1. Xizmat ko‘rsatuvchi korxonalar


Download 17.92 Kb.
Sana18.01.2022
Hajmi17.92 Kb.
#384212
Bog'liq
Audit
4-mavzu bo'yicha topshiriq, russkouzbekskii tematicheskii slovar, russkouzbekskii tematicheskii slovar, russkouzbekskii tematicheskii slovar, 8-9-10tekstlar, сартарошхона, Buxgalteriya hisobi

Audit ham boshqa bir qator amaliy sohalar kabi o‘z predm eti va shu predmetni o‘rganish uslubiyatiga ega. Ushbu sohaning tekshiruv predmeti bo‘lib, birinchi navbatda, korxonaning moliyaviy hisobotlari hisoblanadi. Mustaqil auditor ushbu moliyaviy hisobotlarning belgilangan qonun talablari asosida tuzilgani va shu korxonaning moliyaviy holati, moliyaviy holatidagi o'zgarishlar va pul oqimlari to‘g‘risida to‘g‘ri va to‘liq m a’lumot berayotganligi yuzasidan o‘z likrini bildirishi uchun qo'llaydigan choratadbirlari majmuyi audit tekshinivining uslubiyati hisoblanadi. 0 ‘z navbatida, shuni ta ’kidlash joizki, moliyaviy hisobotlar bir necha varoq qog'ozdan tashkil topgan hujjat bo‘lsa-da, ulaming ortida korxonalarda uzoq davr mobaynida sodir etilgan minglab, hattoki millionlab operatsiyalar natijalari turadi. Ulaming ma’lum xususiyatlaiiga ko‘ra guruhlashtirilishi va umumlashtirilishi natijasida esa moliyaviy hisobotlar shakllanadi. Demak, moliyaviy hisobotlar auditi aslida korxonada sodir bo‘lgan minglab operatsiyalar auditini anglatadi. Shunday ekan. auditning asl predm eti korxona moliyaviy hisobotlarida guruhlashtirilgan va um umlashtirilgan operatsiyalardir. Ushbu operastiyalar korxonalar faoliyat turiga ko‘ra turlicha, ammo takrorlanuvchi xususiyatga ega bo‘ladi. Korxonalar o‘z faoliyat turiga ko‘ia quyidagi asosiy uch guruhga bo‘linadi:

1. Xizmat ko‘rsatuvchi korxonalar.

2. Savdo korxonalari.

3. Ishlab chiqaruvchi korxonalar.

Xizmat ko‘rsatuvchi korxonalarda faoliyat jarayonini quyidagicha tasvirlash mumkin:

Ushbu chizmadan shu narsa ayon bo'ladiki, xizmat ko'rsatuvchi korxonalarda audit predm eti to 'rt asosiy gunihdan tashkil topgan (Xarajatlar; Xizmat ko'rsatish; Debitorlik qarzlar; Daromad). Auditor tekshiruv jarayonida korxonaning shu to‘rt bosqichda sodir etilgan operatsiyalarini mustaqil tekshirib chiqadi va tekshiruv natijasini korxona taqdim etgan moliyaviy liisobotlarda keltirilgan ma’lumotlar bilan o‘zaro taqqoslaydi.

Savdo korxonalari faoliyatida audit predm eti quyidagi besh jarayondan kelib chiqadi: Ishlab chiqaruvchi korxonalarda operatsion sikl bir oz murakkab ko‘riiiishga ega bo‘lganligi sababli audit predmeti ham ko‘proq bo‘lad.

Bu tur korxonalarda audit predmeti quyidagi yetti elementdan tashkil topgan:

Auditor yuqorida tasvirlangan sikllaming har biriga alohida yondashadi, ular bo'yicha dalil to‘playdi, bu dalillarni umumlashtiradi, natijani korxona moliyaviy hisobotlari bilan taqqoslaydi, bu solishtirish natijasida moliyaviy hisobotlar korxona faoliyati natijalarini haqqoniy aks ettirayotgani yoki unday emasligi yuzasidan o ‘z professional fikrini shakllantiradi va shu fxkrni auditorlik xulosasi orqah tashqi foydalanuvchiLuga taqdim etadi. Shuni ta ’kidlab o‘tish joizki, mohyaviy hisobotlarni tayyorlash

«Buxgalteriya hisobi 1o‘g‘risida»gi qonunning 7-moddasiga asosan har bir korxona rahbariyatining vazifasi hisoblanadi. Shu sabab ushbu hisobotlar shu korxona mulki va bu hisobotlarni auditorlar tuzib bermaydilar.


