaytuǵın  haywanlar  menen  baylanıslı  hámde 

zúráátliligi menen xarakterlenedi, sharayatqa qarap flora quramı da ózgeredi. 

Uqsas assotsiatsiyalar toparlarǵa birlesedi, toparlar-formatsiyaǵa, formatsiyalar-formatsiya 

klasslarına  hám  ósimlik  tiplerine  birlesedi.  Assotsiatsiyanı  úyreniwdiń  ózine  tán  bolǵan  usılı 

tájriybe maydanshasın qoyıw hám ondaǵı ósimliklerdi anıqlaw. 

Mine  usı  tájiriybe  maydanshalarınıń  kólemi  ádette  shóp  ósimlikler  toparı  ushın  1  m  100 

kv.m,  toǵay  toparı  ushın  1005000  kv.m.ǵa  shekem  boladı.  Jas  terekler,  ayırım  ósimlik  túrlerin 

anıq  esaplaw  ushın  kólemi  1-4  kv.m.  den  aspaytuǵın,  otlardıń  keledi.  Onnan  tısqarı,  yaruslılıq 

(qavatlıq), mozaykalıq, fenologiyası hám jazıladı. Yaruslardı jazıwda joqarıdan baslap rim tsifrı 

menen belgilenip jazıp shıǵıladı. Bunda itibardı gúllep atırǵan, miywe payda qılıp atırǵan, ónip 

atırǵan hám vegetatsiya qılıp atırǵan ósimliklerge qaratıw kerek. 



Ósimlik  assotsiatsiyası  dúzilmesi  jazıp  shıǵılǵannan  keyin  olardıń  jasaw  jayı  jazıp 

shıǵıladı:  relef,  qiyalıq  (eger  bar  bolsa),  topıraǵı,  mexanikalıq  quramı,  ilajı  bolsa  topıraqtan 

laboratoriya  analizine  úlgi  alınadı.  Ximiyalıq  hám  mexanikalıq  quramı  anıqlanıwınan  tısqarı 

mikroflora  hám  mikrofaunası  hám  anıqlanadı.  Ósimlikler  assotsiatsiyasın  úyreniwde  sezilerli 

kórsetkish  bolıp,  assotsiatsiyalardıń  xojalıqtaǵı  bahası  esaplanadı.  Ósimlikler  assotsiatsiyasın 

úyreniwdiń  aqırǵı  basqıshı  geobotanikalıq  karta  dúziw  esaplanadı.  Masshtabına  qarap  kartaǵa 

ósimlik  assotsiatsiyası  yamasa  formatsiyaları  kiritiledi.  Karta  dúzetiwde  aerofotolardan  keń 

paydalanıladı. 

Ósimlikler  assotsiatsiyaların  úyreniwde  basqa  usıllardan  da  paydalanıladı.  Ximiyalıq  usıl 

menen  topardaǵı  ayırım  yamasa  ulıwma  ósimliklerde  ol  yamasa  bul  mineral  hám  organikalıq 

zatlardıń  toplanıwı  anıqlanadı.  Fiziologiyalıq  usıllar  da  zárúr  bolıp,  onıń  járdeminde  dala 

sharayatında  ayrıqsha  alınǵan  ósimliklerde  yamasa  pútkil  topardaǵı  ósimliklerde  fiziologiyalıq 

protsessler  úyreniledi.  Fiziologiyalıq  hám  ximiyalıq  izertlewler  úlken  áhmiyetke  iye. 

Biogeotstsenozda  zatlardıń  hám  energiyanıń  aylanıwı  hám    akkumulyatsiyasında  tiykarǵı  roldi 

fitotsenoz oynaydı. 


Download 0.77 Mb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling