10-tema. Molekulyar-kinetikalíq teoriya tiykarları Jobası


Klayperon - Mendeleev teńlemesi. Universal gaz turaqlısı


Download 140.34 Kb.
bet5/6
Sana25.01.2023
Hajmi140.34 Kb.
#1118732
1   2   3   4   5   6
Bog'liq
8 Молекуляр 8
1-laboratoriya ishi Ixtiyot, Иш-режаси Маънавият, Maktabgacha yoshdagi bolalarning estetik (nafosat) tar, Axborotnoma 2021 (2), 500 gap, Yo\'riqnoma, 48-tema praktika 81-bet, 10 -TEMA, 4-TEMA. BILIW TEORIYASI. , 1-TEMA. FILOSOFIYANIŃ ILIM HÁM DÚNYAǴA KÓZ-QARASQA TIYISLI MAZMUNI, Презентация1, Gulimbetova G( 3 ), Tema Gurin, Joldasbaev Xasilbek 2A-Jol injenerligi, Paint dasturi haqida. (1)

4. Klayperon - Mendeleev teńlemesi. Universal gaz turaqlısı.


Biz joqarıda ideal gaz halatın anıqlawshı parametrlarden biri turaqlı bolǵan izoprotsesslerlerdi kórip óttik. Endi gaz halatın anıqlawshı úsh parametr (kólem, basım hám temperatura) hám bir waqıtta ózgeretuǵın protsessti kórip ótemiz. Bunday protsessti sıpatlawshı nızamdı 1834 jılda frantsuz alımı Klapeyron anıqladı. Klapeyron 1830 jıldan baslap Peterburgta islegen. Klapeyron, Boyl-Mariott hám Gey-Lyussak nızamların birlestirip gaz halat teńlemesin jarattı.
Qandayda m massalı gazdıń halatı V1, R1 hám T1 parametrlar menen sıpatlansın. Bul gazdı V2, R2 hám T2 parametrlar menen anıqlawshı basqa halatǵa ótkereyik. Gazdı ekinshi halatǵa izotermik (T1= sonst) hám izoxorik (V2 = sonst) protsesslar arqalı ótkeriw mumkin.
1) İzotermik protsess waqıtında gazdı kólemi V2 ga ózgerip basım R1 bolıp qaladı. Boyl - Mariot nızamına tiykarlanıp
V1R1 = V1 R1
boladı, bunnan
R1= V1R1/ V2
ekenligin tabamız.
2) İzoxorik protsess Gey-Lyussak nızamı menen sıpatlandı:
R1/ R2 = T1/T2
Keyingi formulaǵa joqarıdagi Rá ni ańlatpasın qoyıp tómendegini payda etemiz.
V1R1/ V2R2 = T1/T2
bunnan
V1R1/T1 = V2R2/T2
Joqarıdagi ańlatpadan kórinip tur, belgili massalı gaz ushın VR/T qatnası barlíq waqıtta turaqlı qaladı.
RV/T = V= sonst (9)
(9) formula Klapeyron teńlemesi (nızamı) dep ataladı. Klapeyron teńlemesindegi V turaqlı turli gazlar ushın turli mánislerdi alıp, qolaysızlíq tuwdıradı. 1975 jılda Mendeleev, Klapeyron teńlemesin Avogadro nızamı menen biriktirip, onı kemshiligin dúzetti.
Avogadro nızamına kóre hár qanday 1 mol gaz normal basım hám temperaturada birdey Vm kólemdi iyeleydi. Nátiyjede V turaqlı barlíq gazlar ushın birdey boladı hám onı R menen belgileymiz.
RVm/T = R (10)
R turaqlı universal gaz turaqlısı dep ataladı. (10) formula kóbinshe
RVm = R  T
kórinisinde jazıladı. Bul ańlatpa 1 mol gaz ushın Klapeyron-Mendeleev teńlemesi (nızamı) dep ataladí. Belgili basım hám temperaturada gaz kólemi onıń masasına proportsional bolǵani ushın
Vm/V =
boladı. M – gazdıń molyar massası, V - m massalı gazdıń iyelegen kólemi. Joqarıdagi ańlatpadan
Vm = V
kelip shıǵadı. Vm nıń bul ańlatpasın (10) formulaǵa qoyıp tómendegi teńlemeni payda etemiz
RV =RT
yaki
RV= RT (11)
(11) formula ixtiyariy massalı gaz ushın Klapeyron- Mendeleev teńlemesi (nızamı) dep ataladí. (11) formuladan gazdıń tıǵızlıǵı  ni anıqlaw mumkin:
R = RT,
bolǵani ushın R = boladı, bunnan
(12)
Universal gaz turaqlısı san mánisin (10) formuladan anıqlayı3. Bunıń ushın 1 mol gaz normal sharayatta R= 1,013∙105 Pa basım, Vm = 0,02241 m3/mol kólem, T=273 K temperaturaǵa iye bolıwın esapqa alamız:
= 8,31 J/K.mol
Klapeyron-Mendeleev teńlemesi tájriybe tiykarında tabılǵan gaz nızamların biriktirgeni ushın ol da ámeliy nızam dep ataladı. Tómende molekulyar-kinetik teoriya tiykarında ideal gazlardı teoriyalíq úyrenemiz.


Download 140.34 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   2   3   4   5   6




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©fayllar.org 2023
ma'muriyatiga murojaat qiling