Ammo bu hisobotlar haqqoniy ma’lumotlarni aks ettirayotginini tekshirish esa auditorning vazifasi hisoblanadi va uni korxona rahbariyati amalga oshirishga haqh emas.

Moliyaviy hisobotlar auditini umumiy ko‘rinishda tasvirlash mumkin. har bir korxona o‘zi mustaqil ravishda moliyaviy hisobotlariii tayyorlaydi va auditorlarga taqdim etad.


Ushbu vaziyatda auditorga faqatgina moliyaviy hisobotlar emas, balki ularga qo'shimcha ravishda shu hisobotlar m a’lumotlariga asoslovchi kuch bemvchi dastlabki hisob hujjatkri, qayd nom alar kabi buxgalteriya hujjatlari ham taqdim etiladi. Ular auditda dalillar deb nomlanadi.
Auditor ushbu hujjatlarni (dalillarni) tekshirish orqaligina hisobotlar to‘g‘ri ma’lumotlami aks ettirayotganligi yoki unday emasligi to‘g‘risida fikr beradilar.

Ammo auditor hisobotlarni tekshirish jarayonida faqatgina korxona taqdim etgan hujjatlar bilan cheklanib qolmaydi.


Ushbu hujjatlar bilan birga auditor bir qator tashqi manbaalardan ham shu korxona faoliyatiga oid m a’lumotlar va hujjatlarni to'playdi. Misol uchun, korxonaning bank hisobraqamiga oid m a’lumotning bank tom onidan taqdim etilishi. Umuman olganda, aynan shu turdagi, ya’ni tashqi manbaalardan kelgan hujjatalar auditor uchun eng ishonchli hisoblanadi. Moliyaviy hisobotlarni tekshirish jarayonida auditor asosiy e’tiborni ushbu hisobotlar Buxgalteriya Hisobining Milliy Standartlari (BHMS) asosida tuzilganini yoki ushbu standartlardan chetga chiqish hollari ro‘y bergan holatlarni tekshiradi.

Chetga chiqish hollari qanchalik kam bo‘lsa, moliyaviy hisobotlar sliunchalik qonuniy tusga ega bo‘ladi va tashqi foydalanuvchilar uchun ahamiyath bo‘hb boraveradi. Aksincha, ushbu hisobotlar korxona faohyatiga oid noto‘g‘ri m a’lum otni aks ettirsa, misol uchun aktivlar balansda o‘z haqiqiy bahosidan yuqori qiymatda ko'rsatilgan bo'lsa yoki majburiyatlar kamaytirib ko‘rsatilgan, yoki um um an ko‘rsatilmagan bo‘lsa, bu hisobotlar ishonchlilik xususiyatini yo‘qotadi va foydalanuvchilar uchun hech qanday aham iyatga ega bo‘lmaydi.


O‘z navbatida, moliyaviy hisobotlar BHMS asosida tuzilgani, barcha aktivlar o‘z qiymatida ko’rsatilgani, hech bir majburiyat berkitilmagani, daromadlar oshirib, xarajatlar esa kamaytirib ko‘rsatilmagani to‘g‘risidagi ma’lumotni auditor mohyaviy hisobotlardan tashqi foydalanuvchilarga o‘z auditorlik xulosasi asosida ma’lum qiladi.

Amaliyotda auditor xulosasi quyidagi to'rt xil ko'rinishda bo'lishi mumkin: 1. Ijobiy xulosa.


Ushbu ko'rinishdagi xulosa auditor tom onidan, tekshirilgan korxona moliyaviy hisobotlari to ‘liq BHMSga asosan tuzilgan, ushbu standartlarni buzish hollari ro‘y bermagan, aktivlar va passivlar, darom ad va xarajatlar to ‘g‘ri va to ‘liq aks ettirilgan bo'lsa tuziladi.


  1. Shartli ijobiy xulosa.

Bu turdagi xulosa, tekshirilgan korxona moliyaviy hisobotlari, uning ba’zi bir elementlarini hisobga olmaganda, BHMSga asosan tuzilgan bo‘lsa beriladi.


Ushbu vaziyatda, moliyaviy hisobotlarda B H M Sning ba’zi standartlarini buzish hollari ro‘y bergan bo'ladi, am m o bu holat salbiy xulosa berish darajasida muhim hisoblanmaydi.


  1. Salbiy xulosa.

Korxona taqdim etgan moliyaviy hisobot BHMS standartlarini to ‘liq yoki asosan buzib tayyorlangan hollarda tekshiruv o‘tkazgan auditor tom onidan salbiy xulosa beriladi. Bu holatda moliyaviy hisobotlarda o ‘ta m uhim xatoliklarga yo‘l qo‘yilgan bo‘ladiki, bu hisobotlardan foydalanish tashqi foydalanuvchilar uchun mutlaqo asossiz hisoblanadi.


3.Xulosadan bosh tortish

Yuqorida ta’kidlanganidek, auditor moliyaviy hisobotlar tekshiruvini shu hisobotlarga doir dalillami to‘plash asosida olib boradi. Ushbu dalillar asosida u moliyaviy hisobotlar yuzasidan o‘z fikrini shakllantixadi. Ammo ba’zi hollarda tekshirilayotgan mijoz qaysidir sabablaiga ko‘ra auditorga shu turdagi dalillami berishdan bosh tortishi, zaruriy hujjatlami to'liq bermasligi yoki mutlaqo yashirishi mumkin. Bunday hollarda auditor moliyaviy hisobotlar yuzasidan o‘z fikrini berishdan bosh tortadi. Chunki fikr bildirish uchun asos yo‘q.

Ammo bunday vaziyatda auditor o‘z fikrini bildira olmasligini, buning sabablarini ko‘rsatgan holda, yozma tarzda ma’lum qiladi. Bu ko‘rinishdagi yozma hujjat auditorning xulosa berishdan bosh tortishini ma’lum etishi kerak.

Auditorlik faoliyati o‘z maqsad va vazifalaridan kelib chiqqan holda belgilangan nazariy asoslariga ega.

Bu nazariy asoslar quyida keltirilgan postulatlarga asoslanadi:
1. Auditorlik tekshiruvi moliyaviy hisobotlar va moliyaviy axborotlar tekshirilishi mumkin boigan ma’lumotlarga asoslanadi degan faraz bilan o‘tkaziladi. Buning uchun buxgalteriyadagi liar bir operatsiya tegishli hujjat bilan rasmiylashtirilishi lozim. Auditor shu hujjatlarni tekshirish orqali inoliyaviy hisobotlarda keltirilgan m a’lumotlar to‘g‘ri ekanligiga ishonch hosil qiladi. Endi faraz qilaylikki, bunday hujjat lar mavjud emas. Bu holda auditor tekshiruv o'tkazish imkoniga ega emas. C hunki moliyaviy hisobotlarda istalgan ma’lumot keltirilgan bo'lishi, bu m a’lum otlar ham to‘g‘ri, ham noto‘g‘ri axborotni aks ettirishi mumkin.
2. Auditor va mijoz rahhariyati o'rtasida qlsqa muddatli kelishmovchiliklar hoiishi mumkin, ammo uzoq muddatli kelishnmovchiliklarga yo‘l qo‘yilmasligi lozim. Bunga sabab, bu ikki guruh umumiy yagona maqsadga ega bo‘lishlari shart. Bu maqsad - moliyaviy hisobotarda to‘g‘ri, ishonchli m a’lumot aks ettirilishidir. Chunki jamiyatning kelgusi farovonligi, investorlarning to‘g‘ri qaror qabul qilishlari va resurslarning samarali taqsimlanishi ishonchli moliyaviy axborotga bog‘liq.

3. Samarali ishlab chiqilgan va o‘ruatilgan ichki nazorat tizimi mijoz tomonidan moliyaviy hisobotlarda xato yoki firibgarlikla ruing oldini olish imkonini beradi.

(Xato — moliyaviy hisobotlarda bilmagan holda noto‘g‘ri m a’lumotning keltirihshi yoki kiritilishi lozim bo‘lgan m a’lumotning tushirib qoldirilishi;
Firibgarlik — mohyaviy hisobotlarda atayin noto‘g‘ri

ma’lumotning keltirihshi yoki kiritilishi lozim bo‘lgan

ma’luinotning tushirib qoldirilishi). Ichki nazorat tizimiga ega bo‘lrnagan korxona moliyaviy hisobotlarida aktivlar, inajburiyatlar, xususiy kapital, daromad, xarajat bo‘yicha noto‘g‘ri m a’lumot kiritilgan boMish ehtimoh yuqori bo'ladi.
4. Moliyaviy hisobotlarni Buxgalteriya Misobining Milliy Standartlari (BH M S)ga asosan tuzilishi ularda keltirilgan ma’lumotlarning to‘g‘ri va to‘liq bo‘lishini ta’minlaydi. Bu postulatning m a’nosi shundan iboratki, BHM S maxsus andoza hisoblanadi va mohyaviy hisobotlarning ishonchliligini aniqlash uchun ularni shu andozaga taqqoslash lozim.

5. Audit tckshiruviui o‘tkazish vaqtida auditor tomonidan, agar aksini tasdiqlovchi ma’lumotlar bo‘lmasa, o'tmishda sodir bo‘lgan voqea kelgusida ham qaytarilishi mumkin degan faraz bilan ish ko‘riladi. Misol uchun, auditor aw algi tekshiruv davrida rahbariyatning firibgarlikka yo‘l qo‘ygan hohni yoki samarasiz ichki nazorat tizimini aniqladi deylik.


Keyingi audit tekshiruvida, agar aksini tasdiqlovchi m a’lumotlar, ya’ni rahbariyat endi firibgarlikka yo‘l qo‘ymagani yoki ichki nazorat tizimi samarali tashkil etilganini tasdiqlovchi m a’lumotlar boim agan holda, auditor o‘z tekshiruvida rahbariyat yana firibgarlik qilishi m um kin yoki ichki nazorat tiziini hanuz sifatsiz degan faraz biian tekshiruviii rejalashtirishi lozim. Buning natijasida korxonaning zaif nuqtalari aniqlanadi va audit tekshiruvini samaiali o'tkazish imkoni yuzaga keladi.
6. Moliyaviy hisobotlar audit tckshiruvidan oMishidan oldin, ularda xato va firibgarlikni aks ettiruvchi ma’Iumotlar yo‘q deb faraz qilinadi. Auditor tekshiruv jarayonida shu faraz va haqiqatda hosil bo'lgan tasaw urni o ‘zaro taqqoslash natijasida, moliyaviy hisobotlar to‘g‘ri tuzilgani yoki unday emasligini o ‘z xulosasi orqaU e ’lon qiladi. Umuman olganda, vaqt sinovidan o‘tgan holda uzoq yillardan buyon am alda bo'lgan bu audit postulatlari zainonaviy auditning nazariy asoslarini tashkil etadi. Ularda bevosita yoki bilvosita quyidagi m a’hunotlar keltiriladi:
Moliyaviy hisobotlar tekshirilishi mumkin bo‘lgan ma’lumotlarni aks ettiradi; jamiyat manfaatidan kelib chiqqan holda, auditor va mijoz o'rtasida uzoq muddatli kelishmovchiliklar bo'lmasligi lozim;

Samarali ichki nazorat tizimining tashkil etilishi va BHMSning to ‘g‘ri qo‘llanilishi moliyaviy hisobotlarda to ‘g‘ri m a’lumotlarni aks ettirishga asos bo'ladi; aksini tasdiqlovchi ma’lumotlar bo'lmaganda, o‘tmishda sodir bo‘lgan voqea kelgusida ham qaytarilishi mumkin; auditorlar mijoz moliyaviy hisobotlarini tekshirish jarayonida ularda m uhim xatoliklar yo‘q deb faraz qiladilar. Ammo auditorial' tekshiruv jarayoniga mas’uliyat bilan yondashishlari lozim.
Download 17.92 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2022
ma'muriyatiga murojaat qiling